Đặc điểm sinh học sinh thái học và biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây keo tai tượng acacia mangium tại huyện đô lương tỉnh nghệ an

Keo tai tượng (Acacia mangium) là cây trồng lâm nghiệp quan trọng tại Nghệ An, góp phần phủ xanh đất trống và… 57 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp · 2014.

• Tác giả: Nguyễn, Phùng Huỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Bảo Thanh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng Và Môi Trường
• Đề tài: Đặc điểm sinh học, sinh thái học và biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây keo tai tượng (Acacia mangium) huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu côn trùng trên thế giới
• 2.2. Tình hình nghiên cứu côn trùng trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, PHẠM VI, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Công tác chuẩn bị
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Địa hình, địa thế
• 4.1.3. Đất đai thổ nhưỡng
• 4.2. Đặc điểm dân sinh
• 4.3. Kinh tế - xã hội
• 4.3.1. Cơ sở hạ tầng
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 5.1. Thành phần các loài sâu hại Keo tai tượng
• 5.2. Xác định loài sâu hại chủ yếu
• 5.3. Đặc điểm sinh học, sinh thái học và biến động mật độ của các loài sâu hại chính
• 5.3.1. Đặc điểm sinh học, sinh thái học của các loài sâu hại chính
• 5.3.2. Biến động mật độ của các loài sâu hại chính
• 5.4. Một số biện pháp phòng trừ sâu hại Keo tai tượng
• 5.4.1. Biện pháp kỹ thuật lâm sinh
• 5.4.2. Biện pháp kiểm dịch thực vật
• 5.4.3. Biện pháp vật lý cơ giới
• 5.4.4. Biện pháp sinh học
• 5.4.5. Biện pháp hóa học
• 5.4.6. Biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM)
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Sâu Hại Keo Tai Tượng Thách Thức Giải Pháp

Keo tai tượng (Acacia mangium) là cây trồng lâm nghiệp quan trọng tại Nghệ An, góp phần phủ xanh đất trống và mang lại hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển của keo tai tượng cũng đi kèm với sự gia tăng của các loài sâu hại keo, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng rừng trồng. Các loài sâu hại này tấn công nhiều bộ phận của cây, từ lá đến thân, gây suy yếu và thậm chí làm chết cây. Việc quản lý và phòng trừ sâu hại keo hiệu quả là một thách thức lớn đối với người trồng rừng và các nhà quản lý lâm nghiệp. Bài viết này sẽ trình bày chi tiết về đặc điểm sinh học, sinh thái và các biện pháp phòng trừ sâu hại keo tai tượng hiệu quả tại Nghệ An, dựa trên các nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn.

1.1. Tầm quan trọng của keo tai tượng và các vấn đề sâu bệnh

Keo tai tượng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường tại Nghệ An. Tuy nhiên, sự xuất hiện và lây lan của các loại sâu bệnh hại keo tai tượng đe dọa đến thành quả này. Các dịch bệnh gây ra những thiệt hại đáng kể về kinh tế, ảnh hưởng đến thu nhập của người dân. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Độ, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, có tới 24 loài sâu hại keo, thuộc 16 họ khác nhau, tấn công cây keo tại các khu vực thử nghiệm xuất xứ keo và bạch đàn. Việc hiểu rõ về các loài sâu hại và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo kịp thời là vô cùng quan trọng.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu về sâu hại keo ở Nghệ An

Nghiên cứu về sâu hại keo tai tượng tại Nghệ An tập trung vào việc xác định thành phần loài, đặc điểm sinh học, sinh thái học và mức độ gây hại của chúng. Mục tiêu chính là đề xuất các biện pháp phòng trừ sâu hại keo hiệu quả, góp phần bảo vệ rừng trồng và nâng cao năng suất. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc điều tra, thu thập mẫu, phân tích số liệu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ sâu hại keo. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình quản lý và phòng trừ sâu hại keo bền vững.

II. Nhận Diện Sâu Hại Keo Tai Tượng Đặc Điểm Sinh Học

Để phòng trừ sâu hại keo hiệu quả, việc nhận diện chính xác các loài sâu hại và hiểu rõ đặc điểm sinh học của chúng là vô cùng quan trọng. Mỗi loài sâu hại có vòng đời, tập tính và cách thức gây hại khác nhau, đòi hỏi các biện pháp phòng trừ sâu hại keo chuyên biệt. Các loài sâu ăn lá keo, sâu đục thân keo, và các loại côn trùng hại keo tai tượng khác cần được xác định và nghiên cứu kỹ lưỡng để đưa ra các giải pháp phòng trừ sâu hại keo phù hợp. Việc nắm vững thông tin về đặc điểm sâu hại keo là nền tảng cho việc xây dựng chiến lược quản lý sâu hại keo toàn diện.

2.1. Các loài sâu ăn lá keo tai tượng phổ biến và đặc điểm

Các loài sâu ăn lá keo gây thiệt hại đáng kể cho rừng trồng keo, đặc biệt là trong giai đoạn cây còn non. Một số loài phổ biến bao gồm sâu nâu (Anomis fulvida Guenée) và các loại sâu kèn. Sâu non ăn lá, làm giảm khả năng quang hợp của cây, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu của sâu ăn lá keo và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo kịp thời là rất quan trọng. Cần lưu ý đến vòng đời của từng loài để có biện pháp can thiệp hiệu quả.

2.2. Sâu đục thân keo Nhận biết và tác hại

Sâu đục thân keo là một trong những loài sâu hại keo nguy hiểm nhất, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng gỗ. Ấu trùng của sâu đục thân keo đục vào thân cây, tạo thành các đường hầm, làm suy yếu cây và tạo điều kiện cho các bệnh nấm xâm nhập. Việc phát hiện sớm sự xuất hiện của sâu đục thân keo và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo thích hợp là rất quan trọng để bảo vệ rừng trồng keo. Các biện pháp phòng trừ sâu hại keo có thể bao gồm việc sử dụng thuốc trừ sâu, bẫy pheromone hoặc các biện pháp sinh học.

