Luận văn tốt nghiệp đánh giá hiệu quả và định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện tân uyên tỉnh lai châu

Luận văn phân tích hiệu quả và định hướng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Văn Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Nhuận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Tân Uyên, Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả sử dụng đất
• 1.1.1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất
• 1.1.2. Phân loại hiệu quả sử dụng đất
• 1.1.2.1. Hiệu quả kinh tế
• 1.1.2.2. Hiệu quả xã hội
• 1.1.2.3. Hiệu quả môi trường
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp xử lý số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn nông hộ
• 2.3.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.3.4. Phương pháp phân tích số liệu thống kê
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tân Uyên
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Các nguồn tài nguyên
• 3.1.3. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 3.1.4. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 3.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của huyện Tân Uyên
• 3.2.1. Đánh giá hiện trạng sử dụng các loại đất của huyện Tân Uyên
• 3.2.2. Thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tân Uyên
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.3.1. Đặc điểm các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tân Uyên
• 3.3.2. Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Tân Uyên
• 3.4. Lựa chọn các LUT có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất
• 3.4.1. Đánh hiệu quả tổng hợp các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu
• 3.4.2. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả
• 3.4.3. Đề xuất sử dụng đất sản xuất nông nghiệp theo các tiểu vùng của huyện Tân Uyên
• 3.4.4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Tân Uyên
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về huyện Tân Uyên Lai Châu

Huyện Tân Uyên, thuộc tỉnh Lai Châu, là một trong những địa phương có tiềm năng lớn về đất nông nghiệp. Đặc điểm địa lý và khí hậu nơi đây rất phù hợp cho việc phát triển nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, huyện cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và sử dụng đất nông nghiệp. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại huyện Tân Uyên không chỉ giúp xác định tình hình hiện tại mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp của huyện chiếm tỷ lệ lớn trong tổng diện tích đất tự nhiên, nhưng hiệu quả sử dụng vẫn chưa đạt yêu cầu. Điều này đòi hỏi một cái nhìn sâu sắc về quản lý đất đai và các chính sách liên quan đến phát triển nông nghiệp.

II. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên hiện nay cho thấy sự phân bổ không đồng đều giữa các loại hình sử dụng. Nhiều hộ nông dân vẫn duy trì phương thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp. Theo nghiên cứu, hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện chủ yếu được đánh giá qua ba tiêu chí: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Việc đánh giá hiện trạng sử dụng đất cho thấy rằng, mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất vẫn còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường.

III. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên cho thấy rằng, mặc dù có sự gia tăng về diện tích, nhưng hiệu quả kinh tế chưa tương xứng. Các chỉ tiêu như giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích vẫn còn thấp so với các huyện khác trong tỉnh. Việc áp dụng các loại hình sử dụng đất mới, như đất canh tác và hệ thống canh tác, cần được khuyến khích. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc quản lý đất đai hiệu quả có thể giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Các giải pháp như cải thiện cơ sở hạ tầng, đào tạo kỹ thuật cho nông dân và tăng cường hợp tác giữa các hộ nông dân là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

IV. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên, cần có những giải pháp đồng bộ và khả thi. Trước hết, cần tăng cường công tác quản lý đất đai, đảm bảo việc sử dụng đất nông nghiệp đúng mục đích và hiệu quả. Thứ hai, khuyến khích nông dân áp dụng công nghệ mới trong sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thứ ba, cần có chính sách hỗ trợ tài chính cho các hộ nông dân để họ có thể đầu tư vào sản xuất. Cuối cùng, việc xây dựng các mô hình hợp tác xã nông nghiệp sẽ giúp tăng cường sự liên kết giữa các hộ nông dân, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, với diện tích tự nhiên khoảng 89 nghìn ha, là một vùng núi có điều kiện tự nhiên phức tạp, địa hình chủ yếu là đồi núi cao với độ dốc lớn, khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa rõ rệt. Nông nghiệp là ngành kinh tế chủ lực của huyện, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản thấp, và sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng còn chậm. Diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, trong khi khả năng khai hoang đất mới rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tân Uyên theo ba tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường; đồng thời đề xuất các loại hình sử dụng đất (LUT) có hiệu quả và giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 10/2019 đến tháng 7/2020, tập trung vào hai tiểu vùng đặc trưng của huyện với các xã đại diện là Mường Khoa và Hố Mít.

