Luận văn việc làm và thu nhập của lao động nông thôn dưới tác động của thu hồi đất trong quá trình đô thị hóa ở huyện phú vang tỉnh thừa thiên huế

Nghiên cứu tác động của thu hồi đất đến việc làm và thu nhập lao động nông thôn trong quá trình đô thị hóa tại huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế.

• Tác giả: Nguyễn Thị A
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Ảnh hưởng của Thu Hồi Đất đến Việc Làm và Thu Nhập Nông Dân ở Phú Vang, Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC LÀM VÀ THU NHẬP CỦA LAO ĐỘNG BỊ THU HỒI ĐẤT CHO QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
• 1.2. ĐÔ THỊ HÓA VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của thu hồi đất đến việc làm nông dân

Quá trình thu hồi đất để phát triển đô thị và công nghiệp tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế đã tạo ra những thay đổi lớn trong việc làm và thu nhập nông dân. Việc thu hồi đất nông nghiệp đã làm giảm diện tích canh tác, dẫn đến việc nhiều hộ gia đình nông dân mất đi nguồn thu nhập chính. Theo số liệu, khoảng 1.800 hộ dân đã bị ảnh hưởng trực tiếp từ việc thu hồi trên 177 ha đất nông nghiệp. Điều này đã đặt ra câu hỏi về khả năng tìm kiếm việc làm mới và thu nhập thay thế cho những người nông dân này. Nhiều hộ đã phải chuyển đổi nghề nghiệp, tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp, tuy nhiên, không phải tất cả đều thành công trong việc tìm kiếm việc làm mới. Một số hộ đã phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp hoặc thu nhập không ổn định.

1.1. Tình hình việc làm trước và sau thu hồi đất

Trước khi thu hồi đất, nhiều hộ nông dân tại Phú Vang có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sau khi đất bị thu hồi, nhiều hộ đã phải đối mặt với việc giảm sút thu nhập. Theo khảo sát, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm hộ bị thu hồi đất tăng lên đáng kể. Nhiều người đã phải tìm kiếm việc làm trong các lĩnh vực khác như xây dựng, dịch vụ, nhưng không phải ai cũng có thể thích nghi nhanh chóng với sự thay đổi này. Một số hộ đã chuyển đổi sang các nghề mới, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ để giúp người dân thích ứng với tình hình mới.

1.2. Chiến lược sinh kế của nông dân sau thu hồi đất

Sau khi bị thu hồi đất, nhiều nông dân đã áp dụng các chiến lược sinh kế khác nhau để thích nghi với điều kiện sống mới. Một số hộ đã tham gia vào các chương trình đào tạo nghề do chính quyền địa phương tổ chức, nhằm nâng cao kỹ năng và tìm kiếm việc làm mới. Tuy nhiên, không phải tất cả các hộ đều có cơ hội tiếp cận các chương trình này. Một số hộ đã phải tự tìm kiếm việc làm trong các lĩnh vực phi nông nghiệp, nhưng gặp nhiều khó khăn do thiếu vốn và kinh nghiệm. Việc chuyển đổi nghề nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động đến đời sống xã hội của người dân. Do đó, cần có các giải pháp hỗ trợ cụ thể để giúp người dân vượt qua giai đoạn khó khăn này.

II. Tác động kinh tế của thu hồi đất đến thu nhập nông dân

Tác động kinh tế của thu hồi đất đến thu nhập nông dân ở huyện Phú Vang là một vấn đề phức tạp. Việc mất đất canh tác đã làm giảm khả năng sản xuất nông nghiệp, dẫn đến giảm thu nhập cho nhiều hộ gia đình. Theo thống kê, thu nhập nông dân đã giảm từ 30% đến 50% sau khi đất bị thu hồi. Nhiều hộ đã phải chuyển sang các hoạt động khác để bù đắp cho sự thiếu hụt này, nhưng không phải ai cũng thành công. Một số hộ đã tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực dịch vụ, nhưng thu nhập từ các hoạt động này thường không ổn định và thấp hơn so với sản xuất nông nghiệp. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ để giúp người dân cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.

