MỞ ĐẦU Tỉnh Bắc Ninh nằm ở phía Bắc của đồng bằng châu thổ sông Hồng, địa hình thƣơng đối bằng phẳng, đƣợc ngăn cách với vùng trung du và miền núi phía bắc bởi hệ thống sông Cầu. Bắc Ninh còn có hai hệ thống sông lớn là sông Thái Bình và sông Đuống. Hệ thống sông ngòi đã tạo nên một mạng lƣới vận tải đƣờng thủy quan trọng, kết nối các địa phƣơng trong tỉnh và nối liền Bắc Ninh với các tỉnh khác trong vùng đầu bằng sông Hồng. Ngoài ra, chúng còn tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt của dân cƣ.
Hiện nay, các con sông đều đang chịu tác động mạnh mẽ của các hoạt động kinh tế - xã hội, đặc biệt là tác động của các khu công nghiệp, khu khai thác và chế biến khoáng sản, các đô thị và các tụ điểm dân cƣ. Sự ra đời và hoạt động của các khu công nghiệp Quế Võ, Tiên Sơn, Yên Phong, Vsip, Công ty TNHH Giấy và bao bì Phú Giang, Công ty giấy Phong Khê. các hoạt động tiểu thủ công nghiệp tại các làng nghề (trên 200 làng nghề), các xí nghiệp kinh tế quốc phòng cùng với các hoạt động khai thác thác chế biến khoáng sản. Hiện nay, các cơ quan quản lý Nhà nƣớc, các nhà khoa học tâm huyết đang tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các chính sách, biện pháp, giải pháp để kiểm soát ô nhiễm môi trƣờng.
Một trong những biện pháp đó là đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra môi trƣờng. Thực tế gần đây, hoạt động thanh tra, kiểm tra đã phát huy vai trò tích cực trong việc ngăn ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về BVMT và góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật BVMT của các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên cả nƣớc. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, công tác thanh tra, kiểm tra môi trƣờng còn gặp rất nhiều khó khăn, vƣớng mắc về mặt cơ chế, chính sách, pháp luật, nguồn nhân lực. làm hạn chế hiệu quả hoạt động.
Với mong muốn áp dụng các phƣơng pháp khoa học và kinh nghiệm từ thực tiễn trong công tác thanh tra chuyên ngành môi trƣờng, tác giả luận văn mong muốn đề xuất đƣợc một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thanh tra môi trƣờng, thông qua đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực thanh tra trong quản lý bền vững nước thải Khu công 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh”. Luận văn lựa chọn phạm vi nghiên cứu là Khu công nghiệp Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, đặc biệt tập trung đƣa ra các giải pháp giúp quản lý bền vững nƣớc thải KCN trƣớc khi thải ra ngoài môi trƣờng. Qua phân tích kết quả của các Đoàn thanh tra, kiểm tra môi trƣờng tại KCN, tác giả đánh giá những khó khăn, hạn chế trong công tác thanh tra, kiểm tra về BVMT và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả thanh tra trong việc quản lý bền vững nƣớc thải KCN. Kết cấu của Luận văn gồm các phần chính sau: Chƣơng 1: Tổng quan Chƣơng 2: Phƣơng pháp luận, tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu Chƣơng 4: Đề xuất giải pháp Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.
Một số mô hình thanh tra môi trƣờng trên thế giới 1. Mô hình tổ chức thanh tra ở Trung Quốc Thanh tra môi trƣờng của Trung Quốc tồn tại ở 03 cấp hành chính là cấp Bộ, tỉnh/thành phố trực thuộc trung ƣơng và cấp huyện (Hình 1. - Cấp trung ương: Bộ Bảo vệ Môi trƣờng của Trung Quốc đƣợc thành lập từ năm 2008, gồm 16 đơn vị trực thuộc trong đó Cục Giám sát môi trƣờng là cơ quan chịu trách nhiệm về thanh tra môi trƣờng. Cục Giám sát Môi trƣờng (Cục trƣởng) Phòng Phòng Quản lý Phòng Phòng Phòng Cƣỡng chế Tổng hợp Chi trả Ô Giám sát Giám sát và Xử phạt Hành nhiễm Vùng chính Hình 1.
