CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẢM BẢO VẬT LIỆU XÂY DỰNG CHO CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm, phân loại, đặc điểm về vật liệu xây dựng 1.1 Khái niệm về đảm bảo vật liệu xây dựng cho các dự án xây dựng Đầu tiên, để tìm hiểu đước khái niệm thế nào là đảm bảo vật liệu xây dựng cho các dự án xây dựng thì bước đầu tiên phải tìm hiểu thế nào là vật tư. Theo định nghĩa thì “vật tư kỹ thuật là sản phẩm của lao động dùng để sản xuất. Đó là nguyên, nhiên, vật liệu, điện lực, bán thành phẩm, thiết bị, máy móc, phụ tùng…” Đối với một công ty xây dựng, để có được kết quả sản xuất kinh doanh hiệu quả thì cần phải chú trọng đến nhiều yếu tố, trong đó yếu tố vật liệu xây dựng đầu vào chiếm một vai trò lớn, ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình cấu thành sản phẩm và cũng chiếm tỉ trọng lớn trong giá thành sản phẩm. Theo Nghị định số 24a/2016/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng thì định nghĩa về vật liệu xây dựng được quy định như sau: “Vật liệu xây dựng là sản phẩm có nguồn gốc hữu cơ, vô cơ được sử dụng để tạo nên công trình xây dựng, trừ các trang thiết bị điện và thiết bị công nghệ.” Từ những định nghĩa trên, có thể hiểu vật liệu xây dựng là các vật liệu được sử dụng phục vụ cho mục đích xây dựng.
Nó bao gồm cả vật liệu tự nhiên và vật liệu nhân tạo. Vật liệu xây dựng có sẵn trong tự nhiên như đất sét, đá, cát, sỏi, gỗ, cành cây… Vật liệu xây dựng nhân tạo như xi măng, sắt, thép,. và được sử dụng trong việc xây dựng hoàn thiện nên các công trình. Đảm bảo vật liệu xây dựng là việc cung ứng, vận chuyển vật liệu xây dựng đến nơi sử dụng một cách đầy đủ, kịp thời.
Chất lượng, số lượng của vật liệu xây dựng được cung ứng phải đạt yêu cầu, giá cả hợp lý. Dự án xây dựng là một quá trình bao gồm nhiều hoạt động liên quan đến việc tạo ra một công trình xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp một công trình hiện có, ví dụ như xây một tòa nhà, con đường, đập thủy điện. Các dự án xây dựng thường có một mục tiêu cụ thể, một khoảng thời gian thực hiện nhất định và một nguồn vốn đầu tư xác định. Như vậy, đảm bảo vật liệu xây dựng cho các dự án xây dựng là việc cung ứng vật liệu xây dựng cho các dự án xây dựng một cách kịp thời, đầy đủ.
Vật liệu xây dựng được cung cấp phải được vận chuyển đúng theo thời gian hợp đồng, có chất lượng đảm bảo, giá thành hợp lý để phục vụ việc thi công, xây dựng các công trình, dự án. Đảm bảo tiến độ xây dựng của các công trình, dự án đúng theo mục tiêu, kế hoạch đề ra và nằm trong nguồn vốn đầu tư đã được xác định.2 Phân loại vật liệu xây dựng Thị trường vật liệu xây dựng ngày nay vô cùng phong phú về chủng loại cũng như giá thành. Trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng tiên tiến kéo theo sự ra đời của càng nhiều loại vật liệu xây dựng mới. Hiện nay có rất nhiều cách thức, phương pháp để phân loại vật liệu xây dựng và đều có những ưu điểm và hạn chế riêng.