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp không chỉ góp phần tăng giá trị sản xuất, thu nhập cho người dân mà còn thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và hỗ trợ xây dựng nông thôn mới. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách quản lý đất đai, quy hoạch phát triển nông nghiệp và phát huy tiềm năng lợi thế của huyện Tân Uyên cũng như các vùng có điều kiện sinh thái tương tự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình về hiệu quả sử dụng đất, tập trung vào ba khía cạnh chính: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

• Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối quan hệ giữa kết quả sản xuất (giá trị sản phẩm) và chi phí đầu vào (vật tư, lao động, vốn), phản ánh năng suất và hiệu quả sử dụng tài nguyên đất trong sản xuất nông nghiệp.
• Hiệu quả xã hội liên quan đến khả năng tạo việc làm, nâng cao đời sống người dân, đảm bảo công bằng xã hội và phù hợp với tập quán văn hóa địa phương.
• Hiệu quả môi trường đánh giá tác động của việc sử dụng đất đến độ phì nhiêu, bảo vệ đất khỏi thoái hóa, ô nhiễm do phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và duy trì đa dạng sinh học.

Khung lý thuyết còn bao gồm các nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp bền vững, dựa trên các tiêu chí của FAO và các nghiên cứu quốc tế về quản lý đất bền vững, nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: loại hình sử dụng đất (LUT), hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích và chi phí, hiệu quả xã hội qua mức độ thu hút lao động và sự chấp nhận của cộng đồng, hiệu quả môi trường qua mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và số liệu sơ cấp.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thống kê huyện Tân Uyên, cung cấp thông tin về diện tích đất, cơ cấu sử dụng đất, điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và các chính sách liên quan.

• Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra khảo sát thực địa với 200 hộ nông dân, phân bố đều tại hai tiểu vùng đại diện (100 hộ mỗi tiểu vùng). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đảm bảo tính đại diện cho các đặc điểm canh tác và điều kiện tự nhiên khác nhau.

Phân tích số liệu sử dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, chi phí trung gian, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả sử dụng vốn), hiệu quả xã hội (mức độ chấp nhận của người dân, khả năng tạo việc làm, đa dạng sản phẩm), và hiệu quả môi trường (mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ đất).

Phương pháp thống kê mô tả và so sánh được thực hiện bằng phần mềm Excel, kết quả trình bày qua bảng biểu và biểu đồ để minh họa sự khác biệt giữa các loại hình sử dụng đất và tiểu vùng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp: Tổng diện tích đất nông nghiệp của huyện chiếm khoảng 70% diện tích tự nhiên, trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm 45%, đất trồng cây lâu năm chiếm 25%. Địa hình đồi núi dốc chiếm trên 90% diện tích, gây khó khăn cho việc quy hoạch và sản xuất tập trung.

2. Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp đạt khoảng 120 triệu đồng/năm, trong đó các loại hình sử dụng đất chuyên canh cây ăn quả và lúa - màu có hiệu quả kinh tế cao hơn 15-20% so với các loại hình truyền thống. Hiệu quả sử dụng vốn trung bình đạt 1,8 lần chi phí đầu tư, với các LUT chuyên màu và cây ăn quả đạt hiệu quả cao nhất.

3. Hiệu quả xã hội: Các loại hình sử dụng đất đa dạng cây trồng thu hút lao động nhiều hơn, tạo việc làm ổn định cho khoảng 1,5 lao động/ha, cao hơn 25% so với các loại hình đơn canh. Mức độ chấp nhận của người dân với các LUT có hiệu quả kinh tế và xã hội cao đạt trên 80%, phản ánh sự đồng thuận trong cộng đồng.

