Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng bảo vệ mô lành của chuột mang khối u khi điều trị bằng xạ trị thông qua các chỉ tiêu huyết học hóa sinh và mô học

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá khả năng bảo vệ mô lành của chuột mang khối u khi điều trị bằng xạ trị thông qua các chỉ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Bùi Thanh Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Bảo Vệ Mô Lành Của Chuột Mang Khối U Khi Điều Trị Bằng Xạ Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Thực trạng ung thư hiện nay
• 1.1.1. Thực trạng ung thư và tử vong do ung thư trên thế giới
• 1.1.2. Thực trạng ung thư và tử vong do ung thư ở Việt Nam
• 1.2. Các phương pháp sử dụng trong điều trị ung thư
• 1.2.1. Điều trị ung thư bằng tia xạ
• 1.2.1.1. Cơ sở sinh học của xạ trị
• 1.2.1.2. Các mục tiêu của xạ trị
• 1.2.1.3. Các loại tia xạ thường dùng trong xạ trị
• 1.2.1.4. Ưu điểm và nhược điểm của xạ trị
• 1.2.1.5. Tác dụng phụ của tia xạ trong việc điều trị ung thư
• 1.2.1.6. Phương pháp bảo hộ được sử dụng khi xạ trị
• 1.2.2. Melanin và ứng dụng trong điều trị ung thư
• 1.2.2.1. Sự tổng hợp melanin
• 1.2.2.2. Melanin thể hiện đặc tính dược lý thông qua sự tương tác với các loại thuốc
• 1.2.2.3. Melanin và khả năng chống oxy hóa
• 1.2.2.4. Melanin tăng cường và điều hòa hệ thống miễn dịch
• 1.2.2.5. Ứng dụng của melanin trong điều trị ung thư
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Động vật thí nghiệm
• 2.1.2. Tế bào nuôi cấy
• 2.1.3. Hạt nano-melanin bọc polyme
• 2.2. Hóa chất và thiết bị
• 2.3. Các phương pháp, kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nuôi cấy tế bào ung thư
• 2.3.2. Phương pháp tạo khối u trên chuột thí nghiệm
• 2.3.3. Phương pháp chiếu xạ điều trị khối u trên chuột
• 2.3.4. Thu mẫu các bộ phận trên chuột
• 2.3.5. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu huyết học và hóa sinh
• 2.3.6. Phương pháp phân tích mô học
• 2.3.7. Phương pháp phân tích thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Tạo khối u trên mô hình chuột
• 3.2. Đánh giá sự thay đổi trước và sau khi chiếu xạ trên mô hình chuột
• 3.2.1. Khối lượng trung bình chuột các nhóm và thể tích trung bình khối u trước và sau khi xạ trị
• 3.2.2. Đánh giá sự thay đổi của chỉ số huyết học sau khi chiếu xạ
• 3.2.3. Đánh giá sự thay đổi của chỉ số hóa sinh sau khi chiếu xạ
• 3.3. Đánh giá mô học các mẫu mô lân cận
• 3.3.1. Kết quả về mô lách
• 3.3.2. Kết quả về hạch lympho
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng bảo vệ mô lành của chuột khi xạ trị

Nghiên cứu về khả năng bảo vệ mô lành của chuột khi xạ trị là một lĩnh vực quan trọng trong điều trị ung thư. Xạ trị là phương pháp điều trị phổ biến, nhưng nó cũng gây ra nhiều tác dụng phụ cho mô lành. Việc đánh giá khả năng bảo vệ mô lành giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác hại cho bệnh nhân.

1.1. Tình hình ung thư và xạ trị hiện nay

Ung thư là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu. Xạ trị được sử dụng rộng rãi để điều trị ung thư, nhưng cũng gây ra nhiều tác dụng phụ cho mô lành. Việc hiểu rõ tình hình này giúp xác định nhu cầu nghiên cứu khả năng bảo vệ mô lành.

