Đặt vấn đề Đứng trước những thách thức lớn và cơ hội cũng nhiều, khi Việt Nam trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO và hội nhập khu vực. Mọi mặt của nền kinh tế, trong đó có kinh tế nông nghiệp phải từng bước phát triển để khẳng định vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước. Đối với nền nông nghiệp của nước ta trước đây, với những phương thức sản xuất nhỏ lẻ, thủ công, manh mún, chưa áp dụng hiểu quả những tiến bộ kĩ thuật, am hiểu thị trường kém sẽ khó và không có cơ hội cạnh tranh và đứng vững trên thị trường. Trước tình hình đó vai trò của khuyến nông khuyến lâmtrong phát triển nông lâm nghiệp ngày càng được đề cao, không ngừng hướng đến sản xuất bền vững, chú trọng bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nông thôn.
Các nhà nông lâm nghiệp làm việc ngày càng gần gũi với các cộng đồng nông thôn, miền núi với vai trò của nhà khuyến nông khuyến lâm, tham gia trao đổi học hỏi kinh nghiệm, truyền bá kiến thức, đào tạo kỹ năng và trợ giúp những điều kiện cần thiết trong sản xuất nông lâm nghiệp cho nông dân để họ có đủ khả năng tự giải quyết được những công việc của chính mình, nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho gia đình và cộng đồng. Khuyến nông khuyến lâm được hình thành và phát triển gắn với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp. Mục tiêu của khuyến nông khuyến lâm là giúp người dân có cái nhìn thực tế và có cơ sở khoa học đối với những vấn đề để họ tự quyết định biện pháp vượt qua những khó khăn, nâng cao hiệu quả sản xuất, hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống ở các vùng nông thôn, miền núi. Qua quá trình thực hiện đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, nền nông nghiệp nước ta đã có những bước phát triển nhanh, đạt nhiều 2 thành tựu đáng ghi nhận.
Các hoạt động khuyến nông khuyến lâm ngày càng phát triển cả về mặt tổ chức và nội dung. Nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới đã được chuyển giao và áp dụng vào sản xuất nông lâm nghiệp góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, chuyển đổi theo hướng sản xuất hàng hóa chất lượng cao. Xuất phát từ thực tiễn đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả của hoạt động KN-KL tại xã Vân Tùng, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn”.2 Mục đích nghiên cứu - Đánh giá được hiệu quả của hoạt động khuyến nông khuyến lâm tại địa phương. - Góp phần thúc đẩy phát triển nông lâm nghiệp tại địa phương.
Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng và đánh giá được hiệu quả của hoạt động khuyến nông khuyến lâm tại địa phương. - Phân tích được những lợi thế, khó khăn, hạn chế của địa phương về các hoạt động KNKL trong phát triển nông lâm nghiệp. - Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh các hoạt động khuyến nông khuyến lâm tại địa phương có hiệu quả. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: + Giúp cho sinh viên củng cố được những kiến thức đã được học trên lớp + Giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp xúc với thực tế, tích lũy và học hỏi thêm kinh nghiệm về công tác khuyến nông khuyến lâm + Biết cách tổ chức, lập kế hoạch, quản lý một cách hiệu quả công việc của bản thân cũng như những hoạt động liên quan + Khả năng làm việc với người dân, biết cách phân tích, tổng hợp số liệu viết báo cáo 3 1.
Ý nghĩa thực tiễn sản xuất: + Đánh giá một cách khách quan về tính hiệu quả của các hoạt động khuyến nông khuyến lâm tại địa phương qua đó đề xuất một số giải pháp có tính khả thi để góp phần nâng cao hiệu quả công tác khuyến nông khuyến lâm và phát triển nông lâm nghiệp. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan về tài liệu nghiên cứu 2. Một số khái niệm liên quan đến đề tài * Khuyến nông khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn (A.Van den Ban và H.
Hawkins, Khuyến nông ) [ 1 ] * Khuyến nông khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức bản địa với kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại. Các quan điểm, kỹ năng để quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự trợ giúp từ bên ngoài để có khả năng vượt quacác trở ngại gặp phải (D.Hilmi, FAO Forestry paper 80,1987,FAO, Rome).[1] * Khuyến nông khuyến lâm là một tiến trình giáo dục. Các hệ thống khuyến nông khuyến lâm thông báo, thuyết phục và kết nối con người, thúc đẩy các dòng thông tin giữa nông dân và các đối tượng sử dụng tài nguyên khác, các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý và các nhà lãnh đạo (Falconer, J., Forestry, A Review of Key Issues, Social Forestry Network Paper 4e, 1987,O. Ở Việt Nam, khuyến nông khuyến lâm được hiểu là một hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức cho nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới.
5 “Khuyến nông khuyến lâm là một quá trình trao đổi học hỏi kinh nghiệm, truyền bá kiến thức, đào tạo kỹ năng và trợ giúp những điều kiện cần thiết trong sản xuất nông lâm nghiệp cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết được những công việc của chính mình, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình và cộng đồng”. Cơ sở pháp lý Đề án phát triển khuyến lâm giai đoạn 2008-2010 và định hướng đến năm 2020 đã được Bộ Nông nghiệp và PTNT phê duyệt tại Quyết định số 832/QĐ-BNN-KHCN ngày 17/3/2008. Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg ngày 10/9/2007 của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách phát triển rừng sản xuất, đều đề cập đếnphát triển khuyến lâm. Chính sách khuyến lâm của Chính phủ Việt Namđược phản ánh trong Nghị định số 13/CP ngày 02/03/1993 về quy định công tác khuyến nông khuyến lâmvà Thông tư liên bộ số 02 LB-TT ngày 02/08/1993 về hướng dẫnthi hành Nghị định 13/CP.