4. Hiệu quả môi trường: Mức sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ở các LUT hiệu quả cao được điều chỉnh hợp lý, giảm khoảng 20% so với mức trung bình toàn huyện, góp phần hạn chế ô nhiễm và suy thoái đất. Các biện pháp bảo vệ đất như phủ xanh đất trống, luân canh cây trồng được áp dụng phổ biến hơn ở các tiểu vùng có địa hình dốc.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc lựa chọn và phát triển các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội địa phương là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Hiệu quả kinh tế cao ở các LUT chuyên canh cây ăn quả và lúa - màu phù hợp với xu hướng đa dạng hóa sản phẩm và thị trường tiêu thụ, đồng thời tạo điều kiện thu hút lao động và tăng thu nhập cho người dân.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững, nhấn mạnh sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Việc giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý góp phần bảo vệ tài nguyên đất và môi trường, phù hợp với các nguyên tắc quản lý đất bền vững của FAO.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và hiệu quả sử dụng vốn giữa các LUT, bảng phân tích mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cũng như biểu đồ thể hiện mức độ thu hút lao động và sự chấp nhận của người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tập trung phát triển các loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao như chuyên canh cây ăn quả, lúa - màu và các mô hình đa dạng cây trồng phù hợp với từng tiểu vùng, nhằm tăng giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích và thu nhập cho người dân. Thời gian thực hiện: 2021-2025; Chủ thể: UBND huyện, Phòng Nông nghiệp và các tổ chức nông dân.

2. Nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật sản xuất cho nông dân thông qua đào tạo, chuyển giao công nghệ, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững, giảm thiểu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Trung tâm Khuyến nông, các tổ chức đào tạo nghề.

3. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp theo hướng bền vững, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, đảm bảo phân bố hợp lý các loại hình sử dụng đất, hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích khác không hợp lý. Thời gian: 2021-2023; Chủ thể: UBND huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường.

4. Tăng cường công tác bảo vệ môi trường và tài nguyên đất bằng các biện pháp phủ xanh đất trống, chống xói mòn, quản lý chặt chẽ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời phát triển các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ. Thời gian: 2021-2025; Chủ thể: Phòng Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý địa phương và các cơ quan quản lý đất đai: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoạch định chính sách, quy hoạch sử dụng đất, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện và các vùng tương tự.

2. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực nông nghiệp và quản lý đất đai: Áp dụng các phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, tham khảo các chỉ tiêu và mô hình nghiên cứu để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

3. Nông dân và các hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo các loại hình sử dụng đất hiệu quả, áp dụng các giải pháp kỹ thuật và tổ chức sản xuất phù hợp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp: Đánh giá tiềm năng và hiệu quả sử dụng đất để đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, chế biến và thương mại sản phẩm nông nghiệp tại huyện Tân Uyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Đánh giá giúp xác định mức độ khai thác và sử dụng đất có hợp lý, hiệu quả không, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao giá trị sản xuất, bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững.

2. Các tiêu chí chính để đánh giá hiệu quả sử dụng đất là gì?
   Bao gồm hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập), hiệu quả xã hội (tạo việc làm, chấp nhận của cộng đồng) và hiệu quả môi trường (bảo vệ đất, giảm ô nhiễm).

3. Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu này như thế nào?
   Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan nhà nước và khảo sát thực địa với 200 hộ nông dân được chọn mẫu ngẫu nhiên tại hai tiểu vùng đại diện.

4. Loại hình sử dụng đất nào có hiệu quả cao nhất tại huyện Tân Uyên?
   Các loại hình chuyên canh cây ăn quả và lúa - màu cho hiệu quả kinh tế và xã hội cao hơn so với các loại hình truyền thống khác.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Phát triển các LUT hiệu quả, nâng cao kỹ thuật sản xuất, hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất, tăng cường bảo vệ môi trường và tài nguyên đất.

