Đánh Giá Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng Tại Công Ty Cổ Phần Giống Cây Lâm Nghiệp Vùng Tây Nguyên

Đánh giá công tác giao khoán tại công ty cổ phần giống cây lâm nghiệp Tây Nguyên, Đà Lạt, Lâm Đồng, phân tích hiệu quả và tiềm năng phát triển.

• Tác giả: Huỳnh Hoàng Sơn
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Thu Trang
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp – Phân Hiệu Đồng Nai
• Chuyên ngành: Lâm Sinh
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng Tại Công Ty Cổ Phần Giống Cây Lâm Nghiệp Vùng Tây Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đà Lạt

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Mục tiêu tổng quát
• 0.3. Mục tiêu cụ thể
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Chính sách giao đất lâm nghiệp của các nước trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Khái quát chung về giao, khoán rừng ở Việt Nam
• 1.4. Tình hình thực hiện giao, khoán rừng ở Việt Nam
• 1.5. Các nghiên cứu liên quan đến chính sách giao khoán quản lý bảo vệ rừng và sinh kế của người dân ở Việt Nam
• 1.6. Một số chính sách liên quan giao khoán bảo vệ rừng
• 1.7. Nhận xét chung về tổng quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình và thổ nhưỡng
• 3.1.3. Khí hậu thủy văn
• 3.1.4. Tình hình cơ bản của địa điểm nghiên cứu Công ty CP giống lâm nghiệp vùng Tây Nguyên
• 3.1.5. Đặc điểm hiện trạng tài nguyên rừng
• 3.1.6. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Điều kiện dân sinh – kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Dân số và lao động
• 3.2.2. Y tế và giáo dục
• 3.2.3. Giao thông – thủy lợi
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên , kinh tế - xã hội đến công tác giao khoán bảo vệ rừng tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên
• 4.1.2. Ảnh hưởng các yếu tố kinh tế - xã hội
• 4.2. Hiệu quả công tác giao khoán bảo vệ rừng tại xã Xuân Thọ
• 4.2.1. Tình hình giao khoán bảo vệ rừng tại xã Xuân Thọ
• 4.2.2. Công tác quản lí, giám sát hoạt động hộ nhận khoán
• 4.2.3. Quyền lợi và nghĩa vụ của người dân được giao khoán
• 4.2.4. Đánh giá hiệu quả công tác giao khoán tại Công ty
• 4.2.5. Vai trò của các bên liên quan trong công tác QLBVR ở xã Xuân Thọ
• 4.2.6. Thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức (SWOT) trong quá trình thực hiện giao khoán rừng
• 4.3. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giao khoán rừng
• 4.3.1. Hoàn chỉnh cơ chế thực hiện
• 4.3.2. Tăng cường quản lý Nhà nước về tài nguyên rừng
• 4.3.3. Nâng cao năng lực quản lý, sử dụng rừng của hộ gia đình
• 4.3.4. Củng cố, tổ chức lại bộ máy quản lý và nâng cao năng lực quản lý
• 4.3.5. Thực thi pháp luật
• 4.3.6. Phát triển kinh tế nâng cao đời sống cho người dân sống trong khu vực gần rừng
• 4.3.7. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG CÂU HỎI PHỎNG VẤN HỘ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng Tại Tây Nguyên

Công tác khoán bảo vệ rừng tại Công ty Cổ phần Giống Cây Lâm Nghiệp Vùng Tây Nguyên đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên rừng và phát triển kinh tế địa phương. Với diện tích rừng lớn, Tây Nguyên là khu vực có tiềm năng lớn cho việc phát triển lâm nghiệp bền vững. Tuy nhiên, việc thực hiện công tác này vẫn gặp nhiều thách thức, từ nhận thức của người dân đến chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

1.1. Tình Hình Rừng Tại Tây Nguyên

Tây Nguyên có diện tích rừng phong phú, nhưng tình trạng khai thác trái phép và suy giảm tài nguyên đang diễn ra nghiêm trọng. Việc bảo vệ rừng cần được chú trọng hơn nữa để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.2. Vai Trò Của Công Ty Cổ Phần Giống Cây Lâm Nghiệp

Công ty Cổ phần Giống Cây Lâm Nghiệp Vùng Tây Nguyên không chỉ cung cấp giống cây mà còn tham gia tích cực vào công tác bảo vệ rừng, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của rừng.

II. Những Thách Thức Trong Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng

Mặc dù công tác khoán bảo vệ rừng đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Mức độ nhận thức của người dân về bảo vệ rừng còn thấp, và chính sách hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả.

2.1. Nhận Thức Của Người Dân Về Bảo Vệ Rừng

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về lợi ích của việc bảo vệ rừng, dẫn đến tình trạng khai thác bừa bãi. Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức.

