Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài sản quốc gia quý báu, là địa bàn để phân bố dân cư và các hoạt động kinh tế, xã hội quốc phòng, an ninh; là nguồn vốn, nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia. Trong quá trình đổi mới ở nước ta, đặc biệt những năm gần đây việc xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới. đã phát triển nhanh đáp ứng nhu cầu CNH - HĐH đất nước với mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020. Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng các công trình quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng.
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các dự án nhưng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp; tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư; ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi. Từ khi có Luật Đất đai năm 1993 việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo các quy định của Chính phủ tại Nghị định 90/CP ngày 17/8/1994 và Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998. Sau khi Luật Đất đai năm 2003 có hiệu lực, Chính phủ đã ban hành Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 quy định cụ thể về đối tượng áp dụng, mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất. Để giải quyết kịp thời các vướng mắc trong quá trình thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007; Nghị định số 69/2009/NĐ- CP ngày 13/08/2009 quy định bổ sung chính sách, trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Hiện nay, các quy định của pháp luật về bồi thường giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu quản lý của Nhà nước và giải quyết được quyền lợi của người bị thu hồi đất; từng bước khắc phục được những tồn tại, vướng mắc trước đây. Tuy nhiên, do đặc thù của từng địa phương khác nhau, một số quy định về chính sách bồi thường còn mang tính chất chung chung, chưa quy định chi tiết đến từng trường hợp cụ thể; việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật của địa phương theo thẩm quyền chưa đầy đủ, thiếu chặt chẽ nên công tác giải phóng mặt bằng cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc. Vì vậy, việc điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở khoa học nhằm đề xuất việc bổ sung, hoàn thiện chính sách bồi thường và đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm thực hiện tốt công tác giải phóng mặt bằng, đảm bảo lợi ích hợp pháp của người bị thu hồi đất, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện về đất đai trong việc bồi thường giải phóng mặt bằng. Trong thời gian qua, thành phố Tuyên Quang đã không ngừng phát triển cả về không gian và tính chất đô thị; cụ thể là: đã điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính thêm 5 xã của huyện Yên Sơn, thành lập thêm 04 phường (năm 2008); được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị loại III (năm 2009); Chính phủ đã có Nghị quyết thành lập thành phố Tuyên Quang trực thuộc tỉnh (năm 2010).
Hiện nay, thành phố Tuyên Quang là địa phương có nhiều lợi thế và điều kiện lý tưởng để thu hút các nhà đầu tư thực hiện các dự án trên nhiều lĩnh vực. Để xứng đáng với vị trí là trung tâm kinh tế - chính trị, văn hoá - xã hội của tỉnh, thành phố Tuyên Quang đã và đang được đầu tư xây dựng nhiều hạng mục công trình nhằm phát triển cơ sở hạ tầng đô thị. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVIII thì mục tiêu phấn đấu xây dựng thành phố Tuyên Quang cơ bản đáp ứng các tiêu chí đô thị loại II vào năm 2015. Từ thực tế trên, việc thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các công trình quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế trên địa bàn thành phố Tuyên Quang là việc làm cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của thành phố theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá kết hợp với việc sử dụng hợp lý, có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai, bảo vệ cảnh quan và môi trường sinh thái của thành phố.
Công tác thu hồi đất giải phóng mặt bằng trong những năm tới đây sẽ được coi là nhiệm vụ trọng tâm của cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể từ thành phố đến cơ sở. Do đó, việc nghiên cứu làm rõ thực trạng công tác này sẽ rút ra được những bài học kinh nghiệm và có các giải pháp để công tác giải phóng mặt bằng của thành phố Tuyên Quang được thực hiện ngày càng tốt hơn. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường; Ban lãnh đạo khoa Quản Lý Tài nguyên Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên và được sự hướng dẫn trực tiếp của Thầy Giáo TS. Phan Đình Binh, khoa Quản Lý Tài nguyên và em tiến hành nghiên cứu đề tài: "Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án kè bảo vệ bờ sông Lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang".
Mục đích nghiên cứu - Đánh giá công tác BT & GPMB dự án kè bảo vệ bờ sông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thành, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang, từ đó tìm ra những thuận lợi, khó khăn của công tác BT & GPMB của dự án. - Đề xuất các giải pháp có tính khả thi cho công tác BT & GPMB của dự án trong thời gian tới. Mục tiêu của đề tài - Xác định được quy mô, diện tích và kinh phí thực hiện dự án. - Tìm hiểu các phương án BT & GPMB, ưu nhược điểm của các phương án.
- Đánh giá tính khả thi của dự án. - Đánh giá kết quả thực hiện dự án. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật Đất đai hiện hành, các Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác BT & GPMB, hỗ trợ tái định cư cho người dân sau khi GPMB, thu hồi đất. - Nắm chắc các Quyết định, Tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến BT, GPMB của địa phương.
- Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan. - Phân tích, đánh giá các số liệu điều tra, thu thập. - Đề xuất các giải pháp mang tính cụ thể dựa trên các kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế.
Hiểu rõ và đóng góp ý kiến của mình để góp phần từng bước hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự ánkè bảo vệ bờ sông lô từ cầu chả ra đến bờ sông lô thuộc tổ 21 phường Hưng Thànhtrên địa bàn tỉnh Tuyên Quang nói chung và thành phố Tuyên Quang nói riêng. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được những thuận lợi, khó khăn của công tác BT & GPMB để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh tiến độ BT & GPMB. PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2.
Khái niệm Bồi thường là phạm trù kinh tế, phản ánh sự bồi hoàn, trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất, vật kiến trúc, hoa màu trên diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất; trong đó giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với từng loại đất trên một diện tích, vị trí đất và thời hạn sử dụng đất xác định. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người bị thu hồi đất một khoản tiền hoặc thông qua đào tạo nghề mới để người sử dụng đất có việc làm và cuộc sống ổn định sau khi bị thu hồi đất sản xuất hoặc phải di chuyển chỗ ở đến địa điểm mới. Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di chuyển nhà cửa, các công trình xây dựng và cây cối, hoa màu trên một phạm vi nhất định để thực hiện việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng mới các công trình trên diện tích đó.
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được thực hiện từ khi thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư. Đặc điểm của quá trình bồi thường Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp.Tính đa dạng Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí địa lý khác nhau có điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau; như: - Khu vực đô thị: có mật độ dân cư cao, trình độ dân trí tốt, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; - Khu vực ven đô thị: có mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; - Khu vực nông thôn: hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế. Do đó, mỗi khu vực khác nhau thì việc bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ có những đặc trưng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể.