Luận văn thạc sĩ đánh giá mức độ ô nhiễm nicotin trong môi trường khí nơi sản xuất thuốc lá và tác động của nó đến sức khỏe người lao động

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm nicotin trong môi trường khí nơi sản xuất thuốc lá và tác động của nó đến, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Bùi Thị Kiều Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Quang Huy
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Mức Độ Ô Nhiễm Nicotin Trong Môi Trường Khí Nơi Sản Xuất Thuốc Lá Và Tác Động Của Nó Đến Sức Khỏe Người Lao Động
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Tìm hiểu về nicotin
• 1.1. Nguồn gốc
• 1.2. Cấu tạo và tính chất hóa lý của nicotin
• 1.3. Tính chất dƣợc học và độc tính của nicotin
• 1.4. Ảnh hưởng của nicotin đến các cơ quan trong cơ thể
• 1.5. Cơ chế xâm nhập của nicotin vào cơ thể
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá

Ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động. Nicotin, một chất độc thần kinh mạnh, có thể xâm nhập vào cơ thể qua nhiều con đường khác nhau. Việc sản xuất thuốc lá không chỉ gây ô nhiễm không khí mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của công nhân làm việc trong ngành này. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ nicotin trong không khí tại các nhà máy thuốc lá thường vượt quá giới hạn cho phép, gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe.

1.1. Đặc điểm của nicotin và tác động của nó

Nicotin là một hợp chất hữu cơ có công thức hóa học C10H14N2, được biết đến với tính chất gây nghiện và độc hại. Nó có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như bệnh tim mạch, ung thư phổi và các bệnh lý khác. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nồng độ nicotin trong không khí tại các nhà máy thuốc lá có thể cao gấp nhiều lần so với mức an toàn cho phép.

1.2. Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam

Ngành sản xuất thuốc lá tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, với sản lượng hàng năm lên tới 4.500 triệu bao. Tuy nhiên, điều này đi kèm với việc gia tăng ô nhiễm nicotin trong môi trường làm việc. Các công nhân trong ngành này thường xuyên tiếp xúc với bụi thuốc lá và khói thuốc, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

II. Vấn đề ô nhiễm nicotin và sức khỏe người lao động

Ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của công nhân mà còn gây ra những hệ lụy cho cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy rằng, những người làm việc trong ngành thuốc lá có nguy cơ cao mắc các bệnh liên quan đến nicotin. Việc tiếp xúc lâu dài với nicotin có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư phổi, bệnh tim mạch và các vấn đề về hô hấp.

2.1. Tác động của ô nhiễm nicotin đến sức khỏe

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nồng độ nicotin trong máu của công nhân làm việc trong nhà máy thuốc lá thường cao hơn so với người bình thường. Điều này dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và nguy cơ mắc bệnh ung thư. Các triệu chứng này có thể trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Nguy cơ sức khỏe từ khói thuốc lá

Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc hại, trong đó có nicotin, có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng cho cả người lao động và những người xung quanh. Theo thống kê, mỗi năm có hàng triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều công nhân làm việc trong ngành sản xuất thuốc lá.

III. Phương pháp đánh giá ô nhiễm nicotin trong môi trường

Để đánh giá mức độ ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá, nhiều phương pháp phân tích hiện đại đã được áp dụng. Các phương pháp này không chỉ giúp xác định nồng độ nicotin trong không khí mà còn trong máu của người lao động. Việc sử dụng các thiết bị phân tích như sắc ký khí và quang phổ đã cho kết quả chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp sắc ký khí

Phương pháp sắc ký khí (GC) là một trong những phương pháp phổ biến nhất để phân tích nồng độ nicotin trong không khí. Phương pháp này cho phép tách biệt và xác định các hợp chất trong mẫu khí một cách chính xác, từ đó đánh giá mức độ ô nhiễm trong môi trường sản xuất thuốc lá.

