Đánh giá sự phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ em nhiễm HIV-1 tại Bệnh viện Nhi Trung ương

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích đánh giá sự phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ em nhiễm hiv 1 được điều trị thuốc kháng hiv tại bệnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Hà Thị Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Đánh Giá Sự Phục Hồi Miễn Dịch Tế Bào Ở Trẻ Em Nhiễm HIV-1 Được Điều Trị Thuốc Kháng HIV Tại Bệnh Viện Nhi Trung Ương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử phát hiện và tình hình nhiễm HIV
• 1.1.1. Sự phát hiện và tình hình nhiễm HIV trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình nhiễm HIV ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm của HIV
• 1.2.1. Hình dạng và cấu trúc
• 1.2.2. Sự xâm nhập và nhân lên của virus tại tế bào vật chủ
• 1.3. Những tế bào tham gia đáp ứng miễn dịch trong HIV
• 1.3.1. Tế bào lympho T
• 1.3.2. Đáp ứng của hệ miễn dịch sau nhiễm HIV
• 1.4. Thuốc kháng HIV
• 1.5. Nghiên cứu về sự phục hồi miễn dịch sau điều trị ARV
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6. Phương pháp thăm dò tế bào miễn dịch bằng Flow cytometry
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.5. Địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Thời gian nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7.2. Các chỉ số và biến số nghiên cứu
• 2.7.3. Quy trình thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm
• 2.7.4. Phân tích số liệu
• 2.8. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Phân bố tuổi, giới của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Sự thay đổi tế bào miễn dịch ở trẻ em khỏe mạnh theo lứa tuổi
• 3.3. Sự thay đổi miễn dịch tế bào của trẻ HIV theo thời gian điều trị
• 3.3.1. Sự thay đổi TCD4 theo thời gian điều trị
• 3.3.2. Sự thay đổi số lượng tế bào Th1 theo thời gian điều trị
• 3.3.3. Sự thay đổi tế bào Th2 theo thời gian điều trị
• 3.3.4. Sự thay đổi tế bào Th17 theo thời gian điều trị
• 3.3.5. Sự thay đổi tế bào Treg theo thời gian điều trị
• 3.3.6. Sự thay đổi tỉ lệ các tế bào dưới nhóm TCD4 theo thời gian điều trị
• 3.3.7. Sự thay đổi tế bào TCD8 và tỉ lệ TCD8 hoạt hoá theo thời gian điều trị
• 3.3.8. Sự thay đổi tế bào MAIT và tỉ lệ tế bào MAIT hoạt hoá theo thời gian điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV

Đánh giá phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu y học hiện đại. Virus HIV gây ra tình trạng suy giảm miễn dịch, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ em. Việc hiểu rõ về quá trình phục hồi miễn dịch tế bào giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ nhiễm HIV. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá sự thay đổi của các chỉ số tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào T, trong quá trình điều trị bằng thuốc kháng virus.

1.1. Tình hình nhiễm HIV ở trẻ em và tác động của virus

HIV ảnh hưởng đến hàng triệu trẻ em trên toàn thế giới. Theo báo cáo của UNAIDS, số trẻ em nhiễm HIV đang gia tăng, đặc biệt ở các khu vực có dịch bệnh cao. Virus HIV tấn công tế bào TCD4, làm suy giảm khả năng miễn dịch, dẫn đến các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Việc theo dõi tình trạng miễn dịch của trẻ em nhiễm HIV là rất cần thiết để có biện pháp điều trị kịp thời.

1.2. Vai trò của hệ miễn dịch trong việc chống lại HIV

Hệ miễn dịch đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh, bao gồm cả virus HIV. Tế bào TCD4 là một phần không thể thiếu trong hệ miễn dịch, giúp điều phối các phản ứng miễn dịch. Khi số lượng tế bào TCD4 giảm, cơ thể trở nên dễ bị tổn thương hơn trước các bệnh nhiễm trùng. Do đó, việc phục hồi số lượng tế bào TCD4 là mục tiêu chính trong điều trị HIV.

