Đặt vấn đề: Hoa loa kèn (chi Lilium) là một loài hoa mang vẻ đẹp tinh khôi, có mùi thơm dịu nhẹ, dễ trồng và được nhiều người ưa chuộng trên thế giới. Trên thế giới hiện nay, Hà Lan đang là nước sản xuất củ giống, hoa cắt hoa loa kèn lớn nhất và tiên tiến nhất thế giới. Khoảng 65% diện tích sản xuất giống củ hoa Lilium trên tổng số diện tích sản suất củ giống trên toàn thế giới. Cách đây hơn 40 năm, Hà Lan đã làm công tác chọn giống hoa lily nhờ vào ứng dụng công nghệ sinh học (cứu phôi, nuôi cấy mô tế bào), mỗi năm lại tạo ra hàng trăm giống hoa loa kèn mới có giá trị và năng suất cao.
Hà Lan đã trở thành nước đứng thế giới về nghiên cứu, sản xuất hoa loa kèn và chuyển giao kinh nghiệm, thương mại hóa giống hoa loa kèn. Ở Việt Nam, hoa loa kèn được xếp vào nhóm hoa cao cấp, được nhiều người ưa thích chọn để trưng do đó lượng tiêu thụ hoa loa tăng mạnh. Tại Việt Nam hoa kèn trồng rộng rãi hoa loa kèn ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam (Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Hải Phòng, Mộc Châu, Sơn La, Sa Pa.), miền Trung (Thanh Hóa, Nghệ An.) và ở miền Nam (Đà Lạt-Lâm Đồng) (Nguyễn Thị Duyên và Đặng Văn Đông 2010). Hai giống hoa hoa loa kèn được trồng chủ yếu là Lilium longiflorum (hoa huệ ta) và Lilium formolongi (hoa loa kèn Tứ Quý), cả hai giống đều có đặc điểm chung là dễ trồng.
Củ giống Lilium longiflorum có thời gian sinh trưởng dài, vẫn có thể nảy mầm khi không xử lý lạnh sau khi thu hoạch nhưng do giống đặc tính hoa nở tập trung (tháng 4-5), phải tiêu thụ gấp nên giá thành không được cao 1000-2000 đồng/bông làm hiệu quả kinh tế không cao. Giống Lilium formolongi có nhiều đặc điểm ưu việt như là có khả năng chịu nhiệt tốt nên trồng được quanh năm, hoa hướng thẳng nên dễ dàng bảo quản và vận chuyển hơn so với giống Lilium longiflorum, hoa cũng nở không tập trung cũng dẫn đến nhiều thời gian để thu hoạch hoa.1: Lilium longiflorum Hình 1.2:Lilium formolongi Nguồn:http://www.the-genus- Nguồn: lilium.com/images/Lilium/longifl http://www.vn/images/anh_g orum05.jpg ionghoa/LOA-KN-T-QU-1.jpg Hiện nay, nghành sản xuất hoa loa kèn đang phát triển mạnh nhưng vẫn gặp khó khăn về nguồn giống, chưa chủ động được nguồn giống. Nước ta vẫn còn chủ yếu nhập giống là các củ hoa loa kèn từ các nước Hà Lan và Trung Quốc. Việc nhập giống là củ có giá thành cao tốn nhiều chi phí.
Trong quá trình nhập củ về Việt Nam bắt buộc phải bảo quản trong môi trường lạnh 2-5oC, độ ẩm 85-90%. Ngoài những điều kiện khắt khe để bảo quản củ, trồng bằng củ trong thời gian dài làm các lứa hoa sau giảm năng suất và chất lượng hoa. So với dùng củ để làm giống thì việc sử dụng hạt tích kiệm được không gian lưu trữ, không yêu cầu cao về bảo quản và cây từ hạt có khả năng phát mạnh mẽ và cho năng suất cao, hạn chế việc nhiễm virus cùng các mầm bệnh khác. Vậy nên, việc nghiên cứu “ĐÁNH GIÁ SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA MỘT SỐ CON LẠI F1 CỦA HOA LOA KÈN CHỊU NHIỆT VỤ XUÂN-HÈ” là rất quan trọng để tìm ra giống hạt hoa loa kèn lai cho năng suất cao và đẹp nhất.
Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích - Đánh giá sự sinh trưởng giữa các con lai F1 của hoa loa kèn có cùng dòng bố 21. 2 - Xác định được giống hoa loa kèn có năng suất và chất lượng cao trong 9 tổ hợp lai. Chọn lọc và phát triển giống có khả năng sinh trưởng, phát triển và chất lượng nhất.
Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển giữa giống hoa loa kèn chịu nhiệt. - Đánh giá năng suất và chất lượng hoa loa kèn con lai. - So sánh và đánh giá được sự sinh trưởng của cây con lai và cây bố mẹ hoa loa kèn. Ý nghĩa khoa học - Cung cấp kết quả về khả năng tạo hạt của con lai khi lai với dòng bố 21 - Cung cấp đặc điểm sinh trưởng, phát triển của giống con lai hoa loa kèn F1 có dòng bố là 21.
Ý nghĩa thực tiễn - Tuyển chọn được giống hoa loa kèn mới có năng suất cao, có triển vọng và giá trị thương mại cao đưa vào sản xuất với quy mô lớn. - Tạo ra nguồn vật liệu (các tổ hợp con lai) cho quá trình tạo giống hoa loa kèn mới ở Việt Nam. - Làm giảm giá thành sản xuất bằng cách sản xuất giống hoa loa kèn bằng hạt. 3 CHƢƠNG II: TỔNG QUAN TÀI IỆU 2.
Nguồn gốc và phân loại của cây hoa loa kèn trắng 2. Nguồn gốc Hoa loa kèn (Lilium) thuộc họ Liliaceae, Chi Lilium có khoảng hơn 85 loài có nguồn gốc thuộc Bắc bán cầu (10-60o). Hoa loa kèn trắng Lilium longiflorum có nguồn gốc ở quần đảo Ryukyu phía Nam của Nhật bản vĩ tuyến 27 nơi đây có khi hậu nhiệt đới và một vài đảo thuộc lục địa Đài Loan. Tên khoa học longiflorum do nhà thực vật người Thụy Sĩ Carl Peter Thunberg đặt vào năm 1974.
Sau đó được bác sĩ người Đức Philipp Franz von Siebold mang vào du nhập vào Hà Lan, ông cũng là tác giả của bản ghi đầu tiên về việc xuất khẩu củ giống L. longiflorum từ Nhật Bản “Flora Japonica”. Ở Việt Nam, hoa loa kèn trắng Lilium longiflorum được vào thời kỳ Pháp thuộc và hoa loa kèn trắng được coi là biểu tượng cho thanh cao, sang trọng. Hoa loa kèn Lilium formolongi (hoa loa kèn Tứ Quý) do Nguyễn Thị Duyên, Đặng Văn Đông (Viện nghiên cứu Rau quả), chọn tạo giống từ hoa loa kèn Lilium longiflorum vào năm 2009 và đã được Bộ Nông nghiệp & PTNT công nhận là giống tiến bộ kỹ thuật năm 2009.
Hoa loa kèn Lilium formolongi được trồng rộng rãi ở nước ta, bắt đầu từ năm 2010 tại quận Hải An – Hải Phòng với thử nghiệm trồng bằng hạt với tổng diện tích là 50m2 (Nguyễn Thị Duyên và Đặng Văn Đông 2010) 2. Phân loại Theo „Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học tiên tiến của Hà Lan trong chọn, tạo, nhân giống và điều khiển ra hoa chi lilium (lily, loa kèn) ở Việt Nam”(Nguyễn Thị Thanh Tuyền, Đặng Văn Đông, Trịnh Khắc Quan 2010) Cây hoa Lilium trong hệ thống phân loại thực vật thuộc vào nhóm 1 lá mầm (Monocotylendoness), phân lớp hành (Liliidea), bộ hành (Liliales), họ hành (Liliaceae), chi hành (Lilium). 4 Chi Lilium có khoảng 85 loài, phân thành 7 nhóm: Lilium (Liriotypus), Martagon, Pseudolirium, Archelirion, Sinomartagon, Leucolirion và Oxypetalum. Trong 7 nhóm chỉ có 3 nhóm có giá trị kinh tế sau khi đánh giá đặc điểm hình thái học về kích thước, màu sắc, kiểu hoa thì Archelirion, Sinomartagon, Leucolirion có đầy đủ các tố chất để cho ra các con lai thuộc 3 nhóm này là Asiatic (giống lai Châu Á), Oriental-hybrids (giống lai Phương Đông) và Longiflorum-hybrids (giống lai Loa kèn, còn được gọi là Trumpet lilies hoặc Easter lilies) có giá trị kinh tế cao.
+ Giống lai Asiatic (A-genom): Là giống có nguồn gốc từ các pháp lai giữa loài của ít nhất 12 loài của nhóm Sinomartagon. Đã có hơn 400 giống lựa chọn từ những con lai này. Giống lai Asiatic có phổ màu rộng từ vàng, vàng cam, trắng, hồng, đỏ, màu tía, màu hồng, da cam. Giống này có năng kháng Fusarium và virus.
