Đánh giá tính đa dạng thực vật phía Tây Bắc khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ đánh giá tính đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, Tuyên Quang, mang lại cái nhìn sâu sắc về hệ sinh thái.

• Tác giả: Dương Văn Xy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Đánh giá đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thực sự
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Tuyên Quang

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm nhận thức về đa dạng sinh học
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu đa dạng thực vật
• 1.3. Nghiên cứu về đa dạng phân loại
• 1.4. Nghiên cứu về đa dạng hệ sinh thái
• 1.5. Nghiên cứu về các yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật
• 1.6. Nghiên cứu về phân dạng rừng của hệ thực vật
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 2.3. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 2.5. Điều tra theo hệ thống tuyến và lập tiêu chuẩn
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.7. Phân tích, đánh giá tính đa dạng thực vật
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN CHÀM CHU - TUYÊN QUANG
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.2. Khí hậu, thủy văn
• 3.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.4. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.5. Ngành nghề, thu nhập và trình độ kinh tế
• 3.6. Những tồn tại nổi bật về kinh tế xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ TÍNH ĐA DẠNG THỰC VẬT PHÍA TÂY BẮC KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN CHÀM CHU
• 4.1. Hệ thống phân loại và thảm thực vật của khu bảo tồn
• 4.2. Đặc điểm đa dạng về phân loại
• 4.3. Đặc điểm đa dạng về giá trị tài nguyên
• 4.4. Đặc điểm đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.5. Đặc điểm đa dạng về các loài có nguy cơ bị tiêu diệt
• 4.6. Đặc điểm đa dạng về các yếu tố địa lý cấu thành
• 4.7. Đặc điểm đa dạng về các yếu tố địa lý của các họ, chi, loài
• 4.8. Đặc điểm đa dạng về dạng rừng của khu bảo tồn
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá đa dạng thực vật tại Chạm Chu

Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu, Tuyên Quang là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao tại Việt Nam. Việc đánh giá đa dạng thực vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn đóng góp vào công tác bảo tồn. Đa dạng thực vật tại khu vực này rất phong phú, với nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Nghiên cứu này nhằm mục đích cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm sinh thái của khu bảo tồn Chạm Chu

Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với độ ẩm cao và lượng mưa lớn. Đặc điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loại thực vật. Hệ sinh thái tại đây bao gồm rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh và các loại thảm thực vật khác nhau.

1.2. Vai trò của đa dạng thực vật trong hệ sinh thái

Đa dạng thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Nó cung cấp thức ăn, nơi cư trú cho nhiều loài động vật và góp phần vào chu trình dinh dưỡng trong tự nhiên. Hơn nữa, thực vật còn giúp cải thiện chất lượng không khí và đất.

II. Thách thức trong việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Chạm Chu

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu có nhiều giá trị sinh thái, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn đa dạng thực vật. Các yếu tố như khai thác tài nguyên, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang đe dọa đến sự tồn tại của nhiều loài thực vật quý hiếm.

2.1. Tác động của con người đến đa dạng thực vật

Khai thác gỗ, săn bắn và phát triển nông nghiệp là những hoạt động chính gây áp lực lên hệ sinh thái. Những hoạt động này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn làm mất đi môi trường sống tự nhiên của chúng.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến thực vật

Biến đổi khí hậu dẫn đến sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của thực vật. Nhiều loài có thể không thích nghi kịp thời với những thay đổi này, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng.

III. Phương pháp đánh giá đa dạng thực vật tại Chạm Chu

Để đánh giá đa dạng thực vật tại khu bảo tồn Chạm Chu, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát hiện trường, phân tích mẫu và sử dụng công nghệ sinh học để xác định các loài thực vật.

3.1. Khảo sát hiện trường và thu thập mẫu

Khảo sát hiện trường là bước đầu tiên trong việc đánh giá đa dạng thực vật. Các nhà nghiên cứu tiến hành thu thập mẫu thực vật tại nhiều khu vực khác nhau trong khu bảo tồn để phân tích và xác định các loài có mặt.

3.2. Phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả

Sau khi thu thập mẫu, các nhà khoa học tiến hành phân tích dữ liệu để xác định số lượng và sự phân bố của các loài thực vật. Kết quả sẽ được tổng hợp và báo cáo để phục vụ cho công tác quản lý và bảo tồn.

IV. Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật tại Chạm Chu

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu có sự đa dạng cao về thực vật. Nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc hữu đã được ghi nhận, cho thấy giá trị sinh thái của khu vực này. Những thông tin này sẽ là cơ sở để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả.