3.2. Phương pháp quang phổ

Phương pháp quang phổ cũng được sử dụng để xác định nồng độ nicotin trong mẫu máu. Phương pháp này giúp phát hiện nhanh chóng và chính xác nồng độ nicotin, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời cho người lao động.

IV. Kết quả nghiên cứu về ô nhiễm nicotin

Kết quả nghiên cứu cho thấy nồng độ nicotin trong không khí tại các nhà máy sản xuất thuốc lá thường vượt quá giới hạn cho phép. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nồng độ nicotin trong máu của công nhân làm việc trong ngành này cao hơn so với người bình thường. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm nicotin trong môi trường làm việc.

4.1. Nồng độ nicotin trong không khí

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nồng độ nicotin trong không khí tại các khu vực sản xuất thuốc lá có thể cao gấp 4-5 lần so với mức an toàn cho phép. Điều này đặt ra một thách thức lớn cho sức khỏe của công nhân làm việc trong ngành này.

4.2. Nồng độ nicotin trong máu người lao động

Kết quả phân tích cho thấy nồng độ nicotin trong máu của công nhân làm việc tại nhà máy thuốc lá Thăng Long cao hơn so với mức bình thường. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe người lao động.

V. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất

Để giảm thiểu ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá, cần áp dụng nhiều biện pháp khác nhau. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người lao động mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Việc cải thiện điều kiện làm việc, sử dụng công nghệ hiện đại và tăng cường giáo dục sức khỏe cho công nhân là những giải pháp quan trọng.

5.1. Cải thiện điều kiện làm việc

Cải thiện điều kiện làm việc là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm nicotin. Cần đảm bảo thông gió tốt, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân và tổ chức các buổi tập huấn về an toàn lao động cho công nhân.

5.2. Sử dụng công nghệ hiện đại

Việc áp dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất thuốc lá có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm nicotin. Các thiết bị lọc không khí và hệ thống xử lý khí thải cần được đầu tư để đảm bảo môi trường làm việc an toàn cho công nhân.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về ô nhiễm nicotin

Ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Các nghiên cứu hiện tại đã chỉ ra rằng, nồng độ nicotin trong không khí và máu của công nhân cao hơn mức an toàn cho phép. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ sức khỏe người lao động và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

6.1. Tương lai của nghiên cứu ô nhiễm nicotin

Nghiên cứu về ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá cần được tiếp tục để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn. Việc theo dõi nồng độ nicotin trong không khí và máu của công nhân là rất cần thiết để đánh giá tình hình sức khỏe và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

6.2. Tăng cường giáo dục sức khỏe cho công nhân

Giáo dục sức khỏe cho công nhân là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm nicotin. Cần tổ chức các buổi tập huấn về tác hại của nicotin và các biện pháp bảo vệ sức khỏe để nâng cao nhận thức cho công nhân trong ngành sản xuất thuốc lá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuốc lá là một trong những sản phẩm tiêu thụ rộng rãi trên toàn cầu với khoảng 1,1 tỷ người hút thuốc, trong đó 80% sống tại các nước có thu nhập trung bình và thấp. Ở Việt Nam, ngành sản xuất thuốc lá đóng vai trò kinh tế quan trọng với sản lượng trung bình khoảng 4.500 triệu bao mỗi năm, sử dụng khoảng 18.000 lao động. Tuy nhiên, thuốc lá cũng là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là do nicotin – một chất độc thần kinh mạnh, có khả năng gây ung thư và ảnh hưởng xấu đến hệ tim mạch, hô hấp và da. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 40.000 người Việt Nam tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, gấp gần bốn lần số ca tử vong do tai nạn giao thông.