2.1. Sự thay đổi trong cơ cấu thu nhập

Sự thay đổi trong cơ cấu thu nhập của nông dân sau khi bị thu hồi đất là một vấn đề đáng lưu ý. Nhiều hộ đã phải chuyển từ nguồn thu nhập chính là nông nghiệp sang các nguồn thu nhập khác như dịch vụ, thương mại. Tuy nhiên, sự chuyển đổi này không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tích cực. Nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm mới và duy trì thu nhập ổn định. Theo khảo sát, khoảng 60% hộ dân cho biết họ không hài lòng với thu nhập hiện tại, và 40% cho biết họ đang tìm kiếm cơ hội việc làm mới. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ để giúp người dân cải thiện tình hình kinh tế của mình.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập nông dân

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập nông dân sau khi bị thu hồi đất. Một trong những yếu tố quan trọng là khả năng tiếp cận thông tin và các chương trình hỗ trợ từ chính quyền. Nhiều hộ dân không biết đến các chương trình đào tạo nghề hoặc hỗ trợ tài chính, dẫn đến việc họ không thể cải thiện thu nhập của mình. Ngoài ra, sự thay đổi trong thị trường lao động cũng ảnh hưởng đến khả năng tìm kiếm việc làm của người dân. Nhiều hộ đã phải đối mặt với tình trạng cạnh tranh gay gắt trong việc tìm kiếm việc làm, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Do đó, cần có các giải pháp cụ thể để hỗ trợ người dân trong việc tìm kiếm việc làm và cải thiện thu nhập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với kinh tế tri thức nhằm chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang công nghiệp phát triển hiện đại. Quá trình này đi kèm với sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, khu đô thị, dẫn đến việc thu hồi đất nông nghiệp ngày càng tăng. Từ năm 2007 đến 2010, tỉnh Thừa Thiên Huế đã thu hồi trên 4.460 ha đất để thực hiện 295 dự án phát triển đô thị và công nghiệp, trong đó huyện Phú Vang thu hồi khoảng 177 ha đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến gần 1.800 hộ dân. Việc thu hồi đất đã đặt ra thách thức lớn về việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn, đặc biệt là những người bị mất đất canh tác.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng việc làm và thu nhập của lao động nông thôn trước và sau khi bị thu hồi đất phục vụ đô thị hóa tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao việc làm và thu nhập cho nhóm đối tượng này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai xã Phú Thượng và Phú Mỹ, nơi có diện tích đất thu hồi lớn nhất trong khu đô thị mới An Vân Dương, với số liệu thu thập từ năm 2007 đến 2010. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo ổn định đời sống và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về việc làm, thu nhập và đô thị hóa. Việc làm được hiểu là các hoạt động tạo ra thu nhập hợp pháp cho cá nhân hoặc cộng đồng, bao gồm việc làm thuê, tự làm kinh tế và làm việc cho hộ gia đình không nhận thù lao. Thu nhập là tổng các khoản thu từ tiền lương, sản xuất nông nghiệp, kinh doanh và các khoản thu khác trong một khoảng thời gian nhất định. Đô thị hóa được định nghĩa là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, đồng thời mở rộng quy mô và chất lượng đô thị, dẫn đến sự chuyển đổi về sử dụng đất và lao động.

Nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích tác động của thu hồi đất đến việc làm và thu nhập của lao động nông thôn, đồng thời xem xét các nhân tố ảnh hưởng như trình độ lao động, vốn, chính sách đào tạo nghề và phát triển kinh tế địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp thu thập từ các phòng ban huyện Phú Vang và tỉnh Thừa Thiên Huế, cùng các văn bản pháp luật liên quan đến thu hồi đất và giải quyết việc làm. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 100 hộ dân bị thu hồi đất tại hai xã Phú Thượng và Phú Mỹ, sử dụng bảng hỏi và phương pháp PRA để làm rõ các khó khăn, thuận lợi trong chuyển đổi nghề nghiệp và thu nhập.

Mẫu nghiên cứu được chọn theo tiêu chí hộ có diện tích đất bị thu hồi trên 30% tổng diện tích đất nông nghiệp của hộ, phân thành ba nhóm theo diện tích thu hồi: dưới 3 sào, từ 3 đến 5 sào và trên 5 sào. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS và Excel với các phương pháp thống kê mô tả, phân tổ và so sánh nhằm đánh giá sự thay đổi về việc làm, thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng trước và sau thu hồi đất.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2007-2010, với số liệu khảo sát năm 2010 phản ánh tình hình trước năm 2006 và sau thu hồi đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích đất thu hồi và số hộ bị ảnh hưởng: Trong giai đoạn 2007-2010, huyện Phú Vang thu hồi tổng cộng 177,15 ha đất, trong đó 123,3 ha là đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến 1.769 hộ có đất nông nghiệp bị thu hồi. Diện tích đất nông nghiệp bình quân bị thu hồi mỗi hộ là khoảng 697 m².