4.1. Số lượng và sự phân bố các loài thực vật

Nghiên cứu đã ghi nhận được hàng trăm loài thực vật khác nhau, trong đó có nhiều loài quý hiếm. Sự phân bố của các loài này cho thấy tính đa dạng sinh học cao và sự phong phú của hệ sinh thái tại đây.

4.2. Các loài thực vật quý hiếm và đặc hữu

Một số loài thực vật quý hiếm như Pơ mu, Kim giao và các loại lan hải đã được phát hiện. Những loài này không chỉ có giá trị sinh học mà còn có giá trị kinh tế cao, cần được bảo tồn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo tồn đa dạng thực vật

Việc đánh giá đa dạng thực vật tại khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu là rất cần thiết để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Các biện pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự tồn tại của các loài thực vật quý hiếm.

5.1. Đề xuất các biện pháp bảo tồn

Cần xây dựng các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo tồn đa dạng thực vật. Đồng thời, các biện pháp quản lý và bảo vệ khu bảo tồn cần được thực hiện nghiêm ngặt để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép.

5.2. Tương lai của khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu

Khu bảo tồn thiên nhiên Chạm Chu có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của đa dạng thực vật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thảm thực vật rừng nhiệt đới đóng vai trò nền tảng trong việc cân bằng sinh thái toàn cầu, bảo vệ đầu nguồn và duy trì đa dạng sinh học. Tại Việt Nam, diện tích rừng tự nhiên từng trải qua giai đoạn suy giảm nghiêm trọng từ 14,29 triệu hecta (chiếm 43,8% diện tích tự nhiên) vào năm 1943 xuống còn 8,63 triệu hecta (chiếm 26,5%) vào năm 1999 trước khi các chương trình phục hồi rừng được đẩy mạnh. Tỉnh Tuyên Quang sở hữu 448.648,5 hecta đất lâm nghiệp, chiếm 76% diện tích tự nhiên của toàn tỉnh, giữ vai trò lá chắn sinh thái quan trọng cho khu vực miền núi phía Bắc. Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu được thành lập theo quyết định ngày 21 tháng 9 năm 2001 với tổng diện tích 58.187 hecta, trải dài trên địa bàn 10 xã thuộc hai huyện Hàm Yên và Chiêm Hóa, nằm kẹp giữa lưu vực hai con sông lớn là sông Lô và sông Gâm.

Mặc dù giữ vị trí chiến lược về bảo tồn nguồn gen, việc kiểm kê khoa học về hệ thực vật tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu trong giai đoạn đầu thành lập còn rất sơ sài, chủ yếu dừng lại ở các báo cáo sơ bộ ghi nhận khoảng 200 loài cây gỗ. Trong khi đó, sức ép nhân sinh từ 44.015 cư dân sinh sống tại vùng đệm và vùng lõi (với hơn 30% là hộ nghèo) thông qua các hoạt động chặt phá rừng, đốt nương làm rẫy và khai thác lâm sản ngoài gỗ trái phép đã đe dọa trực tiếp đến tính bền vững của hệ sinh thái. Luận văn thạc sĩ lâm nghiệp của tác giả Dương Văn Xy (2006) tại Trường Đại học Lâm nghiệp, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Trung Thành và sự cố vấn của Giáo sư Nguyễn Nghĩa Thìn, đã giải quyết khoảng trống dữ liệu này. Đề tài tập trung kiểm kê, phân loại và đánh giá định lượng tính đa dạng thực vật tại khu vực phía Tây Bắc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu trên phạm vi 130 km2 (thuộc 6 xã vùng trọng điểm của huyện Hàm Yên). Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu sinh học có độ tin cậy cao, xác lập nền tảng khoa học vững chắc cho công tác quản trị rừng và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các học thuyết và hệ thống phân loại sinh thái học thực vật kinh điển:

1. Hệ thống phân loại thực vật học Brummitt (1992): Được sử dụng làm khung chuẩn quốc tế để chuẩn hóa tên khoa học của các bậc họ, chi, loài, kết hợp đối chiếu với các công trình chuẩn quốc gia như Cây cỏ Việt Nam của Giáo sư Phạm Hoàng Hộ và Danh lục các loài thực vật Việt Nam (2001 - 2005).
2. Lý thuyết phổ dạng sống Raunkiaer (1934): Phân tích sự thích nghi sinh thái học của thực vật đối với điều kiện môi trường bất lợi dựa trên vị trí chồi sinh dưỡng so với mặt đất qua 5 nhóm cơ bản: chồi trên (Ph), chồi sát đất (Ch), chồi nửa ẩn (Hm), chồi ẩn (Cr) và chồi một năm (Th).
3. Khung phân loại thảm thực vật UNESCO (1973) cải tiến: Kết hợp quan điểm sinh thái phát sinh quần xã của Giáo sư Thái Văn Trừng (1978) và Giáo sư Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) để xác định các kiểu sinh cảnh và cấu trúc tầng tán rừng nhiệt đới.
4. Học thuyết đa dạng sinh học theo Công ước Rio 1992: Đánh giá toàn diện tính đa dạng trên cả 3 cấp độ: di truyền, thành phần loài và hệ sinh thái, gắn liền với các tiêu chí đánh giá loài bị đe dọa của Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình điều tra thực địa kết hợp phân tích phòng thí nghiệm chặt chẽ trong suốt 6 tháng khảo sát liên tục:

