Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, thực hiện đường lối công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước do Đảng đề ra, đất nước ta có nhiều khởi sắc, bộ mặt nền kinh tế thị trường theo xu hướng xã hội chủ nghĩa đang vươn trên đà phát triển với những khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ, văn hóa…các dự án lien doanh trong và ngoài nước, các dự án xây dựng cơ sở hã tầng và các công trình như: giao thông, thể thao, giải trí…đã và đang đưa vào hoạt động trên diện tích hàng nghìn ha. Để dự án đầu tư xây dựng các công trình có tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ thi công thì công tác giải phóng mặt bằng là một vấn đề hết sức quan trọng, quyết định thời gian tiến hành thi công các công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn của chủ đầu tư. Công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của nhà nước, của chủ đầu tư cũng như ảnh hưởng đến cơ sở, vật chất và tinh thần của người bị thu hồi đất. Công tác giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến tài sản có giá trị đó là đất đai.
Đất đai có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức, cá nhân, các hộ gia đình và thực tế qua nhiều dự án đã cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn tồn tại nhiều bất cập và gặp nhiều khó khăn. Khó khăn chủ yếu của công tác GPMB là việc xác định giá trị bồi thường thường thấp hơn giá trị thực tế. do vậy nó đã tác động lớn đến tâm lý của người dân, họ luôn cảm thấy mức bồi thường như vậy là chưa thỏa đáng.
Động chạm trực tiếp đến quyền lợi của người dân thì họ không tự nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác bồi thường cũng là điều dễ hiểu. Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội, tỉnh Quảng Ninh nói chung, thị xã Quảng Yên nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều công trình dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn thị xã nâng cao chất lượng của người dân góp phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển của cả nước. Nhiều công trình dự án đã hoàn thành đi vào 2 hoạt động đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xã hội cho tỉnh nhà. Tuy nhiên có những dự án đã hoàn thành, các công trình đã đưa vào sử dụng nhưng vẫn còn nhiều đơn thư khiếu nại.
Nguyên nhân chính có phải là mức bồi thường chưa thỏa đáng hay ở một nguyên nhân chủ quan nào khác? Công tác bồi thường, GPMB không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực giải tỏa mà phải có kế hoạch cụ thể trong công tác định cư và hỗ trợ phát triển kinh tế, ổn định đời sống sau tái định cư. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng của công tác GPMB, được sự đồng ý của Ban giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên, trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, cùng với sự giúp đỡ nhiệt tình của cô giáo TS. Vũ Thị Quý em tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá kết quả giải phóng mặt bằng dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 18A đi qua địa bàn phường Minh Thành - Thị xã Quảng Yên - Tỉnh Quảng Ninh” 1. Mục đích nghiên cứu Đánh giá thực trạng công tác bồi thường GPMB khi thực hiện dự án cải tạo nâng cấp quốc lộ 18A đi qua địa bàn phường Minh Thành - thị xã Quảng Yên - tỉnh Quảng Ninh nhằm xác định những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường GPMB từ đó đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB.
Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu, nghiên cứu, nắm vững luật đất đai 2003, các nghị định của Chính phủ, các thông tư các bộ, các chính sách có liên quan đến công tác BTGPMB. - Nắm vững các quyết định, tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến công BTGPMB của Nhà nước và của địa phương. - Số liệu điều tra phải chính xác. - Các đánh giá đưa ra phải khả quan.
