BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI --------------- ðINH ðỨC CẢNH ðÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ðẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRÊN ðỊA BÀN HUYỆN YÊN THẾ, TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP Chuyên ngành : QUẢN LÝ ðẤT ðAI Mã số : 60.16 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ VÒNG HÀ NỘI – 2010 LỜI CAM ðOAN T«i xin cam ®oan, sè liÖu vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu tr×nh bµy trong luËn v¨n nµy lµ trung thùc vµ ch−a ®−îc sö dông ®Ó b¶o vÖ mét häc vÞ nµo. T«i xin cam ®oan, mäi sù gióp ®ì cho viÖc thùc hiÖn luËn v¨n nµy ®· ®−îc c¸m ¬n vµ c¸c th«ng tin trÝch dÉn trong luËn v¨n ®Òu ®· ®−îc chØ râ nguån gèc. Häc viªn §inh §øc C¶nh.
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp. ii LỜI CẢM ƠN T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi PGS.TS NguyÔn Thi. Vßng, ng−êi ®· tËn t×nh gióp ®ì, h−íng dÉn t«i trong suèt thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi, còng nh− trong qu¸ tr×nh hoµn chØnh luËn v¨n tèt nghiÖp. T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o ViÖn §µo t¹o Sau §¹i häc; Khoa Tµi nguyªn vµ M«i tr−êng (Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp Hµ Néi); HuyÖn ñy, Héi ®ång nh©n d©n, Uû ban nh©n d©n, Phßng Thèng kª, Phßng Tµi nguyªn M«i tr−êng, Phßng Lao ®éng - TBXH, Tr¹m KhÝ t−îng - Thuû v¨n ®ãng trªn ®Þa bµn huyÖn Yªn ThÕ, tØnh B¾c Giang; UBND c¸c x·, thÞ trÊn vµ bµ con n«ng d©n huyÖn Yªn ThÕ (tØnh B¾c Giang); c¸c b¹n bÌ, ®ång nghiÖp, gia ®×nh vµ ng−êi th©n ®· nhiÖt t×nh gióp ®ì t«i trong thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi vµ hoµn chØnh luËn v¨n tèt nghiÖp.
Häc viªn §inh §øc C¶nh. Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp. iii MỤC LỤC Lời cam ñoan ii Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục các chữ viết tắt vi Danh mục các bảng vii Danh mục các hình ix 1 MỞ ðẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của ñề tài 1 1.2 Mục ñích, yêu cầu 3 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 4 2.1 Tình hình sử dụng ñất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam 4 2.2 Lý luận về hiệu quả sử dụng ñất 6 2.3 Lý luận về phát triển bền vững và sử dụng ñất bền vững 16 2.4 Những nghiên cứu liên quan ñến nâng cao hiệu quả sử dụng ñất và sử dụng ñất bền vững. 21 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 26 3.1 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu 26 3.2 Nội dung nghiên cứu 26 3.3 Phương pháp nghiên cứu 27 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 29 4.1 ðiều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên ThếG 29 4.1 ðiều kiện tự nhiên 29 4.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 35 4.2 Hiện trạng sử dụng ñất ñai của huyện Yên Thế 47 4.1 ðất nông nghiệp 47 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp .2 ðất phi nông nghiệp 47 4.3 ðất chưa sử dụng 48 4.4 Biến ñộng ñất giai ñoạn 2005-2009 49 4.3 Thực trạng sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp và phân bố hệ thống cây trồng 51 4.1 Thực trạng sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp.2 Hiện trạng cây trồng năm 2009 của huyện Yên Thế.3 Hiện trạng sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp của các tiểu vùng.4 ðánh giá hiệu quả loại hình sử dụng ñất 58 4.1 ðánh giá hiệu quả kinh tế 58 4.2 ðánh giá hiệu quả xã hội.3 ðánh giá hiệu quả môi trường 71 4.5 ðịnh hướng sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp 74 4.1 Dự kiến sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp theo các tiểu vùng 75 4.6 ðề xuất giải pháp ñể thực hiện ñịnh hướng sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp 81 5 KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ 85 5.2 ðề nghị 87 TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 PHỤ LỤC 92 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp.