III. Sinh Thái Sâu Hại Keo Yếu Tố Ảnh Hưởng Biến Động

Sự phát sinh và phát triển của sâu hại keo tai tượng chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố sinh thái khác nhau, bao gồm khí hậu, địa hình, tuổi cây và các loài thiên địch. Hiểu rõ về sinh thái sâu hại keo giúp dự báo và phòng trừ sâu hại keo hiệu quả hơn. Nghiên cứu về sự biến động mật độ của các loài sâu hại theo thời gian và không gian là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp quản lý sâu hại keo phù hợp. Các yếu tố như độ cao, hướng phơi và tuổi cây có thể ảnh hưởng đến sự phân bố và mật độ của các loài sâu hại khác nhau.

3.1. Ảnh hưởng của khí hậu và địa hình đến sâu hại keo

Khí hậu và địa hình đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sự phát triển của sâu hại keo. Nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa ảnh hưởng đến vòng đời và khả năng sinh sản của các loài sâu hại. Địa hình, đặc biệt là độ cao và hướng phơi, cũng có thể tạo ra các điều kiện sinh thái khác nhau, ảnh hưởng đến sự phân bố và mật độ của sâu hại keo. Các nghiên cứu cần xem xét các yếu tố này để xây dựng các mô hình dự báo và phòng trừ sâu hại keo hiệu quả.

3.2. Tuổi cây keo và mật độ sâu hại Mối tương quan

Tuổi cây keo có thể ảnh hưởng đến sự hấp dẫn của cây đối với các loài sâu hại khác nhau. Cây non thường dễ bị tấn công bởi các loài sâu ăn lá keo, trong khi cây trưởng thành có thể dễ bị tấn công bởi sâu đục thân keo. Việc hiểu rõ mối tương quan giữa tuổi cây và mật độ sâu hại keo giúp xác định các giai đoạn cây dễ bị tổn thương nhất và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo phòng ngừa.

IV. Cách Phòng Trừ Sâu Hại Keo Tai Tượng Bí Quyết Hiệu Quả

Để bảo vệ rừng trồng keo tai tượng khỏi sự tấn công của sâu hại, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo tổng hợp, kết hợp các phương pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học, hóa học và vật lý. Biện pháp phòng trừ sâu hại keo tai tượng phải được thực hiện một cách khoa học và bền vững, đảm bảo hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Việc lựa chọn các phương pháp phòng trừ sâu hại keo phù hợp cần dựa trên đặc điểm sinh học của loài sâu hại, điều kiện sinh thái của khu vực và các yếu tố kinh tế - xã hội.

4.1. Biện pháp kỹ thuật lâm sinh Tạo môi trường bất lợi cho sâu

Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh đóng vai trò quan trọng trong việc phòng trừ sâu hại keo một cách bền vững. Các biện pháp này bao gồm việc chọn giống keo tai tượng kháng sâu bệnh, trồng cây với mật độ hợp lý, tỉa cành tạo tán và bón phân cân đối. Mục tiêu là tạo ra một môi trường sinh thái bất lợi cho sự phát triển của sâu hại keo và tăng cường sức đề kháng của cây. Ví dụ, việc làm cỏ, vun xới xung quanh gốc và cắt dọn thực bì giúp hạn chế nơi trú ẩn và nguồn thức ăn của một số loài sâu hại.

4.2. Biện pháp sinh học Sử dụng thiên địch phòng trừ sâu hại

Biện pháp sinh học là một phương pháp phòng trừ sâu hại keo thân thiện với môi trường, sử dụng các loài thiên địch để kiểm soát quần thể sâu hại. Các loài thiên địch có thể là các loài côn trùng ăn thịt, ký sinh hoặc các loại vi sinh vật gây bệnh cho sâu hại. Việc bảo vệ và nhân nuôi các loài thiên địch tự nhiên là một biện pháp quan trọng để phòng trừ sâu hại keo một cách bền vững. Cần hạn chế sử dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học có tác động tiêu cực đến các loài thiên địch.

4.3. Biện pháp hóa học Lựa chọn và sử dụng thuốc an toàn

Biện pháp hóa học có thể được sử dụng để phòng trừ sâu hại keo trong trường hợp cần thiết, nhưng cần được thực hiện một cách thận trọng và tuân thủ các quy định về an toàn. Việc lựa chọn các loại thuốc trừ sâu cho keo tai tượng có tính chọn lọc cao, ít độc hại cho môi trường và con người là rất quan trọng. Cần sử dụng thuốc theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất và chỉ phun thuốc khi mật độ sâu hại vượt quá ngưỡng cho phép. Ưu tiên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Phòng Trừ Sâu Tại Nghệ An

Các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Nghệ An đã cho thấy hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo tổng hợp. Kinh nghiệm của người trồng rừng và các nhà quản lý lâm nghiệp đã được đúc kết và chia sẻ, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý sâu hại keo. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp phòng trừ sâu hại keo mới, phù hợp với điều kiện địa phương là rất quan trọng để bảo vệ rừng trồng keo tai tượng một cách bền vững.

5.1. Kinh nghiệm phòng trừ sâu hại keo từ thực tiễn Nghệ An

Người trồng rừng tại Nghệ An đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc phòng trừ sâu hại keo. Các biện pháp truyền thống như bắt sâu bằng tay, sử dụng bẫy đèn và trồng các loại cây xua đuổi sâu hại vẫn được áp dụng rộng rãi. Việc chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau giữa các hộ trồng rừng là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác quản lý sâu hại keo.

5.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của các biện pháp phòng trừ

Các nghiên cứu khoa học tại Nghệ An đã đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ sâu hại keo khác nhau. Kết quả cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp tổng hợp, kết hợp các phương pháp kỹ thuật lâm sinh, sinh học và hóa học, mang lại hiệu quả cao nhất. Việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu sinh học và bảo vệ các loài thiên địch tự nhiên cũng được chứng minh là có hiệu quả trong việc kiểm soát quần thể sâu hại keo.

VI. Tương Lai Phòng Trừ Sâu Hại Keo Giải Pháp Bền Vững

Việc phòng trừ sâu hại keo trong tương lai cần hướng tới các giải pháp bền vững, dựa trên các nguyên tắc sinh thái và quản lý tổng hợp. Việc nghiên cứu và phát triển các giống keo tai tượng kháng sâu bệnh, sử dụng các biện pháp sinh học và hạn chế sử dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học là rất quan trọng. Việc nâng cao nhận thức của người trồng rừng về tầm quan trọng của việc quản lý sâu hại keo một cách bền vững cũng là một yếu tố then chốt.