• Phương pháp điều tra theo tuyến: Tuyến điều tra được thiết lập theo địa hình xương cá, lấy đường dông chính làm trục và phân chia thành hai đai cao lấy ranh giới 800 mét làm mốc. Cứ mỗi 1,5 km chiều dài tuyến chính, tác giả mở 2 tuyến phụ vuông góc đi sâu vào các kiểu sinh cảnh khác nhau. Phạm vi quan sát, thu mẫu thực vật bậc cao có mạch mở rộng 10 mét sang mỗi bên tuyến, mỗi loài thu từ 5 đến 6 mẫu tiêu bản.
• Phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 04 ô tiêu chuẩn đại diện ngẫu nhiên cho các trạng thái rừng tự nhiên, mỗi ô có diện tích chuẩn 2.000 m2 (kích thước 50m x 40m, tương đương 0,2 hecta), tổng diện tích điều tra định lượng đạt 8.000 m2. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, thiết lập một dải giải phẫu 500 m2 (50m x 10m) để đo vẽ bình đồ không gian, đo chiều cao dưới cành (Hc), chiều cao vút ngọn (Hn), đường kính ngang ngực (DBH) cho tất cả các cây gỗ có đường kính từ 6 cm trở lên và đo bán kính tán theo 4 hướng Đông - Tây - Nam - Bắc.
• Phương pháp điều tra tầng tái sinh và thảm tươi: Thiết lập các ô dạng bản 4 m2 (2m x 2m) bố trí dọc theo đường chéo của ô tiêu chuẩn, chiếm 5% diện tích ô lớn, nhằm đếm số lượng cá thể cây tái sinh có đường kính dưới 6 cm và toàn bộ thảm cây thân thảo.
• Xử lý mẫu vật và định lượng dữ liệu: Mẫu tiêu bản tươi được sấy khô, ngâm tẩm dung dịch cồn chứa 3% đến 5% HgCl2 để diệt nấm mốc và chống côn trùng phá hoại, gắn lên bìa cứng quy chuẩn 28 cm x 42 cm tại Bảo tàng Thực vật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Dữ liệu cấu trúc quần xã được định lượng thông qua chỉ số giá trị quan trọng I = A + D (với A là độ phong phú tương đối, D là độ ưu thế tương đối tính theo tiết diện ngang thân cây BA).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và xây dựng danh lục hoàn chỉnh cho 747 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 476 chi và 148 họ tại khu vực phía Tây Bắc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu (diện tích 130 km2, mật độ đạt 5,74 loài/km2). Thành phần loài phân bổ trong 5 ngành thực vật:

• Ngành Hạt kín (Magnoliophyta / Angiospermae): Giữ vị trí thống trị tuyệt đối với 678 loài (chiếm 90,76% tổng số loài), 435 chi (91,38%) và 126 họ (85,13%). Trong đó, lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) chiếm ưu thế vượt trội với 552 loài (73,89% hệ thực vật), 355 chi (74,57%) và 101 họ (68,24%). Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) ghi nhận 126 loài (16,86% hệ thực vật), 80 chi (16,80%) và 25 họ (16,89%).
• Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta): Xếp vị trí thứ hai về độ phong phú với 47 loài (chiếm 6,29% tổng số loài), 27 chi (5,67%) và 13 họ (8,78%).
• Ngành Hạt trần (Gymnospermae / Pinophyta): Ghi nhận 12 loài (chiếm 1,60% tổng số loài), 9 chi (1,89%) và 6 họ (4,05%). Đáng chú ý, tỷ lệ loài Hạt trần tại đây cao gấp gần 3 lần so với tỷ lệ trung bình của toàn bộ hệ thực vật Việt Nam (0,56%).
• Ngành Thông đất (Lycopodiophyta): Gồm 9 loài (chiếm 1,20% tổng số loài), 4 chi (0,84%) và 2 họ (1,35%), với các đại diện cổ sinh tiêu biểu như chi Lycopodium và Selaginella.
• Ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta): Ghi nhận 1 loài duy nhất là Equisetum debile (chiếm 0,13% tổng số loài), thuộc 1 chi và 1 họ.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu định lượng được biểu diễn trực quan qua bảng cấu trúc phân hạng taxon và biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ loài. Khi phân tích sâu ngành Hạt kín, tỷ số giữa lớp Một lá mầm và Hai lá mầm (M/D) tại Tây Bắc Chạm Chu đạt mức 1 : 4,38 (hoặc 4,38 loài Hai lá mầm trên 1 loài Một lá mầm). Khi so sánh với các khu hệ thực vật lân cận, tỷ lệ M/D tại Chạm Chu cao hơn Vườn Quốc gia Ba Bể (tỷ lệ 1/9,00) nhưng thấp hơn Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang (1/3,36) và Vườn Quốc gia Cúc Phương (1/3,30). Điều này phản ánh rõ nét tính chất chuyển tiếp sinh thái của vùng đồi núi đá vôi kết hợp núi đất tại Tuyên Quang.

