Đánh Giá Chính Sách Quản Lý Giá Trong Thị Trường Sữa Bột Trẻ Em Dưới Sáu Tuổi Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích chính sách quản lý thị trường sửa bột trẻ em dưới sáu tuổi tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Hồng Ngọc
• Người hướng dẫn: Ts. Jonathan Pincus
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh Giá Chính Sách Quản Lý Giá Trong Thị Trƣờng Sữa Bột Trẻ Em Dƣới Sáu Tuổi Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH CHÍNH SÁCH
• 1.1. Vấn đề chính sách
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Khung phân tích
• 1.5. Nguồn thông tin
• 2. CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG CÓ VẬN HÀNH HIỆU QUẢ?
• 2.1. Đặc tính phía cầu
• 2.1.1. Bất cân xứng thông tin trong thị trường
• 2.1.2. Độ co giãn của cầu theo giá
• 2.2. Đặc tính phía cung
• 2.2.1. Qui mô ngành sữa
• 2.2.2. Phương thức kinh doanh trong thị trường
• 2.2.3. Số lượng nhà cung cấp và thị phần
• 2.2.4. Rào cản gia nhập thị trường
• 2.2.5. Phân tích lợi nhuận nhà cung cấp – trường hợp Mead Johnson
• 2.3. Phân tích giá
• 2.3.1. Số lượng sản phẩm và mối tương quan với giá bán
• 2.3.2. So sánh giá sữa Việt Nam với thế giới
• 2.3.3. Mối tương quan giữa việc tăng giá bán và các yếu tố đầu vào
• 2.3.4. Kết luận về bản chất thị trường
• 3. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ GIÁ
• 3.1. Nội dung chính sách quản lý giá
• 3.2. Tình hình áp dụng Thông tư 122 cho đến nay
• 3.3. Hạn chế của chính sách quản lý giá
• 4. KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Đối với chính sách quản lý Giá
• 4.2. Cải thiện bất cân xứng thông tin trong thị trường
• 4.2.1. Qui định về quảng cáo, tiếp thị và ghi nhãn hàng hóa
• 4.2.2. Thông tin về kiến thức dinh dưỡng cho người tiêu dùng
• 4.2.3. Qui định về vệ sinh an toàn thực phẩm và chất lượng hàng hóa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Quản Lý Giá Sữa Bột Trẻ Em Tại Việt Nam

Chính sách quản lý giá sữa bột trẻ em dưới sáu tuổi tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề nóng trong những năm gần đây. Sữa bột là một sản phẩm thiết yếu cho sự phát triển của trẻ em, nhưng giá cả của nó lại đang gây ra nhiều tranh cãi. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giá sữa bột tại Việt Nam cao hơn nhiều so với các nước khác, dẫn đến việc ban hành Thông tư 122/2010/TT-BTC nhằm quản lý giá cả. Tuy nhiên, sự phản ứng từ cộng đồng doanh nghiệp cho thấy có nhiều vấn đề cần được xem xét.

1.1. Tình Hình Thị Trường Sữa Bột Trẻ Em Tại Việt Nam

Thị trường sữa bột trẻ em tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng trung bình 18% mỗi năm. Tuy nhiên, sự chi phối của các thương hiệu nước ngoài khiến cho giá sữa bột trở nên cao hơn so với thu nhập của người dân. Theo số liệu từ EuroCham, giá sữa bột tại Việt Nam có thể thấp hơn so với các nước trong khu vực, nhưng vẫn gây ra nhiều lo ngại cho người tiêu dùng.

1.2. Mục Tiêu Của Chính Sách Quản Lý Giá

Mục tiêu chính của chính sách quản lý giá sữa bột trẻ em là nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo giá cả hợp lý. Chính sách này cũng nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh của các công ty lớn trong ngành sữa, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chính Sách Quản Lý Giá Sữa Bột

Chính sách quản lý giá sữa bột trẻ em đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự bất đồng giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp về giá cả. Nhiều doanh nghiệp cho rằng giá sữa bột tại Việt Nam không cao như báo cáo của Bộ Công thương. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ về tính chính xác của các số liệu và đánh giá thị trường.

2.1. Sự Bất Đồng Giữa Doanh Nghiệp Và Chính Phủ

Nhiều doanh nghiệp cho rằng các khảo sát của Bộ Công thương không phản ánh đúng thực tế thị trường. Họ cho rằng giá sữa bột tại Việt Nam không cao hơn so với các nước khác, và việc áp dụng chính sách quản lý giá có thể gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của họ.