6.1. Phát triển giống keo tai tượng kháng sâu bệnh Hướng đi mới

Việc phát triển các giống keo tai tượng kháng sâu bệnh là một hướng đi đầy hứa hẹn trong công tác phòng trừ sâu hại keo. Các giống keo kháng sâu bệnh sẽ giảm thiểu sự phụ thuộc vào các biện pháp hóa học và góp phần bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu và chọn tạo các giống keo có khả năng chống chịu tốt với các loài sâu hại phổ biến tại Nghệ An là rất quan trọng.

6.2. Quản lý sâu hại keo dựa vào cộng đồng Giải pháp bền vững

Việc quản lý sâu hại keo dựa vào cộng đồng là một giải pháp bền vững, huy động sự tham gia của người trồng rừng và các tổ chức địa phương. Các hoạt động có thể bao gồm việc giám sát và phát hiện sớm sâu hại, áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu hại keo thân thiện với môi trường và chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức. Sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý sâu hại keo và bảo vệ rừng trồng keo tai tượng một cách bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ sinh thái tự nhiên, các loài động vật, thực vật và vi sinh vật duy trì trạng thái cân bằng động với tính ổn định cao và khả năng tự điều chỉnh tốt. Ngược lại, hệ sinh thái rừng trồng thuần loài có tính bền vững kém, dễ bị tổn thương trước những biến động bất lợi từ môi trường và sâu bệnh hại. Theo tinh thần Nghị quyết của Quốc hội khóa X tại kỳ họp thứ hai (ngày 05/12/1997), sâu bệnh hại rừng được xác định là vấn đề sinh học nghiêm trọng; quy mô rừng trồng càng mở rộng thì nguồn thức ăn cho dịch hại càng dồi dào, làm gia tăng tần suất bùng phát dịch và gây thiệt hại ước tính hàng tỷ đồng mỗi năm.

Cây Keo tai tượng (Acacia mangium) là một trong những loài cây lâm nghiệp chủ lực được phát triển trên diện rộng tại Việt Nam nhằm phủ xanh đất trống đồi núi trọc, phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, đi cùng với sự mở rộng diện tích là sự gia tăng cả về thành phần loài và mật độ quần thể sâu hại tấn công từ rễ, thân cành đến tán lá. Gây hại nghiêm trọng nhất là pha sâu non ăn trụi lá, làm cây còi cọc, giảm sinh trưởng và có thể gây chết hàng loạt. Để phục vụ công tác dự tính, dự báo và đề xuất giải pháp bảo vệ rừng tại địa phương, tác giả Nguyễn Phùng Huỳnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với các mục tiêu và phạm vi cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát:
  1. Điều tra thành phần sâu hại trên cây Keo tai tượng tại khu vực nghiên cứu.
  2. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ sâu hại phù hợp cho khu vực nghiên cứu.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định thành phần các loài sâu hại và chỉ ra các loài gây hại chính trên cây Keo tai tượng.
  2. Đề xuất các biện pháp phòng trừ cụ thể, hiệu quả và an toàn.
• Đối tượng nghiên cứu: Cây Keo tai tượng (Acacia mangium) và các loài côn trùng gây hại trên các bộ phận lá, thân cành và rễ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Các lâm phần Keo tai tượng tại xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An.
  • Thời gian: Từ ngày 27/02/2014 đến ngày 16/04/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết côn trùng học lâm nghiệp, quy luật biến động quần thể sinh vật hại rừng và nguyên lý Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM - Integrated Pest Management). Tác giả vận dụng các phương pháp luận chuẩn mực từ các giáo trình chuyên ngành của Trường Đại học Lâm nghiệp như: "Côn trùng rừng" (Trần Công Loanh, Nguyễn Thế Nhã, 1997), "Điều tra dự tính dự báo sâu bệnh trong lâm nghiệp" (Nguyễn Thế Nhã, Trần Công Loanh, Trần Văn Mão, 2001) và "Bảo vệ thực vật" (Nguyễn Thế Nhã, Trần Văn Mão, 2004).

Khóa luận kết hợp đồng bộ các phương pháp điều tra lâm học, phân loại học côn trùng và toán học thống kê:

• Thiết kế ô tiêu chuẩn (OTC): Thiết lập 9 OTC đại diện có diện tích 1.000 m² (25 m × 40 m) với mật độ trên 100 cây/ô. Các OTC được bố trí theo các biến số môi trường: độ cao (72 m – 84 m), độ dốc (14° – 18°), vị trí địa hình (chân, sườn, đỉnh đồi), hướng phơi (Tây Bắc, Tây Nam), độ tàn che (0,82 – 0,87) và tuổi rừng (5 tuổi và 7 tuổi).
• Điều tra sâu hại trên cây tiêu chuẩn: Trong mỗi OTC, áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống (cứ cách 1 hàng điều tra 1 hàng, trong hàng cứ 5 cây chọn 1 cây) để lấy 10 cây tiêu chuẩn. Do Keo tai tượng là cây lá rộng có chiều cao tương đối lớn, tác giả điều tra cấu trúc 6 cành mẫu: 2 cành tầng dưới (song song đường đồng mức), 2 cành tầng giữa (vuông góc đường đồng mức) và 2 cành tầng trên (song song đường đồng mức) để đếm số lượng từng pha phát triển của sâu hại.
• Điều tra sâu hại dưới đất: Tại mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản kích thước 1 m × 1 m (1 m²) tại 4 góc và 1 ô ở tâm. Tiến hành gạt lớp thảm mục bề mặt, dùng cuốc bóc từng lớp đất dày 10 cm, bóp tơi đất bắt mẫu côn trùng đến độ sâu 40 cm.
• Các công thức xử lý số liệu thống kê sinh học:
  • Mật độ sâu hại ($M$): $M = \frac{A}{N}$ (con/cây hoặc con/m²), trong đó $A$ là tổng số cá thể bắt gặp, $N$ là tổng số cây hoặc số ô dạng bản.
  • Tỷ lệ cây bị hại ($P%$): $P% = \frac{n}{N} \times 100%$ (với $n$ là số cây có sâu). Phân loại: $P% > 50%$ (loài thường gặp), $25% \le P% \le 50%$ (loài ít gặp), $P% < 25%$ (loài ngẫu nhiên gặp).
  • Hệ số biến động mật độ ($S%$): $S% = \frac{S}{\bar{X}} \times 100%$, phân loại mức biến động ít ($< 25%$), biến động nhiều ($25% - 75%$), biến động rất nhiều ($> 75%$).
  • Kiểm định tiêu chuẩn $U$: Dùng để kiểm tra tính thuần nhất và sai khác có ý nghĩa thống kê về mật độ sâu hại giữa các vị trí lập địa, hướng phơi và độ tuổi cây ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ (độ tin cậy 95%):

$$U = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\sqrt{\frac{S_1^2}{n_1} + \frac{S_2^2}{n_2}}}$$

