Luận văn thạc sĩ: Đánh giá tính đa dạng thực vật KBT Chạm Chu, Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ đánh giá đa dạng thực vật KBT Chạm Chu, Tuyên Quang. Gồm danh lục loài, giá trị tài nguyên và các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

• Tác giả: Dương Văn Xy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Thành
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Tính Đa Dạng Thực Vật Phía Tây Bắc Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Chạm Chu - Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Lâm Nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục các cụm từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm nhận thức về đa dạng sinh học
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu đa dạng thực vật
• 1.2.1. Nghiên cứu về đa dạng phân loại
• 1.2.2. Nghiên cứu về đa dạng hệ sinh thái
• 1.2.3. Nghiên cứu về các yếu tố địa lý cấu thành hệ thực vật
• 1.2.4. Nghiên cứu về phổ dạng sống của hệ thực vật
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 2.3. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 2.4.1. Điều tra theo hệ thống tuyến và lập ô tiêu chuẩn
• 2.4.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4.3. Phân tích, đánh giá tính đa dạng thực vật
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN CHẠM CHU - TUYÊN QUANG
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.2.1. Ngành nghề
• 3.2.2. Thu nhập và trình độ kinh tế
• 3.2.3. Những tồn tại nổi bật về kinh tế xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đa dạng về phân loại
• 4.1.1. Đa dạng ở mức độ ngành của HTV, TB - CC
• 4.1.2. Đa dạng ở mức độ họ của HTV, TB - CC
• 4.1.3. Đa dạng ở mức độ chi của HTV, TB - CC
• 4.2. Đa dạng về giá trị tài nguyên của HTV, TB - CC
• 4.2.1. Đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.2.2. Đa dạng về các loài có nguy cơ bị tiêu diệt
• 4.3. Đa dạng về các yếu tố địa lý cấu thành HTV, TB - CC
• 4.3.1. Đa dạng về các yếu tố địa lý của các họ
• 4.3.2. Đa dạng về các yếu tố địa lý của các chi
• 4.3.3. Đa dạng về các yếu tố địa lý của các loài
• 4.4. Đa dạng về dạng sống của HTV, TB - CC
• 4.5. Bước đầu đánh giá tính đa dạng về các quần xã thực vật của HTV, TB - CC
• 4.5.1. Hệ thống phân loại về thảm thực vật của HTV, TB - CC
• Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Khám phá tổng quan Khu bảo tồn Chạm Chu Tuyên Quang

Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Chạm Chu, thuộc địa phận hai huyện Hàm Yên và Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam. Với địa hình bị chia cắt mạnh, tạo nên nhiều tiểu vùng khí hậu và hệ sinh thái đa dạng, nơi đây trở thành đối tượng cấp thiết cho các hoạt động nghiên cứu khoa học KBT Chạm Chu. Việc đánh giá tính đa dạng thực vật không chỉ là nhiệm vụ khoa học cơ bản mà còn là nền tảng để xây dựng chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học bền vững. Tài liệu nghiên cứu của Dương Văn Xy (2006) là một trong những công trình khoa học nền tảng, cung cấp cái nhìn chi tiết về hệ thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu, đặc biệt là khu vực phía Tây Bắc. Khu vực này có ý nghĩa sống còn đối với sự phồn thịnh của hệ sinh thái, cung cấp nguồn nước, dược liệu và duy trì sự cân bằng môi trường cho toàn vùng. Tuy nhiên, hiện trạng tài nguyên thực vật tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi phải có những đánh giá toàn diện và kịp thời. Bài viết này tổng hợp và phân tích các kết quả nghiên cứu chính, nhằm cung cấp một bức tranh rõ nét về sự phong phú của thảm thực vật và đề xuất các định hướng bảo tồn hiệu quả, dựa trên những dữ liệu khoa học đã được kiểm chứng.

