MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Đất đai là sản phẩm tự nhiên , là tài ngu yên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi Quố c gia, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình , cá nhân. Đất đai là tƣ liệu sản xuất đặc biệt , là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình sản xuất giúp xã hô ̣i không ngƣ̀ng phát triể n. Nƣớc ta đang trong thời ký thƣ̣c hiê ̣n công nghiê ̣p hoá , hiê ̣n đa ̣i hoá đấ t nƣớc, nhiề u dƣ̣ án nhƣ các khu công nghiê ̣p , nhà máy, các khu đô thị mới , khu dân cƣ đang đƣơ ̣c triể n khai mô ̣t cách mạnh mẽ.
Vâ ̣y, để thực hiện các dự án phát triển kinh tế – xã hội Nhà nƣớc phải thu hồi một phần đất ngƣời dân đang sử dụng. Công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn , phƣ́c ta ̣p và đƣơ ̣c xã hô ̣i đă ̣c biê ̣t quan tâm. Bởi công tác bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn , ảnh hƣởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chƣ́c, hô ̣ gia đình và cá nhân. Thƣ̣c tế , qua nhiề u dƣ̣ á n đã cho thấ y công tác giải phóng mặt bằng vẫn còn nhiều bất cập.
Cùng với sự phát triển của cả nƣớc nói chung và huyện Lộc Bình nói riêng trong nhƣ̃ng năm gầ n đây đã có nhiề u công trình , dƣ̣ án đƣơ ̣c triể n khai nhằ m mu ̣ c đić h đẩ y ma ̣nh nề n kinh tế của tin ̉ h , nâng cao chấ t lƣơ ̣ng cuô ̣c số ng của ngƣời dân và góp phần không nhỏ vào sự nghiệp phát triển chung của cả nƣớc. Để đảm bảo tiế n đô ̣ thƣ̣c hiê ̣n các dƣ̣ án trên điạ bàn huyê ̣n thì công tá c thu hồ i , bồ i thƣờng và giải phóng mặt bằng phải đƣợc thực hiện một cách nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, trên thƣ̣c tế thì công tác bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng còn gă ̣p nhƣ̃ng trở ngại, khó khăn dẫn đến việc bàn giao mă ̣t bằ ng cho đơn vi ̣thi công còn chƣa kip̣ thời, làm ảnh hƣởng đến tiến độ thi công của các dƣ̣ án trên điạ bàn huyê ̣n. Thƣ̣c hiê ̣n chiń h sách ƣu tiên phát triể n kinh tế ha ̣ tầ ng giao thông – vâ ̣n tải miề n núi của Đảng và N hà nƣớc, trong nhƣ̃ng năm đổ i mới huyê ̣n Lô ̣c Bin ̀ h đã chú trọng đầu tƣ phát triển, xây dƣ̣ng hê ̣ thố ng giao thông hơ ̣p lý , đủ để phu ̣c vu ̣ kip̣ thời nhu cầ u kinh tế đang bƣớc vào giai đoa ̣n hô ̣i nhâ ̣p.
Dƣ̣ án xây dƣ̣ng đƣờng giao e 2 thông nông thôn Bản Cảng – Nà Giàng (Nà Già ), xã Tú Đoạn khu Kinh tế Quốc phòng Mẫu Sơn , tỉnh Lạng Sơn /QK1 và dự án nâng cấp hệ thố ng thủy lơ ̣i Tà Keo phục vụ cho nhu cầu đi lại cũng nhƣ nhu cầu sản xuất của ngƣời dân , thuâ ̣n tiện cho viê ̣c giao lƣu kinh tế , văn hoá, xã hội giữa các ngành kinh tế , các thành phần kinh tế và nhân dân. Góp phần thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá , hiê ̣n đa ̣i hoá vào sƣ̣ phát triể n kinh tế trong toàn huyê ̣n. Xuấ t phá t tƣ̀ nhƣ̃ng vấ n đề trên và nhâ ̣n thƣ́c đƣơ ̣c tầ m quan tro ̣ng của công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng , đƣơ ̣c sƣ̣ đồ ng ý của Ban chủ nhi ệm khoa Quản lý Tài nguyên , Trƣờng Đ ại học Nông Lâm Thá i Nguyên , dƣới sƣ̣ hƣớng dẫn của thầ y giáo PGS .TS Nguyễn Ngo ̣c Nông em tiế n hành thƣ̣c hiê ̣n đề tài : “ Đánh giá công tác bồ i thường giải phóng mặt bằ ng ta ̣i một số dự án trên điạ bàn huyê ̣n Lộc Bình tỉnh La ̣ng Sơn ” 1. Mục tiêu đề tài - Đánh giá kế t quả công tác bồi thƣờng gi ải phóng mặt bằng của một số dƣ̣ án trên địa bàn huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.