1.2. Tác động của xạ trị đến mô lành

Xạ trị có thể gây tổn thương cho mô lành, dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng xạ trị không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư mà còn ảnh hưởng đến tế bào bình thường, gây ra các vấn đề sức khỏe lâu dài.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ mô lành khi xạ trị

Bảo vệ mô lành trong quá trình xạ trị là một thách thức lớn. Các tác dụng phụ của xạ trị có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho bệnh nhân. Việc tìm kiếm các phương pháp bảo vệ mô lành là cần thiết để nâng cao hiệu quả điều trị.

2.1. Các tác dụng phụ của xạ trị

Xạ trị có thể gây ra nhiều tác dụng phụ như mệt mỏi, tổn thương da, và các vấn đề về chức năng cơ thể. Những tác dụng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

2.2. Thách thức trong nghiên cứu bảo vệ mô lành

Nghiên cứu về khả năng bảo vệ mô lành gặp nhiều thách thức, bao gồm việc xác định các phương pháp hiệu quả và an toàn. Các nghiên cứu hiện tại vẫn còn hạn chế và cần được mở rộng để tìm ra giải pháp tối ưu.

III. Phương pháp nghiên cứu khả năng bảo vệ mô lành

Để đánh giá khả năng bảo vệ mô lành của chuột khi xạ trị, các phương pháp nghiên cứu đa dạng được áp dụng. Những phương pháp này giúp xác định hiệu quả của các chất bảo vệ và cách thức hoạt động của chúng.

3.1. Thiết kế thí nghiệm trên chuột

Thiết kế thí nghiệm bao gồm việc tạo khối u trên chuột và áp dụng xạ trị. Các chỉ tiêu huyết học và hóa sinh được theo dõi để đánh giá tác động của xạ trị đến mô lành.

3.2. Phân tích mô học và hóa sinh

Phân tích mô học và hóa sinh giúp xác định sự thay đổi trong cấu trúc và chức năng của mô lành sau khi xạ trị. Các chỉ tiêu này cung cấp thông tin quan trọng về khả năng bảo vệ của các chất thử nghiệm.

IV. Kết quả nghiên cứu về khả năng bảo vệ mô lành

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng một số chất có khả năng bảo vệ mô lành hiệu quả trong quá trình xạ trị. Những phát hiện này mở ra hướng đi mới trong điều trị ung thư.

4.1. Đánh giá hiệu quả bảo vệ mô lành

Các chỉ tiêu huyết học cho thấy sự cải thiện rõ rệt ở nhóm chuột được điều trị bằng các chất bảo vệ. Điều này chứng tỏ rằng các chất này có khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực của xạ trị.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong điều trị ung thư

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong lâm sàng để cải thiện hiệu quả điều trị ung thư. Việc sử dụng các chất bảo vệ mô lành có thể giúp giảm thiểu tác dụng phụ và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về khả năng bảo vệ mô lành của chuột khi xạ trị đã chỉ ra những kết quả khả quan. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện các phương pháp bảo vệ và ứng dụng chúng trong điều trị ung thư.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ mô lành là khả thi và có thể thực hiện được thông qua các chất bảo vệ. Những phát hiện này mở ra hướng đi mới trong điều trị ung thư.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các phương pháp bảo vệ mô lành hiệu quả hơn. Việc tìm kiếm các chất mới và cải tiến quy trình điều trị sẽ là mục tiêu hàng đầu trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư hiện là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau bệnh tim mạch. Năm 2018, toàn cầu ghi nhận khoảng 18,1 triệu ca ung thư mới và 9,6 triệu ca tử vong do ung thư. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 160.000 ca mắc mới và hơn 110.000 ca tử vong do ung thư. Các loại ung thư phổ biến ở nam giới gồm ung thư phổi, gan, dạ dày, đại trực tràng, trong khi nữ giới chủ yếu mắc ung thư vú, cổ tử cung và đại trực tràng. Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư quan trọng, sử dụng tia xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Tuy nhiên, xạ trị cũng gây ra nhiều tác dụng phụ như tổn thương mô lành, tạo ra các gốc oxy hóa hoạt tính cao (ROS) làm hại tế bào thường và mô lành, thậm chí có thể gây ung thư thứ phát.

