CHƯƠNG 1. TÍNH CẤP THIẾT Gỗ là nguyên vật liệu được con người sử dụng lâu đời và rộng rãi nhất, là một trong những vật tư chủ yếu của nền kinh tế quốc dân. Gỗ được sử dụng nhiều trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, kiến trúc, xây dựng, khai khoáng,… Ngoài ra, gỗ còn được dùng làm văn phòng phẩm, nhạc cụ, dụng cụ thể dục thể thao, đóng toa tàu, đóng thuyền phà, cầu cống, bàn ghế, tủ, giường,… Bên cạnh những kết quả mà ngành chế biến gỗ đem lại cho sự phát triển kinh tế Việt Nam, thì đằng sau đó là những vấn nạn về môi trường. Hầu hết, các cơ sở (chủ yếu là các cơ sở chế biến gỗ vừa và nhỏ) chưa có khâu xử lý ô nhiễm, các chất thải xả ra trực tiếp gây ô nhiễm môi trường ở mức báo động, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe của người dân xung quanh.
Mặt khác, đây là ngành sản xuất đòi hỏi bàn tay thẩm mỹ của con người nên tập trung khá nhiều công nhân. Tuy nhiên, một thực tế đáng báo động là môi trường làm việc của họ luôn tồn tại nhiều yếu tố độc hại và nguy hiểm, đe dọa sức khỏe và tính mạng người công nhân khi họ bước chân vào nhà xưởng như luôn phải tiếp xúc với tiếng ồn khá lớn, mật độ bụi gỗ rất cao vượt tiêu chuẩn cho phép, nhiệt độ làm việc khá nóng, … Quận 12 – TPHCM là nơi tập trung các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ như chế biến gỗ, dệt may, dệt nhuộm, chế biến thực phẩm,… Qúa trình hoạt động sản xuất của các cơ sở này đã gây ra những tác động không nhỏ đến môi trường và ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân xung quanh. Đề tài: “Đánh giá thực trạng môi trường và công tác quản lý môi trường tại một số cơ sở chế biến gỗ gia dụng xuất khẩu ở Quận 12. Đề xuất các giải pháp cải thiện thích hợp” được thực hiện góp phần hiểu rõ hơn về thực trạng môi trường và công tác quản lý môi trường, tạo cơ sở cho việc cải thiện chất lượng môi trường và điều kiện lao động trong ngành chế biến gỗ tại Quận 12 nói riêng và cả nước nói chung.
MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Đề tài tập trung vào việc tìm hiểu quy trình sản xuất tại các cơ sở, các vấn đề môi trường phát sinh trong quá trình sản xuất, hiện trạng môi trường, đánh giá thực trạng và tác động của các loại chất thải tới môi trường bên trong và bên ngoài cơ sở sản xuất, đánh giá công tác quản lý môi trường cả về mặt quản lý và kĩ thuật, qua đó đề xuất thêm một số biện pháp cải thiện môi trường và điều kiện lao động phù hợp đối với ngành chế biến gỗ Quận 12 – TPHCM. Nội dung nghiên cứu bao gồm các phần sau: − Tổng quan về ngành chế biến gỗ xuất khẩu tại Việt Nam và Quận 12 TPHCM; − Đánh giá thực trạng về chất lượng môi trường tại các cơ sở khảo sát; − Đánh giá thực trạng công tác quản lý môi trường tại các cơ sở khảo sát; − Bước đầu đề xuất một số giải pháp cải thiện môi trường và công tác quản lý môi trường tại các cơ sở khảo sát; 1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU − Thu thập và tổng hợp các số liệu, tài liệu có liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. − Khảo sát thực tế ở các cơ sở chế biến gỗ xuất khẩu Quận 12 – TPHCM, tiến hành đo đạc, lấy mẫu và phân tích các loại chất thải thu được trong phòng thí nghiệm; tính toán và xử lý các kết quả phân tích.