2.2. Tác Động Của Giá Sữa Bột Đến Người Tiêu Dùng

Giá sữa bột cao ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, đặc biệt là các gia đình có thu nhập thấp. Việc tăng giá sữa bột có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng cho trẻ em, điều này đặt ra một thách thức lớn cho chính sách quản lý giá.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chính Sách Quản Lý Giá Sữa Bột

Để đánh giá hiệu quả của chính sách quản lý giá sữa bột, cần áp dụng các phương pháp phân tích thị trường và khảo sát ý kiến người tiêu dùng. Việc thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau sẽ giúp có cái nhìn toàn diện hơn về tình hình thị trường.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Thị Trường

Phân tích dữ liệu từ các báo cáo ngành và khảo sát giá sữa bột sẽ giúp xác định được xu hướng giá cả và sự biến động của thị trường. Điều này cũng giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến giá sữa bột.

3.2. Khảo Sát Ý Kiến Người Tiêu Dùng

Khảo sát ý kiến người tiêu dùng về giá cả và chất lượng sữa bột sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc điều chỉnh chính sách. Người tiêu dùng có thể cung cấp những phản hồi thực tế về trải nghiệm của họ với sản phẩm, từ đó giúp cải thiện chất lượng dịch vụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Quản Lý Giá

Chính sách quản lý giá sữa bột trẻ em đã có những ứng dụng thực tiễn nhất định trong việc điều chỉnh giá cả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế thị trường.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách

Chính sách đã giúp một phần nào đó trong việc kiểm soát giá cả và ngăn chặn tình trạng tăng giá vô lý. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo tính hiệu quả của chính sách.

4.2. Những Hạn Chế Của Chính Sách Hiện Tại

Chính sách hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế, như việc thiếu minh bạch trong quy trình đánh giá giá cả và sự phản ứng chậm chạp từ các cơ quan chức năng. Điều này cần được cải thiện để tạo ra một môi trường cạnh tranh hơn.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Chính Sách Tương Lai

Kết luận từ việc đánh giá chính sách quản lý giá sữa bột trẻ em cho thấy cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế thị trường. Đề xuất các chính sách mới nhằm cải thiện tình hình hiện tại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Chính Sách Quản Lý Giá

Cần xem xét lại các quy định về quản lý giá để đảm bảo tính linh hoạt cho doanh nghiệp trong việc điều chỉnh giá cả. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh hơn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

5.2. Tương Lai Của Thị Trường Sữa Bột Tại Việt Nam

Thị trường sữa bột trẻ em tại Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, cần có những chính sách phù hợp để đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường sữa bột công thức dành cho trẻ em dưới sáu tuổi tại Việt Nam là phân khúc có tốc độ phát triển ấn tượng với mức tăng trưởng bình quân 20,8%/năm trong giai đoạn 2004-2009, đóng góp 40,75% tổng doanh thu toàn ngành sữa (tương đương 7.539 tỷ đồng năm 2009). Tuy nhiên, mặt bằng giá sữa bột liên tục gia tăng và duy trì ở mức cao đã tạo áp lực kinh tế nặng nề lên các hộ gia đình, khi chi phí mua sữa cho một trẻ nhỏ có thể chiếm tới 30% đến 55,1% tổng chi tiêu ăn uống của nhóm dân cư có thu nhập thấp và trung bình.

Trước làn sóng quan ngại từ dư luận về việc các công ty đa quốc gia lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để trục lợi, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 122/2010/TT-BTC nhằm đưa sản phẩm sữa bột trẻ em dưới sáu tuổi vào danh mục đăng ký giá bắt buộc. Dẫu vậy, các báo cáo thị trường trái chiều từ cơ quan quản lý và các tổ chức quốc tế đã đặt ra câu hỏi lớn về tính chuẩn xác trong việc nhận diện bản chất thị trường làm cơ sở ban hành chính sách.