Mật độ đa dạng loài trên một đơn vị diện tích tại Tây Bắc Chạm Chu đạt 5,74 loài/km2 (747 loài trên 130 km2), cao hơn Khu Bảo tồn Thiên nhiên Na Hang (5,53 loài/km2 với 1.162 loài trên 210 km2), mặc dù thấp hơn Vườn Quốc gia Cúc Phương (8,26 loài/km2) và Vườn Quốc gia Ba Bể (7,67 loài/km2). Về mặt bảo tồn nguồn gen, khu vực ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài gỗ lớn nguy cấp có giá trị thương mại và sinh thái cao như Pơ mu (Fokienia hodginsii), Kim giao (Nageia fleuryi), Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Trai lý (Garcinia fagraeoides) cùng các loài Lan hài quý hiếm. Sự tồn tại của các quần thể rừng nguyên sinh lá kim ưu thế Pơ mu ở độ cao trên 1.000 mét đến đỉnh Chạm Chu (1.587 mét) và rừng nguyên sinh trên núi đá vôi từ dãy Cánh Tiên đến đỉnh Cao Đường (989 mét) khẳng định giá trị bảo tồn nguyên vẹn sinh cảnh nguyên sinh của vùng Đông Bắc Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn tính đa dạng thực vật và nâng cao hiệu quả quản lý bền vững tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thiết lập ranh giới và phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt: Ban Quản lý Khu bảo tồn phối hợp với Chi cục Kiểm lâm Tuyên Quang tiến hành cắm mốc ranh giới số hóa cho 32.272,8 hecta đất có rừng tự nhiên, đặc biệt ưu tiên khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 4.941,7 hecta rừng gỗ giàu tại đỉnh Chạm Chu và Cao Đường trong vòng 12 tháng, mục tiêu ngăn chặn 95% tình trạng khai thác gỗ Pơ mu, Nghiến và săn bắt động vật hoang dã trái phép.
2. Triển khai chương trình nhân giống và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ): Hạt Kiểm lâm Hàm Yên chủ trì phối hợp với các viện nghiên cứu lâm sinh xây dựng vườn ươm giống bản địa, tiến hành nhân giống 50.000 cây giống của các loài nguy cấp như Pơ mu, Kim giao, Trai lý trong khung thời gian 24 tháng; sử dụng số cây giống này để trồng bổ sung, làm giàu cho 7.346 hecta rừng nghèo và 16.000 hecta đất trống đồi núi trọc.
3. Chuyển đổi sinh kế nông lâm kết hợp cho cộng đồng vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Hàm Yên xây dựng chuỗi liên kết sản xuất cây ăn quả đặc sản (Cam sành Hàm Yên) theo tiêu chuẩn an toàn cho 100% hộ dân tại 6 xã Tây Bắc (Yên Thuận, Bạch Xa, Minh Khương, Phù Lưu, Minh Dân, Minh Hương), kết hợp phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng trong giai đoạn 3 năm, nâng thu nhập bình quân của người dân thêm 25% đến 30%, qua đó hạ tỷ lệ hộ nghèo từ trên 30% xuống dưới 15% nhằm triệt tiêu động cơ phá rừng.
4. Tổ chức mạng lưới quan trắc định kỳ trên hệ thống ô tiêu chuẩn cố định: Đội ngũ kỹ thuật lâm nghiệp định kỳ 6 tháng một lần thực hiện tái đo đạc trên 04 ô tiêu chuẩn 2.000 m2 đã thiết lập, cập nhật 100% dữ liệu biến động đường kính thân cây (DBH), chiều cao tầng tán và khả năng tái sinh tự nhiên của các loài ưu thế vào hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu GIS.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Nhà nghiên cứu lâm học, thực vật học và sinh thái học: Khai thác bộ danh mục chuẩn 747 loài thực vật có mạch, dữ liệu giải phẫu thảm thực vật nhiệt đới và các chỉ số sinh thái M/D (1 : 4,38) để làm cơ sở so sánh, mở rộng các đề tài phân loại học thực vật tại miền Bắc Việt Nam.
2. Ban quản lý các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng quy trình kỹ thuật điều tra tuyến xương cá kết hợp ô tiêu chuẩn định lượng 2.000 m2 để triển khai kiểm kê nhanh tài nguyên rừng, đồng thời học hỏi phương thức khoanh vùng bảo vệ các loài Hạt trần quý hiếm như Pơ mu và Kim giao.
3. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sử dụng cơ sở dữ liệu kinh tế - xã hội của 44.015 dân cư tại 10 xã Chạm Chu để xây dựng các đề án giao khoán bảo vệ 48.291,9 hecta đất lâm nghiệp, lồng ghép chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và hỗ trợ sinh kế bền vững.
4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh, Khoa học môi trường: Sử dụng làm tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu thực địa, kỹ thuật thu hái và xử lý mẫu tiêu bản bằng dung dịch HgCl2 3% - 5%, cũng như phương pháp tính toán chỉ số quan trọng (I = A + D) trong quần xã thực vật.