Đồng thời kết hợp với việc phỏng vấn công nhân làm việc tại cơ sở. − Tham khảo tài liệu một số giải pháp xử lý chất thải trên sách, các tạp chí khoa học, báo, internet,.có thể áp dụng đối với ngành chế biến gỗ Quận 12 và thu thập các giải pháp cải thiện môi trường tại các cơ sở sản xuất. − Tham khảo ý kiến của các chuyên gia làm việc trong lĩnh vực có liên quan. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Nội dung nghiên cứu của đề tài tập trung tìm hiểu về chất lượng môi trường và công tác quản lý tại ba cơ sở chế biến gỗ xuất khẩu Quận 12- TPHCM là Nhà máy tinh chế đồ gỗ xuất khẩu SATIMEX, Cty TNHH ĐẠI CỒ, Cty cổ phần SX&TM NAM HOA.
Thời gian nghiên cứu của đề tài được thực hiện từ 09/2009 đến 12/2009. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN GỖ 2. Giới thiệu Trong những năm gần đây, ngành chế biến gỗ của Việt Nam phát triển với một tốc độ nhanh chóng, vươn lên là một trong 7 mặt hàng đem lại kim ngạch xuất khẩu lớn nhất cho đất nước, điều đặc biệt là từ một nước chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu gỗ, Việt Nam đã vươn lên thành nước xuất khẩu sản phẩm gỗ đứng hàng thứ 15 trên thế giới và thứ 4 Đông Nam Á. Sản phẩm gỗ của Việt Nam hiện có mặt tại 120 quốc gia trên thế giới.
Thống kê đến năm 2009 cho thấy, ngành chế biến gỗ Việt Nam có khoảng 1.600 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó có 250 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, chủ yếu tập trung ở thị trường hàng nội thất và chiếm giữ 56% tỷ trọng xuất khẩu của ngành/năm. Theo kế hoạch đề ra, năm 2009 kim ngạch xuất khẩu của ngành chế biến gỗ Việt Nam sẽ đạt khoảng 3 tỷ USD và sẽ tăng khoảng 5 tỷ đến năm 2010. Chế biến gỗ cũng như tiểu thủ công nghiệp TPHCM phát triển rất mạnh. Hiện nay, các cơ sở chế biến gỗ phân bố ở khắp các quận, huyện, nội ngoại thành.
Tuy nhiên, tập trung nhiều nhất ở quận Tân Bình, quận 12, quận 11 và quận 6. Nhìn chung ngành chế biến gỗ có thể phân thành các dạng sản xuất – chế biến cơ bản sau : − Đồ gỗ trang trí nội thất − Đồ gỗ gia công mỹ nghệ − Mộc gia dụng − Đồ chơi − Ván ép Theo đà phát triển chung của nền kinh tế đất nước, ngành chế biến gỗ TPHCM cũng ngày càng được đổi mới về thiết bị và được đầu tư nhiều hơn theo chiều sâu. Tuy nhiên, trình độ công nghệ vẫn còn ở mức thấp so với thế giới. Trong sản xuất, lượng phế thải nhiều, hao hụt lớn.
Điều này đồng nghĩa với lượng chất thải thải ra môi trường nhiều hơn, gây ô nhiễm lớn hơn so với sản xuất trình độ công nghệ cao. Mặc dù vậy, hiện nay hầu hết các cơ sở sản xuất ở đây đều không qua khâu xử lý hoặc xử lý ở dạng sơ xài. Các chất thải (nước thải, khí thải, chất thải rắn,…) đều trực tiếp 11 xả ra môi trường gây ô nhiễm nặng môi trường cục bộ vùng, cũng như môi trường chung của thành phố và toàn khu vực. Mặt khác, điều kiện lao động của công nhân ngành chế biến gỗ rất khắc nghiệt, hầu hết lao động ngành phần lớn là lao động thủ công, được đào tạo trực tiếp trong quá trình sản xuất.
Công việc có tính chất nguy hiểm, bên cạnh việc luôn phải tiếp xúc với các loại dao, cưa,. Người công nhân còn phải chịu gánh nặng về ô nhiễm khí thải (bụi gỗ, mùi sơn, các hơi khí độc,…) ô nhiễm tiếng ồn và các điều kiện về vi khí hậu chưa đạt tiêu chuẩn. Đặc điểm nguồn nguyên, nhiên liệu và máy móc thiết bị − Nguyên vật liệu chính là gỗ các loại gồm 80% là gỗ nhập khẩu từ nước ngoài (Trung Quốc, Canada, Lào, Campuchia,…) và 20% là gỗ nội địa. Bên cạnh đó, vật liệu không thể thiếu là các loại sơn, dầu bóng và các chất bảo quản gỗ.