II. Thách thức trong việc phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong điều trị HIV, nhưng việc phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như tuổi tác, tình trạng dinh dưỡng và sự tuân thủ điều trị có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em có thể không phục hồi miễn dịch như người lớn, do đó cần có các phương pháp điều trị phù hợp.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phục hồi miễn dịch

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng phục hồi miễn dịch ở trẻ nhiễm HIV. Tuổi tác là một yếu tố quan trọng, vì trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện. Tình trạng dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng, vì trẻ em thiếu dinh dưỡng có thể gặp khó khăn trong việc phục hồi sức khỏe. Ngoài ra, sự tuân thủ điều trị cũng là một yếu tố quyết định.

2.2. Tác động của virus HIV đến hệ miễn dịch

Virus HIV có khả năng tấn công và tiêu diệt tế bào TCD4, làm suy giảm khả năng miễn dịch của cơ thể. Sự xâm nhập của virus vào tế bào miễn dịch không chỉ làm giảm số lượng tế bào TCD4 mà còn ảnh hưởng đến chức năng của các tế bào này. Điều này dẫn đến tình trạng suy giảm miễn dịch, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội.

III. Phương pháp điều trị HIV và phục hồi miễn dịch tế bào

Điều trị HIV bằng thuốc kháng virus (ARV) đã chứng minh hiệu quả trong việc phục hồi miễn dịch tế bào. Các loại thuốc này giúp giảm tải lượng virus trong cơ thể, từ đó cải thiện số lượng tế bào TCD4. Nghiên cứu cho thấy rằng việc điều trị sớm và liên tục có thể giúp trẻ em phục hồi miễn dịch tốt hơn.

3.1. Các loại thuốc kháng virus hiện nay

Có nhiều loại thuốc kháng virus được sử dụng trong điều trị HIV, bao gồm NRTIs, NNRTIs và protease inhibitors. Mỗi loại thuốc có cơ chế hoạt động riêng, nhưng mục tiêu chung là ngăn chặn sự nhân lên của virus. Việc lựa chọn loại thuốc phù hợp với từng bệnh nhân là rất quan trọng để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất.

3.2. Tác động của điều trị ARV đến tế bào TCD4

Điều trị bằng ARV giúp phục hồi số lượng tế bào TCD4 trong cơ thể. Nghiên cứu cho thấy rằng sau một thời gian điều trị, số lượng tế bào TCD4 có thể tăng lên đáng kể, giúp cải thiện khả năng miễn dịch của trẻ. Tuy nhiên, việc theo dõi thường xuyên là cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị.

IV. Kết quả nghiên cứu về phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ em nhiễm HIV được điều trị bằng ARV có sự phục hồi miễn dịch tế bào rõ rệt. Số lượng tế bào TCD4 tăng lên theo thời gian điều trị, cho thấy hiệu quả của phương pháp điều trị. Tuy nhiên, vẫn cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về quá trình phục hồi này.

4.1. Sự thay đổi số lượng tế bào TCD4 theo thời gian

Kết quả nghiên cứu cho thấy số lượng tế bào TCD4 ở trẻ em nhiễm HIV tăng lên theo thời gian điều trị. Điều này cho thấy rằng việc điều trị ARV có tác động tích cực đến khả năng phục hồi miễn dịch. Tuy nhiên, sự phục hồi này có thể khác nhau tùy thuộc vào từng cá nhân.

4.2. Tác động của điều trị đến các tế bào miễn dịch khác

Ngoài tế bào TCD4, điều trị ARV cũng ảnh hưởng đến các loại tế bào miễn dịch khác như tế bào TCD8 và tế bào MAIT. Sự thay đổi trong số lượng và chức năng của các tế bào này cũng góp phần vào quá trình phục hồi miễn dịch tổng thể của trẻ nhiễm HIV.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu phục hồi miễn dịch

Việc đánh giá phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Kết quả từ các nghiên cứu hiện tại cho thấy rằng điều trị ARV có thể giúp phục hồi số lượng tế bào TCD4 và cải thiện sức khỏe cho trẻ. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn và hiểu rõ hơn về cơ chế phục hồi miễn dịch.

5.1. Tương lai của nghiên cứu phục hồi miễn dịch tế bào

Nghiên cứu về phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ nhiễm HIV cần được tiếp tục mở rộng. Các nghiên cứu mới có thể giúp phát hiện ra các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phục hồi và tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em nhiễm HIV.