Melanin, một polymer tự nhiên có khả năng hấp thụ tia xạ và tiêu thụ ROS hiệu quả, được nghiên cứu như một chất bảo vệ mô lành trong quá trình xạ trị. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng bảo vệ mô lành của melanin trên mô hình chuột mang khối u khi điều trị bằng xạ trị, thông qua các chỉ tiêu huyết học, hóa sinh và mô học. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên chuột Swiss trắng 5 tuần tuổi, với các nhóm chuột được gây u và chiếu xạ, có hoặc không bổ sung melanin. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển các phương pháp giảm tác dụng phụ của xạ trị, nâng cao hiệu quả điều trị ung thư và bảo vệ sức khỏe bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Cơ sở sinh học của xạ trị: Xạ trị sử dụng tia X, tia gamma hoặc hạt proton để phá hủy ADN tế bào ung thư, làm giảm thể tích khối u. Tuy nhiên, các mô lành cũng bị tổn thương do tác động của tia xạ và ROS sinh ra trong quá trình chiếu xạ.

• Tác dụng của melanin: Melanin là polymer tự nhiên có khả năng hấp thụ tia xạ và chống oxy hóa, giúp tiêu thụ ROS, bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa. Melanin còn có khả năng điều hòa miễn dịch thông qua kích thích sản xuất cytokine và tăng cường các thông số miễn dịch.

• Chỉ tiêu huyết học và hóa sinh: Các chỉ số như số lượng bạch cầu, hồng cầu, tiểu cầu, men gan (AST, ALT), chức năng thận (ure, creatinin) được sử dụng để đánh giá tác động của xạ trị và khả năng bảo vệ của melanin trên mô lành.

• Phân tích mô học: Đánh giá tổn thương mô lách và hạch lympho để xác định mức độ tổn thương và khả năng phục hồi mô lành sau xạ trị và bổ sung melanin.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chuột Swiss trắng 5 tuần tuổi, được chia thành 4 nhóm (mỗi nhóm 5 con): nhóm không gây u, không chiếu xạ (NIL); nhóm gây u không chiếu xạ (NC); nhóm gây u và chiếu xạ (IR); nhóm gây u, chiếu xạ và bổ sung melanin (IR+MEL).

• Tạo khối u: Tiêm tế bào ung thư 3LL dưới da chuột, theo dõi sự phát triển khối u đến thể tích khoảng 500 mm³.

• Chiếu xạ: Sử dụng tia gamma với liều 6 Gray, tốc độ 1 Gy/phút, chiếu xạ toàn thân cho nhóm IR và IR+MEL.

• Bổ sung melanin: Tiêm nano-melanin bọc polyme với liều 0,2 mL trước và sau khi chiếu xạ cho nhóm IR+MEL.

• Thu thập mẫu: Lấy mẫu máu, mô lách, hạch lympho, khối u để phân tích các chỉ tiêu huyết học, hóa sinh và mô học.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng máy phân tích huyết học Unicel DxH 600, máy xét nghiệm Cobas 6000 cho các chỉ tiêu sinh hóa. Mô học được đánh giá qua nhuộm hematoxylin/eosin và quan sát dưới kính hiển vi. Phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS với mức ý nghĩa p < 0,05.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm kéo dài 25 ngày, theo dõi cân nặng, thể tích khối u 3 ngày/lần, tiến hành chiếu xạ khi khối u đạt kích thước phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khối lượng trung bình chuột: Sau 25 ngày, nhóm chuột khỏe mạnh (NIL) có khối lượng trung bình khoảng 51 g. Nhóm gây u không chiếu xạ (NC) giảm còn 43,4 g (86% so với NIL). Nhóm gây u và chiếu xạ (IR) giảm mạnh còn 34,23 g (69% so với NIL). Nhóm bổ sung melanin (IR+MEL) có khối lượng 37,77 g (74% so với NIL), cao hơn nhóm IR khoảng 10,4%. Điều này cho thấy xạ trị làm giảm tăng trưởng chuột, nhưng melanin giúp cải thiện phần nào khả năng tăng trưởng.