2.2. Chính Sách Hỗ Trợ Chưa Đáp Ứng

Chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng. Cần có những điều chỉnh để phù hợp với thực tế địa phương.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng

Để đánh giá hiệu quả công tác khoán bảo vệ rừng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu và phân tích sẽ giúp đưa ra những giải pháp phù hợp.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính

Sử dụng phỏng vấn và khảo sát để thu thập ý kiến của người dân về công tác khoán bảo vệ rừng. Điều này giúp hiểu rõ hơn về thực trạng và nhu cầu của cộng đồng.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng

Áp dụng các chỉ số đánh giá cụ thể để đo lường hiệu quả của công tác khoán. Các số liệu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình bảo vệ rừng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng

Công tác khoán bảo vệ rừng đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho cộng đồng địa phương. Việc tăng cường quản lý và bảo vệ rừng không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên mà còn nâng cao đời sống người dân.

4.1. Tăng Thu Nhập Cho Người Dân

Công tác khoán đã giúp người dân có thêm nguồn thu nhập từ việc bảo vệ và phát triển rừng. Điều này khuyến khích họ tham gia tích cực hơn vào công tác bảo vệ tài nguyên.

4.2. Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Việc bảo vệ rừng không chỉ giúp duy trì nguồn tài nguyên mà còn bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng Tại Tây Nguyên

Công tác khoán bảo vệ rừng tại Công ty Cổ phần Giống Cây Lâm Nghiệp Vùng Tây Nguyên cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Các giải pháp cần thiết phải được thực hiện để nâng cao hiệu quả và bền vững.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho người dân tham gia bảo vệ rừng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác khoán.

5.2. Tương Lai Của Công Tác Khoán Bảo Vệ Rừng

Công tác khoán bảo vệ rừng có tiềm năng lớn để phát triển bền vững. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình mới để nâng cao hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chính sách giao đất, giao rừng và khoán bảo vệ rừng là một chủ trương lớn của Nhà nước Việt Nam nhằm chuyển đổi phương thức quản lý từ lâm nghiệp quốc doanh sang lâm nghiệp xã hội. Mô hình này hướng đến mục tiêu kép: vừa huy động nguồn lực xã hội để bảo vệ và phát triển rừng bền vững, vừa tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho cộng đồng dân cư địa phương sống ven rừng.

Tại xã Xuân Thọ, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, diện tích đất lâm nghiệp do Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên quản lý đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ môi trường cảnh quan và cung cấp nguồn sinh kế cho người dân bản địa. Trong lịch sử, người dân địa phương đã có tập quán khai thác lâm sản ngoài gỗ (như nấm, phong lan, cây thuốc, cà phê, ngân hoa) và săn bắt động vật hoang dã (rắn, tắc kè, gà rừng, chim, ong mật). Việc khai thác quá mức đã từng gây suy giảm nghiêm trọng tài nguyên rừng tự nhiên. Mặc dù công tác giao khoán bảo vệ rừng đã được triển khai và mang lại những hiệu quả nhất định, thực tiễn tại đơn vị vẫn ghi nhận nhiều bất cập: nhận thức về bảo vệ rừng của một bộ phận người dân chưa đồng đều, mức chi trả tiền công nhận khoán còn thấp so với mặt bằng phát triển kinh tế - xã hội, áp lực chuyển đổi đất rừng sang canh tác nông nghiệp (cà phê, rau hoa) và nguy cơ xâm lấn đất rừng vẫn hiện hữu.

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá công tác khoán bảo vệ rừng tại Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng" do sinh viên Huỳnh Hoàng Sơn thực hiện (ngành Lâm sinh, Khoa Lâm học, Trường Đại học Lâm nghiệp – Phân hiệu Đồng Nai, năm 2023, dưới sự hướng dẫn của ThS. Bùi Thị Thu Trang) tập trung giải quyết các vấn đề sau:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả của công tác giao khoán đất lâm nghiệp đến hoạt động quản lý, bảo vệ rừng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng tại Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên trên địa bàn xã Xuân Thọ, thành phố Đà Lạt.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Làm rõ thực trạng giao khoán bảo vệ rừng tại địa phương.
  2. Xác định các yếu tố thuận lợi và khó khăn (tự nhiên, kinh tế - xã hội) tác động đến công tác giao khoán quản lý bảo vệ rừng.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giao khoán bảo vệ rừng trong thời gian tới.
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Chính sách, văn bản chỉ đạo của Nhà nước và địa phương về giao khoán rừng; thực trạng và kết quả thực hiện công tác giao khoán quản lý bảo vệ rừng; đời sống kinh tế và sự biến đổi 5 nguồn vốn sinh kế (tự nhiên, con người, xã hội, tài chính, vật chất) của các hộ gia đình nhận khoán.
  • Phạm vi không gian: Địa bàn xã Xuân Thọ, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng (thuộc lâm phần Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên quản lý).
  • Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện trong thời gian 10 tuần, từ ngày 18/02/2023 đến ngày 29/04/2023; số liệu thứ cấp được thu thập và tổng hợp trong giai đoạn 2018–2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở pháp lý và lý luận quản lý tài nguyên rừng cộng đồng:

