Nghiên Cứu Bảo Tồn Một Số Loài Thực Vật Quý Hiếm Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại vườn quốc gia Bến En, tỉnh Thanh Hóa, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

• Tác giả: Dương Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Lê Viết Lâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Bảo tồn thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn một số loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu thực vật
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.1.3. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn thực vật
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu tương ứng với từng nội dung
• 1.3.4.1. Phương pháp thu thập, kế thừa số liệu
• 1.3.4.2. Phương pháp thu thập, điều tra, khảo sát thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI Ở KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình địa mạo
• 3.1.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 3.1.4. Địa chất và thổ nhưỡng
• 3.1.5. Tài nguyên rừng và đất rừng
• 3.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thành phần loài thực vật quý hiếm tại VQG Bến En, Thanh Hóa
• 4.1.1. Số lượng các loài cây quý hiếm
• 4.1.2. Phân bố các loài cây quý hiếm
• 4.2. Hiện trạng bảo tồn các loài thực vật quý hiếm ở VQG Bến En
• 4.2.1. Công tác quản lý, bảo vệ
• 4.2.2. Công tác nghiên cứu bảo tồn
• 4.3. Đặc điểm sinh vật học một số loài thực vật có giá trị kinh tế và bảo tồn cao tại khu vực nghiên cứu
• 4.3.1. Diễn biến vật hậu
• 4.3.2. Phân bố tự nhiên của 04 loài nghiên cứu tại VQG Bến En
• 4.3.3. Tổ thành cây bạn của các loài nghiên cứu
• 4.3.4. Tổ thành loài cây tái sinh
• 4.4. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật quý hiếm tại Vườn quốc gia Bến En
• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh bảo vệ đa dạng sinh học. Vườn Quốc Gia Bến En, với hệ sinh thái phong phú, là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì sự đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển bền vững của khu vực.

1.1. Tình Hình Nghiên Cứu Thực Vật Quý Hiếm Trên Thế Giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự suy giảm đa dạng sinh học đang diễn ra nghiêm trọng. Các tổ chức quốc tế như IUCN đã đưa ra các chiến lược bảo tồn nhằm bảo vệ các loài thực vật quý hiếm. Những nghiên cứu này cung cấp cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Thực Vật Quý Hiếm Tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao, với nhiều loài thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, việc nghiên cứu và bảo tồn các loài này vẫn còn nhiều hạn chế. Các chương trình bảo tồn cần được triển khai mạnh mẽ hơn để bảo vệ tài nguyên thực vật quý hiếm.

II. Vấn Đề Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Vấn đề bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự can thiệp của con người, như chặt phá rừng và khai thác tài nguyên, đã làm giảm số lượng các loài thực vật quý hiếm. Việc nhận thức và hành động kịp thời là cần thiết để bảo vệ những loài này.

2.1. Nguyên Nhân Gây Suy Giảm Thực Vật Quý Hiếm

Các nguyên nhân chính gây suy giảm thực vật quý hiếm bao gồm khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Những yếu tố này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển và sinh trưởng của các loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En.

2.2. Tác Động Của Con Người Đến Hệ Sinh Thái

Sự can thiệp của con người vào hệ sinh thái tự nhiên đã dẫn đến nhiều hệ lụy. Việc chặt phá rừng và khai thác tài nguyên không bền vững đã làm giảm đáng kể số lượng các loài thực vật quý hiếm, đe dọa đến sự tồn tại của chúng.

III. Phương Pháp Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Để bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En, cần áp dụng các phương pháp bảo tồn hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm bảo tồn nguyên vị và bảo tồn chuyển vị, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của các loài thực vật quý hiếm.

3.1. Bảo Tồn Nguyên Vị In situ

Bảo tồn nguyên vị là phương pháp bảo vệ các loài thực vật trong môi trường sống tự nhiên của chúng. Việc thành lập các khu bảo tồn và quản lý hợp lý là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học tại Vườn Quốc Gia Bến En.

