MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhu cầu đất đai để xây dựng cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, khu đô thị,…ngày càng lớn. Công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một việc quan trọng. Đây là điều kiện đầu tiên để triển khai thực hiện các dự án, bên cạnh đó công tác thu hồi đất có tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội; ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nƣớc, chủ đầu tƣ và đặc biệt là đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi.
Bắc Ninh là địa phƣơng có vị trí địa lý thuận lợi, môi trƣờng đầu tƣ thông thoáng nên nền kinh tế của tỉnh trong những năm qua đạt mức tăng trƣởng cao, trên địa bàn tỉnh tập trung nhiều khu công nghiệp, các làng nghề truyền thống đƣợc mở rộng phát triển. Những năm gần đây tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn ra nhanh trên địa bàn toàn tỉnh. Quỹ đất đƣợc chuyển mục đích sử dụng để thực hiện phát triển cơ sở hạ tầng, các khu công nghiệp, các điểm tập trung dân cƣ. Vì vậy đặt ra nhiều vấn đề trong công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, chuyển mục đích sử dụng đất; không chỉ đáp ứng mặt bằng để thực hiện các dự án mà còn phải đƣa ra những giải pháp phát triển kinh tế-xã hội, giải quyết vấn đề việc làm, tái định cƣ cho ngƣời lao động sau khi thu hồi đất.
Khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích là 658 ha, là khu công nghiệp hiện đại, đồng bộ hàng đầu tại miền Bắc. Khu công nghiệp thu hút hàng nghìn công nhân và chuyên gia làm việc, mật độ các phƣơng tiện vận chuyển hàng hóa và đƣa đón công nhân lao động ra vào khu công nghiệp ngày càng tăng, do đó UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định đầu tƣ xây dựng nút giao nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong tạo điều kiện kết nối giao thông. Dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh có tổng diện tích trên 33 nghìn m2 trên địa bàn 2 xã Đông 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiến và Long Châu. Giao thông tại nút giao QL18 vào khu công nghiệp Yên Phong mật độ giao thông đông đúc, thƣờng xuyên xảy ra ùn tắc, hỗn loạn phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Việc thực hiện dự án này góp phần cải thiện tình hình giao thông, đảm bảo trật tự giao thông, đáp ứng nhu cầu giao thông của hàng nghìn công nhân của khu công nghiệp và ngƣời dân trong khu vực. Việc nghiên cứu công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ của dự án sẽ góp phần rút ra đƣợc những bài học và các giải pháp góp phần xây dựng chính sách thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ trên địa bàn tỉnh. Vì vậy việc: Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án xây dựng nút giao nối Quốc lộ 18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá thực trạng công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.
Đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng cho những dự án tƣơng tự trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất; Thu thập tài liệu, số liệu về công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh; Điều tra phỏng vấn trực tiếp ngƣời dân có đất bị thu hồi để thực hiện dự án; Đánh giá, phân tích thực trạng công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng của dự án nhằm đề xuất một số giải pháp cho công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng cho những dự án tƣơng tự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng cho dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối quốc lộ 18 với khu công nghiệp 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Yên Phong Phạm vi nghiên cứu: Diện tích đất thu hồi để thực hiện dự án là hơn 33 nghìn m2, trên địa xã Đông Tiến và xã Long Châu, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh 5. Phƣơng pháp nghiên cứu 1) Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu: - Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và quản lý đất đai trên địa bàn huyện Yên Phong tại Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng huyện Yên Phong - Thu thập các tài liệu, số liệu về công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ tại Dự án xây dựng nút giao hoàn chỉnh nôi QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh tại Ban bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng huyện Yên Phong 2) Phương pháp thống kê tổng hợp: Tổng hợp các số liệu phục vụ cho mục đích nghiên cứu nhƣ: diện tích đất thu hồi, giá đất bồi thƣờng, số lƣợng tài sản gắn liền trên đất… Phân loại, thống kê tổng hợp dƣới dạng các bảng, biểu, đồ thị theo các nội dung nghiên cứu.Ngoài ra sử dụng phần mềm Excel để xử lý các số liệu dạng số.