Nghiên cứu tập trung nhận diện cấu trúc thực tế của thị trường sữa bột trẻ em tại Việt Nam trong giai đoạn 2004-2011, phân tích cơ chế hình thành giá bán, đánh giá sự phù hợp của công cụ quản lý giá hành chính và đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp tối ưu. Ý nghĩa cốt lõi của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực chứng giúp nhà nước khắc phục đúng các khiếm khuyết thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết cấu trúc thị trường trong kinh tế học vi mô để phân loại mô hình thị trường dựa trên các biến số: số lượng người mua - người bán, tính đồng nhất của sản phẩm, rào cản gia nhập và khả năng chi phối giá. Bên cạnh đó, lý thuyết thất bại thị trường, trọng tâm là lý thuyết bất cân xứng thông tin, được sử dụng để phân tích các lệch lạc trong hành vi tiêu dùng và quyết định định giá của doanh nghiệp. Ngoài ra, lý thuyết về độ co giãn của cầu theo giá cùng góc nhìn kinh tế học về vai trò của quảng cáo (quan điểm quyền lực thị trường đối lập quan điểm thông tin) tạo nền tảng đánh giá tác động của chi phí tiếp thị đối với giá bán lẻ và phúc lợi xã hội.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa bao gồm: vị trí thống lĩnh thị trường (xác định theo Luật Cạnh tranh 2004 khi nhóm bốn doanh nghiệp nắm giữ từ 75% thị phần trở lên), bất cân xứng thông tin, hiệu quả kinh tế theo quy mô, giá vốn hàng bán và biên lợi nhuận ròng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong mốc thời gian từ năm 2004 đến tháng 3/2011. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo ngành từ Tổng cục Thống kê, Cục Quản lý cạnh tranh, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, các tổ chức tài chính và các công ty nghiên cứu thị trường quốc tế. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu các nhà quản trị thương hiệu của các công ty sữa hàng đầu và khảo sát thực địa giá niêm yết tại các hệ thống bán lẻ.

Cỡ mẫu khảo sát giá bao gồm 128 sản phẩm sữa bột cho trẻ em từ 9 hãng lớn chiếm 98% thị phần, trong đó chọn mẫu tập trung có chủ đích vào 26 dòng sản phẩm đại diện cho trẻ từ 1 đến 3 tuổi đóng lon thiếc 900g – phân khúc có lượng tiêu thụ lớn nhất thị trường. Mẫu nghiên cứu hành vi tiêu dùng được đối chiếu từ tập dữ liệu 450 người tiêu dùng của đơn vị đo lường độc lập.

Phương pháp phân tích bóc tách chi phí và chuỗi giá trị được lựa chọn nhằm kiểm tra tính xác thực của lợi nhuận doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào mức chênh lệch danh nghĩa giữa giá bán lẻ và giá vốn. Đồng thời, phương pháp phân tích tương quan chuỗi thời gian được áp dụng để đối chiếu biến động giá sữa nội địa với ba yếu tố đầu vào cốt lõi: giá bột sữa thế giới, tỷ giá hối đoái VND/USD và chỉ số lạm phát trong nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, không có cơ sở thực chứng để kết luận giá sữa tại Việt Nam đắt nhất thế giới hay các hãng sữa đang thu siêu lợi nhuận 60%. Phân tích chi tiết trường hợp sản phẩm Enfagrow A+ 900g với giá bán lẻ 276.364 đồng cho thấy, sau khi khấu trừ 10% thuế VAT, 3% chiết khấu cho nhà bán lẻ, 17,9% chiết khấu đại lý, 46,4% giá vốn hàng bán và 25,5% chi phí vận hành (gồm tiếp thị, quản lý và thuế thu nhập doanh nghiệp), tỷ suất lợi nhuận ròng thực tế của nhà phân phối chỉ đạt khoảng 7% trên giá bán.

Thứ hai, việc tăng giá sữa trong nước phản ánh tương quan trực tiếp với biến động của các yếu tố chi phí đầu vào. Giá bột sữa nguyên liệu nhập khẩu chỉ chiếm khoảng 30% giá thành sản phẩm, trong khi 70% còn lại chịu tác động mạnh mẽ từ tỷ giá ngoại tệ và lạm phát nội địa. Giai đoạn 2006-2011, lạm phát tích lũy đạt 73,1%, tỷ giá VND/USD trượt giá 30% và giá bột sữa thế giới tăng 43%, đẩy tổng chi phí đầu vào tăng 64,4%. Mức tăng này hoàn toàn tương đồng với mức điều chỉnh giá sữa bình quân 50% đến 60% của các hãng lớn trong cùng giai đoạn.