1.1. Vị trí địa lý và tầm quan trọng của hệ sinh thái rừng

KBTTN Chạm Chu có tọa độ địa lý từ 22°04’25” đến 22°21’30” vĩ độ Bắc và 104°53'27” đến 105°14'16” kinh độ Đông. Vị trí này nằm kẹp giữa hai con sông lớn là sông Lô và sông Gâm, tạo thành một vùng đầu nguồn quan trọng. Đặc điểm địa hình chủ yếu là dãy núi Chạm Chu với đỉnh cao nhất lên tới 1.587 m. Sự đa dạng về địa hình, từ núi đất đến núi đá vôi, cùng với hệ thống khe suối dày đặc, đã tạo nên một hệ sinh thái rừng Chạm Chu vô cùng phong phú. Giá trị bảo tồn của hệ thực vật ở đây không chỉ nằm ở số lượng loài mà còn ở vai trò điều tiết nguồn nước, chống xói mòn và là nơi cư trú cho nhiều loài động vật quý hiếm. Tầm quan trọng này nhấn mạnh sự cần thiết của việc khảo sát thực địa tại Tuyên Quang một cách hệ thống và liên tục.

1.2. Điều kiện tự nhiên tác động đến thảm thực vật Chạm Chu

Khí hậu tại Chạm Chu mang đặc trưng của vùng nhiệt đới gió mùa, phân hóa thành hai mùa rõ rệt: mùa mưa (tháng 4-9) và mùa khô (tháng 10-3 năm sau). Sự biến thiên về nhiệt độ và lượng mưa tạo điều kiện cho một thảm thực vật Chạm Chu đa dạng phát triển. Địa chất khu vực cũng rất phức tạp, bao gồm đất feralit vàng nhạt trên núi cao, đất feralit đỏ vàng trên sườn đồi và đất feralit sẫm màu ở chân núi đá vôi. Chính sự đa dạng về thổ nhưỡng này là yếu tố quyết định sự phân bố của các quần xã thực vật khác nhau, từ rừng nguyên sinh trên núi đất đến hệ sinh thái đặc thù trên núi đá. Những yếu tố tự nhiên này là tiền đề cho sự hình thành một nguồn gen thực vật Tuyên Quang độc đáo và quý giá cần được bảo vệ.

II. Thách thức trong bảo tồn đa dạng thực vật Chạm Chu

Mặc dù sở hữu giá trị to lớn, việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn Chạm Chu đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Sức ép từ sự gia tăng dân số của 10 xã vùng đệm và vùng lõi là nguyên nhân hàng đầu. Theo thống kê, phần lớn thu nhập của người dân địa phương phụ thuộc vào sản xuất nông, lâm nghiệp, dẫn đến các hoạt động như phá rừng làm nương rẫy, khai thác lâm sản trái phép vẫn diễn ra phức tạp. Điều này trực tiếp làm suy giảm diện tích và chất lượng rừng, ảnh hưởng tiêu cực đến hiện trạng tài nguyên thực vật. Mất rừng không chỉ làm mất đi nơi sống của các loài sinh vật mà còn làm thay đổi môi trường sinh thái, kéo theo nguy cơ tuyệt chủng của nhiều loài, đặc biệt là các cây gỗ quý hiếm ở Chạm Chu. Việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện để đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả là nhiệm vụ cấp bách. Nếu không có những hành động quyết liệt, đa dạng sinh học Tuyên Quang nói chung và hệ thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu nói riêng sẽ bị đe dọa nghiêm trọng, gây ra những hậu quả khôn lường về môi trường và kinh tế-xã hội.

2.1. Áp lực từ hoạt động kinh tế và đời sống cộng đồng

Đời sống của người dân trong khu vực còn nhiều khó khăn, với tỷ lệ hộ nghèo chiếm trên 30%. Sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng để sinh tồn là một thực tế khó tránh khỏi. Các hoạt động khai thác cây thuốc nam tại Chạm Chu, săn bắt và khai thác gỗ trái phép không chỉ làm cạn kiệt nguồn tài nguyên mà còn phá vỡ cấu trúc của hệ sinh thái rừng Chạm Chu. Bên cạnh đó, tập quán canh tác du canh, du cư của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số cũng là nguyên nhân gây mất rừng. Việc cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế, cải thiện đời sống người dân và nhiệm vụ bảo tồn là bài toán khó đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp chính quyền và nhà khoa học.