Nghiên cứu này tập trung đánh giá mức độ ô nhiễm nicotin trong môi trường khí tại nhà máy sản xuất thuốc lá Thăng Long, Hà Nội, và tác động của nó đến sức khỏe người lao động. Mục tiêu cụ thể gồm: xác định hàm lượng nicotin trong không khí và trong máu người lao động, đồng thời phân tích mối liên quan giữa nồng độ nicotin và tình trạng bệnh lý. Nghiên cứu được thực hiện trong môi trường sản xuất thuốc lá tại Hà Nội, với phạm vi thời gian nghiên cứu trong năm 2011. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cảnh báo mức độ nguy hiểm của nicotin trong môi trường lao động, đồng thời đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác hại, góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và nâng cao chất lượng môi trường làm việc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nicotin là một alkaloid bay hơi mạnh, có công thức hóa học C${10}$H${14}$N$_2$, được chiết xuất chủ yếu từ cây thuốc lá. Đây là chất gây nghiện mạnh, tác động lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật thông qua các thụ thể nicotin, kích thích giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác khoan khoái và gây nghiện. Nicotin cũng ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn, gây tăng huyết áp, tổn thương cơ tim và mạch máu, đồng thời có khả năng gây đột biến gen và ung thư phổi.

Trong cơ thể, nicotin nhanh chóng được chuyển hóa thành cotinin – chất chuyển hóa chính có thời gian bán hủy khoảng 20 giờ, tồn tại lâu trong dịch sinh học như huyết tương và nước tiểu. Nicotin xâm nhập cơ thể qua ba con đường chính: đường hô hấp (hít phải khói và bụi thuốc lá), đường tiêu hóa (ăn uống trong điều kiện vệ sinh kém), và qua da (tiếp xúc trực tiếp với bụi thuốc lá hoặc dung dịch nicotin). Khói thuốc lá gồm dòng khói chính (MS), dòng khói phụ (SS) và khói thuốc môi trường (ETS), trong đó dòng khói phụ chứa nồng độ các chất độc cao hơn nhiều lần so với dòng khói chính, gây nguy hiểm lớn cho người lao động và người không hút thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp sắc ký khí với detectơ cộng kết điện tử (GC/ECD) và sắc ký khí khối phổ (GC-MS) để xác định hàm lượng nicotin trong mẫu khí và mẫu máu. Phương pháp chiết lỏng - lỏng được áp dụng để chiết nicotin từ dung dịch hấp thụ mẫu khí.

Nguồn dữ liệu gồm 25 mẫu khí lấy tại các phân xưởng và khu vực xung quanh Nhà máy thuốc lá Thăng Long, Hà Nội, cùng 42 mẫu máu của người lao động không hút thuốc làm việc tại nhà máy và 29 mẫu máu của bệnh nhân điều trị tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội. Mẫu khí được lấy bằng máy lấy mẫu khí cá nhân Kimoto, đặt ở độ cao 1,5m, với dung dịch hấp thụ NaHSO$_4$ 1% trong thời gian 1 giờ, tốc độ dòng 2 lít/phút. Mẫu máu được lấy theo quy định của Bộ Y tế, bảo quản ở nhiệt độ dưới -18ºC.

Phân tích dữ liệu dựa trên đường chuẩn nicotin, xác định định tính và định lượng dựa trên thời gian lưu và diện tích píc sắc ký. Cỡ mẫu được lựa chọn đảm bảo tính đại diện cho các bộ phận sản xuất chính trong nhà máy. Thời gian nghiên cứu tập trung trong năm 2011, phù hợp với điều kiện khí tượng đặc trưng của Hà Nội, bao gồm khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, tốc độ gió trung bình 1,5-2,5 m/s và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lan truyền ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nồng độ nicotin trong không khí tại nhà máy thuốc lá Thăng Long dao động trong khoảng 1,3 đến 8,0 µg/l, vượt mức giới hạn tối đa cho phép 3 mg/m$^3$ tại nhiều vị trí như phân xưởng sấy sợi, đóng bao và cuốn điếu. Mức cao nhất ghi nhận là 8,0 µg/l tại phân xưởng cuốn điếu.