5.2. Tầm quan trọng của việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe

Theo dõi sức khỏe và tình trạng miễn dịch của trẻ nhiễm HIV là rất quan trọng. Việc chăm sóc sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề và điều chỉnh phương pháp điều trị kịp thời. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

HIV (Human Immunodeficiency Virus) là tác nhân gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (AIDS), làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội và ung thư. Theo báo cáo của UNAIDS năm 2016, toàn cầu có khoảng 36,7 triệu người sống chung với HIV, trong đó có 2,1 triệu trẻ em dưới 15 tuổi. Ở Việt Nam, tính đến tháng 6 năm 2017, có hơn 209.000 người nhiễm HIV được báo cáo còn sống, với tỷ lệ quản lý dược đạt khoảng 80%. Việc điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV) đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do AIDS trên toàn thế giới, đặc biệt tại các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề như Đông và Nam Phi.

Tế bào TCD4 đóng vai trò trung tâm trong đáp ứng miễn dịch, là mục tiêu chính của HIV, dẫn đến giảm số lượng và chức năng của các tế bào này, gây suy giảm miễn dịch. Các dưới nhóm tế bào TCD4 như Th1, Th2, Th17, Treg và tế bào MAIT có vai trò quan trọng trong điều hòa đáp ứng miễn dịch và tiến triển bệnh. Tuy nhiên, nghiên cứu về sự phục hồi các dưới nhóm tế bào này sau điều trị ARV ở trẻ em tại Việt Nam còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá sự thay đổi các chỉ số tế bào lympho T và các dưới nhóm của chúng ở trẻ em nhiễm HIV-1 được điều trị thuốc kháng HIV tại Bệnh viện Nhi Trung Ương ở các thời điểm 24, 36, 48 và 60 tháng so với trước điều trị. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về cơ chế phục hồi miễn dịch tế bào, từ đó góp phần cải thiện hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh nhân nhiễm HIV-1.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về miễn dịch tế bào, đặc biệt là vai trò của tế bào lympho T trong đáp ứng miễn dịch chống lại HIV. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

1. Mô hình biệt hóa tế bào TCD4: Tế bào TCD4 chưa hoạt hóa biệt hóa thành các dưới nhóm Th1, Th2, Th17, Treg tùy thuộc vào tín hiệu cytokine và loại kháng nguyên. Th1 chủ yếu tiết IFN-γ, hỗ trợ miễn dịch qua trung gian tế bào; Th2 tiết IL-4, IL-5, kích thích miễn dịch dịch thể; Th17 tiết IL-17, IL-22, tham gia phản ứng viêm; Treg điều hòa miễn dịch, ngăn ngừa phản ứng quá mức.

2. Mô hình đáp ứng miễn dịch sau điều trị ARV: Thuốc ARV ức chế sự nhân lên của HIV, giúp phục hồi số lượng và chức năng tế bào TCD4 và các dưới nhóm. Tuy nhiên, sự phục hồi không đồng đều giữa các loại tế bào, đặc biệt tế bào MAIT và Treg có thể có vai trò quan trọng trong tiến triển bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm: tế bào TCD4, các dưới nhóm Th1, Th2, Th17, Treg, tế bào MAIT, thuốc kháng HIV (ARV), và phương pháp đếm tế bào dòng chảy (Flow cytometry).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện từ tháng 8/2014 đến tháng 12/2017 tại Phòng khám ngoại trú khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi Trung Ương. Đối tượng gồm 71 trẻ em nhiễm HIV-1 đang điều trị ARV ở các thời điểm 24, 36, 48 và 60 tháng, 20 trẻ nhiễm HIV chưa điều trị và 30 trẻ khỏe mạnh làm nhóm đối chứng.

Mẫu máu ngoại vi được thu thập, xử lý và phân tích bằng phương pháp Flow cytometry với các kháng thể đặc hiệu để xác định số lượng và tỷ lệ các tế bào TCD4, TCD8, các dưới nhóm Th1, Th2, Th17, Treg, tế bào MAIT và các tế bào hoạt hóa. Cỡ mẫu được lựa chọn dựa trên tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20, áp dụng thuật toán One way ANOVA để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm và thời điểm điều trị. Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, đảm bảo sự đồng thuận tự nguyện và bảo mật thông tin cá nhân của người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố tuổi và giới: Độ tuổi trung bình của trẻ bắt đầu điều trị ARV là 4,7 tuổi, trong khi độ tuổi trung bình tại thời điểm nghiên cứu là 8,2 tuổi. Tỷ lệ nam/nữ gần như cân bằng (50,7% nam). Đây là nhóm tuổi phù hợp để đánh giá sự phục hồi miễn dịch sau điều trị kéo dài.