Kết luận

• Huyện Tân Uyên có tiềm năng lớn về đất nông nghiệp nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức về điều kiện tự nhiên và tổ chức sản xuất.
• Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp được đánh giá toàn diện qua các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường, với các LUT chuyên canh cây ăn quả và lúa - màu đạt hiệu quả cao nhất.
• Việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật, tổ chức sản xuất và quản lý đất đai phù hợp là cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quy hoạch, quản lý và phát triển sản xuất nông nghiệp tại huyện Tân Uyên và các vùng có điều kiện tương tự.
• Đề nghị các cơ quan chức năng, nhà quản lý và người dân phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm phát huy tối đa tiềm năng đất đai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Hãy tiếp tục theo dõi và áp dụng các nghiên cứu mới để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về đánh giá hiệu quả sử dụng đất 1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú ý hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới.

Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp (Hồ Huy Thành, 2016). Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường. Căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sự thống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất. Các nội dung sử dụng đất có hiệu quả được thể hiện ở các mặt sau: - Sử dụng hợp lý về không gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.

- Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất. - Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất một cách kinh tế, tập trung thâm canh. Việc sử dụng đất phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố liên quan.

Vì vậy, việc xác định bản chất khái niệm hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lý luận của lý thuyết hệ thống nghĩa là hiệu quả phải được Luan van 5 xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường (Nguyễn Thị Vòng và cs, 2001). - Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài. - Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích của cả cộng đồng. - Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng các nguồn lực khác.

- Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành. Phân loại hiệu quả sử dụng đất Khi đánh giá hiệu quả sử dụng đất người ta thường đánh giá trên 3 khía cạnh: Hiệu quả về mặt kinh tế sử dụng đất, hiệu quả về mặt xã hội và hiệu quả về mặt môi trường. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một tiêu chí trong đánh giá tính bền vững quản lý sử dụng đất. Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế, phản ánh về mặt chất lượng của các hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong khi các nguồn lực sản xuất có hạn, nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ của xã hội ngày càng gia tăng và đa dạng thì nâng cao hiệu quả kinh tế là một xu thế khách quan và bức xúc của sản xuất xã hội. Bản chất của hiệu quả kinh tế có thể được hiểu như sau: - Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế khách quan nhưng nó không phải là mục đích cuối cùng của sản xuất. - Hiệu quả kinh tế là quan hệ so sánh, đo lường cụ thể quá trình sử dụng các yếu tố sản xuất (đất đai, vốn, lao động, khoa học kỹ thuật, tiến bộ quản lý…) để tạo ra khối lượng sản phẩm lớn hơn với chất lượng cao hơn. - Hiệu quả kinh tế phải được gắn liền với kết quả của những hoạt động sản xuất cụ thể trong các doanh nghiệp, nông hộ và nền sản xuất xã hội ở những điều kiện xác định về thời gian và hoàn cảnh kinh tế xã hội.

- Hiệu quả kinh tế phải lượng hóa được cụ thể việc sử dụng các yếu tố đầu vào (chi phí) và các yếu tố đầu ra (kết quả) trong quá trình sản xuất ở từng đơn vị, ngành, nền sản xuất xã hội trong từng thời kỳ nhất định các doanh nghiệp với mục đích là tiết kiệm lợi nhuận tối đa trên cơ sở khối lượng sản phẩm hàng hóa nhiều nhất với các chi phí tài nguyên và lao động thấp nhất. Do đó hiệu quả kinh tế liên quan trực tiếp đến yếu tố đầu vào và yếu tố đầu ra của quá trình sản xuất. Hiệu quả kinh tế là phạm trù chung nhất, nó liên quan trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp và với tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác. Vì thế hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được ba vấn đề: Luan van 6 Một là: Mọi hoạt động của con người đều tuân theo quy luật “tiết kiệm thời gian”, nó là động lực phát triển của lực lượng sản xuất, là điều kiện quyết định phát triển văn minh xã hội và nâng cao đời sống con người qua mọi thời đại.