3) Phương pháp điều tra phỏng vấn bằng phiếu điều tra: Sử dụng phiếu điều tra có sẵn để phỏng vấn trực tiếp ngƣời dân có đất bị thu hồi cho dự án nghiên cứu Đối tƣợng điều tra là toàn bộ 152 hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi Trong đó: xã Đông Tiến 81 phiếu điều tra, xã Long Châu 71 phiếu điều tra 4) Phương pháp phân tích, so sánh: đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ của dự án. Sử dụng phƣơng pháp phân tích để đánh giá và nhận định về việc thực hiện công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng trên dự án nghiên cứu So sánh các kết quả nghiên cứu điểm (số liệu sơ cấp) với số liệu thống kê (số liệu thứ cấp) để đánh giá chung về vấn đề nghiên cứu trên địa bàn huyện. Cơ sở tài liệu thực hiện luận văn Luật đất đai năm 2013; 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013; Thông tƣ số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng Quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất; Thông tƣ số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng Quy định chi tiết về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất; Các Quyết định của UBND tỉnh Bắc Ninh: Số 528/2014/QĐ-UBND ngày 22/12/2014 Quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và thực hiện trình tự thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; Số 552/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 về việc ban hành bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnh 05 năm (2015-2019); Văn bản số 2943/UBND-XDCB ngày 23/10/2015 của UBND tỉnh về việc khảo sát địa điểm lập dự án đầu tƣ xây dựng nút giao kết nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh; Quyết định số 1425/QĐ-UBND ngày 25/11/2015 của UBND tỉnh Bắc Ninh về việc phê duyệt dự án đầu tƣ xây dựng nút giao hoàn chỉnh nối QL18 với khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh; Các báo cáo của các cấp có liên quan đến thực hiện dự án; của Hội đồng giải phóng mặt bằng; Các giáo trình cơ sở địa chính, hệ thống chính sách pháp luật đất đai, các tài liệu chuyên ngành,… Dữ liệu, thông tin từ việc điều tra thực tế tại địa phƣơng. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở khoa học về thu hồi đất, bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng 1. Những khái niệm liên quan 1. Thu hồi đất và thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Theo Hiến pháp 1992 [8], thu hồi đất là văn bản hành chính của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp luật đất đai để phục vụ lợi ích của Nhà nƣớc của xã hội hoạc xử lý hành chính vi phạm pháp luât đất đai của ngƣời sử dụng đất Theo Khoản 11 Điều 3 Luật đất đai năm 2013, Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc quyết định thu lại quyền sử dụng đất của ngƣời đƣợc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngƣời sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai [9] Theo từ điển Tiếng Việt, thiệt hại là bị mất mát hay tổn thất về ngƣời, về của cải vật chất hoặc tinh thần[4]. Nhƣ vậy, thiệt hại khi Nhà nƣớc thu hồi đất là những thiệt hại mà ngƣời dân phải chịu có nguồn gốc trực tiếp hoặc gián tiếp từ công tác thu hồi đất.
Luật đất đai 2013 liệt kê thiệt hại theo các hình thức: thiệt hại về đất, thiệt hại về tài sản và sản xuất kinh doanh [9]. Đây là điểm mới của Luật đất đai 2013 so với các luật trƣớc đó. Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Trong đời sống hàng ngày, bồi thƣờng là thuật ngữ đƣợc sử dụng trong trƣờng hợp một ngƣời có hành vi gây thiệt hại cho ngƣời khác và họ phải có trách nhiệm bồi thƣờng cho ngƣời bị thiệt hại do hành vi của mình gây ra. Theo từ điển tiếng Việt:bồi thƣờng là đền bù bằng tiền những thiệt hại về vật chất và tinh thần mà mình phải chịu trách nhiệm.
Bồi thƣờng thiệt hại do vi phạm hợp đồng, bồi thƣờng cho gia đình ngƣời bị nạn, bồi thƣờng danh dự [14]. Bồi thƣờng có nghĩa là trả lại tƣơng xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của một chủ thể khác gây ra. Điều này có nghĩa: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.