2. Số lượng tế bào TCD4: Trước điều trị, số lượng TCD4 trung bình là 404 tế bào/µl, thấp hơn đáng kể so với trẻ khỏe mạnh (1122 tế bào/µl, p < 0,001). Sau 24 đến 60 tháng điều trị ARV, số lượng TCD4 tăng dần, đạt mức gần bằng nhóm đối chứng, thể hiện sự phục hồi miễn dịch rõ rệt.

3. Các dưới nhóm tế bào TCD4: Số lượng Th1, Th2, Th17 và Treg đều tăng theo thời gian điều trị, với tỷ lệ Th1/TCD4 và Th17/TCD4 cải thiện đáng kể. Tế bào MAIT và tỷ lệ tế bào MAIT hoạt hóa cũng tăng nhưng chưa đạt mức bình thường, cho thấy sự phục hồi chưa hoàn toàn.

4. Tế bào TCD8 và hoạt hóa: Số lượng TCD8 tăng nhẹ sau điều trị, trong khi tỷ lệ tế bào TCD8 hoạt hóa giảm dần, phản ánh giảm kích hoạt miễn dịch quá mức và cải thiện chức năng miễn dịch.

Thảo luận kết quả

Sự phục hồi số lượng và chức năng tế bào TCD4 sau điều trị ARV phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, như nghiên cứu tại Haiti và Tây Phi, cho thấy ARV hiệu quả trong việc cải thiện miễn dịch tế bào. Việc tăng các dưới nhóm Th1, Th2, Th17 và Treg cho thấy sự cân bằng dần giữa các dòng tế bào miễn dịch, góp phần điều hòa đáp ứng miễn dịch và giảm viêm.

Tế bào MAIT phục hồi chậm hơn, điều này phù hợp với các báo cáo cho thấy MAIT bị suy giảm sớm và khó hồi phục hoàn toàn ở bệnh nhân HIV, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng cơ hội. Tỷ lệ tế bào TCD8 hoạt hóa giảm cho thấy giảm kích hoạt miễn dịch, một dấu hiệu tích cực trong kiểm soát bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện sự thay đổi số lượng tế bào TCD4 và các dưới nhóm theo thời gian điều trị, cũng như bảng so sánh tỷ lệ tế bào hoạt hóa giữa các nhóm.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ cơ chế phục hồi miễn dịch tế bào ở trẻ em nhiễm HIV-1 tại Việt Nam, hỗ trợ xây dựng chiến lược điều trị và theo dõi hiệu quả điều trị ARV.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường theo dõi miễn dịch tế bào định kỳ: Đề nghị các cơ sở y tế áp dụng phương pháp Flow cytometry để đánh giá chi tiết các dưới nhóm tế bào TCD4 và tế bào MAIT, nhằm theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ kịp thời. Thời gian thực hiện: mỗi 6 tháng; chủ thể thực hiện: các phòng xét nghiệm chuyên khoa.

2. Khuyến khích điều trị ARV sớm ở trẻ em: Dựa trên bằng chứng phục hồi miễn dịch tốt hơn khi điều trị sớm, cần tăng cường phát hiện và khởi động điều trị ARV cho trẻ dưới 5 tuổi nhằm giảm tỷ lệ tử vong và bệnh cơ hội. Thời gian thực hiện: liên tục; chủ thể: các trung tâm y tế tuyến cơ sở.