Trước hết đối với vật liệu, căn cứ vào nội dung kinh tế, vai trò của chúng trong quá trình thi công xây lắp, căn cứ vào yêu cầu quản lý của doanh nghiệp thì vật liệu xây dựng được chia thành các loại sau: Căn cứ vào nguồn gốc của vật liệu: - Vật liệu xây dựng có nguồn gốc tự nhiên như: gỗ, tre, đá, cát, sỏi. - Vật liệu xây dựng có nguồn gốc nhân tạo: bê tông, gạch nung, thép… Căn cứ vào chủng loại vật liệu xây dựng - Các loại sắt, thép… - Xi măng, bê tông… - Thiết bị xây dựng Căn cứ tham gia vào quá trình sản xuất - Vật liệu xây dựng chính: Là đối tượng lao động chủ yếu trong doanh nghiệp xây lắp, là cơ sở vật chất cấu thành lên thực thể chính của sản phẩm như cát, đá, xi măng, gạch xây, sắt, thép… - Vật liệu phụ: Là những loại vật liệu tham gia vào quá trình sản xuất, không cấu thành thực thể chính của sản phẩm. Vật liệu phụ chỉ tác dụng phụ trong quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm: Làm tăng chất lượng vật liệu chính và sản phẩm, phục vụ cho công tác quản lý, phục vụ thi công, cho nhu cầu công nghệ kỹ thuật bao gói sản phẩm. Trong ngành xây dựng cơ bản gồm: sơn, dầu, mỡ… phục vụ cho quá trình sản xuất - Nhiên liệu: Về thực thể là một loại vật liệu phụ, nhưng có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình thi công, kinh doanh tạo điều kiện cho qúa trình chế tạo sản phẩm có thể diễn ra bình thường.
Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể lỏng, khí, rắn như: xăng, dầu, than củi, hơi đốt dùng để phục vụ cho công nghệ sản xuất sản phẩm, cho các phương tiện máy móc, thiết bị hoạt động. - Thiết bị xây dựng cơ bản: Bao gồm cả thiết bị cần lắp, không cần lắp, công cụ, khí cụ và vật kết cấu dùng để lắp đặt vào các công trình xây dựng cơ bản 1.3 Đặc điểm của vật liệu xây dựng của công ty Nguyên vật liệu xây dựng tham gia vào quá trình xây dựng thường biến đổi, không giữ nguyên hình dạng vật lý ban đầu của mình. Toàn bộ giá trị của nguyên vật liệu này sau đó được hòa nhập vào giá thành của sản phẩm cuối cùng mà nó tạo ra, trong trường hợp này là các công trình, dự án xây dựng. Có nhiều loại vật liệu xây dựng khác nhau phục vụ các mục đích khác nhau, và chúng thường chiếm một phần lớn trong tổng chi phí sản xuất.
Để đảm bảo khả năng sản xuất, các doanh nghiệp cần phải liên tục mua sắm, dự trữ và quản lý vật liệu xây dựng một cách nghiêm ngặt về số lượng, loại hình, chất lượng và giá cả. Giá trị của vật liệu xây dựng dự trữ thường chiếm một phần quan trọng trong tổng tài sản lưu động của doanh nghiệp.4 Yêu cầu đảm bảo vật liệu xây dựng cho các dự án 1.1 Yêu cầu đúng số lượng và tỉ lệ đồng bộ Với đặc thù của ngành xây dựng, việc vật liệu xây dựng được giao đúng số lượng và có tỉ lệ đồng bộ cao là một yêu cầu tiên quyết để có thể tiến hành thi công các dự án xây dựng kịp tiến độ. Việc cung cấp không đúng như kế hoạch sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ các giai đoạn kế tiếp. Trong trường hợp giao thiếu vật liệu xây dựng, thì các dự án xây dựng sẽ gặp phải tình trạng đình trệ do thiếu vật liệu, buộc phải kéo dài thời gian thi công xây lắp, làm thiệt hại cho công ty do các chi phí phát sinh.
