HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM BÙI XUÂN KHOA ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC VÀ TÍNH BỀN VỮNG CỦA KHU VỰC NUÔI NGAO XÃ ĐÔNG MINH, HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH Chuyên ngành: Khoa học Môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn: PGS. Ngô Thế Ân NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 16 tháng 3 năm 2016 Tác giả luận văn Bùi Xuân Khoa i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn tới thầy Ngô Thế Ân đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, thầy đã dành rất nhiều thời gian, công sức giúp tôi hoàn thành đề tài tốt nghiệp của mình.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý Đào tạo, Bộ môn Sinh Thái Nông Nghiệp, Khoa Môi Trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Quan trắc Môi trường và bênh thuỷ sản Miền Bắc – Viện Ngiên cứu Nuôi trồng Thuỷ sản I đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 16 tháng 3 năm 2016 Tác giả luận văn Bùi Xuân Khoa ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan.
ii Mục lục .iii Danh mục bảng biểu. v Danh mục hình. vi Danh mục chữ viết tắt. vii Trích yếu luận văn .1 Tính cấp thiết của đề tài .2 Mục đích nghiên cứu .3 Phạm vi nghiên cứu .4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Tổng quan tài liệu .1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ ngao ở trên thế giới và việt nam .1 Tình hình sản xuất ngao trên thế giới .2 Tình hình nuôi ngao ở Việt Nam.2 Đặc điểm sinh học và kỹ thuật trong nuôi ngao .1 Giới thiệu chung vế họ ngao .2 Đặc điểm sinh học của ngao .3 Các yếu tố kỹ thuật nuôi Ngao .4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả nuôi .5 Các nghiên cứu về bệnh ngao.3 Chất lượng môi trường nước trong nuôi trồng thuỷ sản.1 Chất lượng môi trường nước trong nuôi trồng thủy sản.2 Tiêu chuẩn chất lượng nước nuôi trồng thủy sản ven bờ .4 Phát triển bền vững và đánh giá tính bền vững trong nuôi trồng thuỷ sản.2 Phương pháp đánh giá tính bền vững hệ sinh thái. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu .1 Địa điểm nghiên cứu .2 Thời gian nghiên cứu:. 29 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Đối tượng nghiên cứu .4 Nội dung nghiên cứu .5 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp .2 Phương pháp phỏng vấn .3 Phương pháp thu mẫu, bảo quản và phân tích mẫu nước.4 Phương pháp phân tích mẫu nước: .5 Phương pháp so sánh và đánh giá .6 Phương pháp đánh giá tính bền vững của khu nuôi ngao .7 Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận .1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã đông minh .1 Vị trí địa lý .2 Thời tiết, khí hậu, môi trường .3 Đặc điểm địa hình .4 Chế độ sinh vật .5 Kinh tế - xã hội .2 Tình hình nuôi ngao tại xã đông minh .1 Diện tích nuôi tại xã Đông Minh .2 Đặc điểm khu vực nuôi .3 Chất lượng môi trường khu nuôi ngao tại xã đông minh .1 Các thông số nhiệt độ, pH và độ mặn .2 Các thông số DO, NO2-N, NH3-N,H2, tảo độc hại, và Vibrio tổng số .3 Tính bền vững ngư trại khu nuôi ngao tại xã đông minh .4 Các giải pháp quản lý môi trường nước phục vụ nuôi ngao.
Kết luận và kiến nghị. 62 Tài liệu tham khảo. 63 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Nhập khẩu ngao của Mỹ trong 8 tháng đầu năm 2015 .2: Phân loại nước theo độ mặn .3 Tiêu chuẩn chất lượng nước nuôi trồng thuỷ sản ven bờ .1 Tần xuất thu mẫu .2 Thông số và phương pháp phân tích mẫu .1 Giá trị sản xuất xã Đông Minh từ năm 2013 đến năm 2015 .2 Biến động nhiệt độ, pH, độ mặn khu vực nuôi ngao năm 2015 .3 : Các thông số DO, NO2-N, NH3-N và H2S,Vibrio tổng số tại Đông Minh năm 2015. Mật độ tảo độc hại tại Đông Minh 2015 .5 Kim loại nặng và dư lượng thuốc BVTV tại Đông Minh năm 2015.
