CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC Mục tiêu học tập: Sau khi học xong bài này, người học có thể: - Trình bày khái niệm khái niệm kiểm tra, đánh giá - Phân tích các chức năng kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục tiểu học - Xác định các nguyên tắc kiểm tra, đánh giá - Xác định kiểm tra định tính và định lượng I. KHÁI NIỆM KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ GIÁO DỤC Ở TIỂU HỌC Nếu được hỏi những câu hỏi kiểu thế này: “Đánh giá là gì?” “Tại sao bạn muốn đánh giá cái gì đó?” Hoặc “Bạn muốn đánh giá cái gì?”, ắt hẳn là bạn sẽ nghĩ ngay đến trường học, người học hay các kì thi. Thực tế trường học không phải là bối cảnh duy nhất trong đó chúng ta đưa ra những phán đoán xem cái gì đó là tốt, cái gì đó là dở hoặc cái gì đó có thể chấp nhận được và không thể chấp nhận được. Đánh giá không giới hạn trong bối cảnh giáo dục; nó là một phần trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta.
Đánh giá là một hoạt động tự nhiên của con người; một phần thường thấy trong cuộc sống thực tế hằng ngày. Đánh giá như thế có thể có mục đích rõ ràng và cũng có thể là không. Các tiêu chí dùng để đánh giá đôi khi rất mơ hồ, không thể xác định. Tuy nhiên đánh giá trong nhà trường là một quá trình được đòi hỏi thực hiện theo một cách khác.
Vậy đánh giá kết quả học tập là gì? 1. Những khái niệm cơ bản về đánh giá kết quả học tập 1. Kiểm tra (Testing) là thuật ngữ chỉ cách thức hoặc hoạt động giáo viên sử dụng để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh trong học tập nhằm cung cấp dữ kiện làm cơ sở cho việc đánh giá. Đánh giá (Assessment) kết quả học tập là thuật ngữ chỉ quá trình hình thành những nhận định, rút ra những kết luận hoặc phán đoán về trình độ, phẩm chất của người học, hoặc đưa ra những quyết định về việc dạy học dựa trên cơ sở những thông tin đã thu thập được một cách hệ thống trong quá trình kiểm tra.
Tài liệu giảng dạy học phần Đánh giá học sinh 1 Trong khuôn khổ tài liệu này, đánh giá kết quả học tập được hiểu là đánh giá học sinh về học lực và hạnh kiểm thông qua quá trình học tập các môn học cũng như các hoạt động khác trong phạm vi nhà trường. Đo lường (Measurement) chỉ việc ghi nhận và mô tả kết quả làm bài kiểm tra của mỗi học sinh bằng một số đo, dựa theo những quy tắc đã định. Lượng giá (Assesment) là đưa ra những thông tin ước lượng trình độ kiến thức, kĩ năng của người học bằng cách dựa vào các số đo đã có. Có hai hướng lượng giá: Lượng giá theo chuẩn (Diagnostic): Đây là sự so sánh tương đối kết quả đo lường được với chuẩn chung của một tập hợp học sinh Lượng giá theo tiêu chí: Đây là sự đối chiếu kết quả đo lường được với những tiêu chí đã đề ra 1.
Trắc nghiệm (Test) là công cụ hoặc quy trình có tính hệ thống được dùng để đo lường các hành vi học tập (ví dụ như tóm ý, giải thích, tính toán…) hoặc kết quả học tập cụ thể. Đánh giá khả năng và những thành quả học tập của học sinh để từ đó điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy nhằm giúp đỡ người học thành công hơn trong học tập là nhu cầu và là nhiệm vụ của giáo viên trong quá trình giảng dạy. Điều quan trọng nhất trong quá trình kiểm tra đánh giá các kết quả học tập của quá trình dạy học là phải làm rõ các tiêu chí đánh giá và phải thực hiện quá trình ấy một cách hệ thống và liên tục. Việc đánh giá thiếu chuẩn bị hay tuỳ tiện có thể sẽ không đáng tin cậy, thiếu công bằng và vô căn cứ.
Đánh giá kết quả học tập: Theo từ điển Giáo dục học NXB Tự Điển bách khoa 2001 thuật ngữ đánh giá kết quả học tập được định nghĩa: “Xác định mức độ nắm được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh so yêu cầu chương trình đề ra”. Kiểm tra định tính và định lượng. Xét theo phương thức và công cụ thu thập thông tin để đánh giá kết quả học tập, hoạt động kiểm tra được thực hiện theo hai hướng: định lượng và định tính. Dựa trên kết quả được ghi nhận theo hướng định tính hoặc định lượng, giáo viên đưa ra những phán đoán, những kết luận, những quyết định về người học hoặc về việc dạy học.
Tài liệu giảng dạy học phần Đánh giá học sinh 2 2. Kiểm tra theo hướng định tính Kiểm tra theo hướng định tính là phương thức thu thập thông tin về kết quả học tập và rèn luyện của học sinh bằng cách quan sát và ghi nhận xét dựa theo các tiêu chí giáo dục đã định. Công cụ để thu thập thông tin định tính là quan sát, phỏng vấn, tự đánh giá của người học. Trong kiểm tra định tính, giáo viên có thể đánh giá học sinh toàn diện và biện chứng.