Nếu $|U| > 1,96$, bác bỏ giả thuyết $H_0$, kết luận hai giá trị trung bình có sự sai khác rõ rệt.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu sơ cấp thu thập qua 3 đợt điều tra thực địa (Đợt 1: 01/03/2014; Đợt 2: 20/03 – 28/03/2014; Đợt 3: 08/04 – 16/04/2014); số liệu thứ cấp về tự nhiên, kinh tế - xã hội do UBND xã Trung Sơn và Trạm Khí tượng Thủy văn Đô Lương cung cấp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Đặt vấn đề

Chương này phân tích vai trò kinh tế - môi trường của rừng trồng Keo tai tượng trong các chương trình phủ xanh đất trống đồi núi trọc. Tác giả dẫn chứng tính chất dễ tổn thương của rừng thuần loài trước sự bùng phát dịch bệnh, trích dẫn định hướng chính sách từ Nghị quyết Quốc hội khóa X (1997) và chỉ ra thực trạng dịch sâu ăn lá, đục thân cành đang làm giảm chất lượng gỗ và đe dọa sinh trưởng của keo. Từ đó xác định tính cấp thiết của việc nghiên cứu đặc tính sinh học, sinh thái học để làm căn cứ đề xuất biện pháp phòng trừ.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Nội dung chương tổng hợp lịch sử nghiên cứu côn trùng học từ thời cổ đại (Aristoteles, sách cổ Syrie năm 300 TCN) đến hiện đại (Carl von Linné, Sprengel, Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, các tài liệu của Trung Quốc). Tại Việt Nam, tác giả điểm qua các công trình tiêu biểu như "Côn trùng chí Đông Dương", các ấn phẩm của Thái Bang Hoa và Cao Chu Lâm (1987) về 167 loài thuộc họ Bọ lá, các công trình của Trường Đại học Lâm nghiệp và Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam. Đặc biệt, tác giả dẫn công bố của Nguyễn Văn Độ tại Đá Chông và Cẩm Quỳ ghi nhận 24 loài sâu hại trên keo thuộc 16 họ (nhóm ăn lá chiếm 71%, chích hút 25%, đục thân 4%), quy trình phòng trừ Sâu nâu theo nguyên tắc IPM của Nguyễn Thế Nhã (2001), cùng các khóa luận sinh viên trước đó (Nguyễn Thế Anh, Cao Anh Tuấn, Dương Ngọc Thắng).

Chương 3: Mục tiêu, phạm vi, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết hệ thống mục tiêu, nội dung điều tra phân loại, mật độ, tập tính sinh học và các nhân tố sinh thái ảnh hưởng. Chương này quy định chi tiết kỹ thuật lập 9 OTC diện tích 1.000 m², kích thước 25 m × 40 m tại khu vực Núi Cuồi (xã Trung Sơn) với bảng mô tả tọa độ, độ dốc, hướng phơi, đường kính D1.3 (từ 8,12 cm đến 8,92 cm), chiều cao Hvn (từ 9,81 m đến 11,38 m). Đồng thời chuẩn hóa phương pháp điều tra 6 cành mẫu trên 10 cây tiêu chuẩn/OTC, kỹ thuật đào 5 ô dạng bản sâu 40 cm tìm sâu hại đất, cùng hệ thống công thức tính $M$, $P%$, $S%$ và tiêu chuẩn kiểm định $U$.

Chương 4: Đặc điểm khu vực nghiên cứu

Mô tả toàn diện điều kiện tự nhiên và dân sinh kinh tế của huyện Đô Lương và xã Trung Sơn:

• Vị trí và địa hình: Tọa độ 18°55' – 19°10' vĩ độ Bắc, 105°15' – 105°45' kinh độ Đông; diện tích 350,433 km²; địa hình bán sơn địa lòng chảo, đồi núi chiếm 45,5% diện tích tự nhiên với đỉnh cao nhất là 206 m.
• Khí hậu, thủy văn: Nhiệt độ bình quân 23,5°C (cao nhất 34°C, thấp nhất 13°C); lượng mưa trung bình 1.700 mm (tập trung tháng 9); độ ẩm 85%; chịu ảnh hưởng của bão (tháng 8 – 10), gió Tây Nam khô nóng (gió Lào, tháng 4 – 10) và gió mùa Đông Bắc (tháng 11 – 4 năm sau). Có hệ thống Sông Lam (chảy qua 20 km) và Sông Đào (dài 9 km).
• Dân sinh, kinh tế: Dân số toàn huyện năm 2010 là 193.890 người (43.752 hộ, 66.117 lao động); lao động nông nghiệp chiếm 85%, lâm nghiệp 8%. Sau khi thực hiện Nghị định 163/CP về giao đất giao rừng, người dân đã chủ động trồng các loài keo, thông nhựa, bạch đàn.

Chương 5: Kết quả và phân tích kết quả

Chương này tập hợp toàn bộ dữ liệu điều tra thực nghiệm, phân tích sâu về thành phần loài, phân loại sâu hại chủ yếu, hình thái sinh học và kiểm định thống kê động thái mật độ:

• Thành phần loài: Xác định 8 loài côn trùng hại Keo tai tượng thuộc 7 họ và 3 bộ:

STT	Tên Việt Nam	Tên khoa học	Họ	Bộ	Pha thu thập
1	Sâu nâu	Anomis fulvida Guenée	Noctuidae (Ngài đêm)	Lepidoptera (Cánh vảy)	Sâu non
2	Bọ nẹt xanh	Parasa consonia Moore	Limacodidae (Ngài gai)	Lepidoptera (Cánh vảy)	Sâu non
3	Sâu kèn nhỏ	Acanthopsyche sp.	Psychidae (Ngài túi)	Lepidoptera (Cánh vảy)	Sâu non
4	Sâu róm 4 túm lông	Dasychira axutha Collenette	Lymantriidae (Ngài độc)	Lepidoptera (Cánh vảy)	Sâu non
5	Cầu cấu xanh	Hypomeces squamosus Fabricius	Curculionidae (Vòi voi)	Coleoptera (Cánh cứng)	Trưởng thành
6	Bọ hung nâu lớn	Holotrichia sauteri Moser	Scarabaeidae (Bọ hung)	Coleoptera (Cánh cứng)	Trưởng thành
7	Bọ hung nâu nhỏ	Maladera sp.	Scarabaeidae (Bọ hung)	Coleoptera (Cánh cứng)	Trưởng thành
8	Gián đất	Eupolyphaga sinensis Walker	Corydiidae (Gián đất)	Blattodea (Gián)	Trưởng thành