3. Nghiên cứu sâu hơn về tế bào MAIT và các tế bào hoạt hóa: Khuyến nghị các nghiên cứu tiếp theo tập trung vào vai trò và phục hồi của tế bào MAIT, cũng như các tế bào TCD8 hoạt hóa để phát triển các liệu pháp hỗ trợ miễn dịch bổ sung. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu và trường đại học.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật Flow cytometry và phân tích dữ liệu miễn dịch tế bào cho cán bộ y tế nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và theo dõi điều trị. Thời gian: hàng năm; chủ thể: Bộ Y tế và các bệnh viện chuyên khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa nhi và truyền nhiễm: Giúp hiểu rõ cơ chế phục hồi miễn dịch ở trẻ nhiễm HIV, từ đó cải thiện phác đồ điều trị và theo dõi bệnh nhân hiệu quả hơn.

2. Nhân viên phòng xét nghiệm miễn dịch: Nắm vững kỹ thuật Flow cytometry và các chỉ số miễn dịch quan trọng để thực hiện xét nghiệm chính xác, hỗ trợ chẩn đoán và đánh giá hiệu quả điều trị.

3. Nhà nghiên cứu về HIV/AIDS và miễn dịch học: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về sự phục hồi các dưới nhóm tế bào TCD4 và tế bào MAIT, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về điều trị và vaccine.

4. Chính sách y tế và quản lý chương trình phòng chống HIV/AIDS: Tham khảo để xây dựng các chính sách điều trị ARV phù hợp với đặc điểm miễn dịch của trẻ em Việt Nam, nâng cao hiệu quả chương trình phòng chống HIV/AIDS.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần theo dõi các dưới nhóm tế bào TCD4 sau điều trị ARV?
   Theo dõi các dưới nhóm như Th1, Th2, Th17, Treg giúp đánh giá chi tiết hơn về sự phục hồi miễn dịch, không chỉ dựa vào tổng số lượng TCD4. Ví dụ, sự cân bằng giữa Th17 và Treg ảnh hưởng đến tiến triển bệnh và đáp ứng điều trị.

2. Tế bào MAIT có vai trò gì trong nhiễm HIV?
   Tế bào MAIT tham gia bảo vệ chống lại vi khuẩn và nấm, giảm sớm ở bệnh nhân HIV làm tăng nguy cơ nhiễm trùng cơ hội. Phục hồi tế bào MAIT sau điều trị ARV còn hạn chế, cần nghiên cứu thêm.

3. Điều trị ARV sớm có lợi ích gì cho trẻ em nhiễm HIV?
   Điều trị sớm giúp phục hồi miễn dịch nhanh hơn, giảm tỷ lệ tử vong và mắc bệnh cơ hội. WHO khuyến cáo điều trị ARV cho trẻ dưới 5 tuổi không phân biệt tình trạng miễn dịch.

4. Phương pháp Flow cytometry có ưu điểm gì trong nghiên cứu miễn dịch?
   Flow cytometry cho phép phân tích đồng thời nhiều đặc tính của tế bào đơn lẻ với độ chính xác cao, giúp xác định các loại tế bào và dưới nhóm miễn dịch phức tạp trong thời gian ngắn.

5. Làm thế nào để cải thiện phục hồi tế bào MAIT ở bệnh nhân HIV?
   Hiện chưa có liệu pháp đặc hiệu, nhưng nghiên cứu về các liệu pháp hỗ trợ miễn dịch và điều trị kết hợp có thể giúp cải thiện phục hồi tế bào MAIT, giảm nguy cơ nhiễm trùng cơ hội.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định sự phục hồi đáng kể số lượng và chức năng tế bào TCD4 và các dưới nhóm Th1, Th2, Th17, Treg ở trẻ em nhiễm HIV-1 sau 24-60 tháng điều trị ARV.
• Tế bào MAIT phục hồi chậm hơn, cho thấy cần quan tâm đặc biệt trong theo dõi và điều trị.
• Kết quả hỗ trợ khuyến cáo điều trị ARV sớm và theo dõi miễn dịch tế bào định kỳ để nâng cao hiệu quả điều trị.
• Phương pháp Flow cytometry là công cụ hiệu quả trong đánh giá miễn dịch tế bào, cần được áp dụng rộng rãi.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu sâu hơn về tế bào MAIT và phát triển các chiến lược điều trị hỗ trợ miễn dịch cho trẻ em nhiễm HIV.