• Khung chính sách và pháp luật áp dụng:
  • Luật Lâm nghiệp 2017; Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004; Luật Đất đai 1993 và 2013; Luật Cư trú 2006.
  • Chỉ thị số 29-CT/TW ngày 12/11/1983 của Ban Bí thư; Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 05/04/1988 của Bộ Chính trị.
  • Nghị định số 02/CP (1994), Nghị định số 01/CP (1995), Nghị định số 135/2005/NĐ-CP, Nghị định số 23/2006/NĐ-CP, Nghị định số 75/2015/NĐ-CP, Nghị định số 168/2016/NĐ-CP và Nghị định số 156/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
  • Quyết định số 178/2001/QĐ-TTg, Quyết định số 304/2005/QĐ-TTg, Quyết định số 100/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
  • Quyết định số 2353/QĐ-UBND ngày 02/11/2015 và Văn bản số 545/UBND-LN ngày 01/02/2016 của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc cho thuê và quản lý bảo vệ rừng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu (Ngoại nghiệp):
  • Phương pháp kế thừa tài liệu: Thu thập hồ sơ địa chính, báo cáo quản lý bảo vệ rừng hàng năm của Công ty, số liệu thống kê hiện trạng tài nguyên rừng, điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của xã Xuân Thọ.
  • Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA): Khảo sát theo tuyến lát cắt địa hình; phỏng vấn bán cấu trúc cán bộ quản lý Công ty, cán bộ Kiểm lâm địa bàn và lãnh đạo địa phương.
  • Phương pháp điều tra xã hội học hộ gia đình: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi ngẫu nhiên 15 hộ gia đình nhận khoán (chiếm 55% trên tổng số 27 hộ gia đình nhận khoán của toàn xã).
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu (Nội nghiệp):
  • Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp số liệu định lượng, lập bảng so sánh và biểu đồ trên phần mềm Microsoft Excel.
  • Áp dụng ma trận phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) để đánh giá toàn diện môi trường quản lý giao khoán bảo vệ rừng.
  • Phân tích sơ đồ Venn nhằm xác định mức độ tương tác và tầm ảnh hưởng của các bên liên quan (Công ty, UBND xã, Hạt Kiểm lâm, Ban Lâm nghiệp, hộ dân).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa kinh nghiệm quốc tế và tiến trình thực hiện chính sách giao khoán rừng tại Việt Nam. Trên thế giới, quản lý rừng hộ gia đình và rừng cộng đồng chiếm tỷ trọng đáng kể: tại Châu Âu, sở hữu tư nhân chiếm 50% diện tích rừng (trong đó 80% do cá nhân/hộ gia đình quản lý; Phần Lan có 62% diện tích rừng do hộ gia đình quản lý; Thụy Điển có 50% rừng thuộc tư nhân); tại Mỹ Latinh, cộng đồng quản lý khoảng 216 triệu ha (Mexico giao trên 80% rừng cho cộng đồng); tại Bắc Mỹ, lâm nghiệp quy mô nhỏ chiếm 58% tại Mỹ và 8% tại Canada; tại Châu Á - Thái Bình Dương, các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia và Philippines đều triển khai các cơ chế trao quyền quản lý đất rừng gắn với sinh kế nông nghiệp.

Tại Việt Nam, qua hơn 30 năm thực hiện từ Chỉ thị 29-CT/TW (1983) và các Nghị định 02/CP, 01/CP, 135/2005/NĐ-CP, 168/2016/NĐ-CP, việc giao khoán rừng đã chuyển hóa cơ bản nhận thức xã hội, hạn chế nạn phá rừng và tạo động lực phát triển kinh tế hộ. Tác giả cũng tổng thuật các nghiên cứu trong nước (Clement & Amezaga, 2009; Thạch Thị Phương Dung, 2012; Quách Phong Sơn, 2014; Đàm Trọng Tuấn, 2012; Huỳnh Văn Chương, 2018; Nguyễn Từ Đức, 2018) nhằm khẳng định tính tất yếu của việc đánh giá tác động giao khoán đối với sinh kế và bảo vệ rừng tại vùng Tây Nguyên.

Chương 2: Đối tượng - Nội dung và Phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết cơ sở phương pháp luận, chỉ tiêu nghiên cứu, quy trình điều tra thực địa 10 tuần, thiết kế bảng câu hỏi phỏng vấn hộ gia đình và quy trình phân tích số liệu nội nghiệp kết hợp phân tích ma trận SWOT và phân tích thể chế quản lý.

Chương 3: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu

Chương này phản ánh toàn diện các đặc trưng tự nhiên và dân sinh tại địa bàn nghiên cứu:

• Điều kiện tự nhiên: Xã Xuân Thọ nằm ở độ cao trung bình 1.520 m so với mực nước biển, địa hình sơn nguyên phân cắt mạnh chia thành hai bậc rõ rệt (vùng lòng chảo 1.500 m và vành đai núi cao 1.700 m với độ dốc lớn > 20°). Khí hậu nhiệt đới núi cao có nhiệt độ trung bình năm 18,3°C, lượng mưa trung bình 1.730 mm/năm và độ ẩm 85%, phân chia mùa mưa (tháng 4–10) và mùa khô (tháng 11–3) rõ rệt. Thủy văn gồm suối Đa C’Cao (dài 24,2 km), thác Hang Cọp và hệ thống hồ nhân tạo (Hồ 6, Hồ 8 Đa Lộc - Lộc Quý) với dung tích 0,138 triệu m³.
• Hiện trạng tài nguyên rừng: Diện tích rừng do Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên quản lý tại xã Xuân Thọ là 757,69 ha (rừng lá kim phòng hộ cảnh quan), bao gồm:

