Đặt vấn đề Đất đai là tài sản vô cùng quý giá của con người, nó là tư liệu sản xuất đặc biệt góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Một trong những yêu cầu cơ bản là sử dụng đất đai hợp lý và nâng cao chất lượng của đất. Trong những năm gần đây thực hiện công tác đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước do Đảng đề ra, đất nước ta có nhiều khởi sắc, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang trên đà phát triển với các khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ, văn hóa… Sự thay đổi và phát triển đòi hỏi phải có mặt bằng xây dựng. Vậy để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội, Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng.
Công tác giải phóng mặt bằng là một việc hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn. Vì vậy, công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Thực tế, qua nhiều dự án đã cho thấy công tác giải phóng mặt bằng vẫn tồn tại nhiều bất cập. Khó khăn lớn nhất của công tác giải phóng mặt bằng là việc xác định giá bồi thường nhưng giá bồi thường lại luôn thấp hơn so với giá thị trường.
Do vậy, giải phóng mặt bằng đã ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người dân, họ luôn cảm thấy mức giá bồi thường là chưa thỏa đáng. Đó cũng là lí do chính khiến cho người dân không tình nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác giải phóng mặt bằng. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, trong những năm gần đây, đã tổ chức nhiều dự án giải phóng mặt bằng thu được nhiều kết quả đồng thời cũng bộc lộ nhiều vấn đề khó khăn, phức tạp liên quan đến kinh tế - xã hội. Do vậy, cần phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ về cơ sở lý luận, tìm giải pháp tháo gỡ trong cơ chế chính sách và cách tổ chức thực hiện.
2 Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường - giải phóng mặt bằng dự án Xây dựng khu công nghiệp Yên Bình I trên địa bàn xã Đồng Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích của đề tài Đánh giá, phân tích về quá trình triển khai và thực hiện công tác bồi thường GPMB của dự án: Xây dựng khu công nghiệp Yên Bình I tại xã Đồng Tiến, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Từ đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn trong công tác này, đồng thời đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện công tác bồi thường GPMB. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được phương án bồi thường về đất và tài sản trên đất.
- Đánh giá được công tác hỗ trợ của dự án đối với đối tượng, diện tích bị thu hồi - Đánh giá được ý kiến của người dân và một số cơ quan chức năng về dự án. Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu kỹ Luật Đất đai 2003, Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác GPMB, hỗ trợ và tái định cư cho người dân sau khi GPMB. - Nắm chắc các quyết định, các văn bản khác có liên quan đến bồi thường, GPMB của Nhà nước và của địa phương. - Điều tra thu thập kết quả của việc GPMB, từ đó phân tích và nhận xét.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Đề tài này giúp sinh viên củng cố và hoàn thiện các kiến thức về pháp luật đất đai, thực trạng của công tác bồi thường GPMB trên cả nước nói chung và dự án thực hiện đề tài nói riêng, có những thuận lợi, khó khăn khi bồi thường dự án. Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả đáng giá bồi thường GPMB của dự án có ý nghĩa hết sức quan trọng góp phần trong công tác xây dựng đổi mới đất nước nói chung và nâng 3 cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân xã Đồng Tiến, huyện Phổ Yên nói riêng. Đặc biệt là có ý nghĩa thực tiễn trong công cuộc đổi mới xây dựng và phát triển nông thôn mới trên địa bàn huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.
4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Khái niệm về bồi thường giải phóng mặt bằng Đất đai ngày càng có giá trị cao, mà nhu cầu sử dụng đất thì ngày càng tăng lên, đồng thời, nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước và phát triển cơ sở hạ tầng rất mạnh. Vì vậy, việc thu hồi đất để thực hiện dự án theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là không thể tránh khỏi.
Bồi thường thiệt hại có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác. Việc bồi thường thiệt hại có thể vô hình hoặc hữu hình (bồi thường bằng tiền hoặc vật chất khác), có thể do các qui định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể. Bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi đất thực chất là việc giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, được cho thuê đất và người bị thu hồi đất. Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của Nhà nước về giá đất, về phương thức thu hồi và thanh toán.
Việc bồi thường thiệt hại về đất không giống với việc trao đổi mua bán tài sản, hàng hoá trên thị trường. Nó vừa phải đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi, đồng thời cũng phải đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này [5]. Theo từ điển tiếng Việt: Giải phóng mặt bằng chính là việc làm cho mặt bằng thoát khỏi tình trạng ban đầu của nó. Theo luật đất đai 2003: Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng được thực hiện trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất để lấy mặt bằng phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia và phát triển kinh tế sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố hoặc khi dự án đầu tư có nhu cầu sử dụng đất phù hợp với quy hoạch kế hoạch sử dụng đất được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt.
Khi mặt bằng đã được giải phóng thì quỹ đất sẽ được giao cho tổ chức phát triển quỹ đất quản lý (tổ 5 chức này do UBND cấp tỉnh thành lập) hoặc giao cho nhà đầu tư để thực hiện dự án [3]. Hay nói cách khác khi tiến hành thu hồi đất thì sẽ có bồi thường, giải phóng mặt bằng. Nhưng không phải tất cả các trường hợp thu hồi đất đều sẽ có bồi thường, giải phóng mặt bằng, mà chỉ có trường hợp quy định tại khoản 1 điều 38 Luật Đất đai 2003: “Nhà nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế”. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng Quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp nó được thể hiện qua các dự án khác nhau.
- Tính đa dạng: mỗi dự án được tiến hành trên các vùng đất khác nhau với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Do vậy, quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng cũng mang những đặc điểm riêng biệt đối với từng dự án. - Tính phức tạp: đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội đối với mọi người dân. Đối với vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Còn đối với đô thị, thì đất đai là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân. Do vậy, dựa vào các đặc điểm trên mà chúng ta thấy quá trình bồi thường thiệt hại ở mỗi dự án là khác nhau. Những yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng Có rất nhiều yếu tố tác động đến công tác giải phóng mặt bằng. Những yếu tố đó có thể làm cho công tác giải phóng mặt bằng diễn ra nhanh hay chậm tuỳ theo mức độ của nó.
Dưới đây là một số yếu tố cơ bản: - Công tác quản lý Nhà nước về đất đai của địa phương có đất bị thu hồi. - Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. - Công tác định giá đất và tài sản. - Nguồn vốn chi trả cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
- Trình độ và kinh nghiệm của những người làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. - Tâm lý, trình độ học vấn, đạo đức của người dân có đất bị thu hồi. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Cơ sở lý luận Trong công cuộc CNH - HĐH, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lược đưa đất nước ta đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp theo đúng lộ trình.
Có thể nói công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng có vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế, đẩy nhanh tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng, đưa đất nước lên tầm cao mới. Hiện nay, cơ sở hạ tầng của đất nước ta còn hạn chế nên việc thu hút vốn và tạo niềm tin cho các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn. Công tác GPMB nhanh chóng sẽ giúp ta có lợi thế trong cạnh tranh và thu hút vốn của các nhà đầu tư. Công tác GPMB kéo dài sẽ làm chậm tiến độ của các dự án, làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân trong khu vực dự án cũng như đánh mất niềm tin cho các nhà đầu tư.
Chính vì vậy công tác GPMB được thực hiện tốt sẽ góp phần đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa, phục vụ phát triển kinh tế nâng cao đời sống của người dân.