Tuy nhiên, nếu giao thừa vật liệu xây dựng thì cũng không phải là điều tốt. Việc này sẽ làm phát sinh các chi phí vận chuyển, kho bãi, bảo quản các vật liệu xây dựng giao thừa dẫn đến tăng chi phí của Bên cạnh đó, tỉ lệ đồng bộ của vật liệu xây dựng cũng là yếu tố quan trọng. Tỉ lệ đồng bộ cao sẽ giúp cắt giảm chi phí cho khâu phân loại, trong khi tỉ lệ thấp khiến công ty phải thực hiện thêm chi phí cho khâu phân loại.2 Yêu cầu đúng chất lượng Đối với các dự án xây dựng thì chất lượng của công trình luôn được đặt lên hàng đầu. Do đó, vật liệu xây dựng có chất lượng tốt sẽ góp phần tạo dựng nên một công trình có chất lượng tốt.
Nhưng chất lượng của vật liệu cũng phải tương thích với mục đích sử dụng của công trình xây dựng. Không phải cứ vật liệu xây dựng có chất lượng cao nhất là đã phù hợp, bởi vì chất lượng cao quá mức cần thiết sẽ kéo theo chi phí giá thành cao, ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn của dự án. Do đó, vật liệu xây dựng được giao phải đảm bảo đúng theo quy chuẩn được nêu trong hợp đồng để tối đa hóa hiệu quả sử dụng, tránh gây lãng phí.3 Yêu cầu đúng giá cả Để tăng sự cạnh tranh về giá của các gói thầu xây dựng của công ty thì việc tối thiểu hóa các chi phí trong khâu xây dựng là một ưu tiên hàng đầu. Trong đó, chi phí về vật liêu xây dựng luôn đóng một phần rất lớn trong chi phí để hoàn thiện một dự án xây dựng.
Đối với công ty, rủi ro về việc thay đổi giá vật liệu xây dựng do các biến động cuả thị trường luôn là một trong những thách thức mà công ty phải đối mặt. Để tối thiểu hóa rủi ro này, việc tuân thủ về giá của vật liệu xây dựng trong các hợp đồng luôn là một yếu tố để công ty đánh giá và ưu tiên lựa chọn các nhà cung ứng. Việc giá vật liệu xây dựng được cam kết theo đúng hợp đồng sẽ giúp công ty có thể triển khai kế hoạch thi công xây dựng một cách thuận lợi, tránh các phát sinh đi cùng.4 Yêu cầu đúng tiến độ thời gian Việc giao vật liệu xây dựng đúng thời gian như trong hợp đồng ký kết cũng là một việc quan trọng ảnh hưởng rất nhiều tới tiến độ và chi phí của các dự án xây dựng. Việc giao sớm hay muộn đều đem những thiệt hại về kinh tế cho phía mua.
Nếu giao vật liệu xây dựng sớm hơn hợp đồng thì bên mua trong nhiều trường hợp chưa bố trí được đầy các phương án để tiếp nhận vật liệu xây dựng cũng như chưa bố trí kịp thời nhân lực để tổ chức triển khai đánh giá, kiểm định, bảo quản lượng vật liệu xây dựng này. Từ đó kéo theo nhiều chi phí phát sinh, ảnh hưởng đến hoạt động của công ty. Còn nếu giao vật liệu xây dựng chậm hơn hợp đồng thì cũng sẽ làm chậm tiến độ thi công của các dự án xây dựng, kéo lùi thời gian hoàn thiện các dự án xây dựng, ảnh hưởng đến tiến độ mà công ty đã ký kết với chủ đầu tư.5 Yêu cầu đúng địa điểm Tương tự như với yêu cầu phía trên, việc giao vật liệu xây dựng đúng địa điểm theo hợp đồng ký kết sẽ giúp tối thiểu hóa các chi phí mà công ty phải bỏ ra. Với đặc thù của các dự án xây dựng nằm trên nhiều địa bàn khác nhau.
Công ty không thể lúc nào cũng giao nhận hàng về kho của công ty rồi mới chuyển vật liệu xây dựng đến từng dự án được, bởi vì điều này kéo theo chi phí vận chuyển tăng rất cao.