Loại trạng thái rừng	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)	Đặc điểm trữ lượng
Rừng lá kim giàu (GLK)	114,63	15,14	Trữ lượng trên 200 m³/ha
Rừng lá kim trung bình (TBLK)	303,73	40,11	Trữ lượng từ 100 đến 200 m³/ha
Rừng lá kim nghèo (NLK)	123,10	16,26	Trữ lượng từ 50 đến 100 m³/ha
Rừng lá kim kiệt (KLK)	215,67	28,49	Trữ lượng dưới 50 m³/ha
Tổng cộng	757,13	100,0	Rừng thông ba lá thuần loại

• Đặc điểm sinh vật: Thực vật có khoảng 26 loài cây gỗ lớn, 105 loài cây gỗ nhỏ, cây hoa cảnh; tầng ưu thế là Thông ba lá (Pinus kesiya), thảm tươi dưới tán gồm họ Sim, Mua, Thầu dầu, Cà phê, cùng các loài cây thuốc (Ba kích, Đảng sâm) và phong lan rừng. Động vật gồm 27 loài thú, bò sát và 21 loài chim (Sóc chân vàng, Dơi chó ấn, Gà rừng, Tắc kè, Rồng đất...).
• Đặc điểm kinh tế - xã hội: Dân số xã Xuân Thọ có 6.246 người, mật độ 85 người/km²; trong đó có 4.122 người trong độ tuổi lao động (chiếm 66,6%), lao động nông lâm nghiệp là 2.107 người (chiếm 50%). Dân tộc Kinh chiếm 85%, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 15% (K’ho, Hoa, Dao, Ê đê). Cơ sở hạ tầng có tuyến Quốc lộ 20 chạy qua, mạng lưới giao thông liên thôn thuận tiện.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp các phân tích thực nghiệm chi tiết về công tác giao khoán bảo vệ rừng:

• Tác động của các yếu tố tự nhiên và xã hội: Địa hình dốc và chia cắt gây khó khăn cho công tác tuần tra bảo vệ vào mùa mưa, đồng thời hệ thống đường mòn tạo kẽ hở cho lâm tặc xâm nhập. Về xã hội, 85% người Kinh có dân trí cao tạo thuận lợi cho việc tiếp thu kỹ thuật, trong khi 15% dân tộc thiểu số thiếu đất canh tác dễ nảy sinh áp lực phá rừng mở rộng vườn cà phê.
• Diễn biến diện tích và hộ nhận khoán (2018–2022):

Năm	Diện tích giao khoán (ha)	Diện tích nghiệm thu (ha)	Diện tích giảm (ha)	Số hộ nhận khoán
2018	757,69	755,99	1,70	27
2019	755,99	755,55	0,44	26
2020	755,55	753,65	1,90	27
2021	753,65	753,45	0,20	26
2022	753,45	753,07	0,38	27

• Tình hình vi phạm lâm luật: Trong 5 năm xảy ra 40 vụ vi phạm lâm luật (năm 2020 cao nhất với 13 vụ; năm 2019 thấp nhất với 4 vụ; năm 2022 ghi nhận 8 vụ vi phạm với diện tích 3.956 m² và khối lượng lâm sản thiệt hại 13,501 m³). Toàn bộ các vụ vi phạm được xử lý bởi UBND xã Xuân Thọ và Hạt Kiểm lâm thành phố Đà Lạt, chủ yếu là hành vi chặt hạ cây gỗ nhỏ lẻ và lấn chiếm đất rừng do đối tượng bên ngoài thực hiện.

Năm	Tổng số vụ	Vắng chủ	Có chủ	Diện tích vi phạm (m²)	Khối lượng (m³)	UBND xã xử lý	Hạt Kiểm lâm xử lý
2018	8	0	8	17.000	4,330	5	3
2019	4	1	3	4.412	0,000	4	0
2020	13	2	11	19.000	0,000	7	6
2021	7	0	7	4.310	1,948	4	3
2022	8	2	6	3.956	13,501	8	8

• Hiệu quả kinh tế và đời sống hộ nhận khoán: Mức đơn giá nhận khoán bảo vệ rừng năm 2022 đạt 700.000 đồng/ha/năm (mức quy định trần 783.000 đồng/ha/năm). Mỗi hộ nhận khoán có diện tích trung bình từ 20–25 ha, mang lại nguồn thu ổn định 13–20 triệu đồng/năm, đóng góp 20–25% vào tổng thu nhập của hộ gia đình.
• Kết quả điều tra 15 hộ gia đình:

Tiêu chí điều tra	Phân loại	Số hộ (n = 15)	Tỷ lệ (%)
Nghề nghiệp chính	Sản xuất nông nghiệp	10	67,0
	Buôn bán	3	20,0
	Nghề rừng	1	6,5
Diện tích nhận khoán	15 – 20 ha	3	20,0
	20 – 25 ha	8	53,0
	> 25 ha	4	27,0
Tập huấn khuyến nông	Đã tham gia	11	73,0
	Chưa tham gia	4	27,0
Tham gia tuần tra rừng	Có tham gia	15	100,0
	Không tham gia	0	0,0