2. Thể tích khối u: Trước xạ trị, thể tích khối u khoảng 500 mm³. Sau 15 ngày, thể tích khối u nhóm IR giảm còn 280 mm³ (19% so với nhóm NC), nhóm IR+MEL giảm còn 226 mm³ (16% so với NC). Melanin giúp tăng hiệu quả giảm thể tích khối u so với xạ trị đơn thuần.

3. Chỉ số huyết học: Số lượng bạch cầu (WBC) nhóm IR giảm mạnh chỉ còn 11% so với nhóm NIL, nhóm IR+MEL tăng lên 0,7 x10^9/L, cao hơn nhóm IR 55,5% (có ý nghĩa thống kê). Tiểu cầu (PLT) nhóm IR giảm còn 23% so với NIL, nhóm IR+MEL tăng 23% so với IR (có ý nghĩa). Số lượng hồng cầu (RBC), huyết sắc tố (HGB) và hematocrit (HCT) giảm nhẹ ở nhóm IR và IR+MEL, không có sự khác biệt đáng kể giữa hai nhóm này.

4. Chỉ số hóa sinh: Men gan AST, ALT tăng sau xạ trị, nhóm IR+MEL có mức giảm nhẹ so với IR, cho thấy melanin hạn chế tổn thương gan. Nồng độ ure giảm khoảng 40% ở nhóm IR và IR+MEL so với nhóm không chiếu xạ, không khác biệt giữa hai nhóm này. Creatinin nhóm IR tăng 30% so với NC, nhóm IR+MEL giảm 18% so với IR, cho thấy melanin có tác dụng bảo vệ thận nhẹ.

5. Mô học lách: Mô lách nhóm IR có hiện tượng sung huyết, xuất huyết mạnh và xơ hóa rõ rệt. Nhóm IR+MEL có tổn thương nhẹ hơn, với sung huyết và xơ hóa giảm, nhiều nguyên mẫu tiểu cầu hơn, cho thấy melanin giúp bảo vệ mô lách khỏi tổn thương do xạ trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy xạ trị làm giảm đáng kể khối lượng cơ thể, số lượng bạch cầu, tiểu cầu và gây tổn thương gan, thận cũng như mô lách ở chuột mang khối u. Việc bổ sung melanin trước và sau xạ trị giúp cải thiện các chỉ số huyết học, giảm tổn thương mô gan, thận và mô lách, đồng thời tăng hiệu quả giảm thể tích khối u. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về khả năng hấp thụ tia xạ, tiêu thụ ROS và điều hòa miễn dịch của melanin.

Dữ liệu mô học và huyết học có thể được trình bày qua biểu đồ khối lượng chuột, thể tích khối u, số lượng bạch cầu, tiểu cầu và hình ảnh mô lách nhuộm hematoxylin/eosin để minh họa rõ ràng mức độ tổn thương và phục hồi mô. So sánh với các nghiên cứu khác, melanin thể hiện tiềm năng như một chất bảo vệ bức xạ tự nhiên, góp phần giảm tác dụng phụ của xạ trị mà không làm giảm hiệu quả điều trị ung thư.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ứng dụng melanin như chất bảo vệ bức xạ trong điều trị ung thư: Khuyến nghị sử dụng nano-melanin bọc polyme bổ sung trước và sau xạ trị để giảm tác dụng phụ, bảo vệ mô lành, nâng cao chất lượng sống bệnh nhân. Thời gian áp dụng trong suốt quá trình xạ trị.

