ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nƣớc có nền nông nghiệp truyền thống. Chính vì vậy đã nhiều năm nay, nông nghiệp đƣợc coi là mặt trận hàng đầu trong công cuộc đổi mới và phát triển đất nƣớc. Nó có vị trí hết sức quan trọng vì nó sản xuất ra lƣơng thực, thực phẩm phục vụ cho nhu cầu thiết yếu của con ngƣời mà các ngành khác không thay thế đƣợc, nông nghiệp nói chung và trồng trọt nói riêng luôn nhận sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nƣớc trong phát triển nền kinh tế dù nó không phải là ngành hấp dẫn đầu tƣ, do lợi nhuận mà ngành Nông nghiệp đem lại thƣờng hấp dẫn hơn các ngành khác. Trồng trọt có vai trò rất to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội nƣớc ta.
Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển chung của đất nƣớc, nông nghiệp nƣớc ta cũng có sự chuyển biến về số lƣợng và chất lƣợng, kể từ khi có Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị ngày 05/04/1988 Nông nghiệp Việt Nam có bƣớc tăng trƣởng khá, ngƣời nông dân có quyền tự chủ trong sản xuất và kinh doanh. Từ một nƣớc thiếu lƣơng thực, đến nay không những Việt Nam có đủ lƣơng thực mà còn có số lƣợng gạo xuất khẩu hàng đầu trên thế giới. Bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc trong bối cảnh của việc chuyển đổi cơ chế quản lý và kinh tế thị trƣờng, thực tế còn cho thấy ngƣời nông dân còn thiếu những thông tin cần thiết để xử lý trong sản xuất của họ, họ cũng cần đƣợc đào tạo, nâng cao kiến thức và kỹ năng phát triển sản xuất, xoá đói giảm nghèo. Vì vậy ngày 02/03/1993, Chính phủ đã ban hành Nghị định 13/CP về công tác khuyến nông và tổ chức hệ thống khuyến nông ra đời có nhiệm vụ giúp nông dân giải quyết những yêu cầu cấp thiết.
Bình Long là một xã thuộc huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Xã thuộc vùng gò đồi và nằm ở phía đông nam của huyện. Đây cũng là xã cực nam của Võ Nhai. Là xã có diện tích đất đai rộng lớn, ngƣời dân đoàn kết và cần cù chịu khó nên có nhiều tiềm năng để phát triển nông nghiệp.
Trong những năm qua Nông nghiệp, Nông thôn và hoạt động khuyến nông về lĩnh vực trồng trọt của huyện đã có bƣớc phát triển, tuy nhiên thu nhập và hiệu quả kinh tế chƣa cao, bên cạnh đó còn có sự lạc hậu và nhiều vấn đề cần giải quyết. Vậy thực trạng các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển lĩnh vực trồng trọt của huyện nhƣ thế nào? Vị trí, vai trò của nó? Sự phát triển đó có bền n 2 vững và có hiệu quả không? Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra cần phải đƣợc nghiên cứu, đánh giá một cách đúng đắn. Cần phải xem xét những gì đã đạt đƣợc, chƣa đạt đƣợc, cái gì mạnh, cái gì yếu để từ đó có các giải pháp hữu hiệu phát huy các thế mạnh và hạn chế những mặt yếu, nhằm làm cho nông nghiệp, nông thôn xã Bình Long huyện Võ Nhai phát triển nhanh và vững chắc. Góp phần quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội cho đất nƣớc.
Xuất phát từ thực tiễn, đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, sự nhất chí của khoa kinh tế & phát triển nông thôn và sự góp ý của cô giáo Th.S Lƣu Thị Thùy Linh cùng với lòng nhiệt huyết của mình tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về trồng trọt tại xã Bình Long – huyện Võ Nhai – tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu chung Đánh giá đƣợc công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về trồng trọt tại xã Bình Long – huyện Võ Nhai, từ đó đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông trong trồng trọt. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá đƣợc công tác khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ KHKT về trồng trọt tại xã. - Phân tích đƣợc thuận lợi, khó khăn của hoạt động khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật về trồng trọt của xã.
- Đề xuất đƣợc một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong chuyển giao tiến bộ KHKT về lĩnh vực trồng trọt tại địa phƣơng. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố đƣợc các môn học từ cơ sở đến chuyên ngành và gắn các môn học đó vào trong thực tế. Ngoài ra còn biết thêm nhiều kiến thức thực tế, các phƣơng pháp học tập, làm việc và nghiên cứu khoa học.
Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu sẽ là một tài liệu tham khảo góp phần củng cố thêm về mặt lý luận và thực tiễn trong công tác khuyến nông cho xã trong việc triển khai thực hiện chƣơng trình hoạt động khuyến nông về lĩnh vực trồng trọt. - Là tài liệu tham khảo cho các bạn đọc quan tâm. n 3 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2.