Tỷ lệ thành phần: Bộ Cánh vảy chiếm 57,14% số họ và 50,00% số loài; Bộ Cánh cứng chiếm 28,58% số họ và 37,50% số loài; Bộ Gián chiếm 14,29% số họ và 12,50% số loài.

• Xác định 2 loài sâu hại chính: Dựa trên mật độ trung bình, tần suất bắt gặp ($P%$) và mức độ nguy hại sinh học:

  1. Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp.): Mật độ trung bình 2,30 con/cây, $P% = 67,78%$ (loài thường gặp), hệ số biến động $S% = 4,10%$ (biến động ít).
  2. Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée): Mật độ trung bình 2,09 con/cây, $P% = 64,44%$ (loài thường gặp), hệ số biến động $S% = 13,48%$ (biến động ít). Các loài còn lại có mật độ thấp hơn: Bọ hung nâu lớn (0,84 con/m²), Bọ hung nâu nhỏ (0,79 con/m²), Bọ nẹt xanh (0,48 con/cây), Gián đất (0,45 con/m²), Cầu cấu xanh (0,40 con/cây), Sâu róm 4 túm lông (0,32 con/cây).

• Đặc điểm sinh học, sinh thái học của 2 loài sâu hại chính:

  • Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée): Trưởng thành dài 23 mm, sải cánh trước 25 mm, màu nâu xám, mép ngoài buồng giữa cánh có chấm đen đường kính 2 mm; trứng hình bán cầu đường kính $> 0,5$ mm, cao 0,38 mm, đẻ 1.000 – 1.500 quả/con cái; sâu non có 6 tuổi, mới nở dài 6 – 7 mm, đẫy sức dài 45 – 50 mm, đầu có 2 chấm trắng, có 3 đôi chân ngực và 5 đôi chân bụng (đôi chân ngực thứ nhất ngắn nên bò như sâu đo), ăn lá từ 18h30 đến 4h30 sáng, ngày ẩn nấp ở kẽ nứt vỏ thân cách gốc 1 – 2 m; nhộng màng dài 20 – 25 mm màu cánh gián, cuối bụng có 8 gai móc câu móc vào kén lá khô; sâu non ăn trung bình 4 lá keo (kích thước 4.000 mm²) trong suốt pha phát triển kéo dài 10 – 25 ngày; gây hại nặng từ tháng 9 đến tháng 12 trên rừng từ 4 đến 10 tuổi.
  • Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp.): Ngài đực dài 4 – 5 mm, sải cánh 11 – 13 mm, râu hình lông chim; ngài cái không cánh, dài 6 – 8 mm, nằm bất động trong kén; trứng hình bầu dục (dài 0,6 mm, rộng 0,4 mm), đẻ 100 – 270 trứng/con cái, tỷ lệ nở đạt 99%; sâu non dài 6 – 9 mm nằm trong túi tơ dính lá khô (sau nở 36 phút đã tạo xong túi kèn), đực lột xác 5 lần, cái lột xác 6 lần; một năm có 2 thế hệ gối nhau (thế hệ 1 từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 8; thế hệ 2 từ tháng 8 đến cuối tháng 6 năm sau).

• Động thái mật độ và kiểm định thống kê tiêu chuẩn U:

Yếu tố sinh thái / Lập địa	Phân loại so sánh	Mật độ Sâu kèn nhỏ (con/cây)	Giá trị kiểm định U	Mật độ Sâu nâu (con/cây)	Giá trị kiểm định U	Kết luận thống kê ($|U| > 1,96$)
Đợt điều tra	Đợt 1 (Đầu tháng 3) Đợt 2 (Cuối tháng 3) Đợt 3 (Giữa tháng 4)	2,17 2,31 2,43	Xu hướng tăng theo thời gian	1,69 2,24 2,33	Tăng mạnh từ đợt 1 sang đợt 2	Mật độ tăng khi thời tiết ấm dần
Độ cao (Hướng Tây Nam)	Chân đồi Sườn đồi Đỉnh đồi	2,54 2,35 2,25	Chân-Sườn: 20,09 Chân-Đỉnh: 30,33 Sườn-Đỉnh: 15,56	2,25 2,15 2,02	Chân-Sườn: 2,92 Chân-Đỉnh: 4,05 Sườn-Đỉnh: 2,64	Mật độ giảm dần từ chân lên đỉnh đồi có ý nghĩa thống kê rõ rệt
Hướng phơi (Chân đồi)	Tây Bắc Tây Nam	2,32 2,49	Tây Bắc - Tây Nam: 17,18	2,10 2,25	Tây Bắc - Tây Nam: 3,78	Hướng Tây Nam có mật độ sâu cao hơn hướng Tây Bắc
Tuổi cây (Hướng Tây Nam)	Rừng 5 tuổi Rừng 7 tuổi	2,41 2,24	Tuổi 5 - Tuổi 7: 7,80	2,08 1,98	Tuổi 5 - Tuổi 7: 3,12	Rừng 5 tuổi có mật độ sâu cao hơn rừng 7 tuổi