- Các giải pháp đưa ra phải có tính khả thi phù hợp với thực tế của địa phương. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Bổ sung kiến thức, kinh nghiệm thực tế và hiểu rõ về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, những thuận lợi khó khăn khi tiến hành dự án. Ý nghĩa thực tiễn Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để từ đó rút ra những bài học, những giải pháp khắc phục, góp phần thúc đẩy tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở pháp lý của đề tài. Các văn bản pháp quy của nhà nước - Hiến pháp năm 1992 - Luật đất đai 1993 - Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Đất đai 2001 - Luật Đất đai 2003 [8] - Bộ Luật Dân sự 2005 - Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/08/1998 của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. - Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai 2003.[ 8 ] - Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về giá đất.[7] - Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.[4] - Thông tư 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài chính về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ ngày 27/01/2006 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 197/2004/NĐ-CP - Căn cứ Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai. [5] - Căn cứ Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính Phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, hỗ trợ và tái định cư; - Căn cứ Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 quy định bổ xung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất; 5 - Căn cứ Thông tư số 107/2007/TT-BTC ngày 07 tháng 9 năm 2007 của Bộ Tài chính hướng dẫn về quản lý thanh toán, quyết toán vốn đầu tư dự án giải phóng mặt bằng, tái định cư sử dụng ngân sách nhà nước; - Căn cứ Thông tư 19/2011/TT-BTC ngày 14 tháng 2 năm 2011 của bộ tài chính hướng dẫn quyết toán dự án hoàn thành thuộc nguồn vốn nhà nước; 2. Các văn bản pháp quy của tỉnh Quảng Ninh - Quyết định số 499/2010/QĐ-UBND ngày 11/02/2010 của UBND tỉnh Quảng Ninh “V/v ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”;[9] - Quyết định số 398/2012/QĐ- UBND ngày 27/2/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh “V/v ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản đã đầu tư vào đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”;[10] - Quyết định số 3388/2012/QĐ-UBND ngày 21/12/2012 của UBND tỉnh Quảng Ninh “Về việc qui định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2012”[11] - Căn cứ vào mặt bằng tuyến và ranh giới GPMB tỷ lệ 1/1000 dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 A đoạn đường Uông Bí - Tp. Hạ Long đã được UBND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt.
- Căn cứ Thông báo số 93/TB-UBND ngày 28/ 3/ 2012 của Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên Về việc thu hồi đất xây dựng dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 18 đoạn thành phố Uông Bí - thành phố Hạ Long 2. Khái quát về công tác bồi thường gpmb 2.Nhu cầu thu hồi đất, giải phóng mặt bằng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước CNH - HĐH và đô thị hoá là con đường phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Trong thời đại khoa học - công nghệ phát triển nhanh thì CNH - HĐH và đô thị hoá là con đường giúp cho các nước chậm phát triển rút ngắn thời gian so với các nước đi trước. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia trong những năm gần đây cho thấy, CNH - HĐH và đô thị hoá là nhân tố quyết định làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, chuyển nền kinh tế từ sản xuất nông nghiệp truyền 6 thống, tiểu nông sang phương thức sản xuất mới, hiện đại.
Trong nền kinh tế hiện đại, CNH - HĐH và đô thị hoá có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, tạo thành một tiến trình thống nhất thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong quá trình CNH - HĐH, tiến trình phát triển xã hội đã có sự thay đổi cơ bản đó là phát triển đô thị kèm theo sự thu hẹp xã hội nông thôn, làm thay đổi căn bản xã hội nông thôn theo hướng công nghiệp. Hiện tượng đô thị hoá được coi là một trong những nét đặc trưng nhất của sự biến đổi xã hội trong thời đại ngày nay. Cùng với quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá được coi như một khía cạnh quan trọng của sự vận động đi lên của xã hội.
Đô thị hoá là một quá trình lịch sử trong đó nổi lên một vấn đề kinh tế - xã hội là nâng cao vai trò của đô thị trong sự phát triển mọi mặt của xã hội. Quá trình này bao gồm sự thay đổi trong phân bố lực lượng sản xuất, trước hết là trong sự phân bố dân cư, trong kết cấu nghề nghiệp - xã hội, kết cấu dân số, trong lối sống, văn hoá. Việc thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nước ta được tiến hành mạnh mẽ từ khi thực hiện đường lối đổi mới, chuyển nền kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.