Cơ cấu tổ chức của Cục Giám sát Môi trường Trung Quốc Chức năng chính của Cục là: Sắp xếp và điều phối chung các vấn đề môi trƣờng quan trọng và giám sát thực thi luật; Xây dựng các quy định hành chính, quy tắc và hệ thống về giám sát môi trƣờng và tổ chức thực thi các quy định này; Xây dựng hệ thống quản lý môi trƣờng và tổ chức thực hiện; tổ chức thanh tra về thực thi trong lĩnh vực môi trƣờng và trả phí ô nhiễm; Giám sát sau cƣỡng chế môi trƣờng và các trƣờng hợp vi phạm môi trƣờng trong danh sách đen; Hƣớng dẫn và điều phối các giải pháp đối với các vấn đề môi trƣờng lớn và các tranh luận ô nhiễm tại các vùng, đơn vị địa phƣơng, liên vùng và lƣu vực sông; Hƣớng dẫn công tác chuyên môn của Trung tâm Ứng phó khẩn cấp môi trƣờng và Điều tra tai nạn và các Trung tâm Giám sát bảo vệ môi trƣờng. - Cấp địa phương: Đơn vị thực hiện chức năng thanh tra môi trƣờng tồn tại ở 2 cấp là cấp tỉnh và cấp huyện. Chính phủ nhân dân (People’s Government) mỗi tỉnh, khu tự trị hoặc thành phố trực thuộc trung ƣơng của Trung Quốc đều có các Cục/Vụ Bảo vệ môi trƣờng thực hiện công tác thanh tra môi trƣờng trên toàn tỉnh. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguồn: Website: www.
Mô hình tổ chức thanh tra ở Philippines Ở Philippines, Bộ Môi trƣờng và Tài nguyên Philippines (Department of Environment and Natural resources - DENR) là cơ quan giúp Chính phủ quản lý Nhà nƣớc về môi trƣờng và tài nguyên, tƣơng đƣơng Bộ TN&MT của Việt Nam. Cơ quan tham mƣu trực tiếp giúp Bộ trƣởng Bộ Môi trƣờng và Tài nguyên quản lý môi trƣờng gồm: Cục Quản lý môi trƣờng (Environmental Management Bureau - EMB) và Cơ quan phát triển hồ Laguna (Laguna Lake Development Authority - LLDA). Ngoài ra, Philippines còn thành lập Ban xét xử ô nhiễm (PAB) hoạt động nhƣ một tòa án để xét xử các vụ việc ô nhiễm môi trƣờng. - Cục Quản lý Môi trường: Chức năng, nhiệm vụ chính của Cục Quản lý Môi trƣờng là giúp Bộ trƣởng Bộ Môi trƣờng và Tài nguyên quản lý nhà nƣớc về môi trƣờng.
Trực thuộc Cục có 07 phòng trong đó Phòng Chất lƣợng môi trƣờng đƣợc giao chức năng thanh tra và giám sát môi trƣờng. Tại cấp địa phƣơng có các Văn phòng Vùng làm nhiệm vụ kiểm soát ô nhiễm của 16 vùng trên toàn quốc (trừ kiểm soát ô nhiễm liên quan đến xả nƣớc thải vào hồ Laguna). - Cơ quan phát triển hồ Laguna: Cơ quan phát triển hồ Laguna đƣợc thành lập năm 1966, hoạt động nhƣ một cơ quan quản lý Nhà nƣớc nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của vùng hồ Laguna. Cơ quan này có chức năng giúp Bộ Môi trƣờng và Tài nguyên quản lý môi trƣờng, đặc biệt là giám sát chất lƣợng môi trƣờng nƣớc; là đơn vị cấp các loại giấy phép hoạt động liên quan đến hoạt động bảo vệ nguồn nƣớc của Hồ Laguna nhƣ: cấp phép xả thải, cấp phép sử dụng nƣớc, cấp phép lƣu thông trên hồ.