• Biện pháp phòng trừ đề xuất: Hệ thống hóa 6 nhóm biện pháp: lâm sinh (trồng đúng mật độ, làm cỏ xới xáo, tỉa thưa cây chết, trồng hỗn giao); kiểm dịch thực vật; cơ giới vật lý (bắt giết, cày xới diệt nhộng, bẫy đèn, bẫy bả độc, bôi vòng nhựa dính); sinh học (bảo tồn chim sâu, gõ kiến, bọ ngựa, bọ rùa, ong ký sinh, chế phẩm vi sinh); hóa học (sử dụng có chọn lọc thuốc Ofatox 300EC, Karate, Dipterex, Basa, Bi58); và định hướng quản lý tổng hợp IPM.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả định lượng cụ thể:
  • Lập danh lục 8 loài sâu hại thuộc 7 họ và 3 bộ côn trùng tại xã Trung Sơn, huyện Đô Lương.
  • Chỉ rõ 2 loài gây hại chủ yếu là Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp., mật độ 2,30 con/cây, xuất hiện ở 67,78% số cây) và Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée, mật độ 2,09 con/cây, xuất hiện ở 64,44% số cây).
  • Chứng minh bằng kiểm định toán học $U$ rằng mật độ sâu hại chịu ảnh hưởng rõ nét bởi các nhân tố lập địa: giảm dần từ chân đồi lên đỉnh đồi (tất cả các cặp kiểm định đều có $|U| \ge 2,64 > 1,96$); sườn đón nắng Tây Nam có mật độ cao hơn sườn Tây Bắc ($U = 17,18$ và $3,78$); và rừng keo non 5 tuổi bị sâu hại tấn công nhiều hơn rừng 7 tuổi ($U = 7,80$ và $3,12$).
• Hệ thống giải pháp và quy trình kỹ thuật đề xuất:
  • Kỹ thuật lâm sinh: Làm cỏ, dọn thực bì định kỳ để triệt tiêu nơi trú ẩn; tỉa thưa loại bỏ cây còi cọc; trồng dải rừng hỗn giao ngăn chặn lây lan dịch bệnh thuần loài.
  • Kỹ thuật cơ giới vật lý:
    • Công thức phối chế bả độc diệt sâu: 40 phần (cám rang thơm trộn rau xanh băm nhỏ) + 1 phần thuốc sát trùng.
    • Công thức tạo vòng nhựa dính quanh thân ngăn sâu non bò lên tán: 10 g dầu thông, 1,25 g tùng hương, 2 g hắc ín, 1,5 g Vadơlin và bổ sung một lượng nhỏ dầu gai.
    • Dùng đèn bẫy trưởng thành ban đêm vào các kỳ vũ hóa rộ (tháng 3, 4 và tháng 8).
  • Kỹ thuật hóa học: Hướng dẫn cụ thể nồng độ pha chế khi dịch bùng phát vượt ngưỡng kinh tế:
    • Ofatox 300EC: pha 20 ml trong 8 – 10 lít nước.
    • Karate: pha 20 – 25 ml trong 8 – 10 lít nước.
    • Dipterex: pha 10 – 20 ml trong 8 – 10 lít nước.
    • Basa hoặc Bi58 (Dimethoate): pha nồng độ 0,5% – 1,0% phun ướt đẫm tán lá.
  • Chiến lược IPM: Tích hợp cân đối giữa bảo tồn thiên địch (bọ ngựa, ong ký sinh, chim sâu) với các khâu lâm sinh và cơ giới, hạn chế tối đa phun hóa chất diện rộng nhằm tránh phá vỡ cân bằng sinh thái.
• Đóng góp về mặt khoa học: Công trình bổ sung dẫn liệu điều tra thực địa có hệ thống về thành phần và động thái sâu hại Keo tai tượng tại vùng bán sơn địa huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Đồng thời, khóa luận cung cấp các mô tả chi tiết về kích thước hình thái các pha phát triển và tập tính ngày - đêm của loài Sâu nâu và Sâu kèn nhỏ, hỗ trợ nâng cao độ chính xác cho công tác giám sát, dự tính dự báo bảo vệ rừng tại cơ sở.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận:
  • Thời gian điều tra thực địa tương đối ngắn (kéo dài gần 2 tháng, từ 27/02/2014 đến 16/04/2014), trùng vào giai đoạn đầu mùa xuân nên chưa theo dõi trọn vẹn toàn bộ các thế hệ trong năm, đặc biệt là giai đoạn bùng phát dịch hại mạnh nhất của Sâu nâu vào mùa thu đông (từ tháng 9 đến tháng 12).
  • Phạm vi khảo sát chỉ giới hạn trên 9 ô tiêu chuẩn tại một xã (xã Trung Sơn) với 2 cấp tuổi (5 tuổi và 7 tuổi), chưa mở rộng trên các cấp tuổi nhỏ hơn (1 – 3 tuổi) hoặc các dạng lập địa khác trong toàn huyện.
  • Chưa tiến hành thực nghiệm phun thử nghiệm các loại thuốc hóa học và chế phẩm sinh học trực tiếp trên hiện trường để đánh giá hiệu lực diệt trừ thực tế và chi phí kinh tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Kéo dài thời gian theo dõi định kỳ suốt 12 tháng nhằm hoàn thiện biểu đồ vòng đời, chu kỳ phát sinh các lứa sâu và xác định chính xác thời điểm qua đông của từng loài.
  • Mở rộng nghiên cứu xác định ngưỡng gây hại kinh tế (EIL) cụ thể trên từng cấp tuổi cây Keo tai tượng để tối ưu hóa thời điểm can thiệp biện pháp hóa học.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ kỹ thuật thuộc các chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Rừng, Lâm học và Bảo vệ Thực vật.

Các nội dung có giá trị ứng dụng và tham khảo cao bao gồm:

1. Phương pháp thiết kế điều tra sâu hại rừng: Quy trình phân bố 9 OTC (1.000 m²), kỹ thuật chọn 6 cành mẫu trên cây tiêu chuẩn để điều tra sâu ăn lá và kỹ thuật đào bóc 5 ô dạng bản sâu 40 cm để điều tra sâu hại rễ tầng đất.
2. Dữ liệu nhận dạng côn trùng: Các số liệu đo đạc kích thước hình thái chi tiết từng pha (trứng, sâu non, nhộng, ngài) của loài Sâu nâu (Anomis fulvida) và Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp.).
3. Ứng dụng thống kê sinh học: Phương pháp vận dụng tiêu chuẩn kiểm định $U$ để phân tích định lượng sự chênh lệch mật độ sinh vật hại theo các yếu tố sinh thái (độ cao, hướng dốc, tuổi cây).
4. Công thức thực hành: Hướng dẫn pha chế bả độc, vòng nhựa dính bẫy sâu và liều lượng sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật đặc trị sâu hại rừng keo.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận xác định những loài sâu hại nào là chủ yếu trên cây Keo tai tượng tại huyện Đô Lương và dựa trên tiêu chí nào?