• Phân tích SWOT và các bên liên quan: Ma trận SWOT chỉ ra điểm mạnh về quỹ rừng tập trung và sự đồng thuận của 27 hộ nhận khoán (100% tham gia tuần tra); điểm yếu là nguồn kinh phí hỗ trợ thấp, 70% diện tích rừng tự nhiên và 10% rừng trồng hết chu kỳ không được Nhà nước cấp bù ngân sách bảo vệ; cơ hội phát triển du lịch cảnh quan Đà Lạt; thách thức từ áp lực tăng giá đất và thị trường buôn bán lâm sản lậu.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa và đúc kết các kết quả thực tiễn quan trọng:

• Kết quả bảo vệ diện tích rừng: Giai đoạn 2018–2022, Công ty duy trì ổn định diện tích giao khoán cho 27 hộ gia đình (năm 2018 là 757,69 ha; năm 2022 là 753,45 ha), diện tích nghiệm thu hàng năm đạt trên 99,5% (năm 2022 đạt 753,07 ha), mức suy giảm diện tích rất nhỏ (chỉ biến động từ 0,2 đến 1,9 ha/năm do sạt lở hoặc điều chỉnh ranh giới).
• Kết quả nâng cao sinh kế: Chính sách giao khoán tạo thêm việc làm ổn định cho lao động nông nhàn, bảo đảm thu nhập bổ sung từ 13–20 triệu đồng/hộ/năm (chiếm 20–25% tổng thu nhập gia đình), kết hợp quyền lợi tận thu củi khô và lâm sản phụ.
• Hệ thống 7 nhóm giải pháp do tác giả đề xuất:
  1. Hoàn chỉnh cơ chế thực hiện: Nâng mức chi trả tiền công khoán bảo vệ rừng sát với chi phí thực tế và giá cả thị trường; đơn giản hóa thủ tục khai thác tận thu cây gỗ đổ gãy, lâm sản phụ.
  2. Tăng cường quản lý Nhà nước về tài nguyên rừng: Rà soát, cắm mốc ranh giới rõ ràng giữa đất rừng phòng hộ của Công ty và đất sản xuất nông nghiệp của các hộ dân lân cận.
  3. Nâng cao năng lực quản lý, sử dụng rừng của hộ gia đình: Đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông lâm kết hợp, mở rộng các lớp khuyến nông - khuyến lâm cho 100% hộ dân.
  4. Củng cố bộ máy quản lý: Nâng cao năng lực chuyên môn, trang bị công cụ hỗ trợ và phương tiện tuần tra chuyên dụng cho lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách của Công ty.
  5. Tăng cường thực thi pháp luật: Phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Công ty, Hạt Kiểm lâm thành phố Đà Lạt và UBND xã Xuân Thọ trong xử lý nghiêm các vụ vi phạm chặt phá rừng, lấn chiếm đất.
  6. Phát triển kinh tế gắn với sinh kế: Hỗ trợ vốn vay ưu đãi, phát triển các mô hình trồng xen cây dược liệu dưới tán rừng (Ba kích, Đảng sâm) và dịch vụ du lịch sinh thái cảnh quan.
  7. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Đổi mới nội dung tuyên truyền lâm luật thông qua các buổi họp thôn, gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với các cam kết hưởng lợi lâu dài.
• Đóng góp của khóa luận: Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng 5 năm (2018–2022) về tình hình quản lý rừng, biến động diện tích, hồ sơ vi phạm lâm luật và cơ cấu kinh tế hộ tại một doanh nghiệp giống lâm nghiệp chuyển đổi mô hình quản lý tại địa bàn đặc thù thành phố Đà Lạt.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Thời gian nghiên cứu thực địa ngắn (10 tuần); dung lượng mẫu khảo sát định lượng dừng ở mức 15 hộ gia đình (mặc dù đạt 55% tổng số hộ nhận khoán nhưng quy mô tuyệt đối chưa lớn); đề tài chưa đi sâu phân tích đánh giá định lượng trữ lượng tăng trưởng sinh khối và đa dạng sinh học tầng cây gỗ bằng các phương pháp đo đếm ô tiêu chuẩn chuyên sâu.
• Hướng mở nghiên cứu: Đề xuất các nghiên cứu tiếp theo mở rộng phạm vi đánh giá trên toàn bộ 925,12 ha rừng thuộc phạm vi quản lý của Công ty trên cả hai xã; ứng dụng công nghệ viễn thám và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để giám sát diễn biến rừng theo chuỗi thời gian; nghiên cứu cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) gắn với mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp tại Đà Lạt.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu là nguồn tham khảo trực tiếp cho sinh viên, học viên cao học ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế nông lâm nghiệp khi thực hiện các đề tài về lâm nghiệp xã hội, đánh giá chính sách khoán rừng và sinh kế cộng đồng ven rừng.
• Giá trị thực tiễn: Khóa luận là cơ sở dữ liệu hữu ích để Ban lãnh đạo Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên, Hạt Kiểm lâm Đà Lạt và UBND xã Xuân Thọ rà soát quy trình hợp đồng khoán, điều chỉnh đơn giá chi trả và hoàn thiện phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Diện tích rừng giao khoán và số lượng hộ tham gia tại Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên (xã Xuân Thọ) trong năm 2022 là bao nhiêu?
Năm 2022, tổng diện tích rừng đưa vào giao khoán là 753,45 ha cho 27 hộ gia đình, diện tích được nghiệm thu đạt chuẩn là 753,07 ha (diện tích giảm là 0,38 ha).