− Máy móc thiết bị bao gồm nhiều loại được nhập khẩu từ Đài Loan, Nhật, Đức và một số máy được sản xuất trong nước. Quy trình công nghệ tổng quát Tại hầu hết các cơ sở công nghệ chế biến gỗ tuân theo quy trình sau: (hình 2.1) 12 Nguyên vật liệu Cưa tẩm và sấy Định hình, tạo dáng Làm mộng Chà nhám Sơn phủ bề mặt Thành phẩm Hình 2. Sơ đồ quy trình công nghệ tổng quát ngành chế biến gỗ Các công đoạn chính trong công nghệ chế biến gỗ, có thể chia thành những phần như sau: Cưa tẩm và sấy Nguyên liệu là các loại gỗ vụn, gỗ khúc hoặc gỗ dạng thân cây (cao su, tràm, bạch đàn,…). Được cưa ra với những kích thước thích hợp sau đó đem ngâm hay tẩm hóa chất.
Đối với các loại gỗ khúc, gỗ vụn, trước khi đem đến công đoạn cắt, định dạng sản phẩm phải được dán keo, sau khi ghép các khúc gỗ lại, chúng sẽ được sấy bằng 13 hơi nhiệt từ việc đốt củi để tạo những miếng lớn hơn, thích hợp cho việc cắt xén sản phẩm. Công đoạn này phát sinh bụi do các máy cưa. Định hình Tùy loại chi tiết cần thực hiện mà ở giai đoạn này gỗ sẽ được cắt hay tuapi để có những kích thước thích hợp. Công đoạn này phát sinh bụi do các máy cưa, máy tuapi.
Tạo dáng Gỗ sau khi được cắt đúng kích thước theo yêu cầu ở khâu định hình, sẽ được tạo dáng chi tiết tương ứng với từng sản phẩm. Công đoạn này bao gồm: cưa lọng, phay, bào để tạo dáng chính xác cho các chi tiết sản phẩm. Công đoạn này phát sinh bụi do các máy cưa, máy tuapi, bào. Mộng Gỗ sau khi được tạo dáng chính xác ở khâu tạo dáng, sau đó được đưa vào khâu mộng để làm các mộng lắp ghép.
Các mộng bao gồm: mộng âm, mộng dương, mộng đơn, mộng đôi. Công đoạn này chủ yếu sử dụng các máy tuapi, cưa mâm 2 lưỡi. Công đoạn này phát sinh bụi do các máy cưa, máy tuapi. Chà nhám (đánh bóng) chi tiết hoặc sản phẩm Ở công đoạn này, chi tiết (sản phẩm) trước hết sẽ được chà nhám thô các góc cạnh, bề mặt.
Sau đó chúng được chà tinh bằng các loại giấy nhám mịn bằng máy hoặc bằng tay. Công đoạn này phát sinh bụi do các máy chà nhám. Sơn phủ bề mặt Sau khi chà nhám tinh, sản phẩm được sơn phủ bề mặt bằng cách nhúng vào vecni hoặc sơn bằng máy. Mục đích của sơn phủ bề mặt là để chống mối mọt và làm cho sản phẩm thêm bóng đẹp.
Công đoạn này phát sinh bụi sơn. Lắp ghép - thành phẩm Ở công đoạn này, các chi tiết đã được gia công hoàn chỉnh, các chi tiết này sẽ được bộ phận lắp ghép, lắp ghép thành sản phẩm. Các sản phẩm sau khi lắp ghép sẽ được kiểm tra chất lượng trước khi đóng gói – xuất xưởng. NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN GỖ QUẬN 12-TPHCM 2.
Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội Quận 12 nằm ở phía Bắc TPHCM. Phía Bắc giáp huyện Hóc Môn.