+ Giống lai Oriental (O-genom): Đây là nhóm hoa lily phổ biến nhất hiện nay, chúng có nguồn gốc từ việc lai giữa 5 loài nhóm Archelirion. Hoa có màu hồng, trắng hoặc màu vàng và hương thơm ngào ngạt. Giống lai Oriental có khả năng kháng Botrytis elliptica. + Giống lai Longiflorum (L-genom): Giống có nguồn gốc từ việc lai cùng loài hoặc khác loài của L.formosanum Wallace của nhóm Leucorilion.
Từ giống con lai này đã chọn được 150 giống. Giống Longiflorum có hoa hình loa kèn, màu trắng tinh khiết, hương thơm đặc trưng và có khả năng ra hoa quanh năm. Đặc điểm thực vật học của cây hoa loa kèn trắng 2. Đặc điểm hình thái Hoa loa kèn là cây thân thảo lâu năm, thân mọc đơn, phần dưới đất là thân vảy, rễ, phần trên gồm lá, thân, hoa, quả.
+ Thân vảy (củ): Phình to được tạo thành bằng các vảy củ hợp lại. Vảy củ có các hình dáng hình cầu dẹt, hình trứng, hình elip.,vảy không có vỏ bao bọc bên ngoài, màu sắc thân vảy thay đổi loài, theo giống khác nhau: màu trắng, 5 vàng, cam, đỏ tím.và kích thước củ cũng tùy thuộc vào các giống khác nhau. Một củ bao gồm: đế củ, vảy già, vảy mới ra, trục thân sơ cấp, thứ cấp và đỉnh sinh trưởng. + Rễ: Của hoa loa kèn gồm có hai loại rễ thân và rễ gốc.
Rễ thân (rễ trên) do phần thân mọc dưới mặt đất sinh ra, có nhiệm vụ nâng đỡ thân, hút nước và chất dinh dưỡng. Rễ gốc mọc ở thân gốc vảy, có nhiều nhánh, sinh trưởng khỏe, chủ yếu là hút nước và dinh dưỡng cho cây. + Thân: Trục thân củ hoa loa kèn là do màng dinh dưỡng co ngắn lại tạo thành. Trục thân chia làm trục sơ cấp và trục thứ cấp.
Sau khi phá ngủ trục sơ cấp ở trên nách trục thân đây là vùng vươn dài nhất, mầm đỉnh co ngắn, vươn ra khỏi mặt đất, lá trên bắt đầu mở ra, khi cây ra nụ thì số lá đã được cố định. Chiều cao cây quyết định bởi số lá và số đốt, số lá chịu ảnh hưởng từ chất lượng củ giống, điều kiện và xử lý lạnh củ giống. Nếu trong điều kiện ánh sáng yếu, ngày dài và nhiệt độ thấp, xử lý lạnh trước khi trồng giúp kéo dài dốt thân và ngược lại. + Lá: Lá hoa loa kèn mọc rải rác theo vòng rộng, lá hình thoi dài, phiến lá thẳng, đầu lá hơi nhọn, không có cuống hoặc cuống ngắn.
Kích thước của lá tùy thuộc vào điều kiện trồng các lá từ thân càng đến ngọn có kích thước giảm dần. Lá bóng có màu xanh, chiều rộng lá thường từ 1,8-2,8 cm, chiều dài lá 9-12 cm. + Củ con và mầm lá nách: Củ con mọc gần rễ thân, mọc từ 1-3 củ/cây, chu vi 3-6 cm tùy giống. Ở nách lá có mầm nách.
+ Hoa: Hoa loa kèn thuộc dạng lưỡng tính, có 6 cánh, 6 nhị (bao gồm bao phấn và chỉ nhị), một nhụy (đầu nhụy, vòi nhụy, vòi nhụy, và bầu nhụy), vòi nhụy kéo dài, đầu nhụy chẻ ba. Nhị thấp hơn so với nhụy hoa. + Quả: Hoa loa kèn là loại quả nang, hình tròn dài, mỗi quả có 3 ngăn, quả có khoảng trên 600 hạt. + Hạt: Hạt có hình dẹt, màu cam nâu, trong 1gam hạt có 700-800 hạt.
Hạt giữ được trong khoảng 3 năm nếu bảo quản hạt trong điều kiện lạnh khô. Yêu cầu ngoại cảnh + Nhiệt độ: Hoa loa kèn là giống hoa ưa khí hậu lạnh và ẩm.