2. Chuyển dịch cơ cấu lao động: Tỷ lệ lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 55,3% năm 2006 xuống còn khoảng 50% năm 2010, trong khi lao động trong công nghiệp và xây dựng tăng từ 11,3% lên 23%, dịch vụ tăng từ 16,3% lên 21,7%. Điều này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ nông nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp.

3. Trình độ lao động thấp: Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm tới 92,22%, thấp hơn mức trung bình toàn tỉnh (84,64%), gây khó khăn cho việc chuyển đổi nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm mới trong các khu công nghiệp và dịch vụ.

4. Thu nhập và việc làm giảm sút: Sau khi bị thu hồi đất, nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định do mất đất canh tác. Số ngày làm việc bình quân của lao động giảm, tỷ lệ thất nghiệp tăng nhẹ, đặc biệt ở nhóm lao động lớn tuổi và trình độ thấp.

Thảo luận kết quả

Việc thu hồi đất nông nghiệp để phát triển khu đô thị mới An Vân Dương đã tạo ra áp lực lớn đối với lao động nông thôn huyện Phú Vang. Sự chuyển dịch cơ cấu lao động sang công nghiệp và dịch vụ là xu hướng tất yếu trong quá trình đô thị hóa, tuy nhiên trình độ lao động thấp và thiếu kỹ năng nghề nghiệp đã hạn chế khả năng tiếp cận việc làm mới của người dân bị thu hồi đất. So với các nghiên cứu tại các tỉnh như Bắc Ninh, Nghệ An và Vĩnh Phúc, huyện Phú Vang còn gặp nhiều khó khăn hơn do tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao và các chính sách hỗ trợ chưa được triển khai đồng bộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ lao động theo ngành nghề trước và sau thu hồi đất, bảng so sánh thu nhập trung bình và số ngày làm việc bình quân của lao động qua các năm, giúp minh họa rõ nét tác động của thu hồi đất đến đời sống người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao trình độ lao động: Triển khai các chương trình đào tạo nghề ngắn hạn, đào tạo lại phù hợp với nhu cầu thị trường lao động tại các khu công nghiệp và dịch vụ trong vòng 1-2 năm tới, do các cơ quan chức năng huyện phối hợp với trung tâm dạy nghề địa phương thực hiện.

2. Phát triển làng nghề truyền thống và kinh tế phi nông nghiệp: Khuyến khích phát triển các làng nghề truyền thống và các ngành nghề dịch vụ tại địa phương nhằm tạo thêm việc làm cho lao động lớn tuổi và lao động không có trình độ chuyên môn, với mục tiêu tăng tỷ lệ lao động phi nông nghiệp lên ít nhất 30% trong 3 năm tới.

3. Hỗ trợ vốn và tư vấn chuyển đổi nghề nghiệp: Cung cấp các gói vay vốn ưu đãi và tư vấn kỹ thuật cho các hộ bị thu hồi đất để phát triển sản xuất kinh doanh mới, giúp tăng thu nhập và ổn định cuộc sống trong vòng 2 năm đầu sau thu hồi đất.

4. Xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động và sàn giao dịch việc làm: Thiết lập kênh thông tin việc làm hiệu quả, giúp người lao động tiếp cận nhanh chóng các cơ hội việc làm mới, giảm tỷ lệ thất nghiệp, do chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp trong khu vực thực hiện trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp xây dựng các chính sách hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề và phát triển kinh tế địa phương phù hợp với thực trạng thu hồi đất và đô thị hóa.

2. Các tổ chức đào tạo nghề và trung tâm dịch vụ việc làm: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích để thiết kế chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu lao động bị ảnh hưởng.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư khu công nghiệp, khu đô thị: Hiểu rõ về nguồn lao động địa phương, từ đó có chính sách tuyển dụng và đào tạo phù hợp, góp phần ổn định nguồn nhân lực.

4. Người dân và các hộ gia đình bị thu hồi đất: Nắm bắt thông tin về tác động của thu hồi đất đến việc làm và thu nhập, từ đó chủ động tìm kiếm cơ hội việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc thu hồi đất ảnh hưởng như thế nào đến việc làm của lao động nông thôn?
   Việc thu hồi đất làm giảm diện tích đất canh tác, dẫn đến giảm việc làm trong nông nghiệp. Lao động phải chuyển đổi sang các ngành công nghiệp, dịch vụ hoặc tìm kiếm việc làm mới, tuy nhiên trình độ thấp gây khó khăn trong chuyển đổi nghề.