Thứ ba, thị trường sữa bột trẻ em về bản chất là thị trường có tính cạnh tranh cao nhưng chưa hoàn hảo, hội tụ 72 doanh nghiệp với hơn 128 dòng sản phẩm phân bổ rộng khắp các phân khúc từ giá thấp (135.000 đồng/lon 900g) đến cao cấp (649.125 đồng/lon 800g), không có hiện tượng bỏ trống phân khúc hay liên minh ấn định giá độc quyền.

Thứ tư, nguyên nhân căn bản khiến mặt bằng giá duy trì ở mức cao là do thất bại thị trường xuất phát từ bất cân xứng thông tin. Khoảng 74% người tiêu dùng quyết định chọn sữa dựa trên mức độ phù hợp cảm nhận của trẻ và niềm tin thương hiệu. Vấn đề hơn 150 trên 200 cơ sở sản xuất từng vướng vi phạm an toàn thực phẩm cùng sự kiện phát hiện 18 sản phẩm nhiễm melamine năm 2008 đã khiến các bà mẹ sẵn sàng chi trả mức giá cao để đổi lấy sự an tâm, làm giảm độ co giãn của cầu theo giá.

Thảo luận kết quả

Mặt bằng giá sữa bột cao tại Việt Nam không phải là hệ quả của việc lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để độc quyền giá, mà xuất phát từ cấu trúc ngành phụ thuộc 78% vào nguồn sữa nhập khẩu và rào cản tâm lý từ phía người tiêu dùng. Dữ liệu nghiên cứu khi được tổng hợp qua biểu đồ biến động chuỗi thời gian cho thấy rõ đường biến thiên giá bán của các công ty bám sát đường tăng trưởng tổng chi phí đầu vào nhưng có độ trễ nhất định theo chu kỳ kinh doanh.

Khảo sát của cơ quan chức năng trước đây cho rằng giá sữa trong nước cao bất hợp lý bắt nguồn từ việc so sánh thiếu tương đồng về mặt quy cách, tên gọi và công thức sản phẩm đặc thù giữa các quốc gia. Việc can thiệp bằng biện pháp hành chính như Thông tư 122/2010/TT-BTC không mang lại hiệu quả hạ nhiệt thị trường, bằng chứng là sau 6 tháng áp dụng, giá sữa vẫn tiếp tục tăng thêm hai đợt với mức tăng khoảng 10% mỗi đợt do áp lực chi phí đầu vào gia tăng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, bãi bỏ quy định bắt buộc đăng ký giá đối với mặt hàng sữa bột trẻ em dưới sáu tuổi trong Thông tư 122/2010/TT-BTC, chuyển sang duy trì biện pháp kiểm soát các yếu tố hình thành giá khi thị trường phát sinh biến động bất thường. Bộ Tài chính cần chủ trì thực hiện điều chỉnh này trong vòng 3 đến 6 tháng nhằm tôn trọng quyền tự do định giá của doanh nghiệp và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Thứ hai, hoàn thiện hành lang pháp lý về hoạt động quảng cáo, tiếp thị và ghi nhãn hàng hóa dinh dưỡng. Bộ Y tế phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát, ban hành quy chế cấm các thông điệp truyền thông gây hiểu lầm như tăng chỉ số IQ vượt trội hay phát triển chiều cao đột biến; cấm toàn diện việc quảng bá, tiếp thị sản phẩm sữa thay thế sữa mẹ tại các cơ sở y tế khám chữa bệnh từ quý 4/2011.

Thứ ba, thiết lập chương trình truyền thông dinh dưỡng khách quan và diện rộng. Viện Dinh dưỡng Quốc gia cùng các cơ quan truyền thông triển khai các chiến dịch phổ biến kiến thức, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ trẻ sơ sinh được bú mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu từ mức 17% lên 35% trong giai đoạn 2011-2015; đồng thời hướng dẫn chuyển đổi sử dụng sữa tươi và thực phẩm thay thế hợp lý cho trẻ trên 1 tuổi.