2. Phát triển các chế phẩm melanin phù hợp cho lâm sàng: Nghiên cứu sâu hơn về liều lượng, dạng bào chế và cơ chế tác động của melanin để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Chủ thể thực hiện là các viện nghiên cứu và công ty dược phẩm trong vòng 2-3 năm tới.

3. Theo dõi và đánh giá chỉ tiêu huyết học, hóa sinh trong quá trình điều trị: Áp dụng các xét nghiệm định kỳ để đánh giá hiệu quả bảo vệ của melanin, điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp. Thực hiện tại các bệnh viện ung bướu.

4. Mở rộng nghiên cứu trên các mô hình động vật khác và thử nghiệm lâm sàng: Để xác nhận tính khả thi và hiệu quả của melanin trong bảo vệ mô lành khi xạ trị trên người. Thời gian nghiên cứu dự kiến 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu y sinh học và dược học: Tìm hiểu cơ chế bảo vệ mô lành của melanin, phát triển các chất bảo vệ bức xạ mới, ứng dụng trong điều trị ung thư.

2. Bác sĩ và chuyên gia ung bướu: Áp dụng kiến thức về tác dụng phụ của xạ trị và giải pháp bảo vệ mô lành để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm biến chứng cho bệnh nhân.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành Sinh học thực nghiệm, Y học: Nắm bắt phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật phân tích huyết học, hóa sinh và mô học trong nghiên cứu ung thư và xạ trị.

4. Các nhà sản xuất dược phẩm và công nghệ sinh học: Phát triển sản phẩm nano-melanin và các chế phẩm bảo vệ bức xạ, mở rộng ứng dụng trong y học.

Câu hỏi thường gặp

1. Melanin có thực sự giúp bảo vệ mô lành khi xạ trị không?
   Nghiên cứu cho thấy melanin giúp giảm tổn thương mô lách, tăng số lượng bạch cầu và tiểu cầu, đồng thời giảm tổn thương gan, thận do xạ trị, qua đó bảo vệ mô lành hiệu quả.

2. Liều lượng melanin sử dụng trong nghiên cứu là bao nhiêu?
   Nano-melanin được tiêm với liều 0,2 mL mỗi lần, được bổ sung trước và sau khi chiếu xạ với liều tổng 6 Gray trên chuột.

3. Melanin có ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị ung thư không?
   Melanin không làm giảm hiệu quả xạ trị mà còn giúp giảm thể tích khối u tốt hơn so với xạ trị đơn thuần, thể hiện qua thể tích khối u giảm còn 16% so với nhóm không điều trị.

4. Có tác dụng phụ nào khi sử dụng melanin không?
   Nghiên cứu không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng khi sử dụng nano-melanin bọc polyme trên chuột, tuy nhiên cần nghiên cứu thêm trên người để đánh giá an toàn.

5. Melanin có thể ứng dụng trong lâm sàng như thế nào?
   Melanin có thể được phát triển thành các chế phẩm tiêm tĩnh mạch hoặc dạng nano để bổ sung trong quá trình xạ trị, giúp bảo vệ mô lành và giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân ung thư.

Kết luận

• Xạ trị làm giảm khối lượng cơ thể, số lượng bạch cầu, tiểu cầu và gây tổn thương gan, thận, mô lách ở chuột mang khối u.
• Bổ sung nano-melanin giúp cải thiện các chỉ số huyết học, giảm tổn thương mô gan, thận và mô lách, đồng thời tăng hiệu quả giảm thể tích khối u.
• Melanin thể hiện tiềm năng như một chất bảo vệ bức xạ tự nhiên, góp phần giảm tác dụng phụ của xạ trị mà không làm giảm hiệu quả điều trị.
• Nghiên cứu mở ra hướng phát triển các chế phẩm melanin ứng dụng trong lâm sàng để bảo vệ mô lành trong điều trị ung thư.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu sâu hơn về liều lượng, cơ chế tác động, thử nghiệm trên mô hình khác và thử nghiệm lâm sàng để ứng dụng rộng rãi.