Những kiến thức lý luận cơ bản của khuyến nông 2. Khái niệm khuyến nông các nước Trong những năm gần đây đƣợc sự quan tâm của Đảng và Nhà nƣớc, công tác khuyến nông đƣợc đẩy mạnh và phát triển rộng khắp ở hầu hết các tỉnh, huyện đã hình thành tổ chức khuyến nông. Vậy khuyến nông là gì? Từ “Extension” đƣợc sử dụng đầu tiên ở nƣớc Anh năm 1866 - có nghĩa là “Mở rộng - triển khai”. Nếu ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” có nghĩa là “mở rộng nông nghiệp - triển khai nông nghiệp” và dịch là “khuyến nông”.
Do vậy các định nghĩa và các ý kiến của các nhà khoa học về khuyến nông cũng rất đa dạng và phong phú. - Nghĩa hẹp: khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông - lâm - ngƣ nghiệp, các trung tâm khoa học nông nghiệp - lâm nghiệp để phổ biến, mở rộng các kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phƣơng pháp thích hợp để họ có thể áp dụng nhằm thu đƣợc nhiều nông sản hơn. Với khái niệm này thì khuyến nông chỉ là chuyển giao kỹ thuật đơn thuần.[3] Để giúp ngƣời nông dân thực hiện đƣợc việc trên, một mặt khuyến nông phải giải quyết cây, con, kỹ thuật chăm sóc… Trong thực tiễn sản xuất nông thôn, ngƣời nông dân không phải chỉ có yêu cầu nhƣ vậy, mà sản phẩm của họ làm ra còn phải tiêu thụ ở đâu? Giá cả nhƣ thế nào để họ có lợi nhất? Chính vì thế mà ở nhiều nơi, nhiều nƣớc định nghĩa của khuyến nông đã đƣợc thay thế bằng một nghĩa rộng”[3] - Khuyến nông theo nghĩa rộng là ngoài việc hƣớng dẫn cho nông dân tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết lại với nhau để chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, luật lệ của Nhà nƣớc, giúp ngƣời nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành, tổ chức các hoạt động xã hội nhƣ thế nào cho ngày càng tốt hơn.[3] Ngƣời Pháp trƣớc kia hiểu khuyến nông theo nghĩa hẹp là: “Phổ cập nông nghiệp”. Nay họ cũng chuyển sang hiểu theo nghĩa rộng là: “Phát triển nông nghiệp”.
n 4 Ngƣời Anh từ lâu đã hiểu khuyến nông theo nghĩa rộng là: “Triển khai, mở rộng nông nghiệp”. Maunder 1973 (GS Trần Văn Hà. Khuyến nông học - trang 31, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội - 1998) đã định nghĩa khuyến nông nhƣ: “Một dịch vụ hoặc hệ thống giúp nông dân hiểu biết những phƣơng pháp canh tác và kỹ thuật cải tiến, tăng hiệu quả sản xuất và thu nhập, làm cho mức sống của họ tốt hơn và nâng cao trình độ giáo dục của cuộc sống nông thôn”. Clear thì định nghĩa khuyến nông là: “Một phƣơng pháp động, nhận thông tin có lợi tới ngƣời nông dân và giúp họ thu đƣợc những kiến thức, kỹ năng và những quan điểm cần thiết để sử dụng một cách có hiệu quả thông tin kỹ thuật này”.
Chu - Yuan - Wu định nghĩa khuyến nông theo nghĩa rộng là: “Một hoạt động có tích cách giáo dục bao gồm việc tổ chức nông dân đến việc thực hiện chính sách nông nghiệp”.[8] ở Inđônêsia quan niệm khuyến nông là: “ Giúp nông dân có đƣợc tay nghề và kiến thức tốt hơn, nâng cao hơn những nhận thức đúng đắn để hƣớng tới đổi mới và tạo niềm tin cho họ trong sản xuất và trong cuộc sống. Quan điểm cơ bản là giúp ngƣời nông dân tự lo cho bản thân mình để họ có thể giải quyết những vấn đề của chính họ bằng việc áp dụng tốt hơn trong sản xuất nông nghiệp và những hoạt động kinh doanh”. Định nghĩa và triết lý về khuyến nông Việt Nam 2. Định nghĩa tổng quát và định nghĩa chung về khuyến nông Khuyến nông là một hệ thống các biện pháp giáo dục nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới.
Theo tổ chức lƣơng thực và nông nghiệp của liên hợp quốc đã đúc kết và trên cơ sở hoạt động khuyến nông của Việt Nam ta có thể định nghĩa khuyến nông nhƣ sau: “Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu đƣợc những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin về thị trƣờng để họ có đủ khả năng để n 5 giải quyết đƣợc các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới. Nhƣ vậy, khuyến nông là cách giáo dục ngoài học đƣờng cho nông dân, khuyến nông là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo kéo dài… cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, chứ không áp đặt, mệnh lệnh. Nó là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân… Khuyến nông, hiểu theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. Theo nghĩa hẹp, khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là nông dân.
Tiến trình này đem đến cho nông dân thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình của họ.