Hành động ngay: Các cơ sở y tế và nhà nghiên cứu nên áp dụng kết quả này để cải thiện chương trình điều trị và theo dõi bệnh nhân nhiễm HIV, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Lịch sử phát hiện và tình hình nhiễm HIV 1. Sự phát hiện và tình hình nhiễm HIV trên thế giới Ngày 5 tháng 6 năm 1981, trung tâm phòng chống bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) đã công bố trên tuần báo Bệnh tật và tử vong (MMWR-Morbidity and Mortality Weeky Report), mô tả trường hợp viêm phổi do Pneumocytic carinii Pneumonia (PCP) ở 5 nam thanh niên đồng tính tại Los Angeles. Cả 5 nam thanh niên này trước đó có tiền sử khoẻ mạnh, nhưng có các biểu hiện nhiễm trùng bất thường giống như là hệ miễn dịch của họ không làm việc.

Hai trong số 5 người đã chết sau khi tuần báo được xuất bản. Ngày hôm sau, CDC nhận được rất nhiều báo cáo về các trường hợp viêm phổi do PCP và các nhiễm trùng cơ hội tương tự ở nam thanh niên đồng tính, bao gồm cả một nhóm các ca bệnh Kaposi Sarcoma (KS) trong nhóm nam thanh niên đồng tính ở New York và California [12]. Vào ngày 24 tháng 9 năm 1982, CDC sử dụng thuật ngữ “AIDS” (hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải) lần đầu tiên và đưa ra định nghĩa bệnh AIDS. Ngày 10 tháng 12, CDC báo cáo một ca suy giảm miễn dịch mắc phải ở trẻ sơ sinh được truyền máu, tiếp sau đó 22 ca suy giảm miễn dịch và nhiễm trùng cơ hội không lý giải được nguyên nhân ở trẻ sơ sinh được báo cáo [12].

Ngày 20 tháng 5 năm 1983, Tiến sĩ Françoise Barré-Sinoussi cùng đồng nghiệp tại viện Pasteur của Pháp đã phát hiện một loại Retrovirus, họ gọi là LAV Lymphadenopathy Associated Virus, được cho rằng có thể là nguyên nhân gây suy giảm miễn dịch mắc phải. Tháng 4 năm 1984, Tiến sĩ Robert Gallo và cộng sự đã tìm ra nguyên nhân gây AIDS là một loại retrovirus, được đặt tên là HTLV-III (human T-cell lymphotropic virus type III), đồng thời ông cũng thông báo phát triển các xét nghiệm máu nhằm phát hiện virus và bày tỏ hy vọng sẽ chế tạo thành công vaccine ngừa HTLV-III trong vòng 2 năm. Tháng 10 năm 1984, khi phân tích gen của LAV 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] và HTLV-III, người ta thấy chúng cơ bản giống nhau và đều là tác nhân gây AIDS [12]. Vào tháng 3 năm 1985, người ta bắt đầu sử dụng các bộ sinh phẩm để phát hiện kháng thể kháng HIV bằng kỹ thuật miễn dịch gắn enzyme (ELISA).

Tháng 5 năm 1986, tại một hội nghị quốc tế người ta đã thống nhất gọi virus gây hội chứng suy giảm miễn dịch ở người là HIV, gây bệnh ở hầu hết các châu lục, sau gọi là HIV- 1 [12]. Tháng 3 năm 1987, FDA phê duyệt thuốc điều trị kháng retrovirus đầu tiên là AZT, có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của HIV [12]. Ngày 1 tháng 12 năm 1988, ngày AIDS thế giới lần đầu tiên được WHO tổ chức và được bảo trợ bởi Mỹ [64]. Năm 1989, người ta đưa ra các hướng điều trị bằng thuốc AZT cho những người nhiễm HIV và bệnh nhân AIDS dựa trên cơ sở đếm số lượng tế bào TCD4 của người bệnh để đánh giá hiệu quả của thuốc [12].

Ngày 24 tháng 11 năm 2009, UNAIDS báo cáo rằng đã có sự giảm đáng kể (17%) các trường hợp nhiễm HIV mới trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, ở Đông Á, tỷ lệ nhiễm HIV tăng 25% so với cùng kỳ. Ngày 24 tháng 11 năm 2015, UNAIDS công bố báo cáo ngày Thế giới phòng chống AIDS, cho thấy 15,8 triệu người đang điều trị ARV vào tháng 6 năm 2015 - tăng hơn gấp đôi số người đang điều trị trong năm 2010 [12]. HIV nhanh chóng lan truyền và trở thành mối lo sợ với loài người.