Tác giả xác định được 2 loài sâu hại chính là Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp.) và Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée). Việc xác định dựa trên 3 tiêu chí khoa học:

1. Mật độ cá thể trung bình cao nhất qua các đợt điều tra (Sâu kèn nhỏ đạt 2,30 con/cây; Sâu nâu đạt 2,09 con/cây).
2. Tần suất xuất hiện trên các cây điều tra thuộc nhóm thường gặp ($P% > 50%$, cụ thể Sâu kèn nhỏ là 67,78% và Sâu nâu là 64,44%).
3. Đặc tính sinh vật học và mức độ nguy hại: pha sâu non có sức ăn phá mạnh, ăn trụi lá, có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn làm suy giảm sinh trưởng hoặc làm chết cây.

2. Yếu tố độ cao và hướng phơi sườn đồi ảnh hưởng như thế nào đến mật độ của hai loài sâu hại chính?

Theo số liệu từ Biểu 5.5, 5.7 và kết quả kiểm định tiêu chuẩn $U$:

• Về độ cao: Mật độ sâu hại giảm dần từ chân đồi lên đỉnh đồi (Sâu kèn nhỏ giảm từ 2,54 con/cây ở chân đồi xuống 2,25 con/cây ở đỉnh đồi; Sâu nâu giảm từ 2,25 con/cây xuống 2,02 con/cây). Nguyên nhân do chân đồi có tầng đất dày, độ ẩm và dinh dưỡng tốt hơn, tán cây phát triển rậm rạp làm giảm bức xạ trực xạ, tạo tiểu khí hậu thuận lợi cho sâu hại. Kiểm định $|U|$ giữa các vị trí dao động từ 2,64 đến 30,33 (đều $> 1,96$), khẳng định sự sai khác có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95%.
• Về hướng phơi: Hướng Tây Nam có mật độ sâu hại cao hơn hướng Tây Bắc (Sâu kèn nhỏ: 2,49 so với 2,32 con/cây; Sâu nâu: 2,25 so với 2,10 con/cây; giá trị kiểm định $U$ lần lượt là 17,18 và 3,78). Hướng Tây Nam có cường độ và thời gian chiếu sáng mặt trời cao hơn, thúc đẩy cây ra nhiều chồi lá non, cung cấp nguồn thức ăn dồi dào cho sâu hại.

3. Mật độ sâu hại giữa rừng Keo tai tượng 5 tuổi và 7 tuổi khác nhau ra sao?

Mật độ sâu hại ở lâm phần 5 tuổi cao hơn rõ rệt so với lâm phần 7 tuổi: Sâu kèn nhỏ ở tuổi 5 đạt 2,41 con/cây (so với 2,24 con/cây ở tuổi 7; $U = 7,80$); Sâu nâu ở tuổi 5 đạt 2,08 con/cây (so với 1,98 con/cây ở tuổi 7; $U = 3,12$). Nguyên nhân do rừng 7 tuổi đã bước vào giai đoạn sinh trưởng ổn định, cấu trúc tán lá vững chắc và sức đề kháng tự nhiên cao. Ngược lại, rừng 5 tuổi cây còn non, mô lá mềm, sức chống chịu kém hơn nên là đối tượng ưa thích của sâu non.

4. Sâu non của loài Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée) có tập tính sinh hoạt và gây hại đặc thù gì?

Sâu non Sâu nâu trải qua 6 tuổi, kéo dài từ 10 – 25 ngày, sức ăn hại trung bình khoảng 4 lá keo (diện tích 4.000 mm²). Sâu non có tập tính ăn hại chủ yếu vào ban đêm (từ 18h30 đến 4h30 sáng hôm sau). Sâu thường ăn từ mép lá hoặc gặm từ đầu lá vào, ăn hết phần thịt lá và chồi non, chừa lại gân chính. Ban ngày, từ khoảng 4h30 sáng, sâu non bò thành đàn xuống gốc, ẩn nấp trong các kẽ nứt của vỏ thân cây ở đoạn cách mặt đất dưới 1,5 – 2 m hoặc ẩn dưới lớp lá khô mục cách gốc cây khoảng 0,6 m.

5. Khóa luận khuyến nghị công thức phối chế bả độc và vòng nhựa dính bẫy sâu cơ giới như thế nào?

Để phòng trừ sâu non và bảo vệ cây bằng biện pháp vật lý cơ giới, tác giả đưa ra 2 công thức phối chế cụ thể:

• Bả độc: Trộn 40 phần thức ăn dẫn dụ (gồm cám rang thơm kết hợp rau xanh băm nhỏ) với 1 phần thuốc sâu.
• Vòng nhựa dính quanh thân cây: Phối trộn theo tỷ lệ 10 g dầu thông, 1,25 g tùng hương, 2 g hắc ín, 1,5 g Vadơlin và thêm một lượng nhỏ dầu gai để tạo độ dính, quét thành vòng quanh thân nhằm ngăn sâu non bò từ gốc lên tán lá.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Phùng Huỳnh đã điều tra và xác định được thành phần gồm 8 loài sâu hại thuộc 7 họ và 3 bộ trên cây Keo tai tượng tại xã Trung Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Nghiên cứu đã chỉ rõ Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche sp.) và Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée) là hai loài gây hại chính, đồng thời chứng minh bằng kiểm định thống kê $U$ ảnh hưởng có ý nghĩa của độ cao, hướng phơi và tuổi rừng đến biến động mật độ sâu hại. Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất một hệ thống các biện pháp phòng trừ toàn diện kết hợp giữa kỹ thuật lâm sinh, cơ giới vật lý, sinh học và hóa học theo nguyên tắc quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) nhằm bảo vệ bền vững các lâm phần Keo tai tượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 DAT VÁN ĐÈ. CHUONG 2 TONG QUAN NGHIEN CUU. Tình hình nghiên cứu côn trùng trên thế giới. Tình hình nghiên cứu côn trùng trong nước.-----+-----se-c-<ee 4 CHƯƠNG 3 MỤC TIÊU, PHẠM VI, NỘI DUNG, P‡ NGHIÊN CỨU 3.

Mục tiêu ngỉ n cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể 3. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu.Phương pháp nghiên cứu. Công tác chuẩn bị. ia CHƯƠNG 4 ĐẶC DIEM ÉHU VỰC NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên.