v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT USD ðô la Mỹ GTSX Giá trị sản xuất GTGT Giá trị gia tăng CPTG Chi phí trung gian Lð Lao ñộng LUT Loại hình sử dụng ñất SDð Sử dụng ñất Ha Héc ta KHKT Khoa học kỹ thuật NXB Nhà xuất bản KT-XH Kinh tế - xã hội Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp. vi DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 4.1 Tổng hợp loại ñất huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang 33 4.2 Cơ cấu các ngành kinh tế của huyện từ 2006 - 2009 37 4.3 Tình hình dân số huyện Yên Thế năm 2008-2009 42 4.4 Hiện trạng sử dụng ñất ñai của huyện năm 2009 48 4.5 Biến ñộng ñất ñai giai ñoạn 2005-2009 49 4.6 Diện tích và cơ cấu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp năm 2009 51 4.7 Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính năm 2009 52 4.8 Một số loại hình, kiểu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp tiểu vùng 1.9 Một số loại hình, kiểu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp tiểu vùng 2.10 Một số loại hình, kiểu sử dụng ñất nông nghiệp tiểu vùng 3 56 4.11 Hiện trạng các loại hình sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp và các kiểu sử dụng ñất huyện Yên Thế năm 2009 57 4.12 Hiệu quả kinh tế các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 1 59 4.13 Hiệu quả kinh tế các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 2 61 4.14 Hiệu quả kinh tế các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 3 63 4.15 Tổng hợp hiệu quả kinh tế theo các LUT trên các tiểu vùng 65 4.16 Mức ñầu tư lao ñộng và thu nhập bình quân trên ngày công lao ñộng của các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 1 68 4.17 Mức ñầu tư lao ñộng và thu nhập bình quân trên ngày công lao ñộng của các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 2 69 4.18 Mức ñầu tư lao ñộng và thu nhập bình quân trên ngày công lao ñộng của các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 3 70 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp .19 So sánh mức ñầu tư phân bón với tiêu chuẩn phân bón cân ñối và hợp lý 71 4.20 Dự kiến các kiểu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp ñến năm 2015 của tiểu vùng 1 76 4.21 So sánh diện tích cây trồng của tiểu vùng 1 năm 2009 và năm 2015 77 4.23 Dự kiến các kiểu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp ñến năm 2015 của tiểu vùng 2 78 4.24 So sánh diện tích cây trồng của tiểu vùng 2 năm 2009 và năm 2015 79 4.25 Dự kiến kiểu sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp ñến năm 2015 của tiểu vùng 3 80 4.26 So sánh diện tích cây trồng của tiểu vùng 3 năm 2009 và năm 2015 81 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp. viii DANH MỤC CÁC HÌNH STT Tên hình Trang 4.1 Sơ ñồ vị trí ñịa bàn nghiên cứu 29 4.2 Cơ cấu kinh tế huyện giai ñoạn 2006-2009 37 4.3 Cơ cấu sử dụng ñất huyện Yên Thế năm 2009 49 4.4 So sánh GTGT/ha của các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 1 60 4.5 So sánh GTGT/ha của các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 2 62 4.6 So sánh GTGT/ha từ các kiểu sử dụng ñất tiểu vùng 3 64 4.7 So sánh hiệu quả kinh tế của các LUT theo vùng 66 Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp .1 Tính cấp thiết của ñề tài ðất ñai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất ñặc biệt, là tài nguyên thiên nhiên không có khả năng tái tạo, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là ñịa bàn phân bố của các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh…Trong quá trình sử dụng ñất con người ñã làm thay ñổi các thuộc tính của ñất theo cả hai hướng tốt và xấu. Do ñiều kiện cơ sở vật chất nghèo nàn, trình ñộ canh tác lạc hậu, nhận thức và tiếp thu khoa hoặc kỹ thuật còn hạn chế dẫn ñến ñất ñai bị xói mòn, rửa trôi, phá vỡ kết cấu ñất, nghèo dinh dưỡng, bạc màu hoá… Nông nghiệp là một ngành sản xuất ñặc biệt, là hoạt ñộng có từ xa xưa của loài người; hầu hết các nước trên thế giới ñều xây dựng một nền kinh tế từ phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác các tiềm năng của ñất, trên cơ sở ñó ñể phát triển các ngành khác…Vì vậy, tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên ñất ñai hợp lý, có hiệu quả kinh tế cao là nhiệm vụ quan trọng ñảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững.
Việt Nam là một nước nông nghiệp ñất chật, người ñông, ñất ñai ñược sử dụng vào mục ñích nông nghiệp chiếm tỷ lệ thấp (chỉ chiếm 28,43% tổng diện tích ñất tự nhiên), nên chỉ số về ñất nông nghiệp bình quân ñầu người là 1133m2/người [29]. Trong những năm gần ñây sản xuất nông nghiệp Việt Nam ñã ñạt ñược những thành tựu rất ñáng tự hào và ñã từng bước chuyển sang sản xuất hàng hoá. ðảng và Nhà nước ñã có nhiều chủ trương, chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Nông nghiệp ñã ñóng góp gần 20% tổng GDP tính theo giá trị hiện hành và ñóng góp tới 70% GDP khu vực nông thôn; tỷ trọng nông nghiệp hàng hoá chiếm khá, nhiều nông sản có giá trị hàng hoá lớn như lương thực (50% là hàng hoá, trong ñó 20% là Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ nông nghiệp.
1 xuất khẩu), các loại cây công nghiệp chiếm tới (90 - 97% ) [27]. Kim ngạch xuất khẩu nông sản chiếm 30 - 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước [6]. Cùng với tăng trưởng sản lượng và sản lượng hàng hoá là quá trình ña dạng hoá các mặt hàng nông sản trên cơ sở khai thác lợi thế so sánh từng vùng. Tuy nhiên, nền nông nghiệp nước ta vẫn mang dáng dấp của nền nông nghiệp sản xuất nhỏ, hiệu quả kinh tế thấp không còn phù hợp với kinh tế thị trường thời kỳ hội nhập.
Việc ưu tiên thu hút ñầu tư ñể phát triển các khu công nghiệp ñã tạo nên sự mất cân ñối trong phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Một số diện tích ñất phù sa màu mỡ chuyên trồng lúa ñã phải chuyển sang sử dụng làm mặt bằng sản xuất công nghiệp. Người nông dân có ñất bị thu hồi chưa ñược giúp ñỡ trong việc sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ vào việc ñầu tư phát triển sản xuất nên ñời sống gặp khó khăn và không ổn ñịnh.