Thứ tư, nâng cao năng lực kỹ thuật và quy chuẩn kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm. Bộ Y tế cần đầu tư đồng bộ hệ thống trang thiết bị phân tích vi chất đạt chuẩn quốc tế tại các trung tâm kiểm nghiệm trọng điểm, công khai định kỳ danh mục sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng để giảm thiểu chi phí tìm kiếm thông tin của người tiêu dùng và dỡ bỏ rào cản gia nhập thị trường cho các thương hiệu mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Y tế: Luận văn cung cấp phương pháp luận thực chứng để đánh giá tác động chính sách quản lý giá, hỗ trợ thiết kế các công cụ can thiệp dựa trên quy luật thị trường thay cho các mệnh lệnh hành chính thuần túy.

Thứ hai, các nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG): Tài liệu cung cấp góc nhìn sâu sắc về cấu trúc chi phí, chiến lược định giá theo cảm nhận giá trị khách hàng và phương thức quản trị truyền thông minh bạch trong môi trường có độ nhạy cảm cao về mặt xã hội.

Thứ ba, học viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế học vi mô, kinh tế phát triển và chính sách công: Đây là tài liệu tham khảo giá trị về kỹ thuật phân tích thất bại thị trường, đo lường bất cân xứng thông tin và đánh giá chính sách bình ổn giá trên số liệu thực tế.

Thứ tư, các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hiệp hội ngành nghề: Cung cấp nguồn chứng cứ khoa học giúp xây dựng các cẩm nang hướng dẫn tiêu dùng thông thái, nâng cao nhận thức cộng đồng về dinh dưỡng trẻ em và giám sát tính minh bạch của thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Giá sữa bột trẻ em tại Việt Nam có thực sự cao nhất thế giới như các luồng thông tin phản ánh? Không có đủ bằng chứng khoa học để kết luận giá sữa tại Việt Nam cao nhất thế giới. Sự chênh lệch trong các khảo sát xuất phát từ việc so sánh khập khiễng giữa các dòng sản phẩm có công thức và tên thương mại khác nhau giữa các quốc gia, trong khi khảo sát độc lập cho thấy giá sữa tại Việt Nam thấp hơn nhiều nước trong khu vực.

Tại sao giá sữa trong nước liên tục tăng ngay cả khi giá nguyên liệu thế giới có xu hướng giảm? Bột sữa nguyên liệu chỉ chiếm khoảng 30% cơ cấu giá thành sản phẩm. Khoảng 70% chi phí còn lại chịu sự chi phối trực tiếp từ đà tăng của tỷ giá hối đoái và chỉ số lạm phát tích lũy nội địa, khiến việc giảm giá sữa bột thế giới không đủ bù đắp mức tăng của các chi phí hoạt động trong nước.

Doanh nghiệp sữa có đang thu mức siêu lợi nhuận lên đến 60% trên giá bán lẻ? Nhận định này không chính xác do nhầm lẫn giữa lợi nhuận gộp và lợi nhuận ròng. Mức chênh lệch giữa giá vốn và giá bán lẻ phải chi trả cho hàng loạt chi phí hợp lý gồm vận chuyển, lưu kho, bán hàng, tiếp thị và thuế. Tỷ suất lợi nhuận sau thuế thực tế của nhà phân phối chỉ dao động quanh mức 7%.

Công cụ đăng ký giá bắt buộc theo Thông tư 122/2010/TT-BTC có mang lại hiệu quả bình ổn thị trường? Biện pháp đăng ký giá hành chính không đạt được mục tiêu kiềm chế tăng giá vì can thiệp sai bản chất của một thị trường có tính cạnh tranh. Thực tế sau hơn 6 tháng áp dụng thông tư, giá sữa vẫn tăng thêm hai đợt do áp lực chi phí đầu vào thực tế tăng cao.

Giải pháp then chốt nào giúp hạ nhiệt mặt bằng giá sữa bột trẻ em một cách bền vững? Giải pháp cốt lõi là giải quyết triệt để tình trạng bất cân xứng thông tin. Nhà nước cần siết chặt quản lý quảng cáo thổi phồng công dụng, bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm để tạo dựng niềm tin vào các sản phẩm giá rẻ, đồng thời phổ biến kiến thức dinh dưỡng đa dạng cho người tiêu dùng.