2.2. Nguy cơ suy thoái nguồn gen và các loài đặc hữu Chạm Chu

Sự suy giảm diện tích rừng kéo theo sự phân mảnh sinh cảnh, cô lập các quần thể thực vật, làm giảm khả năng trao đổi di truyền và tăng nguy cơ tuyệt chủng. Các loài đặc hữu Chạm Chu và những loài nằm trong sách đỏ Việt Nam thực vật là đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Việc khai thác quá mức một số loài có giá trị kinh tế cao như Pơ mu, Đinh, Nghiến đã đẩy chúng đến bờ vực cạn kiệt. Do đó, việc xây dựng một danh lục thực vật Chạm Chu đầy đủ, cập nhật tình trạng bảo tồn của từng loài là cơ sở khoa học quan trọng để ưu tiên các hoạt động bảo vệ và phục hồi.

III. Phương pháp đánh giá đa dạng thực vật tại Chạm Chu

Để có được một bức tranh chính xác về hệ thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu, các nhà khoa học đã áp dụng những phương pháp nghiên cứu hệ thống và khoa học. Công trình của Dương Văn Xy (2006) đã sử dụng phương pháp điều tra theo tuyến và lập ô tiêu chuẩn (OTC), một kỹ thuật phổ biến trong nghiên cứu sinh thái rừng. Phương pháp này cho phép thu thập dữ liệu một cách đại diện trên toàn bộ khu vực nghiên cứu. Các tuyến điều tra được thiết lập dựa trên bản đồ địa hình, đi qua các dạng quần xã thực vật khác nhau để đảm bảo tính bao quát. Việc khảo sát thực địa tại Tuyên Quang được tiến hành kỹ lưỡng, thu thập mẫu vật, đo đếm các chỉ số sinh thái và ghi chép thông tin chi tiết. Sau giai đoạn thực địa, các mẫu vật được xử lý trong phòng thí nghiệm, định danh khoa học dựa trên các tài liệu chuyên khảo uy tín như 'Cây cỏ Việt Nam' của Phạm Hoàng Hộ và 'Thực vật chí Đông Dương'. Quá trình này đảm bảo tính chính xác và khoa học, là nền tảng vững chắc cho việc phân tích và đánh giá đa dạng thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu, Tuyên Quang.

3.1. Kỹ thuật khảo sát thực địa bằng tuyến và ô tiêu chuẩn

Quá trình điều tra thực địa được chia thành các tuyến chính và tuyến phụ theo kiểu xương cá. Trên mỗi tuyến, các nhà nghiên cứu tiến hành thu thập mẫu vật và ghi nhận tất cả các loài thực vật bậc cao có mạch trong phạm vi 10m mỗi bên. Bên cạnh đó, 04 ô tiêu chuẩn (OTC) với kích thước 50x40m (0,2 ha) được thiết lập tại các sinh cảnh đặc trưng. Trong mỗi OTC, tất cả các cây gỗ có đường kính ngang ngực (D1,3) ≥ 6 cm đều được đo đếm các chỉ số như chiều cao, đường kính tán và xác định tên loài. Phương pháp này giúp định lượng chính xác thành phần loài thực vật KBT Chạm Chu và cấu trúc của quần xã.

3.2. Quy trình xử lý mẫu và phân tích dữ liệu đa dạng sinh học

Mẫu vật sau khi thu thập được xử lý theo quy trình chuẩn: sấy khô, ép phẳng, ngâm tẩm hóa chất bảo quản và đính lên bìa cứng. Việc xác định tên khoa học được thực hiện bằng cách so sánh với các mẫu vật đã được định danh tại các bảo tàng thực vật và tra cứu tài liệu chuyên ngành. Dữ liệu thu thập từ các OTC được dùng để tính toán các chỉ số đa dạng như độ phong phú (A) và độ ưu thế (D), từ đó xác định chỉ số quan trọng (I) của từng loài và họ. Các phân tích về dạng sống, yếu tố địa lý và giá trị sử dụng cũng được thực hiện để làm rõ hơn về giá trị bảo tồn của hệ thực vật.