2. Lao động bị thu hồi đất có được hỗ trợ đào tạo nghề không?
   Hiện nay, các chính sách đào tạo nghề đã được triển khai nhưng chưa đồng bộ và chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Việc nâng cao chất lượng và mở rộng đào tạo nghề là cần thiết để giúp lao động thích nghi với thị trường lao động mới.

3. Thu nhập của người lao động bị thu hồi đất thay đổi ra sao?
   Thu nhập trung bình của lao động bị thu hồi đất giảm do mất đất sản xuất và khó khăn trong tìm việc làm mới. Một số hộ có thể tăng thu nhập nhờ tiền đền bù và chuyển đổi nghề nghiệp hiệu quả.

4. Các giải pháp nào giúp cải thiện việc làm và thu nhập cho lao động bị thu hồi đất?
   Các giải pháp bao gồm đào tạo nghề, phát triển làng nghề, hỗ trợ vốn kinh doanh, xây dựng hệ thống thông tin việc làm và chính sách ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương tại các doanh nghiệp.

5. Tại sao trình độ lao động lại quan trọng trong quá trình chuyển đổi nghề nghiệp?
   Trình độ lao động quyết định khả năng thích nghi với công việc mới, năng suất lao động và thu nhập. Lao động có trình độ cao dễ dàng tìm việc làm ổn định và có thu nhập tốt hơn, trong khi lao động trình độ thấp gặp nhiều khó khăn.

Kết luận

• Quá trình đô thị hóa tại huyện Phú Vang đã thu hồi khoảng 177 ha đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến gần 1.800 hộ dân, gây tác động lớn đến việc làm và thu nhập của lao động nông thôn.
• Lao động chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, tuy nhiên trình độ lao động thấp và thiếu kỹ năng nghề nghiệp là rào cản lớn.
• Thu nhập và số ngày làm việc bình quân của lao động bị thu hồi đất giảm sút, đặc biệt ở nhóm lao động lớn tuổi và chưa qua đào tạo.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp đào tạo nghề, hỗ trợ vốn, phát triển làng nghề và xây dựng hệ thống thông tin việc làm để nâng cao thu nhập và ổn định đời sống người dân.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo trong 1-3 năm tới nhằm hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và phát triển kinh tế địa phương, kêu gọi các cơ quan chức năng và doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

Hành động ngay hôm nay để đảm bảo quyền lợi và tương lai bền vững cho lao động nông thôn bị thu hồi đất trong quá trình đô thị hóa tại huyện Phú Vang!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC LÀM VÀ THU NHẬP CỦA LAO ĐỘNG BỊ THU HỒI ĐẤT CHO QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Khái niệm về việc làm Việc làm có nhiều khái niệm khác nhau, tuy nhiên vẫn có một quan điểm chung nhất là các hoạt động của con người để tạo ra của cải vật chất. Khái niệm việc làm có thể được hiểu ở hai trạng thái “tĩnh” và “động”.

Ở trạng thái “ tĩnh” việc làm chỉ nhu cầu sử dụng sức lao động và các yếu tố vật chất - kỹ thuật khác nhằm mục đích tạo ra thu nhập hoặc kết quả có ích cho cá nhân, cộng đồng. Theo cách hiểu này, việc làm là khả năng làm tăng của cải của xã hội, tăng lợi ích cho dân cư và cộng đồng, là khả năng sử dụng nguồn nhân lực và là các hoạt động có ích. Theo nghĩa “động” việc làm là hoạt động của dân cư nhằm tạo ra thu nhập có lợi cho cá nhân hoặc cộng đồng, trong khuôn khổ pháp luật cho phép: việc làm là hình thức vận dụng sức lao động, là hoạt động có chủ đích của con người, được tiến hành trong một không gian và thời gian nhất định với sự kết hợp các yếu tố giữa vật chất và kỹ thuật khác [11,10]. Từ khái niệm trên có thể hiểu việc làm là tác động qua lại giữa hành động của con người với những điều kiện vật chất - kỹ thuật và môi trường tự nhiên, tạo ra giá trị vật chất và tinh thần mới cho bản thân và xã hội, đồng thời những hoạt động phải trong khuôn khổ pháp luật cho phép.