Kết luận

• Thị trường sữa bột công thức trẻ em dưới sáu tuổi tại Việt Nam mang đặc tính cạnh tranh cao với sự tham gia của 72 doanh nghiệp và 128 dòng sản phẩm đa dạng, không tồn tại bằng chứng về việc lạm dụng vị thế thống lĩnh để ấn định giá độc quyền.
• Lợi nhuận ròng thực tế của doanh nghiệp duy trì ở mức hợp lý khoảng 7%, và việc tăng giá sữa trong nước phản ánh chính xác áp lực tăng 64,4% của tổng hòa các chi phí đầu vào giai đoạn 2006-2011.
• Thất bại thị trường trọng tâm bắt nguồn từ hiện tượng bất cân xứng thông tin và tâm lý lo ngại an toàn thực phẩm, đẩy người tiêu dùng vào các phân khúc giá cao để tìm kiếm sự an tâm.
• Việc áp dụng công cụ đăng ký giá hành chính theo Thông tư 122/2010/TT-BTC không giải quyết đúng khiếm khuyết thị trường và cần được thay thế bằng cơ chế quản lý gián tiếp thông qua kiểm soát yếu tố hình thành giá.
• Nhà nước cần ưu tiên hoàn thiện quy chuẩn ghi nhãn, kiểm soát quảng cáo y tế, tăng cường kiểm nghiệm an toàn thực phẩm và thúc đẩy truyền thông dinh dưỡng khoa học.

Trong giai đoạn tiếp theo, các cơ quan hoạch định chính sách cần nhanh chóng hoàn thiện khung khổ điều tiết giá linh hoạt và triển khai đồng bộ các chương trình dinh dưỡng quốc gia để giảm bớt gánh nặng chi tiêu, bảo đảm mọi trẻ em đều được tiếp cận nguồn dinh dưỡng tối ưu và công bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ---------------------- Bùi Thị Hồng Ngọc ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ GIÁ TRONG THỊ TRƢỜNG SỮA BỘT TRẺ EM DƢỚI SÁU TUỔI Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ---------------------- BÙI THỊ HỒNG NGỌC ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ GIÁ TRONG THỊ TRƢỜNG SỮA BỘT TRẺ EM DƢỚI SÁU TUỔI Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 603114 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

JONATHAN PINCUS TP. Hồ Chí Minh – Năm 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright.

Tháng 06/2011 Tác giả Bùi Thị Hồng Ngọc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết tôi xin chân thành cảm ơn thầy Jonathan Pincus, thầy Vũ Thành Tự Anh cũng nhƣ những thầy cô khác trong trƣờng Fulbright đã có những góp ý quí báu giúp tôi có thể cải thiện nội dung luận văn. Tôi xin cảm ơn tất cả những cá nhân đã cung cấp thông tin để làm cơ sở phân tích cho bài viết của tôi. Nếu không có các bạn, bài viết của tôi đã không thể hoàn thành. Và cuối cùng, xin gửi lời tri ân đến toàn thể các thầy cô trong chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright vì lòng nhiệt thành và sự tận tâm truyền đạt những kiến thức cho các học viên chúng tôi.

Cũng nhƣ xin cảm ơn một cơ hội tuyệt vời tại đây để tôi có thể tìm đƣợc Mr. Right của đời mình. Xin chân thành cảm ơn tất cả. Bùi Thị Hồng Ngọc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT LUẬN VĂN Những năm qua báo chí Việt Nam liên tục đƣa tin các hãng sữa nƣớc ngoài lạm dụng vị trí thống lĩnh trong thị trƣờng sữa bột trẻ em để tăng giá vô lý và hƣởng một mức lợi nhuận rất cao.

Theo kết quả điều tra của Bộ Tài chính và kết quả khảo sát giá sữa của Bộ Công thƣơng thì giá bán lẻ sữa bột cao hơn gấp đôi giá vốn, chi phí quảng cáo chiếm 30-50% tổng chi phí, và giá sữa ở Việt Nam cao hơn từ 20-150% so với các nƣớc. Để bình ổn thị trƣờng, ngày 12/08/2010, Bộ Tài chính ban hành thông tƣ 122/2010/TT- BTC, đƣa sữa bột trẻ em dƣới sáu tuổi vào danh sách Đăng ký giá hàng hóa và dịch vụ. Việc ban hành thông tƣ này đã gặp phản ứng mạnh trong cộng đồng doanh nghiệp. EuroCham thực hiện một khảo sát giá sữa khác ở Đông Nam Á và kết luận trái ngƣợc với kết luận của Bộ Công thƣơng: giá sữa Việt Nam thấp nhất trong khu vực.