Câu hỏi thường gặp

1. Khu hệ thực vật phía Tây Bắc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu có bao nhiêu loài và ngành nào chiếm ưu thế?
Nghiên cứu đã kiểm kê được 747 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 476 chi và 148 họ của 5 ngành thực vật. Trong đó, ngành Hạt kín (Magnoliophyta) giữ vị trí ưu thế tuyệt đối với 678 loài (chiếm 90,76%), 435 chi (91,38%) và 126 họ (85,13%), đại diện chủ đạo là lớp Hai lá mầm với 552 loài.

2. Tỷ lệ ngành Hạt trần tại khu vực nghiên cứu có điểm gì đặc biệt so với cả nước?
Ngành Hạt trần (Gymnospermae) tại Tây Bắc Chạm Chu ghi nhận 12 loài thuộc 9 chi và 6 họ, chiếm tỷ lệ 1,60% tổng số loài của khu hệ. Tỷ lệ này cao gấp gần 3 lần so với mức trung bình 0,56% của toàn bộ hệ thực vật Việt Nam, thể hiện mức độ tập trung nguồn gen Hạt trần cổ và quý hiếm rất cao (như Pơ mu, Thông nàng, Kim giao).

3. Phương pháp lập ô tiêu chuẩn điều tra thực vật trong luận văn được tiến hành như thế nào?
Tác giả đã thiết lập 04 ô tiêu chuẩn ngẫu nhiên đại diện, mỗi ô có kích thước 50m x 40m (diện tích 2.000 m2, tương đương 0,2 hecta, tổng diện tích mẫu là 8.000 m2). Mỗi ô có dải giải phẫu 500 m2 để đo đếm tọa độ không gian, đường kính thân cây DBH từ 6 cm trở lên và bán kính tán, kết hợp các ô dạng bản 4 m2 chiếm 5% diện tích để đo cây tái sinh.

4. Tỷ lệ Một lá mầm trên Hai lá mầm (M/D) phản ánh điều gì về mặt sinh thái?
Tỷ lệ M/D tại khu vực đạt 1 : 4,38 (tương ứng 126 loài Một lá mầm trên 552 loài Hai lá mầm). Chỉ số này cao hơn Vườn Quốc gia Ba Bể (1/9,00) và thấp hơn Vườn Quốc gia Cúc Phương (1/3,30), phản ánh tính chất chuyển tiếp điển hình của thảm thực vật rừng nhiệt đới mưa mùa trên nền địa hình núi đất xen lẫn núi đá vôi.