2. Hàm lượng nicotin trong máu người lao động không hút thuốc tại nhà máy dao động từ khoảng 10 đến 50 ng/mL, trong đó nhóm lao động tại phân xưởng bao mềm chiếm 66,7% mẫu và có mức nicotin trung bình cao hơn các bộ phận khác. So sánh với nhóm bệnh nhân điều trị tại Viện Y học Cổ truyền Quân đội, nồng độ nicotin trong máu cũng ở mức tương tự, phản ánh sự tiếp xúc nghề nghiệp lâu dài.

3. Mối tương quan giữa nồng độ nicotin trong máu và tình trạng bệnh lý được xác định rõ ràng. Khoảng 70% người lao động có nồng độ nicotin trong máu cao hơn mức trung bình biểu hiện các triệu chứng bệnh về tim mạch, hô hấp và da liễu. Tỷ lệ mắc bệnh tim mạch ở nhóm này cao hơn 25% so với nhóm có nồng độ nicotin thấp hơn.

4. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ ung thư phổi ở công nhân tiếp xúc nicotin nghề nghiệp là khoảng 4%, tương đồng với kết quả phân tích mối liên quan bệnh tật trong nghiên cứu này. Nồng độ nicotin trong không khí và máu người lao động tại nhà máy thuốc lá Thăng Long cũng tương đương hoặc cao hơn mức ghi nhận tại một số nhà máy sản xuất thuốc lá ở các nước phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ ô nhiễm nicotin cao trong môi trường sản xuất là do quy trình công nghệ sản xuất thuốc lá, đặc biệt là các công đoạn sấy, cuốn và đóng bao, thải ra lượng lớn khói và bụi thuốc lá chứa nicotin. Điều kiện khí tượng tại Hà Nội với tốc độ gió trung bình thấp và hiện tượng nghịch nhiệt vào mùa đông làm hạn chế sự khuếch tán của các chất ô nhiễm, dẫn đến tích tụ nicotin trong không khí.

Nồng độ nicotin trong máu người lao động phản ánh mức độ tiếp xúc nghề nghiệp, đồng thời cho thấy nicotin xâm nhập qua nhiều con đường, đặc biệt là đường hô hấp và da. Mối tương quan giữa nồng độ nicotin và các bệnh lý tim mạch, hô hấp, da liễu được củng cố bởi các biểu đồ phân bố nồng độ nicotin và tỷ lệ mắc bệnh, cho thấy tác động nghiêm trọng của nicotin đến sức khỏe người lao động.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định tính cấp thiết của việc kiểm soát ô nhiễm nicotin trong môi trường sản xuất thuốc lá tại Việt Nam. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật và chính sách bảo vệ sức khỏe người lao động là cần thiết để giảm thiểu tác hại lâu dài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai hệ thống thông gió và lọc khí hiệu quả tại các phân xưởng sản xuất thuốc lá, đặc biệt là khu vực sấy, cuốn và đóng bao, nhằm giảm nồng độ nicotin trong không khí xuống dưới giới hạn cho phép trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý nhà máy phối hợp với chuyên gia môi trường.

2. Áp dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như khẩu trang lọc bụi và quần áo bảo hộ cho người lao động, đặc biệt tại các vị trí có nồng độ nicotin cao, nhằm giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Phòng nhân sự và an toàn lao động.

3. Tổ chức chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức về tác hại của nicotin cho người lao động, đồng thời hướng dẫn các biện pháp phòng tránh và xử lý khi tiếp xúc với nicotin, thực hiện định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: Phòng đào tạo và y tế lao động.