3.2. Bảo Tồn Chuyển Vị Ex situ

Bảo tồn chuyển vị bao gồm việc di dời các loài thực vật ra khỏi môi trường sống tự nhiên để nhân giống và lưu giữ. Các vườn thực vật và ngân hàng hạt giống là những công cụ quan trọng trong việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Bảo Tồn Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En đã mang lại nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn mà còn hỗ trợ trong việc phát triển các chương trình bảo tồn hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thành Phần Loài

Kết quả nghiên cứu đã xác định được nhiều loài thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En. Những thông tin này là cơ sở để xây dựng các chương trình bảo tồn và phát triển bền vững.

4.2. Ứng Dụng Trong Quản Lý Tài Nguyên

Các kết quả nghiên cứu cũng đã được áp dụng trong quản lý tài nguyên rừng. Việc xây dựng các chính sách bảo tồn hợp lý sẽ giúp bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và duy trì sự đa dạng sinh học.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm Tại Vườn Quốc Gia Bến En

Nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En là một nhiệm vụ cấp bách. Việc bảo vệ và phát triển các loài thực vật quý hiếm không chỉ góp phần vào bảo tồn đa dạng sinh học mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững cho khu vực.

5.1. Tương Lai Của Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm

Tương lai của bảo tồn thực vật quý hiếm tại Vườn Quốc Gia Bến En phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Các chương trình bảo tồn cần được triển khai mạnh mẽ hơn để đảm bảo sự tồn tại của các loài này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Bảo Tồn

Cần có các chính sách bảo tồn rõ ràng và hiệu quả để bảo vệ các loài thực vật quý hiếm. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn cũng là một yếu tố quan trọng trong công tác bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu thực vật 1. Trên thế giới Những công trình nghiên cứu đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập cổ đại (cách đây hơn 3.000 năm TCN) và Trung Quốc cổ đại (2.200 năm TCN) sau đó là ở Hy Lạp, La Mã cổ đại cũng lần lượt xuất hiện hàng loạt các tác phẩm về thực vật. Théophrastus (371 - 286 TCN) là người đầu tiên đề xướng ra phương pháp phân loại thực vật và phân biệt một số tính chất cơ bản trong cấu tạo cơ thể thực vật.

Trong hai tác phẩm "Lịch sử thực vật" (Historia Plantarum) và "Cơ sở thực vật" Ông mô tả được khoảng 500 loài cây. Sau đó Plinus (79 - 24 TCN) cho ra đời cuốn "Lịch sử tự nhiên" (Historia naturalis) Ông đã mô tả gần 1. Cùng thời gian này có Dioseoride (20 – 60 TCN) một thầy thuốc của vùng Tiểu Á đã xuất bản cuốn "Dược liệu học". Ông nêu được hơn 500 loài cây cỏ và xếp chúng vào các họ khác nhau Trên thế giới, tổng số loài thực vật hiện nay có nhiều thay đổi và chưa cụ thể, chưa có sự nghiên cứu và điều tra đầy đủ.

Các nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp (1965) đã dự đoán trên thế giới có khoảng: 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và các loài thực vật bậc thấp khác. Những nghiên cứu về thành phần loài thực vật được tiến hành từ lâu trên thế giới. Theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái sẽ hình thành thảm thực vật đặc trưng khác biểu thị bởi thành phần loài, thành phần dạng sống, cấu trúc và động thái của chúng.

Vì vậy, việc nghiên cứu thành phần loài, thành phần dạng sống là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại các loại hình thảm thực vật. Tại Việt Nam Việt Nam là nước có đa dạng sinh học cao, là một trong 10 trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của thế giới và được thể hiện qua sự phong phú của nguồn gen, số lượng loài, các kiểu cảnh quan, các hệ sinh thái và vùng địa lý sinh học. Ở nước ta, trong Thực vật chí đại cương Đông Dương và các tập tài liệu khoa học bổ sung tiếp theo đã mô tả và ghi nhận có khoảng 240 họ với 7.000 loài thực vật bậc cao có mạch. Những năm gần đây, nhiều nhà thực vật dự đoán con số đó có thể lên tới 10.