5. Áp lực lớn nhất đối với công tác bảo tồn thực vật tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu là gì?
Áp lực lớn nhất xuất phát từ điều kiện kinh tế khó khăn của 44.015 cư dân thuộc 10 xã trong vùng với tỷ lệ hộ nghèo vượt trên 30%. Hoạt động canh tác nương rẫy, khai thác gỗ quý và thu hái lâm sản phụ để mưu sinh đã và đang gây nguy cơ suy thoái trực tiếp đến 32.272,8 hecta rừng tự nhiên của khu bảo tồn.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng bộ danh lục khoa học chuẩn xác gồm 747 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 476 chi, 148 họ của 5 ngành tại khu vực phía Tây Bắc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu.
• Xác lập ưu thế vượt trội của ngành Hạt kín (chiếm 90,76% số loài) và khẳng định giá trị đặc hữu của ngành Hạt trần (1,60% số loài, cao gấp 3 lần bình quân cả nước).
• Đo vẽ định lượng cấu trúc tầng tán và tính toán chỉ số quan trọng sinh thái (I = A + D) thông qua hệ thống 04 ô tiêu chuẩn diện tích 2.000 m2 trên địa bàn 130 km2.
• Làm rõ mối liên hệ tương tác giữa sinh kế của 44.015 người dân vùng đệm với hiện trạng biến động rừng, chỉ ra áp lực đối với các loài gỗ quý nguy cấp.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và phát triển kinh tế nông lâm kết hợp, định hướng bảo vệ diện tích 48.291,9 hecta đất lâm nghiệp trong giai đoạn phát triển dài hạn.

Để tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu sinh học, các cơ quan chuyên môn cần mở rộng điều tra trên toàn bộ diện tích còn lại của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Chạm Chu. Hãy liên hệ với các đơn vị quản lý bảo tồn hoặc cơ sở đào tạo lâm nghiệp để ứng dụng mô hình nghiên cứu này vào thực tiễn quản lý rừng bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ***** D­¬ng V¨n Xy §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt phÝa T©y B¾c khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch¹m Chu - tuyªn quang LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ---------------- D­¬ng V¨n Xy §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt phÝa T©y B¾c khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch¹m Chu - tuyªn quang Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp H­íng dÉn khoa häc TS. nguyÔn trung thµnh Hµ T©y, 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc Trang phô b×a Lêi cam ơn Môc lôc Danh môc c¸c côm tõ viÕt t¾t Danh môc c¸c b¶ng Danh môc c¸c biÓu ®å §Æt vÊn ®Ò. Tæng quan vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu. Quan ®iÓm nhËn thøc vÒ ®a d¹ng sinh häc.

Tæng quan vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu ®a d¹ng thùc vËt. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng ph©n lo¹i. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng hÖ sinh th¸i. Nghiªn cøu vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cÊu thµnh hÖ thùc vËt.

Nghiªn cøu vÒ phæ d¹ng sèng cña hÖ thùc vËt. Môc tiªu, giíi h¹n, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §èi t­îng nghiªn cøu cña ®Ò tµi.

Néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §iÒu tra theo hÖ thèng tuyÕn vµ lËp « tiªu chuÈn. Ph­¬ng ph¸p xö lý sè liÖu.

Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt. §Æc ®iÓm tù nhiªn vµ x· héi Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang. §iÒu kiÖn tù nhiªn khu vùc nghiªn cøu. KhÝ hËu, thñy v¨n.

28 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tµi nguyªn thiªn nhiªn. §Æc ®iÓm kinh tÕ x· héi. Ngµnh nghÒ.

Thu nhËp vµ tr×nh ®é kinh tÕ. Nh÷ng tån t¹i næi bËt vÒ kinh tÕ x· héi. X¸c ®Þnh vµ x©y dùng danh lôc loµi. §a d¹ng vÒ ph©n lo¹i.

§a d¹ng ë møc ®é ngµnh cña HTV, TB - CC. §a d¹ng ë møc ®é hä cña HTV, TB - CC. §a d¹ng ë møc ®é chi cña HTV, TB - CC. §a d¹ng vÒ gi¸ trÞ tµi nguyªn cña HTV, TB - CC.

§a d¹ng vÒ gi¸ trÞ sö dông. §a d¹ng vÒ c¸c loµi cã nguy cã bÞ tiªu diÖt. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cÊu thµnh HTV, TB - CC. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c hä.

§a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c chi. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c loµi. §a d¹ng vÒ d¹ng sèng cña HTV, TB - CC. B­íc ®Çu ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng vÒ c¸c quÇn x· thùc vËt cña HTV, TB - CC.