2. Mức chi trả tiền công nhận khoán bảo vệ rừng và mức đóng góp vào thu nhập của hộ gia đình là bao nhiêu?
Năm 2022, đơn giá chi trả tiền công bảo vệ rừng là 700.000 đồng/ha/năm. Với diện tích nhận khoán trung bình từ 20–25 ha/hộ, mỗi hộ gia đình thu được 13–20 triệu đồng/năm, chiếm từ 20–25% tổng thu nhập hàng năm của hộ.

3. Tình hình vi phạm pháp luật quản lý bảo vệ rừng tại xã Xuân Thọ trong giai đoạn 2018–2022 diễn biến như thế nào?
Trong giai đoạn 2018–2022, tổng cộng có 40 vụ vi phạm lâm luật xảy ra trên diện tích giao khoán. Năm 2020 ghi nhận số vụ vi phạm cao nhất (13 vụ với 19.000 m² diện tích bị ảnh hưởng); năm 2019 có số vụ thấp nhất (4 vụ với 4.412 m²). Các vụ việc chủ yếu do người bên ngoài xâm nhập khai thác trộm và được xử lý bởi UBND xã Xuân Thọ và Hạt Kiểm lâm thành phố Đà Lạt.

4. Khảo sát 15 hộ gia đình nhận khoán cho thấy đặc điểm nghề nghiệp và sự tham gia công tác tuần tra bảo vệ rừng ra sao?
Kết quả phỏng vấn 15 hộ (chiếm 55% tổng số hộ nhận khoán) cho thấy: 67% hộ có nghề chính là sản xuất nông nghiệp, 20% buôn bán, 6,5% làm nghề rừng. Có 73% số hộ từng tham gia các lớp tập huấn khuyến nông và 100% số hộ (15/15 hộ) đều trực tiếp tham gia công tác tuần tra bảo vệ diện tích rừng nhận khoán.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Hoàng Sơn đã phản ánh chân thực, có căn cứ khoa học về thực trạng thực hiện chính sách giao khoán bảo vệ 757,69 ha rừng thông phòng hộ cảnh quan tại Công ty Cổ phần Giống cây Lâm nghiệp vùng Tây Nguyên giai đoạn 2018–2022. Mô hình giao khoán cho 27 hộ gia đình đã chứng minh hiệu quả giữ vững diện tích rừng trên 99,5% và tạo nguồn thu bổ sung 20–25% sinh kế cho người dân bản địa. Hệ thống 7 giải pháp toàn diện về cơ chế chính sách, kỹ thuật lâm sinh, thực thi pháp luật và sinh kế nông lâm kết hợp được đề xuất có tính ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản lý bảo vệ rừng tại thành phố Đà Lạt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Chính sách giao đất lâm nghiệp của các nước trên thế giới Tại Châu Âu, quản lý lâm nghiệp ở quy mô hộ gia đình trang trại (Smallholder) là hình thức quản lý rừng cộng đồng chủ yếu ở châu Âu, nó đã là một phần không thể thiếumột phần của quản lý rừng ở hầu hết các nước trong khu vực từ nhiều đời nay (Gilmour, 2016). Hirsch & Schmithüsen (2010) thông qua báo cáo điều tra chủ quản lý rừng tại 23 nước châu Âu (trừ Nga) sở hữu tư nhân chiếm tới 50% rừng và đất rừng trong đó tổng số 80% quản lý bởi cá nhân và hộ gia đình. Tính đến năm 2004 có tới 15 triệu ha rừng do chủ sử hữu là các hộ gia đình trên 23 quốc gia châu âu (Gilmour, 2016). Tuy nhiên, tỉ lệ cơ cấu giữa sở hữu nhà nước và tư nhân về rừng và đất rừng thay đổi giữa các quốc gia.

Chẳng hạn, Áo, Pháp, Na Uy và Slovenia sở hữu tư nhân chiếm tới trên 3/4 tổng diện tích rừng và đất rừng. Ngược lại tỉ lệ này ở Bungari, Cộng Hòa Séc, Ba Lan và Romania nhỏ hơn 1/4. Trong khi đó, một số quốc gia bao gồm một số ở miền Trung và Đông Âu thì 2 tỉ lệ này là cân bằng. Mặt khác, chủ rừng tư nhân với diện tích đất rừng nhỏ chiếm ưu thế, với trên 61% chủ rừng tư nhân có diện tích nhỏ hơn 1ha và 86% chủ rừng tư nhân có diện tích nhỏ hơn 5 ha.