Nói cách khác việc làm là tổng thể các hoạt động kinh tế có liên quan đến thu nhập và đời sống của dân cư. Theo tác giả Đặng Xuân Thao trong cuốn sách “Mối quan hệ giữa dân số và việc làm” đã định nghĩa “Việc làm là hoạt động có ích, không bị pháp luật ngăn cấm, có thu nhập hoặc tạo điều kiện tăng thêm thu nhập cho người thân, cho gia đình hoặc cộng đồng”. Theo khái niệm do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đưa ra thì việc làm được quan niệm là những hoạt động tạo ra nguồn thu nhập và không trái với pháp luật. 7 Ở Việt Nam, điều 13 Luật Lao động được Quốc hội thông qua ngày 23/6/1994 quy định: “Mọi hoạt động tạo ra thu nhập, không bị pháp luật cấm, đều được thừa nhận là việc làm”.

Có thể phân loại việc làm thành 3 dạng [2, 52]: - Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lương bằng tiền mặt hoặc bằng hiện vật cho công việc đó, nói cách khác là các công việc làm thuê. - Tự làm các công việc hoặc tổ chức làm để tạo ra thu nhập, lợi nhuận cho bản thân, bao gồm hoạt động nông nghiệp trên đất do chính thành viên đó sở hữu, quản lý hay có quyền sử dụng hoặc hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp do chính thành viên đó làm chủ toàn bộ hoặc một phần. Nói cách khác là bỏ vốn kinh doanh. - Làm các công việc cho hộ gia đình mình nhưng không được trả thù lao dưới hình thức tiền công, tiền lương cho công việc đó, bao gồm sản xuất nông nghiệp trên đất do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ sở hữu, quản lý hay có quyền sử dụng hoặc hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp do chủ hộ hoặc một thành viên trong hộ làm chủ hoặc quản lý.

Tóm lại, từ những khái niệm trên, trong điều kiện hiện nay có thể hiểu việc làm như sau: Việc làm là hoạt động có ích, không bị pháp luật ngăn cấm, tạo thu nhập hoặc lợi ích cho bản thân gia đình người lao động hoặc cho một cộng đồng nào đó. Việc làm bao gồm ba dạng: Một là những việc làm nhằm nhận được tiền công, tiền lương dưới dạng tiền hoặc hiện vật. Hai là việc làm nhằm thu được lợi nhuận, ba là những công việc cho hộ gia đình nhưng không được trả thù lao. Người có việc làm Theo tác giả Nguyễn Hữu Dũng và Trần Hữu Trung trong cuốn sách “Về chính sách giải quyết việc làm ở Việt Nam”, đã đưa ra khái niệm về người có việc làm như sau: “Người có việc làm là người đang làm việc trong những lĩnh vực, ngành nghề, dạng hoạt động có ích, không bị pháp luật ngăn cấm, đem lại thu nhập để nuôi sống bản và gia đình, đồng thời đóng góp một phần cho xã hội”.

Theo khái niệm do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về người có việc làm như sau: “Người có việc làm là người đang làm một việc gì đó được trả tiền công, hoặc 8 những người tham gia vào các hoạt động mang tính chất tự thỏa mãn lợi ích hay thay thế thu nhập của gia đình”. Theo Bộ Lao động thương Binh và Xã hội: người có việc làm là người đủ 15 tuổi trở lên đang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân mà trong tuần lễ liền kề trước thời điểm điều tra có thời gian làm việc không ít hơn mức chuẩn quy định (8 giờ). Từ những khái niệm trên chúng ta có thể kết luận người có việc là những người trong độ tuổi lao động và đang làm việc trong các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội. Phân loại việc làm và thất nghiệp Căn cứ vào thời gian thực hiện công việc Tổ chức Lao động Quốc tế phân chia việc làm thành các loại: - Việc làm ổn định và việc làm tạm thời: căn cứ vào số thời gian có việc làm thường xuyên trong một năm.

Trong đó người có việc làm ổn định là người có việc từ 6 tháng trở lên trong một năm, hoặc làm việc dưới 6 tháng trong một năm nhưng vẫn tiếp tục làm công việc đó trong những năm tiếp theo [11,17]. - Việc làm đủ thời gian và việc làm không đủ thời gian: căn cứ vào số thời gian thực hiện trong một tuần. Người đủ việc làm là người có số giờ làm việc trong tuần lớn hơn hoặc bằng 36 giờ; hoặc những người có số giờ làm việc nhỏ hơn 36 giờ nhưng không có nhu cầu làm thêm, hoặc những người có số giờ làm việc nhỏ hơn 36 giờ nhưng bằng hoặc lớn hơn giờ chế độ quy định đối với người làm các công việc nặng nhọc, độc hại. - Việc làm chính và việc làm phụ: Căn cứ vào khối lượng thời gian hoặc mức độ thu nhập trong thực hiện một công việc nào đó.