Những thông tin trái chiều này dấy lên quan ngại về tính chính xác trong công tác đánh giá thị trƣờng của Nhà nƣớc, vốn là cơ sở cho việc ban hành chính sách. Với mục tiêu giúp Nhà nƣớc lựa chọn những chính sách phù hợp để hỗ trợ thị trƣờng vận hành hiệu quả, nghiên cứu đƣợc tiến hành qua ba bƣớc: (1) nhận diện bản chất thị trƣờng, (2) đánh giá sự phù hợp của chính sách quản lý giá đang áp dụng cho thị trƣờng, (3) khuyến nghị chính sách. Kết quả phân tích cho thấy không có đủ bằng chứng kết luận giá sữa ở Việt Nam cao nhất thế giới. Các khảo sát của EuroCham (2011), của Pincus (2010) không cho thấy giá sữa Việt Nam cao hơn các nƣớc.

Đồng thời doanh nghiệp không đồng tình với kết quả khảo sát của Bộ Công thƣơng vì cho rằng khảo sát đã không so sánh tƣơng đồng sản phẩm giữa các nƣớc. Tình trạnh giá sữa liên tục tăng bất chấp giá thế giới giảm là do bột sữa chỉ chiếm khoảng 30% giá bán sản phẩm, trong khi 70% còn lại chịu tác động của yếu tố lạm phát trong nƣớc và biến động tỷ giá. Số liệu thống kê cho thấy có sự tƣơng đồng hoàn toàn giữa việc tăng giá sữa trong nƣớc với sự tăng giá các yếu tố đầu vào này. Việc lấy giá bán lẻ trừ đi giá vốn không phản ánh đúng lợi nhuận của doanh nghiệp vì giá vốn chỉ bao gồm chi phí trực tiếp sản xuất ra sản phẩm mà chƣa bao gồm những chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv hoạt động khác.

Ví dụ trƣờng hợp của Mead Johnson, ƣớc tính lợi nhuận vào khoảng 7% trên giá bán đại lý. Những kết quả trên cho thấy khó có thể khẳng định các hãng sữa lạm dụng vị trí thống lĩnh để tăng giá bất hợp lý và hƣởng siêu lợi nhuận. Thêm vào đó, thị trƣờng sữa có nhiều nhà cung cấp và nhiều sản phẩm cho ngƣời tiêu dùng lựa chọn. Những yếu tố này ủng hộ cho lập luận thị trƣờng sữa Việt Nam là cạnh tranh.

Tuy nhiên thị trƣờng vẫn chƣa cạnh tranh hiệu quả khiến mặt bằng giá đƣợc duy trì ở mức cao. Ngoài những lý do tự nhiên nhƣ thị trƣờng còn mới phát triển chƣa có hiệu quả theo qui mô, sữa là sản phẩm thiết yếu, và khả năng chuyển đổi sản phẩm có giới hạn; thì vấn đề nổi bật ở thị trƣờng Việt Nam là tồn tại bất cân xứng thông tin do các cơ quan chức năng chƣa làm tốt công tác bảo đảm chất lƣợng và ngƣời tiêu dùng không đƣợc tƣ vấn đầy đủ về kiến thức dinh dƣỡng. Điều này dẫn đến một số lệch lạc trong quá trình vận hành thị trƣờng. Thứ nhất tạo nên rào cản thị trƣờng cho những sản phẩm mới, đạt chất lƣợng của những công ty chƣa tên tuổi.

Thứ hai, ngƣời tiêu dùng sẵn lòng trả nhiều tiền hơn để mua sự an tâm về chất lƣợng. Thứ ba, việc thiếu thông tin làm ngƣời tiêu dùng bỏ qua một số sự lựa chọn thay thế khác nhƣ sữa tƣơi và các loại thực phẩm dinh dƣỡng. Tất cả những điều này làm giảm đi quyền lực thị trƣờng của ngƣời mua và đẩy mặt bằng giá lên cao hơn so với thị trƣờng không có những khiếm khuyết trên. Việc áp dụng chính sách quản lý giá dành cho thị trƣờng có dấu hiệu độc quyền vào thị sữa bột trẻ em đã không sửa chữa đúng thất bại thị trƣờng nên bộc lộ một số hạn chế.