Trong khi đó chỉ có 1% chủ rừng có diện tích trên 50 ha (F. Cụ thể: Thụy Điển: Nhà nước quản lý 25% diện tích rừng và đất rừng, các công ty lớn sở hữu 25%, còn lại 50% diện tích rừng và đất rừng thuộc sở hữu của các hộ tư nhân. Những khu rừng ở Thụy Điển đã tồn tại hơn một trăm năm; không có phá rừng và thông qua quan sát lượng sinh khối tích lũy trong các khu rừng tăng lên rõ rệt. Các khu rừng được các chuyên gia coi là được quản lý tốt cả về hiệu quả và bảo tồn đa dạng sinh học.

Tính đến năm 2000, tại Thủy Điển có tới 25 000 cổ đông tham gia sở hữu rừng và đất rừng (Carlsson, 1999). Phần Lan: Sở hữu tư nhân về rừng và đất rừng ở Phần Lan mang tính truyền thống, có tới hai phần ba diện tích rừng và đất rừng thuộc sở hữu tư nhân và có khoảng 430.000 chủ rừng, bình quân mỗi chủ rừng sở hữu 33 ha. Đặc biệt, có trên 600.000 3 hộ gia đình quản lý tới 62% diện tích rừng của quốc gia. Tại các nước Nam Mỹ, hệ thống quản lý rừng theo hướng tự chủ cho các chủ rừng được khởi xướng chiếm ưu thế các khu vực ở Nam Mỹ, đặc biệt là trong các khu rừng ở lưu vực sông Amazon (Hajost & Zerbock, 2013).

Quản lý rừng cộng đồng có lịch sử lâu đời tại Mexico, với trên 80% diện tích rừng được quản lý bởi cộng đồng (Bray & Merino-Pérez, 2002). Mexico đã được hưởng lợi từ việc kết hợp giữa các quyền sở hữu với các quyền thương mại và tiếp thị sản phẩm gỗ trên thị trường thế giới (Hajost & Zerbock, 2013), với hơn 3000 cộng đồng trên khắp đất nước xây dựng được kế hoạch phương án quản lý rừng bền vững (F. Gần đây có rất nhiều chính sách liên quan đến quản lý rừng cộng đồng đã được thay đổi tại khu vực Mỹ Latinh ((FAO, 2014). Năm 2010, tại Guatemala đã triển khai chương trình khuyến khích sự tham gia các gia đình trong quản lý rừng và xây dựng mô hình nông lâm kết hợp.

Trong đó, tại Brazil năm 2009 đã chính thức đưa chính sách về quản lý rừng cộng đồng và hộ gia đình vào hệ thống pháp luật nhà nước. Chính sách cung cấp các ưu đãi để các cộng đồng địa phương xây dựng kế hoạch quản lý rừng; người ta ước tính rằng nó đã thu hút sự tham gia của gần 60% cư dân sống gần 210 triệu ha rừng (512 nghìn người bản địa, 3500 người gốc Phi và 545 nghìn gia đình định cư). Trong khi đó ở Peru, chính phủ đã hỗ trợ 4 USD cho mỗi một hectare các hộ gia đình tham gia quản lý rừng bền vững, điều này cho thấy sự thay đổi chính sách theo hướng khuyến khích quản lý rừng cộng đồng như một công cụ để bảo tồn tài nguyên rừng. Theo Hajost & Zerbock (2013) thì tại Mỹ latin cộng đồng hiện đang quản lý 216 triệu ha rừng tương ứng với 1/3 tông diện tích rừng và đất rừng.

Tương tự, Rights và cộng sự (2014) báo cáo tỉ lệ đất rừng dưới quyền cộng đồng quản lý tại khu vực này là 39% và kết quả này đồng nhất với báo cáo của Pacheco (2012) thể hiện ở bảng 1. Dữ liệu cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia trong khu vực về cơ cấu sở hữu rừng và đất rừng. Ví dụ, Colombia, Ecuador, Mexico, Nicaragua và Bolivarian Cộng hòa Venezuela đều có từ 50% trở lên diện tích đất rừng thuộc quyền quản lý của cộng đồng, trong khi Guiana thuộc Pháp và Guatemala có ít hơn 15% đất rừng dưới sự kiểm soát của cộng đồng. Brazil có tổng diện tích rừn lớn nhất được giao 4 cho cộng đồng khoảng 134 triệu ha, tương đương chiếm khoảng 26% tổng diện tích rừng cả nước Tại Bắc Mỹ, giống như ở Châu Âu thì quản lý rừng cộng đồng phổ biến ở cả Canada và Mỹ là lâm nghiệp quy mô nhỏ (các khu rừng thuộc sở hữu tư nhân) và có lịch sử lâu đời ở cả hai đất nước.

Các hình thức hợp tác quản lý rừng, thường được đề cập trong các các quốc gia là “lâm nghiệp cộng đồng” hoặc “lâm nghiệp dựa vào cộng đồng”. Diện tích rừng giao cho cộng đồng tại quốc gia Mỹ latinh Diện tích rừng Rừng cộng đồng Rừng cộng đồng Quốc gia (triệu ha) (triệu ha) (%) Bolivia 57.3 Ở Canadia duy nhất chỉ có 8% diện tích rừng thuộc quyền sở hữu tư nhân trong đó 84% là cá nhân (FAO, 2010). Lâm nghiệp trang trại ở Canada bao gồm tổng cộng 19 triệu ha rừng và sản xuất khoảng 27 triệu mét khối gỗ mỗi năm chiếm 14% sản lượng khai thác gỗ của đất nước. Rừng quy mô nhỏ cũng góp phần duy trì các chức năng phòng hộ đầu nguồn và môi trường sống của động vật hoang dã, cùng với vai trò tạo cảnh quan cho ngành du lịch giải trí (Wyatt & Bourgoin, 2010).

