Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG CHỨC THEO KẾT QUẢ THỰC THI CÔNG VỤ TẠI CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN 1. Công chức và đánh giá công chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện 1. Khái quát về công chức 1. Khái niệm công chức Hiện nay không có khái niệm chung nào ở các quốc gia về người lao động, tuy nhiên có thể hiểu người lao động là người làm công phải cống hiến sức lao động và chuyên môn để tạo ra sản phẩm, ràng buộc bằng một thỏa thuận hay hợp đồng lao động và được người sử dụng lao động quản lý, trả lương.
Tùy vào từng nhà nước có quy định riêng về công chức. Ở Việt Nam, khái niệm công chức được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, “Công chức” phải là Công dân Việt Nam, được tuyển dụng qua thi tuyển công khai, được bổ nhiệm giữ một chức vụ thường xuyên, làm việc trong một công sở Nhà nước, được xếp vào một ngạch công chức, hưởng lương từ ngân sách Nhà nước cấp. Có thể hiểu: Công chức nhà nước là những người làm việc chuyên môn, có tính chất lâu dài và ổn định trong bộ máy Nhà nước có tư cách nhân danh Nhà nước". Theo từng giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội, những yếu tố như chính trị, pháp luật, văn hóa sẽ ảnh hướng đến quy định về công chức cho phù hợp với thực tiễn.
Tuy nhiên, các dấu hiệu chung để nhận biết công chức bao gồm người được tuyển dụng, bổ nhiệm bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên trong các cơ quan Nhà nước; nhận lương từ ngân sách Nhà nước và phải tuân theo quy định về tiêu chuẩn, chức danh theo Luật riêng. 9 Công chức cũng là người lao động. Có những đặc điểm của người lao động như: người làm công cho cơ quan Nhà nước, làm việc mang lại lợi ích và thực hiện nhiệm vụ hoàn thành mục tiêu của cơ quan đề ra. Có nhiều cách để phân loại công chức, bao gồm việc bổ nhiệm theo ngạch (như ngạch chuyên viên cao cấp, chuyên viên chính, chuyên viên, nhân viên) và theo vị trí công tác (như công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý và công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý).
Công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện Công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện cũng là công chức nói chung và có những đặc riêng của mình. Theo tác giả khái niệm công chức cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện được hiểu là: Công chức cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện là công dân Việt Nam được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức danh, chức vụ trong cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được giao trên địa bàn huyện. Với tính chất công việc phải thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện, công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện có những đặc điểm riêng liên quan đến công tác đánh giá công việc. Đặc điểm của công chức nói chung được áp dụng và thể hiện thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ và trách nhiệm trong quá trình làm việc.
Thứ nhất, là người trực tiếp tham mưu cho UBND huyện hoàn thành các nhiệm vụ, mục tiêu UBND huyện chỉ đạo các cơ quan chuyên môn phải đạt được hằng năm. Thứ hai, chế độ làm việc của công chức được thủ trưởng quản lý trực tiếp. Thứ ba, UBND huyện chỉ đạo trực tiếp hoạt động công vụ của công chức và cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ. Thứ tư, công chức được bố trí theo vị trí việc làm và bổ nhiệm theo ngạch (chuyên viên chính, chuyên viên, cán sự và nhân viên).
10 Thứ năm, đánh giá đối với công chức cấp phó và công chức chuyên viên được thực hiện bởi Trưởng phòng; Trưởng phòng được Chủ tịch UBND huyện đánh giá. Khái quát về đánh giá công chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện 1. Khái niệm đánh giá công chức Có nhiều định nghĩa khác nhau về đánh giá cán bộ nói chung và về công chức nói riêng, tuy nhiên cán bộ và công chức đều có thể hiểu chung là những người làm việc trong hệ thống cơ quan nhà nước. Việc đánh giá công chức nói riêng và nhân sự nói chung được diễn ra vào cuối năm, định kỳ hay liên tục thường xuyên hằng năm, được xem trọng hay là mang tính hình thức thì tùy vào mục đích và cách xác định tầm quan trọng của kết quả đánh giá công chức.
Đánh giá công chức là một nội dung quan trọng trong quản lý hành chính nhà nước; là quá trình theo dõi, phân tích, đánh giá toàn diện, khách quan, trung thực về phẩm chất, năng lực, hiệu quả công tác của công chức nhằm xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ, quyền hạn được giao của công chức, làm cơ sở cho việc khen thưởng, kỷ luật, đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm, thăng hạng, nâng lương, thôi việc, nghỉ hưu của công chức. Có thể nhận thấy rằng việc đánh giá công chức không chỉ đơn thuần là việc đánh giá họ về mặt cá nhân mà còn bao gồm việc đánh giá quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao. Việc đánh giá cá nhân bao gồm các yếu tố như phẩm chất, trình độ, kinh nghiệm, tác phong làm việc, tính cách và lối sống của công chức. Đồng thời, quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao cũng phải được đánh giá dựa trên kết quả công việc và sản phẩm cuối cùng của quá trình đó.