- Đánh giá đƣơ ̣c ảnh hƣởng của công tác bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng đế n đời số ng của ngƣời dân trong khu vƣ̣c giải phón g mă ̣t bằ ng. - Đánh giá đƣơ ̣c nhƣ̃ng thuâ ̣n lơ ̣i khó khăn còn tồ n ta ̣i trong công tác bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng của dƣ̣ án. - Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác GPMB trên địa bàn huyện. Yêu cầ u của đề tài - Nắ m vƣ̃ng chí nh sách , pháp luật đất đai , đă ̣c biê ̣t là các chin ́ h sách về bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng và các văn bản có liên quan.
- Nguồ n số liê ̣u, tài liệu điều tra thu thập có độ tin cậy , chính xác, trung thƣ̣c và khách quan , phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồ i thƣờng giải phóng mặt bằng qua một số dự án đƣợc thực hiện trên đại bàn nghiên cứu. - Đƣa ra đƣơ ̣c các giải pháp hơ ̣p lý nhằ m góp phầ n hoàn thiê ̣n viê ̣c thƣ̣c hiê ̣n chính sách bồ i thƣờng giải phóng mă ̣t bằ ng và nâng cao đời số ng nhân dân có đấ t bi ̣ thu hồ i trên cơ sở các văn bản pháp quy , các kết quả nghiên cứu , nhƣ̃ng kinh nghiê ̣m đã làm. Ý nghĩa của đề tài e 3 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đề tài có ý nghiã rấ t quan tro ̣ng trong viê ̣c ho ̣c tâ ̣p và nghiên cƣ́u khoa ho ̣c , giúp củng cố những kiến thức đã học bằng việc áp dụng trực tiếp và gián tiếp vào điề u kiê ̣n thƣ̣c tiễn của điạ phƣơng , có kinh nghiệm th ực tế , hiể u rõ về công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai, cụ thể là bồi thƣờng giải phóng mặt bằng, nhƣ̃ng thuâ ̣n lơ ̣i khó khăn khi bồ i thƣờng dƣ̣ án.1 Ý nghĩa thực tiễn Đề tài góp phầ n đề xuấ t các giải pháp để thƣ̣c hi ện công tác bồi thƣờng thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất ngày càng có hiệu quả. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀ I LIỆU 2.1 Khái quát về công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng 2.1 Khái niệm về giải phóng mặt bằng Từ thực tiễn công tác GPMB ở Việt Nam ta có thể nêu ra một khái niệm nhƣ sau: GPMB là quá trình nhà nƣớc thu hồi đất của các đối tƣợng sử dụng đất (tổ chức, cá nhân, hộ gia đình) chuyển giao cho chủ dự án tổ chức di dời các đối tƣợng nhƣ nhà ở, cây cối hoa màu, công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trả lại mặt bằng để thi công công trình trên cơ sở bồi thƣờng thiệt hại, ổn định cuộc sống cho các đối tƣợng phải di dời.
Công tác GPMB là việc bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế ( Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2003): Luật Đất đai ngày 09 tháng 2 năm 2003) [12]. - Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất đã đƣợc giao cho tổ chức, UBND xã, phƣờng, thị trấn quản lý theo quy định của Luật Đất đai năm 2003 (theo Khoản 5, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003) [12]. - Bồi thường khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất (theo Khoản 6, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003) [12]. - Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí di dời đến địa điểm mới (theo Khoản 7, Điều 4, Luật Đất đai năm 2003) [12].
- Tái định cư khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc bố trí chỗ ở mới cho các hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nƣớc thu hồi đất đang ở để giao cho ngƣời khác sử dụng.2 Đặc điểm của công tác giải phóng mặt bằng Bồi thƣờng GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy, công tác bồi thƣờng GPMB có các đặc điểm sau: e 5 - Tính đa dạng: Mỗi dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, nội thị, mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cƣ đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến công tác GPMB có đặc trƣng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cƣ khá cao, ngành nghề dân cƣ phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại, dịch vụ… quá trình GPMB cũng có những đặc trƣng riêng của nó.
Đối với khu vực ngoại thành hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cƣ là sản xuất nông nghiệp, do đó GPMB cũng đƣợc tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. - Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi ngƣời dân. Ở khu vực nông thôn thì dân cƣ chủ yếu sống vào hoạt động nông nghiệp mà đất đai lại là tƣ liệu sản xuất trong khi trình độ sản xuất lại thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp lại rất khó khăn, do đó tâm lí của ngƣời dân vùng này là giữ đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu đƣợc lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhƣng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên đa phần ngƣời dân đều không muốn mất đi mảnh đất cha ông để lại.
Tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân cƣ tham gia di chuyển là rất khó khăn.