MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng (Quốc hội, 2003). Tài nguyên đất lại có hạn và không thể tái tạo lại được trong khi dân số tăng nhanh dẫn đến nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng. Sử dụng và quản lý quỹ đất trên cả nước được thực hiện theo quy định của hệ thống pháp luật đất đai và những văn bản pháp quy liên quan.
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 đã khẳng định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý”. Vì vậy việc quản lý đất đai nhằm đảm bảo sử dụng đất một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả là một trong những nhiệm vụ quan trọng, có những biện pháp phù hợp, linh hoạt trong những điều kiện cụ thể và từng giai đoạn khác nhau (Đinh Dũng Sỹ, 2013). Một trong những cơ quan góp phần thực hiện chức năng quản lý đất đai là Văn phòng Đăng ký đất đai (tiền thân là Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất) ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý quỹ đất tại Việt Nam. Văn phòng Đăng ký đất đai có chức năng thực hiện đăng ký đất đai, đăng ký tài sản khác gắn liền với đất; xây dựng, quản lý, cập nhật, chỉnh lý thống nhất hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai; thống kê, kiểm kê đất đai; cung cấp thông tin đất đai.
Thực hiện công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lập hồ sơ địa chính. Vì vậy, việc nghiên cứu quá trình hoạt động của văn phòng Đăng ký đất đai là có ý nghĩa hết sức quan trọng để phân tích được các mặt tích cực, hạn chế cần khắc phục của hệ thống hoạt động Văn phòng đăng ký đất đai một cấp là cần thiết, nhằm thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 đã đặt ra mục tiêu: Hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số và hệ thống thông tin quốc gia về đất đai tập trung, 1 thống nhất, đồng bộ, đa mục tiêu và kết nối liên thông, đồng thời, cũng định hướng nhiệm vụ cụ thể là tiếp tục hoàn thiện, nâng cao năng lực các tổ chức dịch vụ công trong lĩnh vực đất đai. Có cơ chế đầu tư, chính sách đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực, trình độ cán bộ, công chức ngành quản lý đất đai; nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại (BCH Trung Ương, 2022). Công tác quản lý đất đai trên địa bàn huyện Hưng Nguyên được sự quan tâm chỉ đạo của UBND huyện, trong thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, tạo nguồn lực quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, giữ ổn định an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn huyện.
Các thủ tục hành chính về đất đai được công khai giúp người sử dụng đất dễ tiếp cận thực hiện. Trong giai đoạn qua việc thực hiện đăng ký quyền sử dụng đất đã từng bước được hoàn thiện hệ thống pháp luật, hệ thống bộ máy từ cấp tỉnh đến các huyện, mô hình “một cửa” ở nhiều địa phương được cải cách các thủ tục hành chính để đăng ký đã tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Hiệu quả công tác cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tăng về số lượng. Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên được thành lập đi vào hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý và đảm bảo quyền lợi của người dân về thực hiện các quyền của người sử dụng đất, đặc biệt là vấn đề đăng ký đất đaI, cấp GIấychứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký bIến động quyền sử dụng đất, đăng ký gIaodịch bằng quyền sử dụng đất, cung cấp hồ sơ, bản đồ, thông tIn, số lIệuđất đaI.
Trong quá trình hoạt động bước đầuđang thực hIện đầy đủ các chức năng theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên để đánh giá được đầy đủ quá trình hoạt động của văn phòng thì rất cần một nghiên cứu cụ thể để đưa ra các kết luận chính xác. Xuất phát từ các yêu cầu trên tôi thực hiện đề tài:“Đánh giá tình hình hoạt động của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An”. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá kết quả hoạt động của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên trong giai đoạn 2020-2022.
- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên trong giai đoạn tới. Ý nghĩa của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học - Cung cấp cơ sở thực tiễn cho hoạt động văn phòng đăng ký đất đai. - Góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho hoạt động của Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa đối với Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên. - Đưa ra những đề xuất, giải pháp phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai cho địa phương, phục vụ công tác hoạt động cho Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Hưng Nguyên. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về văn phòng đăng ký đất đai 1.
Khái quát về văn phòng đăng ký đất đai 1. Khái niệm đất đai và đăng ký đất đai a. Đất đai Đất đai là một vùng đất có ranh giới, vị trí, diện tích cụ thể và có các thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi nhưng có tính chu kỳ, có thể dự đoán được, có ảnh hưởng tới việc sử dụng đất trong hiện tại và tương lai của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội như: thổ nhưỡng, khí hậu, địa hình, địa mạo, địa chất. Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng (Quốc hội, 2003).
Theo FAO (1976), đất đai phải được nhìn nhận dưới góc độ là vật mang của các hệ sinh thái. Một vạt đất xác định về mặt địa lý là diện tích của bề mặt trái đất với các thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi có tính chu kỳ có thể dự đoán được của lớp đệm bên trên, trong và dưới nó như: khí hậu, đất, điều kiện địa chất, thủy văn, thực vật và động vật, kết quả hoạt động hiện tại và quá khứ. Đất đai được gọi là lớp phủ bề mặt của vỏ trái đất, bao gồm những đặc tính tự nhiên quyết định khả năng khai thác được hay không và ở mức độ nào của vùng đất đó. Đất đai là một thực thể sống hình thành trong thời gian dài, là một trong thành phần quan trọng làm nhiệm vụ nuôi sống tất cả các sinh vật trên trái đất.
Theo Hiến pháp năm 2013: “Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật” (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013a). Đăng ký đất đai Theo quy định của luật đất đai 2013, đăng ký đất đai là bắt buộc đối với người sử dụng đất, người được giao đất. Theo Luật Đất đai năm 2013 đăng ký đất đai, nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất là việc kê khai và ghi nhận tình trạng pháp lý về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất và quyền quản lý đất đối với một thửa đất vào hồ sơ địa chính (Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, 2013). Đăng ký đất đai là bắt buộc đối với người sử dụng đất và người được giao đất để quản lý; đăng ký quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất thực hiện theo yêu cầu của chủ sở hữu.
Có 02 hình thức chính đăng ký đất đai, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, được thực hiện đăng ký tại cơ quan quản lý đất đai, bằng hình thức đăng ký trên giấy hoặc đăng ký điện tử bao gồm: * Đăng ký lần đầu được thực hiện trong 04 trường hợp gồm đất được giao, cho thuê để sử dụng; đất đang sử dụng hoặc được giao quản lý và nhà ở, tài sản gắn liền đất nhưng chưa đăng ký. Đăng ký lần đầu đang được thực hiện với nhiều cải cách hành chính để cấp GCNQSDĐ, đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng đất. Nếu đăng ký lần đầu mà không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất thì người sử dụng đất tiếp tục được sử dụng đất cho đến khi Nhà nước có quyết định xử lý theo quy định của Chính phủ. * Đăng ký biến động được thực hiện đối với các trường hợp đã được cấp giấy chứng nhận hoặc đã đăng ký mà có thay đổi thông tin về tình trạng pháp lý thửa đất như: cho thuê, đổi tên chủ sở hữu, thay đổi về diện tích, địa chỉ thửa đất, quyền sử dụng chung; chia tách quyền sử dụng đất chung của một nhóm người, thay đổi tài sản gắn liền, mục đích, thời hạn sử dụng.
Theo Luật Đất đai năm (2013), “đăng ký quyền sử dụng đất là việc kê khai và ghi nhận tình trạng pháp lý về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, 5 tài sản khác gắn liền với đất và quyền quản lý đất đối với một thửa đất vào hồ sơ địa chính”. Như vậy, có thể hiểu đăng ký quyền sử dụng đất là một thủ tục hành chính, một trong những hoạt động quản lý nhà nước về đất đai, trong đó nội dung của đăng ký quyền sử dụng đất là việc kê khai và ghi nhận tình trạng pháp lý những thông tin về thửa đất: nguồn gốc, hiện trạng, thời điểm, thời hạn, giấy tờ và việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của thửa đất phải đăng ký theo một thủ tục và trình tự luật định vào hồ sơ địa chính nhằm xác lập quyền và nghĩa vụ hợp pháp của chủ sử dụng đất (Quốc hội, 2013).