Việc làm chính là công việc mà người thực hiện dành nhiều thời gian nhất so với các công việc khác và mang lại thu nhập cao nhất. Người không có việc làm hay nói cách khác là thất nghiệp được hiểu theo cách phân loại như sau: - Người không có việc làm (thất nghiệp) là những người trong độ tuổi lao động, có sức lao động đang tích cực tìm việc làm nhưng chưa được làm việc hoặc đang chờ được trở lại làm việc. 9 Tổ chức ILO đưa ra các tiêu thức sau: Xét trong một khoảng thời gian nhất định những người thất nghiệp là những người có khả năng làm việc nhưng không có việc làm. Phần lớn các nước đều sử dụng khái niệm trên để xác định người thất nghiệp, song cũng có sai lệch khi xác định khoảng thời gian không có việc làm.

- Thất nghiệp tự nhiên: trong nền kinh tế quốc dân luôn tồn tại một lượng thất nghiệp nhất định gọi là thất nghiệp tự nhiên. Thất nghiệp tự nhiên là lực lượng thất nghiệp trong điều kiện thị trường lao động chung của nền kinh tế đã được cân bằng. Quy mô thất nghiệp tự nhiên lớn hay nhỏ tuỳ thuộc vào tốc độ tăng trưởng kinh tế và tốc độ tăng của lao động. Tạo việc làm và giải quyết việc làm cho người lao động Tạo việc làm là tổng hợp những hoạt động cần thiết để tạo ra những chỗ làm việc mới, giúp người lao động chưa có việc làm có được việc làm; tạo thêm việc làm cho những người lao động đang thiếu việc làm và giúp người lao động tự tạo việc làm.

Như vậy, tạo việc làm bao gồm: - Tạo mới việc làm (tạo ra những chỗ làm việc mới, giúp người lao động chưa có việc làm có được việc làm); - Tạo đủ việc làm (tạo thêm việc làm cho người lao động đang thiếu việc làm và giúp người lao động đang thiếu việc làm có việc làm đầy đủ hơn); - Tự tạo việc làm (hỗ trợ cho người lao động tự mở ra hoạt động sản xuất kinh doanh, tạo việc làm cho chính mình và cho người khác). Giải quyết việc làm là tạo ra các cơ hội để người lao động có việc làm và tăng thu nhập, phù hợp với lợi ích của bản thân, gia đình, cộng đồng và xã hội. Giải quyết việc làm cần phải xem xét cả từ ba phía: người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước. Giải quyết việc làm theo nghĩa rộng là tổng thể những biện pháp, chính sách kinh tế - xã hội của nhà nước, cộng đồng và bản thân người lao động tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội để đảm bảo cho mọi người có khả năng lao động và được lao động (có việc làm và có thu nhập).

10 Giải quyết việc làm theo nghĩa hẹp là các biện pháp, chính sách chủ yếu hướng vào đối tượng thất nghiệp, chưa có việc làm hoặc thiếu việc làm nhằm tạo việc làm cho người lao động, để giảm tỷ lệ thất nghiệp. Khái niệm giải quyết việc làm rộng hơn khái niệm tạo việc làm. Trong phạm trù giải quyết việc làm, ngoài nội dung tạo việc làm (như đã đề cập ở trên), còn có nội dung môi giới việc làm. Môi giới việc làm về thực chất là hoạt động nhằm giúp người lao động đang tìm việc làm và chủ sử dụng lao động đang cần tuyển lao động dễ dàng gặp nhau, qua đó giúp người lao động dễ dàng tìm được việc làm.

Xuất khẩu lao động và chuyên gia về thực chất cũng là một hoạt động môi giới việc làm. Khái niệm về thu nhập Thu nhập là phần chênh lệch giữa khoản thu về và khoản chi phí đã bỏ ra. Về bản chất, theo nghĩa rộng thu nhập gồm hai bộ phận hợp thành: thù lao cần thiết (tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương,.) và phần có được từ thặng dư sản xuất (hoặc lợi nhuận). Tuy nhiên, ở phạm trù khác nhau (toàn bộ nền kinh tế, ngành kinh tế, doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân), biểu hiện của thu nhập có những đặc thù riêng biệt.