Hai là: Hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm của lý thuyết hệ thống. Quan điểm của lý thuyết hệ thống cho rằng nền sản xuất xã hội là một hệ thống các yếu tố sản xuất và các quan hệ vật chất hình thành giữa con người với con người trong quá trình sản xuất. Hệ thống là một tập hợp các phần tử có quan hệ với nhau tạo nên một chỉnh thể thống nhất và luôn vận động. Theo nguyên lý đó, khi nhiều phần tử kết hợp thành một hệ thống sẽ phát sinh nhiều tính chất mới mà từng phần tử đều không có, tạo ra hiệu quả lớn hơn tổng hiệu quả các phần tử riêng lẻ.

Do vậy việc tận dụng khai thác các điều kiện sẵn có, hay giải quyết các mối quan hệ phù hợp giữa các bộ phận của một hệ thống với yếu tố môi trường bên ngoài để đạt được khối lượng sản phẩm tối đa là mục tiêu của từng hệ thống. Đó chính là mục tiêu đặt ra đối với mỗi vùng kinh tế, mỗi chủ thể sản xuất trong mọi xã hội. Ba là: Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Do những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng, vì thế nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội.

Các nhà sản xuất và quản lý kinh tế cần phải nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế nhằm đạt mục tiêu với một lượng tài nguyên nhất định tạo ra một khối lượng sản phẩm lớn nhất hoặc tạo ra một khối lượng sản phẩm nhất định với chi phí tài nguyên ít nhất. Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là phần giá trị của các nguồn lực đầu vào. Mối tương quan đó cần xét cả về phần so sánh tuyệt đối và tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa hai đại lượng đó.

Một phương án đúng hoặc một giải pháp kinh tế kỹ thuật có hiệu quả kinh tế cao là đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả thu được và chi phí nguồn lực đầu tư (Phạm Vân Đình và cs, 1998). Vì vậy, bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là: Với một diện tích đất đai nhất định sản xuất ra một khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng đầu tư chi phí về vật chất và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về vật chất của xã hội. Hiệu quả xã hội Hiệu quả xã hội là phạm trù có liên quan mật thiết với hiệu quả kinh tế và thể hiện mục tiêu hoạt động kinh tế của con người, việc lượng hóa các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả xã hội còn gặp nhiều khó khăn mà chủ yếu phản ánh bằng các chỉ tiêu mang tính chất định tính như tạo công ăn việc làm cho lao động, xóa đói giảm nghèo, định canh, định cư, công bằng xã hội, nâng cao mức sống của toàn dân (Vũ Thị Phương Thuỵ, 2000). Trong sử dụng đất nông nghiệp, hiệu quả về mặt xã hội chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp mà chỉ tiêu quan trọng nhất là giá trị của sản phẩm nông nghiệp đạt cao nhất trên một đơn vị diện tích (Nguyễn Duy Tính, 1995).

Hiện nay, việc đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp là vấn đề đang được nhiều nhà khoa học quan tâm. Hiệu quả xã hội trong sử dụng đất hiện nay chủ yếu được xác định bằng khả năng thu hút lao động, đảm bảo đời sống nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, nội lực và nguồn lực của địa phương được phát huy, đáp ứng nhu cầu của hộ nông dân về ăn, mặc, và nhu cầu sống khác. Sử dụng đất phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phương. Hiệu quả môi trường Hiện nay, tác động của môi trường sinh thái diễn ra rất phức tạp và theo nhiều chiều hướng khác nhau.

Cây trồng được phát triển tốt khi phát triển phù hợp với đặc tính, tính chất của đất. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưới tác động của các hoạt động sản xuất, quản lý của con người hệ thống cây trồng sẽ tạo nên những ảnh hưởng rất khác nhau đến môi trường. Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả môi trường là hiệu quả mang tính lâu dài, vừa đảm bảo lợi ích hiện tại mà không làm ảnh hưởng xấu đến tương lai, nó gắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái (Đỗ Nguyên Hải, 1999). Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả hoá học môi trường được đánh giá thông qua mức độ sử dụng các chất hoá học trong nông nghiệp.