Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG CÔNG CHỨC SỞ NỘI VỤ 1. Một số khái niệm chung 1. Công chức Công chức là một khái niệm được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới để chỉ những công dân được tuyển dụng vào làm việc thường xuyên trong các cơ quan nhà nước, do ngân sách nhà nước trả lương. Nhưng do đặc thù của từng quốc gia nên quan niệm công chức ở các nước không hoàn toàn giống nhau.
Có nước chỉ giới hạn công chức trong phạm vi những người hoạt động quản lý nhà nước. Một số nước có quan niệm rộng hơn, công chức bao gồm những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức có tính chất công quyền. Ở CHDCND Lào sau khi giải phóng đất nước năm 1975 vẫn sử dụng cụm từ cán bộ để chỉ chung cho những người làm việc trong hệ thống chính trị. Sau khi có Hiến pháp năm 1991, đề phù hợp với pháp luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 171/TTG ngày 11 tháng 11 năm 1993 về Quy chế công chức CHDCND Lào.
Đây là quy chế đầu tiên về công chức, trong đó quy định công chức của CHDCND Lào là người được biên chế và bổ nhiệm làm việc thường xuyên tại các Bộ, cơ quan Trung ương, địa phương hoặc làm việc tại cơ quan đại diện CHDCND Lào ở nước ngoài; được hưởng lương, các khoản thu phụ cấp từ quỹ ngân sách Nhà nước. Bộ đội, công an không tính vào danh sách công chức và có quy định riêng [60]. Sau 10 năm thực hiện Nghị định trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 82/NĐ-CP ngày 19/5/2003 để thay thế Nghị định số 171/CP ngày11/11/1993 và khái niệm công chức đã được sửa đổi, bổ sung. Cụ thể, điều 2 Nghị định số 82/NĐ-CP quy định: công chức nước CHDCND Lào là công dân Lào, được Luan van 11 tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức quần chúng ở trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách Nhà nước [61].
Trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng đất nước Lào trong điều kiện mới, đòi hỏi phải xây dựng đội ngũ công chức chính quy, hiện đại. Luật Cán bộ, Công chức số 74/QH ngày 18/12/2015 đã ra đời và chỉ rõ: “Công chức là công dân Lào, được tuyển dụng và bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Lào xây dựng đất nước và Tổ chức quần chúng ở Trung ương, cấp địa phương và cơ quan thay mặt nước CHDCND Lào ở nước ngoài và được hưởng lương và tiền hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước” [57, tr. Từ khái niệm công chức trong Luật Cán bộ, Công chức năm 2015, có thể thấy một số đặc điểm của công chức nước CHDCND Lào như sau: Thứ nhất, công chức không chỉ là những người làm việc trong bộ máy nhà nước mà còn cả những người làm việc cho các cơ quan của Đảng NDCM Lào, tổ chức chính trị - xã hội gồm Mặt trận Lào xây dựng đất nước, Hội Liên hiệp phụ nữ Lào, Công đoàn, Đoàn Thanh niên nhân dân cách mạng Lào, Hội Cựu chiến binh. Sở dĩ có đặc điểm này là do thể chế chính trị và tổ chức bộ máy nhà nước của nước CHDCND Lào quy định.
Từ đây, những người làm việc cho các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước Lào thì không được gọi là công chức, mà có thề gọi là viên chức hoặc người lao động làm việc theo hợp đồng lao động [1, tr. Thứ hai, yếu tố tiên quyết của công chức phải là công dân Lào, tức là những người mang quốc tịch Lào và công chức được hình thành dựa trên con đường tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giao nhiệm vụ thường xuyên ở các tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, địa phương và các cơ quan đại diện nước CHDCND Lào ở nước ngoài. Điều đó có nghĩa những người Luan van 12 làm việc trong tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội dựa trên hợp đồng lao động xác định thời hạn hoặc không xác định thời hạn thì không được coi là công chức [11, tr. Thứ ba, công chức được hưởng lương và phụ cấp từ ngân sách nhà nước.
Việc hưởng lương của công chức dựa trên ngạch công chức, vị trí đảm nhiệm. Điều này giúp phân biệt công chức với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, khi những người này sẽ hưởng lương theo sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động trong hợp đồng lao động dựa theo quy định của pháp luật nước CHDCND Lào [1, tr. Như vậy, công chức ở nước Lào là công dân Lào được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây goi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước, đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Sở nội vụ và công chức sở nội vụ Tại Việt Nam và Lào, ngành tổ chức Nhà nước (nay là ngành Nội vụ) được thành lập ngay từ những ngày đầu khi cách mạng thành công.