Cơ quan phát triển hồ Laguna gồm 12 Phòng hành chính và chuyên môn trong đó Phòng Quan trắc và Giám sát đƣợc giao nhiệm vụ điều tra và giám sát việc tuân thủ các quy định, quy tắc, chính sách và tiêu chuẩn môi trƣờng, việc tuân thủ của các Dự án đối với các cấp phép xả thải và thông quan đƣợc Cơ quan phát triển hồ Laguna phê duyệt. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ban Xét xử Ô nhiễm (PAB): Ra: - Thông báo về vi phạm đối với Lấy mẫu (nƣớc thải hoặc khí thải) nƣớc thải Đƣợc thực hiện bởi Cục QLMT-VP Phân tích mẫu - Thông báo về việc không tuân thủ Vùng theo nhiệm vụ quan trắc định kỳ đối với khí thải các cơ sở SX CN trong thẩm quyền. Các biện pháp khắc phục/giảm thiểu trong Lấy mẫu/ vòng 90 ngày Hội đàm kỹ thuật Kiểm tra Không tuân Tuân thủ thủ thủ Ban hành Mệnh lệnh Phạt tiền và kết Ngừng và Chấm dứt thúc vụ việc Thực thi Đề xuất Lệnh Chấm dứt tạm thời (TLO) (Văn phòng Vùng) Tuân thủ các yêu cầu của TLO Lấy mẫu Ban Xét xử ON ban hành Lệnh Chấm dứt tạm thời Không tuân Tuân thủ thủ Đóng cửa, xử phạt, Xử phạt và ban hành Lệnh tƣớc giấy phép Chấm dứt chính thức Hình 1. Các bước xử lý đối với các trường hợp ô nhiễm PAB đóng vai trò nhƣ một tòa án, có quyền ban hành các Mệnh Lệnh Ngừng và Chấm dứt; phạt tiền từ 10.000 pê sô/ngày vi phạm (tƣơng đƣơng với mức phạt từ 5 triệu đến 100 triệu đồng đối với một ngày vi phạm); đề xuất các cơ quan chính phủ có chức năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với đối tƣợng vi phạm.
Các bƣớc xử lý cơ sở gây ô nhiễm đƣợc thể hiện theo (Hình 1. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoạt động kiểm soát ô nhiễm do Văn phòng Vùng đảm nhiệm. Tần suất kiểm tra, giám sát hàng năm không bị giới hạn, thông thƣờng tùy vào khối lƣợng xả thải. Đối với nƣớc thải, một cơ sở thải nƣớc thải dƣới 30m3/ngày sẽ đƣợc kiểm tra, giám sát ít nhất 01 lần/năm; cơ sở thải trên 150m3/ngày đƣợc kiểm tra, giám sát ít nhất 04 lần/năm và đối với KCN là 01 lần/tháng.
Tại khu vực hồ Laguna, Cơ quan phát triền hồ Laguna là đơn vị duy nhất có chức năng kiểm tra, giám sát chất lƣợng nƣớc và lấy mẫu các cơ sở xả thải ra hồ cũng nhƣ cấp các giấy phép và chứng nhận liên quan đến chất lƣợng nƣớc. Các Văn phòng Vùng tại khu vực này chỉ kiểm soát chất thải rắn và khí thải. Nguồn: Website: www. Mô hình tổ chức thanh tra ở Canada Bộ Môi trƣờng của Canada đƣợc thành lập năm 1971 do sáp nhập lại một số cơ quan thuộc Chính phủ nhƣ Cục Khí tƣợng và Cục Thiên nhiên hoang dã, bao gồm 5 cục sau: Cục Môi trƣờng Không khí; Cục Bảo vệ Môi trƣờng; Cục Thủy sản (năm 1976 tách ra thành Bộ Thủy sản và Đại dƣơng); Cục Đất đai, Rừng và Thiên nhiên hoang dã; Cục Quản lý nƣớc.
Chính quyền liên bang và chính quyền cấp tỉnh, các khu tự trị đều có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về môi trƣờng; phạm vi trách nhiệm và quyền hạn đƣợc phân chia cụ thể giữa hai cấp chính quyền. Chính quyền cấp tỉnh có thể ban hành những luật riêng mà không cần có sự đồng ý của chính quyền liên bang và ngƣợc lại.