4. Thực hiện giám sát sức khỏe định kỳ cho người lao động, bao gồm xét nghiệm nồng độ nicotin trong máu và kiểm tra các bệnh liên quan, nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời, triển khai trong vòng 12 tháng và duy trì liên tục. Chủ thể thực hiện: Phòng y tế nhà máy phối hợp với các cơ sở y tế chuyên khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người quản lý và vận hành nhà máy sản xuất thuốc lá: Nắm bắt được mức độ ô nhiễm nicotin và tác động sức khỏe để xây dựng các biện pháp kiểm soát môi trường làm việc hiệu quả.

2. Chuyên gia môi trường và an toàn lao động: Áp dụng phương pháp phân tích sắc ký khí và kỹ thuật lấy mẫu để đánh giá ô nhiễm nicotin trong môi trường công nghiệp.

3. Nhà nghiên cứu y học lao động và độc chất học: Tham khảo dữ liệu về mối liên quan giữa nồng độ nicotin trong máu và các bệnh nghề nghiệp, phục vụ cho các nghiên cứu sâu hơn về độc tính nicotin.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về y tế và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy chuẩn về an toàn lao động và bảo vệ sức khỏe người lao động trong ngành sản xuất thuốc lá.

Câu hỏi thường gặp

1. Nicotin là gì và tại sao nó nguy hiểm trong môi trường sản xuất thuốc lá?
   Nicotin là một alkaloid có trong cây thuốc lá, gây nghiện và độc hại cho hệ thần kinh, tim mạch và phổi. Trong môi trường sản xuất thuốc lá, nicotin tồn tại trong khói và bụi thuốc, dễ dàng xâm nhập vào cơ thể người lao động qua đường hô hấp và da, gây nguy cơ bệnh nghề nghiệp nghiêm trọng.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đo nồng độ nicotin trong không khí và máu?
   Nghiên cứu sử dụng sắc ký khí với detectơ cộng kết điện tử (GC/ECD) để phân tích nicotin trong mẫu khí và sắc ký khí khối phổ (GC-MS) để xác định nicotin trong mẫu máu, đảm bảo độ nhạy và độ chính xác cao.

3. Mức độ ô nhiễm nicotin trong nhà máy thuốc lá Thăng Long có vượt ngưỡng cho phép không?
   Kết quả cho thấy nồng độ nicotin trong không khí tại nhiều vị trí trong nhà máy vượt mức giới hạn tối đa cho phép 3 mg/m$^3$, đặc biệt tại các phân xưởng sấy và cuốn điếu, gây nguy hiểm cho sức khỏe người lao động.

4. Nicotin ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe người lao động?
   Nicotin gây kích thích hệ thần kinh, tăng huyết áp, tổn thương tim mạch, gây đột biến gen và tăng nguy cơ ung thư phổi. Người lao động tiếp xúc lâu dài có tỷ lệ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp và da liễu cao hơn đáng kể.

5. Các biện pháp nào có thể giảm thiểu tác hại của nicotin trong môi trường sản xuất?
   Các biện pháp bao gồm cải thiện hệ thống thông gió, sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân, đào tạo nâng cao nhận thức người lao động và giám sát sức khỏe định kỳ để phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp nhiễm độc nicotin.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định được mức độ ô nhiễm nicotin trong không khí tại nhà máy thuốc lá Thăng Long vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt tại các phân xưởng sản xuất chính.
• Nồng độ nicotin trong máu người lao động không hút thuốc cũng ở mức cao, phản ánh sự tiếp xúc nghề nghiệp lâu dài và đa dạng qua các con đường hô hấp, da và tiêu hóa.
• Mối tương quan rõ ràng giữa nồng độ nicotin trong máu và các bệnh lý tim mạch, hô hấp, da liễu cho thấy tác động nghiêm trọng của nicotin đến sức khỏe người lao động.
• Phương pháp sắc ký khí GC/ECD và GC-MS được chứng minh là hiệu quả trong việc phân tích nicotin trong môi trường và sinh học, góp phần phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh nghề nghiệp.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và chính sách bảo vệ sức khỏe người lao động cần được triển khai ngay trong vòng 12 tháng tới để giảm thiểu tác hại của nicotin trong ngành sản xuất thuốc lá.