Hiện nay, hơn 160 quốc gia đã bị ảnh hưởng bởi HIV, trong đó khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất là Tây Phi. Năm 2016 có 1,8 triệu người mới nhiễm HIV, nâng tổng số nhiễm HIV trên toàn thế giới lên con số 36,7 triệu người, số người chất liên quan đến AIDS là 1 triệu [58]. Ngày 24/5/2016, Viện Y tế Quốc gia và các đối tác công bố sẽ khởi động một thử nghiệm vắc xin HIV lớn ở Nam Phi vào tháng 11 năm 2016, trong khi chờ phê duyệt. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2009 cộng đồng khoa học đã bắt tay vào một thử nghiệm lâm sàng vắc xin HIV có quy mô này [12].

Ngày 8-10/6/2016, Liên hợp quốc tổ chức cuộc họp cấp cao vào năm 2016 về chấm dứt AIDS. Các quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc cam kết chấm dứt dịch 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] AIDS vào năm 2030, nhưng cuộc họp giữa 50 quốc gia vẫn còn nhiều vấn đề đang tranh luận. Nghị quyết cuối cùng đề cập đến những người có nguy cơ nhiễm HIV/AIDS cao nhất: nam có quan hệ tình dục đồng giới, mại dâm, người chuyển giới và người tiêm chích ma túy [12]. Theo báo cáo của UNAIDS, số trẻ em (từ 0 - 14 tuổi) chết vì các bệnh liên quan đến AIDS gần như đã được cắt giảm một nửa từ 210.

Phần lớn sự suy giảm này là do giảm đáng kể các ca nhiễm HIV mới ở trẻ em, tăng khả năng tiếp cận với liệu pháp kháng retrovirus ở trẻ em cũng đóng một vai trò quan trọng [58]. Tình hình nhiễm HIV ở Việt Nam Ở Việt Nam, trường hợp nhiễm HIV đầu tiên được phát hiện vào tháng 12 năm 1990 ở thành phố Hồ Chí Minh, đến tháng 12/1992 đã có thêm 11 ca bị nhiễm. Sau đó số lượng ca nhiễm tăng nhanh do có sự tăng cường khả năng giám sát và xét nghiệm phát hiện [3]. Lúc đầu xuất hiện ở thành phố Hồ Chí Minh, nhưng sau đó HIV nhanh chóng lan rộng.

Đến tháng 6/1995 đã có 34/53 tỉnh thành có người nhiễm HIV và đến nay cả 64/64 tỉnh thành đều có người nhiễm HIV và tử vong vì AIDS, nhiều nhất là thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Thanh Hoá 1,3. Trong số những người được báo cáo xét nghiệm mới phát hiện nhiễm HIV trong 6 tháng đầu năm 2017, nữ chiếm 32,3%, nam chiếm 67,7%, lây truyền qua đường tình dục chiếm 57,8%, lây truyền qua đường máu chiếm 31,9%, mẹ truyền sang con chiếm 1,9%, không rõ chiếm 8,4% [1]. Trong 6 tháng đầu năm 2017, cả nước xét nghiệm phát hiện mới 4.541 trường hợp nhiễm HIV, số bệnh nhân chuyển sang giai đoạn AIDS là 2.321, số bệnh nhân tử vong 799 trường hợp. Trong đó, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh phát hiện nhiều nhất chiếm 20% số ca phát hiện cả nước 1.

Dịch HIV/AIDS vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong cộng đồng. Dự báo vẫn còn nhiều người bị nhiễm HIV không thuộc nhóm nguy cơ cao, rất khó phát hiện sớm, 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các trường hợp này thường chuẩn đoán muộn giai đoạn AIDS. Do đó các địa phương cần có các biện pháp xét nghiệm phát hiện phù hợp để có thể hỗ trợ người bị nhiễm HIV sớm biết tình trạng của bản thân [1]. Đặc điểm của HIV 1.