Phan Kế Lộc (1998) đã xác định hệ thực vật miền bắc Việt Nam có 5.660 chi và 240 họ. Thái Văn Trừng (1978) thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1. Phạm Hoàng Hộ (1991 – 1992) trong công trình “Cây cỏ Việt Nam” đã thống kê được số loài của hệ thực vật Việt Nam đạt 10.500 loài gần trùng với số lượng 12.000 loài theo dự đoán của nhiều nhà thực vật học. Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã thống kê thành phần loài của Vườn quốc gia Tam Đảo với 2.000 loài, trong đó có 904 loài cây có ích thuộc 478 chi, 213 họ thuộc 3 ngành: Dương xỉ, Hạt trần và Hạt kín.

Các loài này được xếp thành 8 nhóm có giá trị khác nhau. Năm 1998, khi nghiên cứu về họ Thầu Dầu (Euphorbiaceae) ở Việt Nam, ông thu được 156 loài trong tổng số 425 loài của họ Thầu dầu ở Việt Nam chia làm 7 nhóm theo cách sử dụng. 5 Nguyễn Nghĩa Thìn (1998) khi tổng kết các công trình nghiên cứu về khu hệ thực vật ở Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 1.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2. Trên cơ sở những thông tin mới nhất và những căn cứ chắc chắn, Nguyễn Tiến Bân (1997) đã giới thiệu khái quát những đặc điểm cơ bản của 265 họ và 2.300 chi thuộc ngành hạt kín ở nước ta.

Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) trong khi tổng kết các công trình về khu hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu Về mặt địa sinh học, Việt Nam là giao điểm của các hệ động thực vật thuộc vùng Ấn Độ - Miến Điện, Nam Trung Quốc và Inđônêxia – Malaysia. Cùng với các yếu tố địa lý, địa hình, khí hậu thủy văn đã tạo cho nơi đây trở thành một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao của thế giới. Theo ước tính Việt Nam có khoảng 15.000 loài thực vật có mạch.

Hiện nay đã xác định tên được 11.373 loài thực vật bậc cao, 793 loài rêu và hơn 600 loài nấm. Để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, nhất là các vùng có tính đa dạng sinh học cao, nơi phân bố các loài quý hiếm, Chính phủ Việt Nam đã cho thành lập một hệ thống các Khu rừng đặc dụng bao gồm Vườn quốc gia, Khu dự trữ thiên nhiên, Khu bảo tồn loài/sinh cảnh, Khu bảo vệ cảnh quan được phân bố trên hầu khắp các vùng sinh thái, gồm 127 khu. Nguyễn Bá Thụ Nghiên cứu tính đa dạng thực vật Vườn quốc gia Cúc Phương, Ông đã đưa ra số liệu tổng số loài thực vật bậc cao là 1.944 loài thuộc 912 chi, 219 họ, 86 bộ của 7 ngành thực vật, trong đó có 98 loài quý hiếm. So với tổng số loài thực vật bậc cao của Việt Nam (11.374 loài kể cả ngành Rêu), số loài thực vật bậc cao của Cúc Phương chiếm 17,27%.

Tác giả cũng đã đưa ra được sự đa dạng về các quần xã thực vật của hệ thực vật Cúc Phương, có 19 quần xã thực vật đã được phân loại, mô tả và lần đầu tiên được thể hiện trên bản đồ. 6 Kết quả nghiên cứu đa dạng thực vật thuộc dự án ICBG tại Cúc Phương, đã bổ sung thêm 119 loài thực vật mới cho Cúc Phương (so với danh lục năm 1997), phát hiện được 2 chi thực vật mới cho Việt Nam là Nyctocalos thuộc họ Núc nác (Bignoniaceae) và chi Gardneria thuộc họ Mã tiền (Loganiaceae), đặc biệt đã phát hiện một chi mới và là loài mới cho khoa học là Vietorchis aurea Averyanov thuộc họ Lan (Orchidaceae). Phát hiện được 45 điểm đa dạng thực vật tại khu vực Cúc Phương. Phạm Hồng Ban (2001) khi nghiên cứu tính đa dạng sinh học của hệ sinh thái sau nương rẫy ở vùng Tây Nam Nghệ An, tác giả đã xác định thành phần loài, mật độ cá thể và phổ dạng sống của thảm thực vật phục hồi sau nương rẫy theo thời gian bỏ hoá.