Hãy tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng melanin để nâng cao hiệu quả điều trị ung thư và bảo vệ sức khỏe bệnh nhân trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Thực trạng ung thư hiện nay 1.1 Thực trạng ung thư và tử vong do ung thư trên thế giới Ung thư là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới, là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai, chỉ sau bệnh tim mạch. Trong năm 2018, có khoảng 18,1 triệu trường hợp ung thư được phát hiện mới và có đến 9,6 triệu ca tử vong liên quan đến ung thư. Trong đó, số lượng các ca tử vong do các dạng ung thư chủ yếu là: ung thư phổi (1,76 triệu ca), ung thư gan (781 nghìn ca), ung thư dạ dày (782 nghìn ca), ung thư vú (626 nghìn ca), ung thư đại tràng (551 nghìn ca). Số lượng các ca ung thư mới được dự đoán sẽ tăng khoảng 70 trong vòng 2 thập kỷ tới.

Hơn 60% số các ca ung thư mới hàng năm trên thế giới xảy ra ở Châu Phi, Châu Á, Trung và Nam Mỹ, chiếm 70% số các ca tử vong do ung thư trên toàn thế giới. Đối với nam giới, 5 ung thư phổ biến nhất được chẩn đoán trong năm 2018 là ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Đối với nữ giới, 5 ung thư phổ biến nhất được chẩn đoán là ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư phổi, ung thư cổ tử cung và ung thư dạ dày [6].2 Thực trạng ung thư và tử vong do ung thư ở Việt Nam Tại Việt Nam các bệnh ung thư phổ biến nhất ở nam giới là: ung thư phổi, ung thư dạ dày, ung thư gan, ung thư đại-trực tràng, ung thư thanh quản và ung thư tiền liệt tuyến. Ở nữ giới các bệnh ung thư phổ biến nhất là: ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư đại-trực tràng, ung thư phổi, ung thư dạ dày và ung thư gan.

Trong năm 2018, số lượng các ung thư gặp phổ biến ở nam giới là: gan 19.722 ca, dạ dày 11.161 ca, đại-trực tràng 7.607 ca và vòm họng 4.559 ca; còn các ung thư gặp phổ biến ở nữ giới là: vú 15.767 ca, cổ tử cung 4.177 ca và dạ dày 6. Tổng số ca tử 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vong do ung thư năm 2018 là 114.871 ca, trong đó: số nam giới tử vong do ung thư là 70.888 ca, số nữ giới tử vong do ung thư là 43.983 ca: ung thư gan chiếm 22,1%, phổi 18,0%, dạ dày 13,1%, vú 5,3%, đại trực tràng 4,1% và các ung thư khác [88]. Nguyên nhân gây ung thư chủ yếu là do các yếu tố môi trường (90-95%), còn lại là do yếu tố di truyền (5-10%). Các yếu tố môi trường góp phần vào con số tử vong do ung thư gồm: thuốc lá (25-30%), chế độ ăn không hợp lý và béo phì (30-35%), nhiễm khuẩn (15-20%), bức xạ (cả ion hóa và không ion hóa, 10%), sự căng thẳng, thiếu hoạt động thể chất và các chất ô nhiễm môi trường [89].3 Các phương pháp sử dụng trong điều trị ung thư Ung thư là một bệnh lý ác tính, mục tiêu điều trị phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện bệnh, lý tưởng nhất là phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư.

Hiện nay, điều trị ung thư là đa mô thức, bao gồm các phương pháp: phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp miễn dịch và cấy ghép tế bào gốc [89]. Phẫu thuật là biện pháp mà phương tiện thường được sử dụng là dao mổ. Để loại trừ tổ chức khối u, phẫu thuật viên phải cắt qua da, cơ hay thậm chí là xương, Sau phẫu thuật, vết mổ có thể gây đau đớn và phải mất thời gian để bình phục. Ngoài phẫu thuật bằng dao, hiện nay còn một số cách phẫu thuật giảm gây thương tổn hơn cho cơ thể bệnh nhân, như là: Phẫu thuật lạnh, sử dụng tia laser, sử dụng nhiệt và liệu pháp quang động.