Dù có nhiều tên gọi khác nhau nhưng chức năng, nhiệm vụ cơ bản của ngành là giúp Chính phủ xây dựng chính quyền nhân dân, quản lý địa giới hành chính và đội ngũ Luan van 13 cán bộ công chức thì không thay đổi. Trong thành quả chung của cách mạng Việt Nam và Lào qua các thời kỳ, các giai đoạn đều luôn ghi dấu ấn của công tác tổ chức và cán bộ. Bước sang thời kỳ xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN hiện nay, ngành Nội vụ tiếp tục xây dựng chính quyền nhân dân và đẩy mạnh cải cách hành chính nhà nước. Để thực hiện nhiệm vụ này, ngành Nội vụ tại Việt Nam và Lào đã hình thành hệ thống các cơ quan Nội vụ từ trung ương đến địa phương, trong đó có hệ thống Sở Nội vụ, Phòng Nội vụ tại tất cả các tỉnh, thành phố trong cả nước.
Tại Việt Nam, Thông tư 15/2014/TT-BNV ngày 31 tháng 10 năm 2014 của Bộ Nội vụ nước CHXHCN Việt Nam về Hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Sở Nội vụ thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Phòng Nội vụ thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quy định “Sở Nội vụ là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về: Tổ chức bộ máy; vị trí việc làm; biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức trong các cơ quan, tổ chức hành chính; vị trí việc làm, cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp và số lượng người làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập; tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lao động hợp đồng trong cơ quan, tổ chức hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập; cải cách hành chính, cải cách chế độ công vụ, công chức; chính quyền địa phương; địa giới hành chính; cán bộ, công chức, viên chức và cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã); đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức và cán bộ, công chức cấp xã; những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; tổ chức hội, tổ chức phi chính phủ; văn thư, lưu trữ nhà nước; tôn giáo; thi đua - khen thưởng và công tác thanh niên” [2]. Tại Lào, Quyết định số 591/PM ngày 15 tháng 11 năm 2018 của Bộ Nội vụ nước CHDCND Lào về Ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của các Sở Nội Luan van 14 vụ tỉnh, Thủ đô đã quy định “Sở nội vụ trong tỉnh, Thủ đô là một bộ phận trong chính quyền cấp tỉnh, Thủ đô; chịu sự giám sát, quản lý của đời sống chính trị của chính quyền tỉnh, Thủ đô và chịu sự kiểm tra giám sát của Bộ Nội vụ; đóng vai trò tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh, Thủ đô và Bộ Nội vụ về cải cách chế độ công vụ, công chức; văn thư, lưu trữ; thi đua, khen thưởng; quản lý dân tộc, tôn giáo và các cấp chính quyền trên địa bàn tỉnh, Thủ đô” [47]. Như vậy có thể thấy vị trí của Sở Nội vụ nước CHDCND Lào là một trong số các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và có vai trò tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh quản lý nhà nước về lĩnh vực nội vụ, trong đó tập trung vào tổ chức bộ máy; vị trí việc làm; biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức; tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức, lao động; cải cách hành chính, cải cách chế độ công vụ, công chức; chính quyền địa phương; địa giới hành chính; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức văn thư, lưu trữ nhà nước… và các hoạt động khác được Bộ Nội vụ quy định. Để vận hành hệ thống sở nội vụ, đội ngũ công chức sở nội vụ đóng vai trò quan trọng.
Từ quan niệm về công chức nói chung cũng như khái quát về sở nội vụ như vừa đề cập trên, có thể hiểu: Công chức sở nội vụ là toàn thể những công dân của một quốc gia được tuyển dụng, bổ nhiệm và ngạch, chức vụ, chức danh trong sở nội vụ của các tỉnh, thành phố ở đất nước đó và trong biên chế, hưởng lương cùng các khoản phụ cấp từ ngân sách Nhà nước. Chất lượng Hiểu theo nghĩa phổ biến: “chất là tổng thể những tính chất, những thuộc tính cơ bản của sự vật, làm cho sự vật này phân biệt với sự vặt khác”.