IV. Phân tích thành phần loài hệ thực vật KBT Chạm Chu

Kết quả đánh giá đa dạng thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu, Tuyên Quang cho thấy sự phong phú vượt trội về thành phần loài. Theo nghiên cứu của Dương Văn Xy (2006) tại khu vực phía Tây Bắc, đã thống kê được 747 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 476 chi và 148 họ. Con số này là một minh chứng rõ ràng cho giá trị bảo tồn của hệ thực vật nơi đây. Trong đó, ngành Hạt kín (Angiospermae) chiếm ưu thế tuyệt đối với 678 loài (90,76%), cho thấy đặc trưng của hệ thực vật rừng nhiệt đới. Tiếp đến là ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) với 47 loài (6,29%). Đáng chú ý, sự hiện diện của 12 loài thuộc ngành Hạt trần (Gymnospermae), bao gồm nhiều cây gỗ quý hiếm ở Chạm Chu, đã khẳng định tính nguyên sinh và giá trị của khu bảo tồn. Sự đa dạng ở cấp độ họ và chi cũng rất cao, với nhiều họ lớn như Dẻ (Fagaceae), Đậu (Fabaceae), và Long não (Lauraceae). Những dữ liệu này không chỉ làm phong phú thêm danh lục thực vật Chạm Chu mà còn cung cấp cơ sở để so sánh và đánh giá vị thế của khu bảo tồn trong hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam.

4.1. Thống kê chi tiết đa dạng các ngành thực vật bậc cao

Trong tổng số 747 loài đã được ghi nhận, sự phân bố giữa các ngành có sự chênh lệch lớn. Ngành Hạt kín chiếm ưu thế với 678 loài, 435 chi, 126 họ. Ngành Dương xỉ có 47 loài, 27 chi, 13 họ. Ngành Hạt trần dù chỉ có 12 loài, 9 chi, 6 họ nhưng lại chứa đựng nhiều nguồn gen thực vật Tuyên Quang quý giá. Ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 9 loài và ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) chỉ ghi nhận 1 loài. Sự tồn tại của các ngành thực vật cổ như Thông đất và Cỏ tháp bút cho thấy tính lịch sử lâu đời của hệ sinh thái này. Tỷ lệ này phản ánh đúng đặc điểm của một hệ thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu điển hình cho vùng núi phía Bắc Việt Nam.

4.2. So sánh tính đa dạng với các khu bảo tồn khác tại Việt Nam

Khi so sánh số loài trên một đơn vị diện tích, đa dạng sinh học Tuyên Quang tại Chạm Chu thể hiện tính đặc sắc riêng. Với 5,74 loài/km², con số này thấp hơn so với VQG Cúc Phương (8,26 loài/km²) và Ba Bể (7,67 loài/km²) nhưng lại cao hơn khu BTTN Na Hang (5,53 loài/km²). Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nghiên cứu này chỉ giới hạn ở khu vực phía Tây Bắc của khu bảo tồn. Nếu mở rộng khảo sát thực địa tại Tuyên Quang ra toàn bộ diện tích, số loài thực tế có thể cao hơn nhiều. Đặc biệt, tỷ lệ các loài ngành Hạt trần ở Chạm Chu (1,60%) cao hơn đáng kể so với các khu vực so sánh, nhấn mạnh vai trò quan trọng của Chạm Chu trong việc bảo tồn nhóm thực vật này.