Kết quả tính toán ASI-E các ngư trại NTTS nước lợ xã Đông Minh năm 2015 .7 Kết quả tính toán ASI-H các ngư trại NTTS nước lợ xã Đông Minh năm 2015. Phân nhóm các đầm nuôi theo giá trị phúc lợi sinh thái và xã hội – nhân văn. 57 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Phân chia giai đoạn phát triển của bệnh BRD bằng mắt thường và bằng kính hiển vi theo đề nghị của Paillard and Maes (1994).2: Sơ đồ: Quan điểm về hệ thống nuôi thủy sản kết hợp phát triển bền vững .3: Mô hình quả trứng bền vững 2 lớp và 3 lớp của IUCN .4: Thước đo BS .5: Hệ thống cấp chủ đề và chỉ thị đơn của chỉ số thịnh vượng trong mô hình quả trứng bền vững 2 lớp .6: Biểu đồ BS về độ bền vững các ngư trại ở Nghĩa Hưng năm 2002.1: Vị trí các điểm lấy mẫu .1: Giống ngao Meretrix lyrata .2: Biến động nhiệt độ khu 3 từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2015 .3: Biến động nhiệt độ tại cửa Lân năm 2015 .4: Biến động pH tại khu 3 năm 2015 .5: Biến động pH tại cửa Lân năm 2015 .6: Biến động độ mặn tại bãi nuôi năm 2015 .7: Biến động DO tại Đông Minh năm 2015.8: Biến động NH3 tại Đông Minh năm 2015 .9: Biến động NO2-N tại Đông Minh năm 2015 .10: Biến động hàm lượng H2S tại Đông Minh năm 2015.11: Biến động mật độ Vibrio tổng số tại Đông Minh 2015. Phân nhóm các trại NTTS nước lợ tại xã Đông Minh trên thước đo bền vững của IUCN.
Phân nhóm các trại NTTS nước lợ trên thước đo bền vững của IUCN, 1996. 58 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt UBND Ủy ban nhân dân XK Xuất Khẩu NK Nhập Khẩu VASEP Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam QCVN 1 Quy chuẩn quốc gia về chất lượng nước biển ven bờ BS Thước đo Bền vững IUCN Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế XH-NV Xã hội – Nhân văn NTTS Nuôi trồng Thuỷ sản UBMTTQ Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc XDNTM Mô hình Nông thôn Mới HTX Hợp tác xã HTXDV Hợp tác xã Dịch vụ RIA1 Viện nghiên cứu Nuôi trồng Thuỷ sản I NXB Nhà xuất bản ASI Chỉ số ngư trại bền vững ASIE Giá trị của mảng phúc lợi sinh thái ASIH Giá trị của mảng phúc lợi xã hội và nhân văn vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Đông Minh là xã ven biển thuộc khu Đông huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái Bình điều kiện thuận lợi cho việc phát triển nghề nuôi ngao, nhờ nuôi ngao mà nhiều hộ nông dân trong xã đã giàu lên nhanh chóng, nhưng những năm gần đây, ngao chiết hàng loạt khiển người dân xã Đông Minh phải điêu đứng, nhiều hộ dân đã bỏ nghề vì rủi ro cao. Nghiên cứu này được tiến hành để đánh giá chất lượng nước và tính bền vững tại khu vực nuôi ngao xã Đông Minh. Phương pháp chính được sử dụng trong đề tài bao gồm các phương pháp lấy mẫu và phân tích nước từ 6 điểm quan trắc trong khu nuôi ngao và tại các cửa cống thoát nước.
Tính bền vững được đánh giá theo phương pháp chỉ số ngư trại bền vững của IUCN (1996). Kết quả phân tích cho thấy Ngao chết tại khu vực chủ yếu là do nhiệt độ và độ mặn biến đổi kết hợp với một số thành phần môi trường (NO2-N, H2S, Tảo Độc hại, Vibrio tổng số…) vượt quá ngưỡng cho phép. Theo kết quả tính chỉ số ngư trại bền vững (ASI ) ở 23 ngư trại thì hầu hết các đầm đều có giá trị phúc lợi XH-NV cao (trọng số từ 76 – 100), trong khi đó giá trị phúc lợi sinh thái chỉ ở mức thấp (15 - 32). Những giá trị này khi đưa vào sơ đồ thước đo bền vững cho kết quả 65% số ngư trại thuộc nhóm không bền vững, 35% thuộc nhóm kém bền vững.
Vì vậy, cần phải có các biện pháp quản lý chất lượng nước và các giải pháp ứng phó nâng cao hiệu quả nuôi, đảm bảo sự phát triển bền vững cho địa bàn nghiên cứu. viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thesis Abstract Dong Minh is a coastal commune in the East of Tien Hai district, Thai Binh province where was a favorable conditions for the development of clam farming and thanks to clam culture, many farmers in this commune has become rich quickly. However in recent years, there are many clams were died frequently that makes people in there to be afflicted and many households have give up their recent work because of high risks. This research was conducted to assess water quality and sustainability in region of Dong Minh Commune.
The main method are used in this topic including sampling methods and water analysis from six monitoring points in the clam areas and sewer manhole. Sustainability is evaluated through Aquaculture Sustainable Index of IUCN (1996). The analytical results showed that deaths of clamin this region mainly due to temperature and changein the level of salinity combining with certain environmental components (NO2-N, H2S, Harmful Algae, amount of Vibrio.) exceeds the allowed threshold and then lead to death of clam. According to the results calculating from Aquaculture Sustainable Index (ASI) in 23 “ngư trại” (in Vietnamese) in Dong Minh province,most of the ponds havehigh socialwelfare (reach weights from 76 to 100)while ecological welfare is quite low (15-32).
Moreover, when putting these values into sustainable Barometer of Sustainability diagrams, the results are 65% “ngư trại” in unsustainable group and 35% inless sustainable ones.