HÖ thèng ph©n lo¹i vÒ th¶m thùc vËt cña HTV, TB - CC. 56 KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ. 69 Tµi liÖu tham kh¶o. 70 Phô lôc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Danh môc c¸c côm tõ viÕt t¾t BA: TiÕt diÖn ngang ngùc CD: C«ng dông DS: D¹ng sèng DBH: §­êng kÝnh ngang ngùc §DSH: §a d¹ng sinh häc KBT: Khu b¶o tån BTTN: B¶o tån thiªn nhiªn KBTTN: Khu b¶o tån thiªn nhiªn HTV: HÖ thùc vËt HTV, TB - CC: Khu hÖ thùc vËt phÝa T©y B¾c Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang OTC: ¤ tiªu chuÈn TB: Trung b×nh TB - CC: phÝa T©y B¾c Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang VQG: V­ên quèc gia VN: ViÖt Nam YT§L: YÕu tè ®Þa lý LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi c¶m ¬n §­îc sù gióp ®ì vµ t¹o ®iÒu kiÖn cña c¸c thÇy, c« vµ c¸c c¸n bé trong bé m«n Thùc vËt - khoa Sinh häc, tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, b¶n luËn v¨n Th¹c sü nµy ®· ®­îc hoµn thµnh.

Nh©n dÞp nµy, t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn sù gióp ®ì quý b¸u ®ã, ®Æc biÖt tíi TS. NguyÔn Trung Thµnh, GS. NguyÔn NghÜa Th×n, ng­êi ®· d×u d¾t t«i nh÷ng b­íc ®i ®Çu tiªn trong khoa häc. Cho phÐp t«i göi lêi c¶m ¬n ®Õn c¸c thÇy, c« trong tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp n¬i t«i theo häc, tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Chi côc KiÓm l©m tØnh Tuyªn Quang, H¹t KiÓm l©m Hµm Yªn, H¹t KiÓm l©m S¬n D­¬ng - Tuyªn Quang cïng toµn thÓ b¹n bÌ, ng­êi th©n ®· ®éng viªn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n nµy.

Ch¾c ch¾n b¶n luËn v¨n nµy kh«ng tr¸ch khái nh÷ng thiÕu sãt, t«i rÊt mong nhËn ®­îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quý b¸u cña c¸c nhµ khoa häc vµ c¸c ®éc gi¶. Hµ Néi, ngµy 01 th¸ng 08 n¨m 2006 T¸c gi¶ D­¬ng V¨n Xy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc, ch­a tõng ®­îc ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo. Häc viªn D­¬ng V¨n Xy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 2.

B¶ng danh lôc c¸c loµi thùc vËt B¶ng 2.2: B¶ng c¸c gi¸ trÞ cña loµi trong OTC B¶ng 4.1 Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong c¸c ngµnh cña HTV, TB-CC B¶ng 4. B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña HTV, TB-CC víi HTV ViÖt Nam B¶ng 4.B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña HÖ Thùc vËt TB-CC víi c¸c HTV VQG Ba BÓ (B¾c K¹n), HTV khu BTTN Na Hang (Tuyªn Quang), HTV VQG Cóc Ph­¬ng (Ninh B×nh) B¶ng 4. B¶ng so s¸nh sè loµi trªn cïng mét ®¬n vÞ diÖn tÝch gi÷a HTV, TB-CC víi hÖ thùc vËt cña VQG Ba BÓ, khu BTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4. Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong ngµnh Angiospermae B¶ng 4.

B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña líp mét l¸ MÇm vµ Hai l¸ mÇm trong ngµnh thùc vËt h¹t kÝn gi÷a HTV, TB-CC víi HTV, VQG Ba BÓ, khu BTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4. B¶ng so s¸nh c¸c chØ sè cña HTV, TB-CC víi c¸c chØ sè cña HTV, VQG Ba BÓ, HTV khu BTTN Na Hang, HTV, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4. B¶ng thèng kª 10 hä ®a d¹ng nhÊt trong hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4. Thèng kª c¸c chi ®a d¹ng nhÊt trong hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4.

Thèng kª c¸c gi¸ trÞ sö dông cña hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4. B¶ng thèng kª c¸c loµi ®ang bÞ ®e däa ë Khu b¶o tån TB-CC B¶ng 4. B¶ng c¸c yÕu tè ®Þa lý c¸c chi cña HTV, TB-CC vµ ViÖt Nam B¶ng 4. B¶ng c¸c yÕu tè ®Þa lý c¸c loµi cña HTV, TB-CC vµ ViÖt Nam B¶ng 4.

Thèng kª c¸c d¹ng sèng cña c¸c loµi trong khu hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4. Thèng kª c¸c d¹ng sèng cña c¸c loµi thuéc nhãm c©y chåi trªn B¶ng 4. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 1 B¶ng 4. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 2 B¶ng 4.

C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 4 Danh môc c¸c biÓu ®å BiÓu ®å 1. KhÝ hËu Khu BTTN Ch¹m Chu tØnh Tuyªn Quang BiÓu ®å 2. Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong ngµnh cña HTV, TB-CC BiÓu ®å 3.