V. Giá trị và hiện trạng bảo tồn hệ thực vật Chạm Chu

Việc đánh giá đa dạng thực vật Khu bảo tồn Chạm Chu, Tuyên Quang không chỉ dừng lại ở việc thống kê số lượng loài. Phân tích sâu hơn cho thấy một kho tàng nguồn gen thực vật Tuyên Quang với giá trị sử dụng vô cùng to lớn. Trong đó, có rất nhiều loài cây cung cấp gỗ quý, cây làm thuốc, cây cho quả ăn và cây cảnh. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng, có tiềm năng phát triển kinh tế bền vững nếu được quản lý và khai thác hợp lý. Tuy nhiên, hiện trạng tài nguyên thực vật cũng chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: nhiều loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Các hoạt động khai thác trái phép đã và đang làm suy giảm nghiêm trọng số lượng cá thể của các loài quý hiếm. Do đó, công tác bảo tồn đa dạng sinh học cần phải xác định các loài ưu tiên để có biện pháp bảo vệ kịp thời, kết hợp giữa bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ), đồng thời nâng cao nhận thức cho cộng đồng địa phương về giá trị bảo tồn của hệ thực vật.

5.1. Các nhóm thực vật có giá trị sử dụng cao

Hệ thực vật Chạm Chu có giá trị sử dụng đa dạng. Nhóm cây cho gỗ có nhiều loài giá trị cao như Pơ mu, Đinh, Nghiến, Sến, Táu. Nhóm cây thuốc nam tại Chạm Chu cũng rất phong phú, là nguồn dược liệu quan trọng cho y học cổ truyền và hiện đại. Nhiều loài cây cung cấp tinh dầu, nhựa, quả ăn được và các lâm sản ngoài gỗ khác. Việc lập một danh lục thực vật Chạm Chu chi tiết về công dụng sẽ là cơ sở để định hướng các nghiên cứu ứng dụng và phát triển các mô hình kinh tế dựa vào tài nguyên bản địa một cách bền vững.

5.2. Danh sách các loài quý hiếm và bị đe dọa theo Sách đỏ

Một trong những kết quả quan trọng nhất của nghiên cứu khoa học KBT Chạm Chu là xác định được các loài thực vật cần ưu tiên bảo tồn. Nhiều loài được ghi nhận tại đây nằm trong Sách đỏ Việt Nam thực vật và danh lục của IUCN ở các mức độ đe dọa khác nhau. Các loài cây gỗ quý hiếm ở Chạm Chu như Fokienia hodginsii (Pơ mu), Taxus chinensis (Thông đỏ bắc), và nhiều loài lan hài quý hiếm đang bị săn lùng ráo riết. Việc công bố danh sách này giúp các cơ quan quản lý có căn cứ để tăng cường tuần tra, bảo vệ và xây dựng các chương trình nhân giống, phục hồi, góp phần bảo vệ hiệu quả đa dạng sinh học Tuyên Quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ***** D­¬ng V¨n Xy §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt phÝa T©y B¾c khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch¹m Chu - tuyªn quang LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, 2006 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ pTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ---------------- D­¬ng V¨n Xy §¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt phÝa T©y B¾c khu b¶o tån thiªn nhiªn Ch¹m Chu - tuyªn quang Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp H­íng dÉn khoa häc TS. nguyÔn trung thµnh Hµ T©y, 2006 Môc lôc Trang phô b×a Lêi cam ơn Môc lôc Danh môc c¸c côm tõ viÕt t¾t Danh môc c¸c b¶ng Danh môc c¸c biÓu ®å §Æt vÊn ®Ò. Tæng quan vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu. Quan ®iÓm nhËn thøc vÒ ®a d¹ng sinh häc.

Tæng quan vÒ t×nh h×nh nghiªn cøu ®a d¹ng thùc vËt. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng ph©n lo¹i. Nghiªn cøu vÒ ®a d¹ng hÖ sinh th¸i. Nghiªn cøu vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cÊu thµnh hÖ thùc vËt.

Nghiªn cøu vÒ phæ d¹ng sèng cña hÖ thùc vËt. Môc tiªu, giíi h¹n, néi dung vµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu. Môc tiªu nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §èi t­îng nghiªn cøu cña ®Ò tµi.

Néi dung nghiªn cøu cña ®Ò tµi. Ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu cña ®Ò tµi. §iÒu tra theo hÖ thèng tuyÕn vµ lËp « tiªu chuÈn. Ph­¬ng ph¸p xö lý sè liÖu.

Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt. §Æc ®iÓm tù nhiªn vµ x· héi Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang. §iÒu kiÖn tù nhiªn khu vùc nghiªn cøu. KhÝ hËu, thñy v¨n.

Tµi nguyªn thiªn nhiªn. §Æc ®iÓm kinh tÕ x· héi. Ngµnh nghÒ. Thu nhËp vµ tr×nh ®é kinh tÕ.

Nh÷ng tån t¹i næi bËt vÒ kinh tÕ x· héi. X¸c ®Þnh vµ x©y dùng danh lôc loµi. §a d¹ng vÒ ph©n lo¹i. §a d¹ng ë møc ®é ngµnh cña HTV, TB - CC.

§a d¹ng ë møc ®é hä cña HTV, TB - CC. §a d¹ng ë møc ®é chi cña HTV, TB - CC. §a d¹ng vÒ gi¸ trÞ tµi nguyªn cña HTV, TB - CC. §a d¹ng vÒ gi¸ trÞ sö dông.

§a d¹ng vÒ c¸c loµi cã nguy cã bÞ tiªu diÖt. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cÊu thµnh HTV, TB - CC. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c hä. §a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c chi.

§a d¹ng vÒ c¸c yÕu tè ®Þa lý cña c¸c loµi. §a d¹ng vÒ d¹ng sèng cña HTV, TB - CC. B­íc ®Çu ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng vÒ c¸c quÇn x· thùc vËt cña HTV, TB - CC. HÖ thèng ph©n lo¹i vÒ th¶m thùc vËt cña HTV, TB - CC.

56 KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ. 69 Tµi liÖu tham kh¶o. 70 Phô lôc Danh môc c¸c côm tõ viÕt t¾t BA: TiÕt diÖn ngang ngùc CD: C«ng dông DS: D¹ng sèng DBH: §­êng kÝnh ngang ngùc §DSH: §a d¹ng sinh häc KBT: Khu b¶o tån BTTN: B¶o tån thiªn nhiªn KBTTN: Khu b¶o tån thiªn nhiªn HTV: HÖ thùc vËt HTV, TB - CC: Khu hÖ thùc vËt phÝa T©y B¾c Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang OTC: ¤ tiªu chuÈn TB: Trung b×nh TB - CC: phÝa T©y B¾c Khu B¶o tån Thiªn nhiªn Ch¹m Chu - Tuyªn Quang VQG: V­ên quèc gia VN: ViÖt Nam YT§L: YÕu tè ®Þa lý Lêi c¶m ¬n §­îc sù gióp ®ì vµ t¹o ®iÒu kiÖn cña c¸c thÇy, c« vµ c¸c c¸n bé trong bé m«n Thùc vËt - khoa Sinh häc, tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, b¶n luËn v¨n Th¹c sü nµy ®· ®­îc hoµn thµnh. Nh©n dÞp nµy, t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c ®Õn sù gióp ®ì quý b¸u ®ã, ®Æc biÖt tíi TS.

NguyÔn Trung Thµnh, GS. NguyÔn NghÜa Th×n, ng­êi ®· d×u d¾t t«i nh÷ng b­íc ®i ®Çu tiªn trong khoa häc. Cho phÐp t«i göi lêi c¶m ¬n ®Õn c¸c thÇy, c« trong tr­êng §¹i häc L©m nghiÖp n¬i t«i theo häc, tr­êng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, Chi côc KiÓm l©m tØnh Tuyªn Quang, H¹t KiÓm l©m Hµm Yªn, H¹t KiÓm l©m S¬n D­¬ng - Tuyªn Quang cïng toµn thÓ b¹n bÌ, ng­êi th©n ®· ®éng viªn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh b¶n luËn v¨n nµy. Ch¾c ch¾n b¶n luËn v¨n nµy kh«ng tr¸ch khái nh÷ng thiÕu sãt, t«i rÊt mong nhËn ®­îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp quý b¸u cña c¸c nhµ khoa häc vµ c¸c ®éc gi¶.