Đầu tiên, cơ sở để xác định mức giá hợp lý không rõ ràng, dễ dẫn đến sự tùy tiện trong việc ra quyết định của ngƣời làm công tác đánh giá. Thứ hai, qui định về giá giới hạn sự linh hoạt trong chiến lƣợc kinh doanh của doanh nghiệp, gây hạn chế cạnh tranh. Cuối cùng, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tránh sự kiểm soát giá của nhà nƣớc bằng các biện pháp khác nhau nhƣ nâng giá sản phẩm trƣớc khi nhập khẩu vào Việt Nam. Thực tế từ khi Thông tƣ 122 có hiệu lực đến nay đã hơn 6 tháng, giá thị trƣờng không những không giảm mà còn tăng.

Nhƣ vậy, trƣớc hết nên đƣa sữa trẻ em ra khỏi danh sách Đăng ký giá, nhƣng vẫn có thể duy trì trong danh sách Kiểm soát các yếu tố hình thành giá để các cơ quan chức năng có cơ sở can thiệp thị trƣờng khi giá cả biến động bất thƣờng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v Sau đó, cần xem xét những chính sách giúp cải thiện vấn đề bất cân xứng thông tin trong thị trƣờng. Rà soát và cải thiện các qui định về quảng cáo, tiếp thị và ghi nhãn hàng hóa tránh gây ngộ nhận cho ngƣời tiêu dùng về chất lƣợng sản phẩm và đảm bảo cạnh tranh lành mạnh, bằng cách qui định rõ hơn những hành vi đƣợc phép và không đƣợc phép trong quảng cáo. Tăng cƣờng cung cấp thông tin về kiến thức dinh dƣỡng khoa học và khách quan cho ngƣời tiêu dùng.

Cải thiện hoạt động quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm và chất lƣợng hàng hóa để đảm bảo sân chơi công bằng cho tất cả các sản phẩm, đặc biệt đối với những sản phẩm chƣa có tên tuổi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN VĂN .iii MỤC LỤC. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU .viii DANH MỤC HÌNH ẢNH .viii CÁC TỪ VIẾT TẮT.

ix CHƢƠNG 1.1 Bối cảnh chính sách .2 Vấn đề chính sách .3 Mục tiêu nghiên cứu .4 Câu hỏi nghiên cứu .5 Khung phân tích .6 Nguồn thông tin. THỊ TRƢỜNG CÓ VẬN HÀNH HIỆU QUẢ? .1 Đặc tính phía cầu .1 Bất cân xứng thông tin trong thị trƣờng .2 Độ co giãn của cầu theo giá .2 Đặc tính phía cung .1 Qui mô ngành sữa. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phƣơng thức kinh doanh trong thị trƣờng.3 Số lƣợng nhà cung cấp và thị phần .4 Rào cản gia nhập thị trƣờng .5 Phân tích lợi nhuận nhà cung cấp – trƣờng hợp Mead Johnson .3 Phân tích giá.1 Số lƣợng sản phẩm và mối tƣơng quan với giá bán.2 So sánh giá sữa Việt Nam với thế giới .3 Mối tƣơng quan giữa việc tăng giá bán và các yếu tố đầu vào .4 Kết luận về bản chất thị trƣờng. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ GIÁ .1 Nội dung chính sách quản lý giá .2 Tình hình áp dụng Thông tƣ 122 cho đến nay .3 Hạn chế của chính sách quản lý giá.

KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH .1 Đối với chính sách quản lý Giá.2 Cải thiện bất cân xứng thông tin trong thị trƣờng.1 Qui định về quảng cáo, tiếp thị và ghi nhãn hàng hóa .2 Thông tin về kiến thức dinh dƣỡng cho ngƣời tiêu dùng .3 Qui định về vệ sinh an toàn thực phẩm và chất lƣợng hàng hóa. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii PHỤ LỤC. 43 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1 Giá vốn hàng bán so với giá bán lẻ của Mead Johnson.1 Thu nhập và chi tiêu theo năm nhóm thu nhập (2010) .2 Thị phần theo giá trị của các hãng sữa năm 2009 .3 Số doanh nghiệp sữa qua các năm.4 Ƣớc tính cơ cấu chi phí và lợi nhuận của sản phẩm Enfagrow A+ 900g .5 Số sản phẩm theo nhóm tuổi và theo công ty .6 Giá bán sản phẩm sữa cho trẻ từ 1-3 tuổi, hộp thiếc 900g .7 Lịch tăng giá sữa của Abbott, Friesland Campina (FC), Vinamilk (VNM) và Mead Johnson (MJ) .