Đầu tiên, phẫu thuật lạnh là phương pháp mà trong đó cực lạnh được tạo ra bởi nitơ lỏng hoặc khí argon được sử dụng để phá hủy các mô bất thường. Phương pháp này thường được sử dụng để điều trị ung thư da ở giai đoạn đầu. Thứ hai, sử dụng tia laser là phương pháp sử dụng các chùm ánh sáng mạnh để cắt xuyên qua mô. Laser có thể tập trung rất chính xác vào các khu vực nhỏ, vì vậy chúng có thể được sử dụng cho các ca phẫu thuật đòi hỏi độ chính xác cao.

Thứ ba, điều trị bằng nhiệt là phương pháp 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sử dụng nhiệt độ cao tiếp xúc với các mô nhỏ của cơ thể. Nhiệt độ cao có thể làm tổn thương và tiêu diệt các tế bào ung thư hoặc làm cho chúng nhạy cảm hơn với bức xạ và một số loại thuốc hóa trị. Cuối cùng là liệu pháp quang động, một loại điều trị sử dụng các loại thuốc phản ứng với một loại ánh sáng nhất định. Khi khối u tiếp xúc với ánh sáng này, các loại thuốc này sẽ hoạt động và tiêu diệt các tế bào ung thư gần đó.

Liệu pháp quang động thường được sử dụng để sử dụng để điều trị hoặc làm giảm các triệu chứng của ung thư da, ung thư phổi [89]. Xạ trị là liệu pháp sử dụng tia xạ với mức năng lượng cao để tiêu diệt hoặc thu nhỏ khối u bằng cách gây tổn thương tới ADN của tế bào ung thư. Xạ trị không tiêu diệt tế bào ung thư ngay lập tức mà phải kéo dài nhiều ngày tới nhiều tuần để làm tổn thương ADN. Sau đó xạ trị kéo dài trong nhiều tuần tới nhiều tháng cho tới khi tế bào ung thư bị tiêu diệt [77, 89].

Hóa trị là liệu pháp dùng hóa chất để tiêu diệt hoặc làm chậm phát triển tế bào ung thư. Hóa trị có thể được sử dụng để chữa trị, làm giảm khả năng tái phát của ung thư hay thu nhỏ khối u [89]. Liệu pháp miễn dịch là liệu pháp giúp hệ miễn dịch chiến đấu chống lại ung thư. Có hai hướng đi chính của liệu pháp: một là giúp hệ miễn dịch tấn công trực tiếp tế bào ung thư và thứ hai là kích thích hệ miễn dịch một cách tổng thể.

Hướng đi thứ nhất có các dạng sau: (1) Thuốc ức chế điểm kiểm tra, là sử dụng những loại thuốc giúp hệ thống miễn dịch phản ứng mạnh hơn với khối u. Những loại thuốc này không nhắm trực tiếp vào khối u. Thay vào đó, chúng can thiệp vào khả năng tránh sự tấn công của hệ thống miễn dịch đối với tế bào ung thư. (2) Liệu pháp chuyển tế bào T, là liệu pháp điều trị giúp tăng cường khả năng chiến đấu của tế bào T với ung thư.

Trong liệu pháp này, các tế bào T được lấy từ khối u của người bệnh và chuyển vào các phòng thí nghiệm. Sau đó, 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] những tế bào hoạt động tốt nhất chống lại bệnh ung thư được nuôi theo lô lớn và được chuyển lại vào cơ thể người bệnh. (3) Kháng thể đơn dòng, là sử dụng những protein của hệ thống miễn dịch được thiết kế để gắn vào các đích đặc hiệu trên tế bào ung thư. Hướng đi thứ 2 là sử dụng cytokine, là các protein được tạo ra bởi các tế bào cơ thể của người bệnh.

Hai loại cytokine chính được sử dụng để điều trị ung thư là interferon và interleukin [89]. Cấy ghép tế bào gốc là liệu pháp giúp phục hồi tế bào gốc tạo máu ở những người đã bị ảnh hưởng do tác dụng phụ của hóa trị và xạ trị. Có 3 kiểu cấy ghép chính: thứ nhất là từ chính người bệnh, thứ hai là từ người khác và thứ ba là từ anh chị em sinh đôi [89].2 Điều trị ung thư bằng tia xạ 1.1 Cơ sở sinh học của xạ trị Xạ trị là liệu pháp chiếu xạ sử dụng tia xạ có năng lượng cao để tiêu hủy các mô ung thư và giết tế bào ung thư. Các loại tia X, tia gamma hay các hạt tích điện là những loại phổ biến được sử dụng trong điều trị ung thư.

Liệu pháp xạ trị sử dụng các chất phóng xạ di chuyển trong máu để giết các tế bào ung thư. Tia xạ giết tế bào ung thư bằng cách phá hủy ADN của chúng [89].2 Các mục tiêu của xạ trị Hiện nay, việc sử dụng tia xạ trong điều trị ung thư đang là một trong các biện pháp điều trị chính và được dùng phổ biến. Xạ trị sử dụng trong lâm sàng có thể chữa lành các bệnh ung thư bằng cách tiêu hủy các mô ung thư, ngăn cản sự tái phát của ung thư hay cả hai. Tuy nhiên, xạ trị cũng có thể chỉ có tác dụng tạm thời nhằm giảm đau đớn về thể xác và kéo dài tuổi thọ của bệnh nhân ung thư mà không thể chữa khỏi, chẳng hạn như làm giảm khối u di căn trong não, 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong tủy xương, khối u chèn ép cột sống, khối u vòm họng gây đau đớn và ngăn cản khả năng tư duy, ăn uống của bệnh nhân.

Một cách cụ thể hơn, có thể chia mục tiêu xạ trị ra thành 4 loại, bao gồm: (1) Xạ trị triệt căn: xạ trị đơn thuần hoặc kết hợp với các phương pháp điều trị khác, nhằm mục đích tiêu diệt hoàn toàn khối ung thư. Tất cả các kỹ thuật điều trị bằng tia xạ đều nhằm đạt được một liều lượng tối đa tại khối u và giảm thiểu liều chiếu ở các mô lành lân cận. (2) Xạ trị dự phòng: mục đích là để phòng ngừa tái phát hoặc di căn sau phẫu thuật, sau hoá trị. (3) Xạ trị hỗ trợ: với mục đích làm giảm thể tích khối u, nhằm biến ung thư ở giai đoạn không mổ được thành mổ được, hoặc hỗ trợ cho hoá trị đạt hiệu quả.3 Các loại tia xạ thường dùng trong xạ trị Tia X chính là loại tia được sử dụng nhiều nhất cho việc xạ trị cho tới nay.

hầu hết tia X có dải bước sóng trong khoảng từ 0,01 đến 10 nano mét tương ứng với dãy tần số từ 30 Petahertz đến 30 Exahertz (3x1016 Hz đến 3x1019 Hz) và có năng lượng từ 120 eV đến 120 keV. Bước sóng của nó ngắn hơn tia tử ngoại nhưng dài hơn tia gamma. Do có tính chất đâm xuyên tia X còn có ứng dụng lớn trong việc chẩn đoán hình ảnh sử dụng để chụp hình y tế. Kể từ khi được tìm ra vào cuối thế kỷ 19 tia X được sử dụng trong xạ trị ung thư khoảng 5 thập kỷ cho tới năm 1946 khi nhà khoa học Robert Wilson giới thiệu sử dụng hạt proton thay cho tia X trong việc điều trị ung thư.