Hµ Néi, ngµy 01 th¸ng 08 n¨m 2006 T¸c gi¶ D­¬ng V¨n Xy Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nªu trong luËn v¨n lµ trung thùc, ch­a tõng ®­îc ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo. Häc viªn D­¬ng V¨n Xy Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 2. B¶ng danh lôc c¸c loµi thùc vËt B¶ng 2.2: B¶ng c¸c gi¸ trÞ cña loµi trong OTC B¶ng 4.1 Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong c¸c ngµnh cña HTV, TB-CC B¶ng 4.

B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña HTV, TB-CC víi HTV ViÖt Nam B¶ng 4.B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña HÖ Thùc vËt TB-CC víi c¸c HTV VQG Ba BÓ (B¾c K¹n), HTV khu BTTN Na Hang (Tuyªn Quang), HTV VQG Cóc Ph­¬ng (Ninh B×nh) B¶ng 4. B¶ng so s¸nh sè loµi trªn cïng mét ®¬n vÞ diÖn tÝch gi÷a HTV, TB-CC víi hÖ thùc vËt cña VQG Ba BÓ, khu BTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4. Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong ngµnh Angiospermae B¶ng 4. B¶ng so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña líp mét l¸ MÇm vµ Hai l¸ mÇm trong ngµnh thùc vËt h¹t kÝn gi÷a HTV, TB-CC víi HTV, VQG Ba BÓ, khu BTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4.

B¶ng so s¸nh c¸c chØ sè cña HTV, TB-CC víi c¸c chØ sè cña HTV, VQG Ba BÓ, HTV khu BTTN Na Hang, HTV, VQG Cóc Ph­¬ng B¶ng 4. B¶ng thèng kª 10 hä ®a d¹ng nhÊt trong hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4. Thèng kª c¸c chi ®a d¹ng nhÊt trong hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4. Thèng kª c¸c gi¸ trÞ sö dông cña hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4.

B¶ng thèng kª c¸c loµi ®ang bÞ ®e däa ë Khu b¶o tån TB-CC B¶ng 4. B¶ng c¸c yÕu tè ®Þa lý c¸c chi cña HTV, TB-CC vµ ViÖt Nam B¶ng 4. B¶ng c¸c yÕu tè ®Þa lý c¸c loµi cña HTV, TB-CC vµ ViÖt Nam B¶ng 4. Thèng kª c¸c d¹ng sèng cña c¸c loµi trong khu hÖ thùc vËt TB-CC B¶ng 4.

Thèng kª c¸c d¹ng sèng cña c¸c loµi thuéc nhãm c©y chåi trªn B¶ng 4. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 1 B¶ng 4. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 2 B¶ng 4. C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 3 B¶ng 4.

C¸c gi¸ trÞ cña loµi trong « tiªu chuÈn 4 Danh môc c¸c biÓu ®å BiÓu ®å 1. KhÝ hËu Khu BTTN Ch¹m Chu tØnh Tuyªn Quang BiÓu ®å 2. Sù ph©n bè cña c¸c taxon trong ngµnh cña HTV, TB-CC BiÓu ®å 3. Phæ so s¸nh tû lÖ % sè loµi trong tõng ngµnh cña HTV, TB-CC víi c¸c hÖ thùc vËt VQG Ba bÓ, KBTTN Na Hang, VQG Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 4.

Ph©n bè cña c¸c líp trong ngµnh Angiospermae BiÓu ®å 5. Phæ so s¸nh tû lÖ % sè loµi cña líp Mét l¸ mÇm vµ Hai l¸ mÇm trong ngµnh thùc vËt h¹t kÝn gi÷a HTV, TB-CC víi HTV, VQG Ba BÓ, khu BTTN , VQG Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 6. C¸c nhãm c«ng dông chÝnh cña Khu hÖ thùc vËt TB-CC BiÓu ®å 7. Phæ c¸c yÕu tè ®Þa lý c¬ b¶n cña c¸c loµi trong khu HTV, TB-CC BiÓu ®å 8.