Theo tác giả, hệ thực vật sau nương rẫy ở vùng đệm Pù Mát (Nghệ An) có 586 loài thuộc 344 chi, 105 họ thực vật bậc cao có mạch. Averyanov và các cộng sự (2005), đã nghiên cứu hệ thực vật Pù Luông, các tác giả đã đánh giá về đa dạng thảm thực vật và thành phần loài với 152 họ, 477 chi, 1. Hoàng Thị Hạnh (2007), khi nghiên cứu đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch tại vùng đệm VQG Bến En, Thanh Hóa đã xác định được 396 loài thuộc 245 chi, 93 họ của 4 ngành thục vật bậc cao có mạch là Ngành Thông đất, ngành Dương xỉ, ngành Hạt trần và ngành Hạt kín. Đỗ Ngọc Đài (2012) điều tra Đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên, tỉnh Thanh Hóa đã xác định được 952 loài, 517 chi và 162 họ.

Nguyễn Anh Dũng, nghiên cứu tính đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch tại xã Môn Sơn, vùng đệm vườn quốc gia Pù Mát - Nghệ An đã xác định được 497 loài thuộc 319 chi và 110 họ của 3 ngành thực vật bậc cao có mạch là Ngành thông đất (8 loài), ngành dương xỉ (27 loài) và ngành Mộc lan (642 loài). Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn thực vật 1. Trên thế giới: - Bảo tồn và sử dụng hợp lý các tài nguyên sinh học đã trở thành một chiến lược chung trên toàn cầu. Nhiều tổ chức quốc tế đã ra đời để hướng dẫn việc đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học như: Công ước ĐDSH; Hiệp Hội Bảo Tồn Thiên Nhiên Quốc Tế (IUCN), Chương trình môi trương liên hợp quốc (UNEP), Quỹ Quốc Tế Bảo Vệ Thiên Nhiên (WWF), viện thài nguyên Di truyền Quốc Tế (IPGRI),.

Nhiều hội nghị và hội thảo được tổ chức và nhiều quốn sách mang chỉ dẩn về công tác bảo tồn và phát triển ĐDSH được xuất bản nhằm cung cấp những kiến thức rộng lớn về bảo tồn và phát triển ĐDSH và rất nhiều công ước Quốc tế đã được nhiều Quốc gia tham gia thực hiện. - Với nhịp điệu phát triển kinh tế xã hội ngày càng tăng, cùng vời việc sử dụng không hợp lý và sự quản lý yếu kếm của tài nguyên rừng, sự suy thoái, mất mát về ĐDSH hiện nay là đáng lo ngại mà nguyên nhân chủ yếu là do con người khai thác và sử dụng thiên nhiên không hợp lý đã làm cho nhiều loài đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoặc biến mất. - Để bảo tồn ĐDSH nói chung và bảo tồn loài nói riêng theo hướng phát triển bền vững, những năm gần đây ở mỗi nước, mỗi khu vực đều tìm tòi, thử nghiệm và lựa chon cho mình một chiến lược và chính sách quản lý tài nguyên hợp lý, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế - chính trị - xã hội, điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của mỗi dân tộc, mỗi Quốc gia mà hình thành lên một hệ thống quản lý tài nguyên khác nhau. - Hiện nay trên thế giới đang sử dụng hai phương pháp bảo tồn ĐDSH là: + Bảo tồn nguyên vị (in-situ) Bảo tồn nguyên vị bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vộ các loài, các chủng, các sinh cảnh và các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên.

Tùy theo đối tượng bảo tồn mà các hành động quản lý thay đổi. 8 Thông thường bảo tồn nguyên vị thường được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và đề xuất các biên pháp quản lý phù hợp. Ngoài ra theo chương trình phát triển Giáo dục khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) còn có khu Di sản thế giới, và theo công ước RAMSAR còn có KBT Đất ngập nước RAMSAR. Tuy nhiên bảo tồn nguyên vị còn bao gồm cả các công việc quản lý các động thực vật hoang dã, các nguồn TNTN ngoài các KBT.

Trong nông nghiệp, lâm nghiệp bảo tồn nguyên vị được hiểu là bảo tồn các loài giống, loài cây trồng và cây rừng được trồng tại vùng đồng ruộng hoặc các rừng trồng.