Ngày 26/04/2005 Thủ tướng Chính phủban hành Nghị định số 56/2005/NĐ-CP Nghị định của Chính phủ về khuyến nông, khuyến ngư. Ngày 21/05/2007 ban hành Thông tư 50/TTLT về việc hướng dẫnsử dụng kinh phísự nghiệp đối với hoạt động khuyến nông, khuyến ngư.3 Một số mô hình tổ chức hệ thống KNKL trên thế giới * Mỹ: - Năm 1843 ở NewYork Nhà nước cấpnguồn kinh phíkhá lớn cho phép thuê tuyển những nhà khoa học nông nghiệp có năng lực thực hành tốt làm giảng viên khuyến nông xuống các vùng nông thôn đào tạo những kiến thứcvề khoa họcvà thực hành nông nghiệp cho nông dân - Năm 1853, Edward Hitchcoch, là chủ tịch trường đại họcAmherstvà là thành viên của UBNN bang Massachuisetts đã có nhiều công lao đào tạo 6 khuyến nông cho nông dân và học sinh, sinh viên. Ông cũng là người sáng lập ra hội Nông dân và học viện nông dân - Cuối những năm 80 của thế kỉ trước Nhà nước đã quan tâm đến công tác đào tạo khuyến nông trong trường đại học. - Năm 1914, Mỹ ban hành đạo luật khuyến nông và thành lập hệ thống khuyến nông quốc gia.
Giai đoạn này đã có 8861 hội nông dân với khoảng 3. - Mỹ là quốc gia có 6% dân sống bằng nghề nông nghiệp nhưng nền nông nghiệp Mỹ được xếp vào nhóm những nước nông nghiệp phát triển. Nhiều sản phẩm nông nghiệp của Mỹ chiếm lĩnh thị trướng thế giới như ngô, đậu tương…(sản lượng đậu tương năm 1985 đạt 55 triệu tấn, năm 2001 đạt 70 triệu tấn, tăng 15 triệu tấn/năm, xuất khẩu lớn nhất thế giới: 16,9 triệu tấn/năm , đạt khoảng 54% lượng đậu tương xuất khẩu của thế giới. Ngô 2000- 2001 đạt 335 triệu tấn, xuất khẩu 70 triệu tấn = 69% TG).
* Ấn Độ: Chương trình thiết lập hơn 100 trung tâm khuyến nông khuyến lâm và một văn phòng khuyến nông khuyến lâm trung ương, 10 trung tâm khuyến nông khuyến lâm vùng nhằm cải thiện sự liên kết giữa các cơ sở nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. *Nepal: Các chương trình khuyến nông khuyến lâm được tổ chức để cung cấp cho người dân sự hiểu biết các chính sách mới về khuyến nông khuyến lâm, các luật lệ, các lợi ích có liên quan đến quản lý các nguồn tài nguyên của họ. Nhà nước đào tạo cán bộ khuyến nông khuyến lâm cấp huyện và cộng đồng. Nhà nước phát triển khuyến nông khuyến lâm thông qua các chương trình truyền thanh đại chúng, báo, tạp chí và các tuần lễ trồng cây quốc gia.
*Thái Lan: 7 Thái Lan có ba tổ chức hoạt động có liên quan đếnkhuyến nông khuyến lâm là Cục lâm nghiệp hoàng gia, Hội nông dân và Hội phát triển cộng đồng. Hội nông dân có ba phòng chức năng là khuyến nông khuyến lâm, tổ chức hoạt động và phòng đối ngoại. Hội thực hiện chức năng khuyến nông khuyến lâm qua việc làm cầu nối giữa khu vực tư nhân và chính phủ, hội phát triển các tài liệu tuyên truyền, đào tạo và tạo ra các hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Hội phát triển cộng đồng chú trọng đếnsự tăng cường bảo vệ rừng ở cấp cộng đồng.
Cục lâm nghiệp hoàng gia triển khai các hoạt động khuyến nông khuyến lâm trên các lĩnh vực như bảo vệ rừng, sử dụng đất và trồng cây. Hoạt động này được thực hiện và chỉ đạo bởi các phòng lâm nghiệp quốc gia, bao gồm 21 cơ quan cấp vùng và 72 cơ quan cấp tỉnh. Chức năng khuyến nông khuyến lâm của cục lâm nghiệp hoàng gia được xác định như sau: - Khuyến nông khuyến lâm như một quá trình học hỏi để hiểu người dân và môi trường làm việc của họ. - Khuyến nông khuyến lâm là một công cụ để xây dựng sự hợp tác với các người dân có liên quan.
- Khuyến nông khuyến lâm như một người xúc tác để thúc đẩy việc tạo ra lâm nghiệp cộng đồng và các hệ thống nông lâm kết hợp để đạt các mục tiêuđã được chấp thuận. *Philippin: Hệ thống khuyến nông khuyến lâm được thành lập năm 1976. Nhà nước xây dựng các chính sách, lập kế hoạch xây dựng các chương trình khuyến nông khuyến lâm và các dự án phát triển nông thôn.