Phæ d¹ng sèng c¬ b¶n cña hÖ thùc vËt cã m¹ch TB-CC BiÓu ®å 9. Phæ d¹ng sèng cña nhãm c©y chåi trªn (Ph) BiÓu ®å 10. So s¸nh phæ d¹ng sèng cña HTV TB-CC víi phæ tiªu chuÈn cña Raunkiaer víi HTV Na Hang, HTV Cóc Ph­¬ng BiÓu ®å 11. Sù biÕn ®æi vÒ chiÒu cao cña c©y theo ®ai BiÓu ®å 12.

Sù biÕn ®æi vÒ ®­êng kÝnh theo ®ai BiÓu ®å 13. Sù biÕn ®æi vÒ loµi theo ®ai 1 ®Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ mét n­íc n»m trong vïng nhiÖt ®íi cã hÖ sinh th¸i rõng v« cïng phong phó vµ ®a d¹ng. Do sù t¸c ®éng cña tù nhiªn còng nh­ cña con ng­êi ®· lµm cho c¸c hÖ sinh th¸i nµy lu«n lu«n cã sù biÕn ®æi. V× vËy, viÖc ®iÒu tra, ®¸nh gi¸ tÝnh ®a d¹ng thùc vËt rõng ®Ó x©y dùng c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý vµ b¶o tån chóng lµ rÊt cÇn thiÕt.

Tµi nguyªn rõng kh«ng nh÷ng cung cÊp cho con ng­êi nguån thøc ¨n, n­íc uèng, d­îc liÖu,…Mµ cßn cã mét vai trß ®Æc biÖt quan träng h¬n c¶ ®ã lµ cung cÊp nguån oxi v« tËn cho con ng­êi vµ c¸c loµi sinh vËt cã thÓ tån t¹i ®Õn ngµy nay. Do ®ã, rõng lµ mét bé phËn quan träng kh«ng thÓ thiÕu cña m«i tr­êng sinh th¸i. Ngoµi nh÷ng gi¸ trÞ to lín trªn, hµng n¨m, ngµnh l©m nghiÖp còng ®ãng gãp mét phÇn kh«ng nhá cho nªn kinh tÕ quèc d©n, rõng lu«n g¾n liÒn víi ®êi sèng cña nh©n d©n cïng sù sèng cßn cña tÊt c¶ c¸c loµi vËt trªn tr¸i ®Êt. Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y diÖn tÝch rõng trªn thÕ giíi nãi chung vµ ViÖt Nam nãi riªng ®ang bÞ suy gi¶m mét c¸ch nhanh chãng, nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do con ng­êi sö dông nguån tµi nguyªn rõng kh«ng hîp lý.

MÊt rõng ®ång nghÜa víi sù thay ®æi m«i tr­êng sinh th¸i vµ lµm kh«ng Ýt c¸c loµi sinh vËt ®· vµ ®ang cã nguy c¬ bÞ tuyÖt chñng. Cã thÓ nãi tµi nguyªn rõng cã ý nghÜa sèng cßn ®èi víi sù phån thÞnh vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña hµnh tinh chóng ta, nªn viÖc kh¼ng ®Þnh tÇm quan träng cña ®a d¹ng sinh häc còng nh­ nghiªn cøu vµ b¶o tån chóng kh«ng cßn lµ mét vÊn ®Ò ph¶i bµn c·i. Trong nh÷ng n¨m qua, chóng ta ®· m¾c ph¶i nh÷ng sai lÇm nghiªm träng, ®ã lµ viÖc khai th¸c, s¨n b¾t, ®èt n­¬ng lµm rÉy,… §· lµm mÊt ®i mét diÖn tÝch rõng nguyªn sinh rÊt lín, nÕu muèn phôc håi l¹i diÖn tÝch rõng ®· mÊt, chóng ta ph¶i mÊt hµng tr¨m n¨m thËm chÝ nhiÒu h¬n n÷a còng ch­a ch¾c cã thÓ t¸i t¹o l¹i ®­îc nh÷ng c¸ch rõng nguyªn sinh mµ thiªn nhiªn ®· ban tÆng cho chóng ta.