Theo quan điểm của tác giả có thể hiểu khái niệm đánh giá công chức cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện như sau: Đánh giá công chức cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện là hoạt động do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền bằng các phương pháp nhất định đo lường và phân loại 11 thành tích, tư tưởng chính trị, đạo đức, kiến thức chuyên môn, năng lực làm việc, … của công chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện theo các tiêu chí nhằm thực hiện một mục tiêu nhất định. Đánh giá công chức có mối quan hệ chặt chẽ, là cơ sở để tuyển dụng, bố trí sắp xếp, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch tạo nguồn nhân lực cho hệ thống hành chính. Khi thực hiện đánh giá chính xác và khách quan, sẽ giúp cho việc lập kế hoạch và bố trí nguồn nhân lực phù hợp được thực hiện hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế tình trạng thiếu nhân lực cần thiết để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đã được giao. Điều này sẽ giúp tránh lãng phí về năng lực, tài lực và vật lực trong cơ quan hành chính nhà nước.
Chất lượng của công tác đánh giá công chức có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm tiêu chí, mục tiêu, thời điểm, phương pháp và chủ thể. Trong số các yếu tố này, có ba yếu tố quan trọng là chủ thể, tiêu chí và phương pháp đánh giá. Việc đánh giá công chức tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện có các đặc điểm riêng: Một là, đánh giá công chức phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, công vụ của mỗi chức danh, chức vụ được giao. Hai là, đánh giá công chức là đánh giá đối tượng liên quan đến phẩm chất và năng lực thực thi nhiệm vụ của công chức.
Ba là, đánh giá công chức phải gắn kết với chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan, đơn vị. Thứ tư, đánh giá công chức là công tác rất quan trọng, liên quan đến sự phát triển của cơ quan, đơn vị và sự nghiệp của mỗi cá nhân. Nguyên tắc đánh giá công chức Việc đánh giá công chức cần phải tuân theo quy định và quan điểm chỉ đạo mà các chủ thể đánh giá. Nguyên tắc đánh giá công chức được gọi là nguyên tắc cần phải tuân thủ khi công chức được đánh giá.
Các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện phải đảm bảo tuân thủ những nguyên tắc đánh giá nhất định khi công chức được đánh giá, cụ thể: 12 Đầu tiên, việc đánh giá phải diễn ra dưới sự hướng dẫn và kiểm soát của quyền lực có thẩm quyền. Mỗi cấp quản lý sẽ có các quy định về thẩm quyền đánh giá phù hợp và chịu trách nhiệm về kết quả của việc đánh giá từ phía đơn vị mình. Hai là, công tác đánh giá cần đảm bảo tính khách quan, công bằng, bình đẳng, không phân biệt đối xử. Ba là, phải có tiêu chí đánh giá rõ ràng để tạo sự chuẩn sát.
Ở mỗi nội dung đánh giá thì phải có tiêu chí đánh giá cụ thể, minh bạch. Bốn là, việc đánh giá phải căn cứ vào chức trách nhiệm vụ được giao và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm cụ thể, rõ ràng. Năm là, khi đánh giá phải có phương pháp đánh giá khoa học, hợp lý. Quá trình đánh giá công chức cần phải tiến hành trung thực, khách quan, là môi trường thúc đẩy công chức học hỏi, nâng cao năng lực, hoàn thiện bản thân.
Nội dung đánh giá công chức Tiêu chí đánh giá là nội dung trên cơ sở đó người đánh giá đưa ra nhận xét cho người được đánh giá và đưa ra kết quả đánh giá. Có những tiêu chí là nội dung chủ quan bên trong, gắn liền với người được đánh giá, có những tiêu chí là nội dung khách quan bên ngoài tác động đến người được đánh giá. Có mối quan hệ chặt chẽ giữa các tiêu chí đánh giá và mục tiêu của tổ chức khi đánh giá công chức dựa trên kết quả thực hiện công việc. Tiêu chí chung đánh giá công chức được quy định tại Điều 3 Nghị định số 90/2020/NĐ-CP với năm tiêu chí đề ra (chính trị tư tưởng; đạo đức, lối sống; tác phong, lề lối làm việc; ý thức tổ chức kỷ luật và kết quả thực thi chức trách nhiệm vụ được giao) và ở mỗi mức xếp loại công chức thì có những tiêu chí cụ thể tại Điều 8, 9,10, 11 Nghị định số 90/2020/NĐ-CP [5].
Đối với hai nhóm công chức thuộc biên chế nhà nước, công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý và công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý, tiêu chuẩn đánh giá đã được thống nhất. Việc đánh giá công chức theo kết quả 13 thi hành nhiệm vụ sẽ dựa trên nguyên tắc, tiêu chí của kết quả mà họ đã đạt được trong việc hoàn thành chức trách nhiệm vụ được giao. Công việc của họ sẽ được đánh giá và xếp loại căn cứ trên các cấp độ hoàn thành nhiệm vụ: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành giỏi nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ hay không hoàn thành nhiệm vụ.