Các nhà quản lý và chuyên gia môi trường cần phối hợp triển khai các biện pháp kiểm soát ô nhiễm và giám sát sức khỏe người lao động, đồng thời nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe trong ngành công nghiệp thuốc lá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Thuốc lá là một trong những sản phẩm có số người sử dụng nhiều trên thế giới. Việc sản xuất thuốc lá tuy không được khuyến khích nhưng ngày càng phát triển và mở rộng cùng với sự gia tăng mạnh về thị trường tiêu thụ. Ngành công nghiệp thuốc lá đã mang lại lợi ích không nhỏ về kinh tế cũng như xã hội cho nhiều quốc gia: giải quyết công ăn việc làm, đóng góp đáng kể vào nguồn thu cho ngân sách Nhà nước và địa phương. Ở Việt Nam Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam là đơn vị sản xuất thuốc lá chủ yếu với 3 đơn vị hạch toán phụ thuộc, 18 công ty con, 10 công ty liên kết, ngành sản xuất thuốc lá sử dụng khoảng 18.

Sản lượng thuốc lá của cả nước trung bình là 4.500 triệu bao mỗi năm. Tuy nhiên, xét về mặt tác hại thì thuốc lá là một ngành sản xuất có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động. Ehsay đã đề cập đến ảnh hưởng sinh học ở công nhân tiếp xúc nghề với bụi thuốc trong quá trình sản xuất [41]. Theo thống kê của K.

Lee thì trong số công nhân tiếp xúc nghề nghiệp với nicotin, tỷ lệ bị ung thư phổi là 4% [39]. Hiện nay, những hậu quả do khói thuốc lá gây ra đã lên đến mức đáng báo động tại Việt Nam cũng như ở các nước trên thế giới. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cứ 8 giây lại có một người chết do thuốc lá. Mỗi năm thuốc lá giết hại 4,9 triệu sinh mạng trên toàn thế giới.

Ở Việt Nam mỗi năm có 40.000 người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá, gấp gần bốn lần số ca tử vong do tai nạn giao thông. Trong khói và bụi thuốc lá chứa trên 40 chất có khả năng gây ung thư như nicotin, cacbon monoxit, các hợp chất vòng thơm…. trong đó nicotin là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 1 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang thành phần chính gây hại đến sức khỏe con người, nó là chất gây độc thần kinh rất mạnh, gây ảnh hưởng đến da, phổi, tim mạch. Trong quá trình sản xuất thuốc lá đã làm thải ra một lượng khói và bụi thuốc lá đáng kể gây ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động tại nơi sản xuất.

Ở nước ta vấn đề về sức khỏe của công nhân làm việc trong môi trường thuốc lá đã được nghiên cứu từ những năm 1960. Năm 1996, bệnh nhiễm độc nicotin được công nhận là bệnh nghề nghiệp. Tuy nhiên, vẫn chưa có những nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này để đưa ra lời cảnh báo và biện pháp giảm thiểu tác hại của khói thuốc lá trong khu vực sản xuất đến sức khỏe người lao động. Với mong muốn tìm hiểu được mức độ ô nhiễm và mối tương quan giữa nicotin trong môi trường khí nơi sản xuất thuốc lá với sức khỏe người lao động, luận văn đã lựa chọn đề tài “Đánh giá mức độ ô nhiễm nicotin trong môi trường khí nơi sản xuất thuốc lá và tác động của nó đến sức khỏe người lao động” để có thể đưa ra lời cảnh báo về mức độ ảnh hưởng của nicotin trong không khí xung quanh khu vực sản xuất thuốc lá đến sức khỏe người lao động.

Hơn thế nữa, luận văn hy vọng phương pháp xác định nicotin trong không khí và trong máu người lao động cho phép giúp phát hiện sớm nicotin trong máu các đối tượng nghiên cứu để dự phòng hậu quả đáng tiếc do quá trình tiếp xúc nghề nghiệp với nicotin. Nghiên cứu của đề tài tập trung vào các nội dung sau:  Xác định hàm lượng nicotin trong môi trường không khí của nhà máy sản xuất thuốc lá.  Xác định hàm lượng nicotin trong máu của người lao động làm việc tại các bộ phận trong nhà máy sản xuất thuốc lá.  Tìm hiểu mối liên quan giữa hàm lượng nicotin trong không khí và hàm lượng nicotin trong máu với tình trạng bệnh lý của người lao động.

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 2 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang CHƢƠNG 1. Tìm hiểu về nicotin 1. Nguồn gốc Nicotin là một loại ankanoid bay hơi mạnh tìm thấy trong các cây họ Cà (Solanaceae), chủ yếu trong cây thuốc lá, và với số lượng nhỏ trong cà chua, khoai tây, cà tím và ớt Bell. Nicotin là tên gọi được đặt theo tên của một nhà ngoại giao người Pháp Nicot (1530 - 1600), ông đã gửi thuốc lá và hạt của nó từ Bồ Đào Nha tới Paris vào năm 1550 và cổ vũ cho các ứng dụng y tế của nó.

Nicotin được các nhà hoá học người Đức, Posselt & Reimann chiết xuất ra khỏi cây thuốc lá vào năm 1828. Công thức hoá học của nicotin được Melsen miêu tả vào năm 1843, được A.Pictet và Crepieux tổng hợp lần đầu tiên vào năm 1893. Nicotin được tổng hợp sinh học thực hiện từ gốc và tích luỹ trên lá thuốc lá chứa 2 - 10%, một số loại thuốc lào có thể chứa đến 16% nicotin. Lá thuốc càng già càng chứa nhiều nicotin.

Cấu tạo và tính chất hóa lý của nicotin Hình 1. Cấu trúc phân tử nicotin Nicotin có công thức hóa học là C10H14N2. Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 3 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang Nicotin là một chất lỏng, sánh như dầu, có mùi hắc, có vị cay nóng, tan trong nước, tan mạnh trong dung môi hữu cơ, hút ẩm và có thể trộn lẫn với nước trong dạng bazơ của nó. Là một bazơ gốc nitơ, nicotin tạo ra các muối với các axít, thông thường có dạng rắn và hòa tan được trong nước.

Cấu tạo phân tử của nicotin Nicotin là một chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và có mùi thuốc khi tiếp xúc với không khí. Nicotin dạng bazơ tự do sẽ cháy ở nhiệt độ thấp hơn điểm sôi, và hơi của nó bắt cháy ở nhiệt độ 95ºC trong không khí cho dù áp suất hơi thấp. Phần lớn nicotin bị cháy khi người ta đốt điếu thuốc lá, trong không khí, ngoài ánh sáng, nicotin nóng chảy ở -18ºC, sôi ở 246ºC. Nicotin phản ứng kiềm mạnh tạo muối bền, kết tủa các muối kim loại nặng như Pb, Hg, khi tiếp xúc với HCl tạo khói trắng.

Tính chất dƣợc học và độc tính của nicotin Cơ quan Kiểm soát Dược và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp nicotin vào nhóm các chất có tính chất dược lý gây nghiện chủ yếu, tương tự như các heroin và cocain. Nicotin rất độc, trước hết nó là một chất độc thần kinh, ảnh hưởng lên các hệ thần kinh thực vật và hệ thần kinh trung ương với sự có mặt của các thụ thể nicotin trên các cấu trúc não gây kích thích và làm tê liệt hệ thần kinh [3]. Ngoài ra, nicotin còn ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn như: thay đổi huyết áp, tăng thể tích tim, gây tổn thương hệ tim mạch, tác động trực tiếp lên cơ tim, thành mạch. Ảnh hưởng tới quá trình cấu tạo tế bào máu.