Đã có 116 dự án lâm nghiệp cộng đồng ở Canada, chủ yếu ở các tỉnh British Columbia, Ontario và Quebec hoạt động thông qua các tổ chức chính quyền địa phương. Trong đó 60% hoạt động trên đất ở các đảo, trong khi 40% còn lại trên đất liền thuộc sở hữu của chính 5 quyền địa phương. Diện tích trung bình của các khu rừng cộng đồng này là 4 200 ha (diện tích trung bình khu rừng là 14300 ha) và tuổi rừng trung bình là 10 năm. Tổng số diện tích rừng cộng đồng được thống kê là 1,56 triệu ha.

Trong số các dự án rừng cộng đồng, có tới 60 phần trăm được đánh giá là có khả năng tự cung cấp tài chính và 9% có sự tham gia của những người bản địa (Wyatt & Bourgoin, 2010). Ở Mỹ, 58% diện tích rừng (179 triệu ha) nằm trong quyền quản lý của tư nhân, trong đó 69% thuộc cá nhân quản lý (FAO, 2015).3 triệu gia đình và cá nhân quản lý 105 triệu ha rừng và đóng góp 50% sản lượng gỗ toàn quốc gia (Zhang et al. Đầu những năm 2000 đã có hơn 13 dự án lâm nghiệp cộng đồng được triển khai tại Mỹ dưới sự hỗ trợ của quỹ Forrd, đã thu được thành quả to lớn về mặt lý luận và thực tiễn cho công tác quản lý rừng dựa vào cộng đồng (Melanie, 2009; Melanie & Schreckenberg, 2009). Tại châu Phi, quản lý rừng cộng đồng đã được triển khai tại hơn 35 quốc gia trong khu vực, nhiều quốc gia trong số đó đã ban hành nhiều chính sách và công cụ hỗ trợ giao đất cho cộng đồng và dân cư.

Theo số liệu thống kê có tới 5000 cộng đồng tham gia vào công tác quản lý rừng tại 100 vườn quốc gia và hơn 1000 khu bảo tồn tại đây (Gilmour, 2016). Theo Rights et al. (2014) dựa vào dữ liệu thu thập từ 12 quốc gia ở châu Phi diện tích rừng cộng đồng quản lý là khoảng 6% (bảng 1. Diện tích rừng giao cho cộng đồng tại quốc gia Châu Phi Diện tích rừng Rừng cộng đồng Rừng cộng đồng Quốc gia (triệu ha) (triệu ha) (%) Angola 58.1 DRP of the 154.1 Nhìn chung, quản lý rừng cộng đồng ở các quốc gia châu phi còn tương đối mới, các dự án rừng cộng đồng mới được cách đây khoảng 10 năm và vẫn đang trong quá trình thực hiện.

Hầu hết các dự án nguồn kinh phí do nhà tài trợ bên ngoài, thường có sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ quốc tế, và quản lý rừng cộng đồng đã được đưa vào các chính sách, văn bản của chính phủ ở các quốc gia đặc biệt là tại Tanzania với 67% diện tích đất rừng thuộc cộng đồng địa phương quản lý (Rights et al. Quản lý rừng cộng đồng bắt đầu ở Châu Á và Thái Bình Dương vào những năm 1980 dưới hình thức các sáng kiến địa phương, phần lớn đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và và mối quan tâm của chính phủ về nạn suy thoái rừng (Gilmour, 2016). Theo dữ liệu thống kê 16 quốc gia trong khu vực, tổng cộng 185 triệu ha đất rừng giao cho cộng đồng quản lý, chiếm 34 phần trăm tổng diện tích đất rừng, số liệu thể hiện bảng 1. Diện tích rừng giao cho cộng đồng tại Châu Á, Thái Bình Dương Diện tích rừng Rừng cộng đồng Rừng cộng đồng Quốc gia (triệu ha) (triệu ha) ( %) Australia 123 41.87 34 Nhật Bản: Có ba hình thức sở hữu đất lâm nghiệp, đó là sở hữu Nhà nước, sở hữu công cộng và sở hữu tư nhân: Nhà nước sở hữu 7,84 triệu ha, chiếm 31,2% rừng và đất rừng của cả nước, những diện tích rừng và đất rừng này chủ yếu ở những nơi xa xôi hẻo lánh, địa hình hiểm trở,.

Các tổ chức chính quyền địa phương sở hữu trên 2,7 triệu ha, chiếm 10,74%. Các công ty tư nhân và các HGĐ sở hữu 14,6 triệu ha, chiếm 58,10%. Có tới 88% chủ rừng là các hộ tư nhân, trong số đó 89% là những người có từ 0,1 ha – 5 ha đất lâm nghiệp; 10,7% là những chủ hộ tư nhân có từ 5 ha - 50 ha còn lại 0,4% là những chủ hộ tư nhân có trên 50 ha đất lâm nghiệp.