Hình dạng và cấu trúc HIV thuộc nhóm Retrovirus, họ Lentivirrus, có dạng hình cầu, cấu trúc gồm 3 lớp [34]. Lớp vỏ ngoài (vỏ peplon) Vỏ của virus HIV là một lớp lipid kép, có kháng nguyên chéo với màng sinh chất tế bào. Gắn trên màng này là khoảng 72 các gai nhú, đó là các phân tử glycoprotein, gồm 2 phần: - Glycoprotein màng ngoài có trọng lượng phân tử là 120 kDa (GP120) ở HIV- 1 và 125 kDa (GP125) ở HIV-2. GP120 là kháng nguyên dễ biến đổi nhất, gây khó khăn cho khả năng nhớ và phát hiện của hệ miễn dịch cũng như thách thức trong sản xuất vaccine phòng ngừa virus.

- Glycoprotein xuyên màng GP41 có trọng lượng phân tử 41 kDa ở HIV-1 và 36 kDa ở HIV-2. Lớp vỏ trong (vỏ capsid) Vỏ này bao gồm 2 lớp protein: - Lớp ngoài hình cầu cấu tạo bởi các các phân tử protein có trọng lượng phân tử là 18 kDa, viết tắt là P18 ở HIV-1 và P16 ở HIV-2. - Lớp trong hình trụ, cấu tạo bởi các phân tử protein có trọng lượng 24 kDa (gọi tắt là P24) ở HIV-1 và P26 ở HIV-2, đây là kháng nguyên rất quan trọng trong xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV. Lõi Là những thành phần bên trong lớp vỏ capsid, bao gồm: 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Hai phân tử ARN đơn, chính là bộ gen di truyền của HIV.

HIV chỉ có 9 gen (so với hơn 500 gen của vi khuẩn và khoảng 20.000 ở người), trong đó 3 gen chứa các thông tin cần thiết để quy định protein cấu trúc của các hạt virus mới: + Gag (Group specific antigen) là các gen mã hoá cho các kháng nguyên đặc hiệu nhóm của lớp vỏ trong của virus. + Pol (Polymerase) mã hoá cho enzyme phiên mã ngược (RT- Reverse Transcriptase), protease và endonuclease (còn gọi là Integrase) + Env (Envelop) là gen mã hoá cho các glycoprotein lớp vỏ ngoài của virus. - RT: là enzyme phiên mã ngược, đảm bảo sao mã ngược bộ ARN của virus thành ADN. - Protein P12 của virus HIV có tác dụng tách các protein mã hoá bởi gen Gag và Pol thành các phân tử hoạt động.

- Endo nuclease 31 ở HIV -1 và P34 ở HIV-2 đảm nhiệm việc tích hợp ARN của virus vào ADN của tế bào vật chủ. - Ngoài 3 loại gen cấu trúc trên (có ở mọi loại Retrovirus), HIV còn có các gen điều hoà quá trình nhân lên của virus HIV, kiểm soát khả năng lây nhiễm. Cấu trúc của HIV [34] 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Sự xâm nhập và nhân lên của virus tại tế bào vật chủ 1.

Sự hấp phụ lên bề mặt tế bào HIV bám vào bề mặt tế bào nhờ sự phù hợp giữa receptor bề mặt tế bào và GP120 của virus. Trong đa số các trường hợp, các receptor này là các thụ thể CD4 của tế bào lympho T hỗ trợ. Edward Berger đã xác định có 2 đồng thụ thể là các chemokine receptor trên bề mặt tế bào TCD4 tham gia vào sự gắn của HIV lên màng tế bào vật chủ là CCR5 và CXCR4 [45]. Một số tế bào khác như bạch cầu mono, đại thực bào, tế bào hình sao… cũng có thể là tế bào đích của virus, các tế bào này có thể chứa rất nhiều virus mà không bị phá huỷ.

Chúng được gọi là hồ chứa HIV. Đại thực bào là một tác nhân hỗ trợ sự sinh tồn của virus HIV trong cơ thể. Các virus HIV phụ thuộc vào đại thực bào thì độc lập với tế bào T và chúng cũng đáp ứng điều trị với ART, tuy nhiên việc đáp ứng này không triệt để [30]. Sự xâm nhập vào tế bào Sau khi bám được vào receptor của tế bào vật chủ, phân tử GP41 của HIV cắm sâu vào màng tế bào, tạo nên sự hoà nhập của vỏ virus với màng tế bào.