Gây đột biến Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 4 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang gen, biến đổi chromosomal, mạng lưới chromatit và các axit nucleic trong tế bào lympho của máu ngoại vi [45]. Nicotin tác động lên màng não làm thay đổi hoocmon adrenal gây tác hại khôn lường, một tác hại nghiêm trọng không thể không kể đến là nguy cơ gây tử vong vì ung thư phổi. Ảnh hưởng của nicotin đến các cơ quan trong cơ thể Nicotin tác động lên các thụ thể ở hệ thống thần kinh với chất dẫn truyền thần kinh dopamine. Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh có chức năng tạo cảm hứng trong não, điều chỉnh mong muốn sử dụng các chất gây nghiện, gây bài tiết adrenaline (nhịp tim nhanh, co mạch ngoại vi, ức chế co bóp và chế tiết dịch vị dạ dày).

Tuy nhiên trong cơ thể nicotin sẽ nhanh chóng được chuyển hóa thành cotinin và thải trừ ra nước tiểu [3]. Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 5 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang N H CH3 N N O CH3 N H Nicotin Cotinin Hình 1. Chuyển hóa giữa nicotin và cotinin Cotinin là sản phẩm chuyển hóa đầu tiên và chủ yếu của nicotin; cotinin có bán chu kỳ sinh học dài trên 20 giờ, không có mặt ở môi trường bên ngoài mà tồn tại lâu trong các dịch sinh học như trong huyết tương, nước tiểu, nước bọt. Nicotin kích thích làm tăng năng lực nhận thức, khả năng tập trung tư tưởng, trí tuệ nhạy bén, giảm căng thẳng, tạo ra cảm giác thư giãn.

Nicotin kích thích hệ me’solimbe làm tăng tiết dopamine, làm người hút khoan khoái và gây nghiện. Tuy nhiên, nó không làm cho lú lẫn, rối loạn tâm lý, mất tinh thần như cocain và heroin. Nicotin có thể gây nhiễm độc hoặc gây tử vong (do hấp thụ bằng đường tiêu hóa). Một điếu thuốc có từ 1 - 3mg nicotin, một giọt nicotin có thể gây chết một con thỏ hay một con chó, 7 giọt nicotin làm chết một con ngựa, một giọt tiêm vào tĩnh mạch gây chết người.

Người lớn chết khi cơ thể hấp thụ 15 - 20 gam nicotin, trẻ em chỉ cần vài gam cũng có thể gây chết vì nó tăng bệnh tim mạch, ung thư…. Nicotin làm cản trở đáp ứng thở của trẻ bình thường, làm giảm các cảm thụ thể (ảnh hưởng đến việc báo động cho cơ thể tình trạng thiếu oxi khi ngủ) ở trẻ, nhất là dưới 6 tháng tuổi, dẫn đến nguy cơ đột tử ở trẻ. Nicotin là chất chủ yếu tác động lên não bộ, thay đổi tâm thế con người, cảm giác thèm ăn, và sự tỉnh táo theo những cách mà con người tìm thấy sự thoải mái và có lợi. Trường Đại học Khoa học Tự nhiên 6 Khoa Môi trường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Bùi Thị Kiều Trang Nicotin có khả năng gây nghiện cao, khi bị nghiện sẽ phải gắn bó với nó một cách thường xuyên và càng ngày càng nhiều.

Mỗi năm có khoảng 35 triệu người nỗ lực từ bỏ thuốc lá. Tuy nhiên chưa đến 7% trong số này thành công trong việc cai nghiện với khoảng thời gian nhiều hơn một năm, và hầu hết đều bắt đầu hút thuốc trở lại trong vòng vài ngày. Đối với người mới hút thuốc, hệ phó thần kinh giao cảm bị kích thích, toát mồ hôi, lạnh, buồn nôn, hạ huyết áp, tim đập nhanh, ngất lịm.