Phæ so s¸nh tû lÖ % sè loµi trong tõng ngµnh cña HTV, TB-CC víi c¸c hÖ thùc vËt VQG Ba bÓ, KBTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 4. Ph©n bè cña c¸c líp trong ngµnh Angiospermae BiÓu ®å 5. Phæ so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña líp Mét l¸ mÇm vµ Hai l¸ mÇm trong ngµnh thùc vËt h¹t kÝn gi÷a HTV, TB-CC víi HTV, VQG Ba BÓ, khu BTTN , VQG Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 6. C¸c nhãm c«ng dông chÝnh cña Khu hÖ thùc vËt TB-CC BiÓu ®å 7.

Phæ c¸c yÕu tè ®Þa lý c¬ b¶n cña c¸c loµi trong khu HTV, TB-CC BiÓu ®å 8. Phæ d¹ng sèng c¬ b¶n cña hÖ thùc vËt cã m¹ch TB-CC BiÓu ®å 9. Phæ d¹ng sèng cña nhãm c©y chåi trªn (Ph) BiÓu ®å 10. So s¸nh phæ d¹ng sèng cña HTV TB-CC víi phæ tiªu chuÈn cña Raunkiaer víi HTV Na Hang, HTV Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 11.

Sù biÕn ®æi vÒ chiÒu cao cña c©y theo ®ai BiÓu ®å 12. Sù biÕn ®æi vÒ ®­êng kÝnh theo ®ai BiÓu ®å 13. Sù biÕn ®æi vÒ loµi theo ®ai LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 ®Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ mét n­íc n»m trong vïng nhiÖt ®íi cã hÖ sinh th¸i rõng v« cïng phong phó vµ ®a d¹ng. Do sù t¸c ®éng cña tù nhiªn còng nh­ cña con ng­êi ®· lµm cho c¸c hÖ sinh th¸i nµy lu«n lu«n cã sù biÕn ®æi.

V× vËy, viÖc ®iÒu tra, ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt rõng ®Ó x©y dùng c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý vµ b¶o tån chóng lµ rÊt cÇn thiÕt. Tµi nguyªn rõng kh«ng nh÷ng cung cÊp cho con ng­êi nguån thøc ¨n, n­íc uèng, d­îc liÖu,…Mµ cßn cã mét vai trß ®Æc biÖt quan träng h¬n c¶ ®ã lµ cung cÊp nguån oxi v« tËn cho con ng­êi vµ c¸c loµi sinh vËt cã thÓ tån t¹i ®Õn ngµy nay. Do ®ã, rõng lµ mét bé phËn quan träng kh«ng thÓ thiÕu cña m«i tr­êng sinh th¸i. Ngoµi nh÷ng gi¸ trÞ to lín trªn, hµng n¨m, ngµnh l©m nghiÖp còng ®ãng gãp mét phÇn kh«ng nhá cho nªn kinh tÕ quèc d©n, rõng lu«n g¾n liÒn víi ®êi sèng cña nh©n d©n cïng sù sèng cßn cña tÊt c¶ c¸c loµi vËt trªn tr¸i ®Êt.

Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng ®ang bÞ suy gi¶m mét c¸ch nhanh chãng, nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do con ng­êi sö dông nguån tµi nguyªn rõng kh«ng hîp lý. MÊt rõng ®ång nghÜa víi sù thay ®æi m«i tr­êng sinh th¸i vµ lµm kh«ng Ýt c¸c loµi sinh vËt ®· vµ ®ang cã nguy c¬ bÞ tuyÖt chñng. Cã thÓ nãi tµi nguyªn rõng cã ý nghÜa sèng cßn ®èi víi sù phån thÞnh vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña hµnh tinh chóng ta, nªn viÖc kh¼ng ®Þnh tÇm quan träng cña ®a d¹ng sinh häc còng nh­ nghiªn cøu vµ b¶o tån chóng kh«ng cßn lµ mét vÊn ®Ò ph¶i bµn c·i. Trong nh÷ng n¨m qua, chóng ta ®· m¾c ph¶i nh÷ng sai lÇm nghiªm träng, ®ã lµ viÖc khai th¸c, s¨n b¾t, ®èt n­¬ng lµm rÉy,… §· lµm mÊt ®i mét diÖn tÝch rõng nguyªn sinh rÊt lín, nÕu muèn phôc håi l¹i diÖn tÝch rõng ®· mÊt, chóng ta ph¶i mÊt hµng tr¨m n¨m thËm chÝ nhiÒu h¬n n÷a còng ch­a ch¾c cã thÓ t¸i t¹o l¹i ®­îc nh÷ng c¸ch rõng nguyªn sinh mµ thiªn nhiªn ®· ban tÆng cho chóng ta.