Cụ thể, kiểm tra định tính giúp giáo viên xem xét được QUÁ TRÌNH học tập của học sinh, trong lúc kiểm tra định lượng chỉ giúp giáo viên thấy được kết quả của SẢN PHẨM học tập. Chẳng hạn như khi đánh giá hoạt động làm thủ công của học sinh, căn cứ vào quá trình thực hiện tại lớp của học sinh, giáo viên xem xét thái độ, phương pháp, kĩ năng, thực hiện và kết quả đạt được để nhận xét học sinh, chứ không đơn thuần ghi nhận giá trị sản phẩm của học sinh bằng một điểm số. Cách kiểm tra định tính phù hợp với học sinh tiểu học bởi vì các em đang ở lứa tuổi hình thành nhân cách, rất cần sự theo dõi sâu sát để giáo viên có thể giúp đỡ, uốn nắn. Cách kiểm tra này đòi hỏi giáo viên gần gũi với học sinh, phải bám sát yêu cầu trọng tâm của nội dung giáo dục thể hiện qua các tiêu chí của bài dạy, của chương trình để dìu dắt hướng dẫn học sinh học tập, rèn luyện, không sa đà vào điểm số mà phải chú trọng đến yêu cầu của mục tiêu phát triển nhân cách của người học.
Kiểm tra theo hướng định lượng Kiểm tra theo hướng định lượng là phương thức thu thập thông tin về kết quả học tập của học sinh bằng điểm số hay số lần thực hiện của hoạt động nào đó. Cách và phương tiện ghi nhận kết quả học tập của học sinh bằng điểm số hay bằng số lần thực hiện theo quy tắc đã tính trong kiểm tra mang tính chất định lượng. Còn chính điểm số vẫn chỉ là kí hiệu gián tiếp phản ánh trình độ học lực của mỗi học sinh về mặt định (giỏi, khá, trung bình, yếu, kém). Như vậy, bản thân điểm số không có ý nghĩa về mặt định lượng; ví dụ trong thang điểm 10, không thể nói trình độ của học sinh đạt điểm 8 là cao gấp học sinh đạt điểm 4.
Hiện nay, công cụ thường dùng để thu thập các thông tin có tính định lượng là bài kiểm tra viết, bài thi. Phương thức kiểm tra này đã được áp dụng từ lâu và rất phổ biến trong lịch sử giáo dục của nhiều nước. Ưu điểm của cách kiểm tra này dễ thực hiện theo những quy định hành Tài liệu giảng dạy học phần Đánh giá học sinh 3 chính chặt chẽ, không cần phải theo sát học sinh liên tục mà giáo viên vẫn có thể có điểm số để đánh giá từng học sinh sau mỗi khoá học. Cách kiểm tra theo hướng định lượng phù hợp với học sinh lớp lớn, với số lượng học sinh đông.
Mặt khác, phương pháp kiểm tra này thích hợp với mục đích kiểm tra nặng về kiến thức, nhẹ về ghi nhận sự chuyển biến về nhận thức, tính cách của học sinh qua những biểu hiện hằng ngày. Trong thực hiện đánh giá ở trường học, cần phân biệt kiểm tra định tính với kiểm tra định lượng; giữa đánh giá quá trình học tập với đánh giá sản phẩm học tập. Một thực tiễn quản lí tốt luôn kết hợp được cả hai phương thức đánh giá trên. CHỨC NĂNG CỦA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP Ở TIỂU HỌC Có ba chức năng của đánh giá kết quả học tập Chức năng 1: Chức năng quản lí Chức năng quản lí của đánh giá được thể hiện qua hai phương diện: - Xếp loại hoặc tuyển chọn người học ; - Duy trì và phát triển chuẩn chất lượng: Phân loại người học là mục đích phổ biến của việc đánh giá kết quả học tập.
Người học được phân loại về trình độ nhận thức, năng lực tư duy, kiến thức, kĩ năng, và phẩm chất thái độ trên căn cứ hệ thống các tiêu chí mà chương trình đào tạo đã đề ra. Sự phân loại này có thể phục vụ cho những mục đích khác nhau như xét lên lớp, khen thưởng, xét tham gia các đội tuyển của nhà trường, đến như chia nhỏ học sinh thành nhóm cho môn học hoặc tổ chức các nhóm cùng nhau học tập hay làm bài tập, hoặc chọn học sinh tham gia học bồi dưỡng hay phụ đạo. Duy trì và phát triển chất lượng dạy học là một yêu cầu tối quan trọng của quá trình thực hiện một chương trình giáo dục. Đánh giá kết quả học tập nhằm mục đích này là tiến trình xem xét một chương trình dạy học hoặc một nhóm đối tượng học sinh có được yêu cầu tối thiểu các mục tiêu dạy học đã được xác định hay không.
Chức năng 2: Chức năng kiểm soát và điều chỉnh hoạt động dạy và học Quá trình giảng dạy ở một lớp học thực sự đòi hỏi việc kiểm tra và ra quyết định thường xuyên để kiểm soát và điều chỉnh hoạt động dạy học trong Tài liệu giảng dạy học phần Đánh giá học sinh 4 lớp. Mỗi ngày, giáo viên sắp xếp, tổ chức lớp học, giảng bài, chọn lựa nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học, hướng dẫn học sinh hoạt động, nhận xét đánh giá các hoạt động của học sinh… Chẳng hạn, vào một thời điểm trong ngày, giáo viên có thể phải thay đổi cách dạy ở giữa bài học khi thấy phương pháp mình đang tiến hành không làm cho học sinh hào hứng tiếp thu bài. Cũng có khi giáo viên phải ngừng một nội dung dạy học nào đó để ôn lại một phần bài học cũ khi qua việc học sinh trả lời câu hỏi hay làm bài tập, giáo viên nhận thấy các em đã không nắm vững kiến thức bài đã học.