Vị trí địa lý. Địa hình, địa thế. Đất đai thỏnhường 4. Đặc điểm dẫn Sin 4.

Kinh tế xãhội. Cơ sở hạ tầng. " Se CHƯƠNG 5 KÉT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KÉT QUẢ. Thành phần các loài sâu hại Keo tai tượng.

Xác định loải sâu hại chủ yếu. Đặc điểm sinh học, sinh thái học và biến động mật độ của các loài sâu hại chính. Đặc điêm sinh học, sinh thái học của các loài sâu hại chính. Biến động mật độ của các loài sâu hại chính.

Một số biện pháp phòng trừ sâu hại Keo tai tượng. Biện pháp kỹ thuật lâm sinh. Biện pháp kiểm dịch thực vật 5. Biện pháp vật lý cơ giới.

Biện pháp sinh học. Biện pháp hóa học. lồ dhšt;esuẾ 5. Biện pháp phòng trừ tông hợp(IPM) KET LUAN-TON TAL-KIEN NGHI —.

TAI LIEU THAM KHAO DANH MUC BANG BIEU Biểu 5.1: Danh lục các loài sâu hại Keo tai tượng.2: Thống kê số họ và số loài theo các bộ côn tring Biểu 5.3 : Sự biến động về thành phần mật độ của các loài sâu hại qua các Kiểm tra sự chênh lệch mật độ sâu hại gï nhau theo tiêu chuẩn U.7: Biến động mật độ của các loài = ại chính theo hướng phơi.8 : Kiểm tra sự chênh lệch mật theo hướng phơi khác nhau theo tiêu chuẩn U.9: Ảnh hưởng của tuổi mật độcủa các loài sâu hại chính.10: Kiểm tra sự chênh Ì độ sâu hại theo độ tuôi cây trông khác nhau theo tiêu chuẩn U. 38 ` DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 4. Bản đồ hành chính huyện Đô Lương.1: Biểu đồ thể hiện tỷ lệ % số họ của các bộ côn trùng.2: Biểu đồ thể hiện tỷ lệ % số loài của các bộ côn trùng.3: Sâu non Sâu nâu (Anomis fulvida Guenée).4: Sau non Sau nau (Anomis fulvida Guenée) Hinh 5.5: Sâu non Sâu kèn nhỏ(4canthopsyche $p.6: Biến động mật độ của các loài sâu hại chủ yế Hình 5.7: Ảnh hưởng của độ cao tới mật độ sâu hại.8: Biến động mật độ của các loài sâu Bi chính theo hướng phơi.9: Ảnh hưởng của tuổi cây đến ` của các loài sâu hại chính .37 CHUONG 1 DAT VAN DE Trong thế giới tự nhiên các loài động thực vật va vi sinh vật chung sống với nhau trong mối quan hệ cân bằng động, xâu chuỗi và gắn kết với nhau trong sự tồn tại chung. Những tác động tiêu cực hay tích cực vào một thành phần hay yếu tố nào đó có thể sẽ gây ra những ánh hưởng tới cả hệ sinh thái, thậm chí cân bằng sinh thái bị phá vỡ.

Con, mgười với những tác động vào rừng như chặt phá rừng bừa bãi; dùng thuốc trừ sâu không những gây ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường mà còn ảnh hưởng lớn đến khả năng xuất hiện và phát dịch của sâu bệnh hại. |W $„ Trong các hệ sinh thái, hệ sinhthái rừng tự nhiên có tính ồn định cao, không có sinh vật gây hại nghiêm tức và nó có thể tự điều chỉnh để cân bằng. Tuy nhiên, cũng có nơi xuất hiện sâu bệnh hại rừng tự nhiên thuần loài và cũng có trường hợp phải can thiệp để giáệt thiểu ảnh hưởng của sâu bệnh hai. Mặc dù vậy, việc diệt trừSâu bệnh hại rừng ở đây là ít có ý nghĩa.

Đối với hệ sinh thái rừng trồng tính bền vữag và én định kém, vì vậy rất dễ bị tồn thương khi bị các tác động bất lợi, do đó việc phòng trừ sâu bệnh hại rừng là cần thiết và có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự sinh trưởng cũng như tồn tại của cây rừng. Hang nam, dich sâu bệnh hại rừng trồng đã gây nên những tổn thất lớn không những làm giám chất lượng rừng, làm chết cây ước tính thiệt hại nhiều tỷ đồng mà bòn làm suy thoái môi trường.Theo Nghị quyết của Quốc hộikhoá x hop thứ hai ngày 5/12/1997, vấn đề sâu bệnh hại rừng là vấn đề sinh họe. Rime càng được trồng trên quy mô lớn là những điều kiện thuận lợi về thức ăn cho sâu bệnh phát sinh và phát triển, tần suất dịch sẽ cao, hậu quả khó có thể lường trước được. Chính vì vậy, việc xây dựng hướng dẫn quản lý sâu bệnh hại rừng có một vai trò quan trọng, nó giúp các nhà hoạch định chính sách, người quản lý nắm bắt tình hình sâu bệnh hại để đề ra kế hoạch, chương trình trong công tác trồng rừng và quản lý sâu bệnh hiệu quả; người sản xuất bố trí cây trồng và có các biện pháp phòng trừ tổng hợp mang lại lợi ích từ rừng.

Trong những năm gần đây, Keo tai tượng(4cacia mangium) là một trong những cây trồng lâm nghiệp được trồng ở nhiều nơi với diện tích lớn gop phan phủ xanh đất trồng đồi núi trọc. Đây là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao góp phần xóa đói giảm nghèo cho người ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, cùng với sự xuất hiện của cây keo tai tượng thì các loài sâu hại chúng cũng xuất hiện ngày càng nhiều cả về số lượng sâu hại và số lượng loài sâu hại. Chúng gây hại trên nhiều bộ phận khác:nhaử của cây keo tai tượng từ lá đến thân cành và rễ.

Chúng gây hạiở nhiều pha khác nhau, nhưng gây hại mạnh nhất vẫn là ở pha sâu non: Chúng có thể ăn trụi lá, đục thân cành hay là hại rễ. Các loài sâu hại này làm cho cay | Keo tai tượng sinh trưởng và phát triển chậm, còi cọc thậm chí có thể làm cho cây bị chết. Dịch sâu hại trên cây keo tai tượng đã xuất hiện ở nhiều nơi gây nên những hậu quả nghiêm trọng trong công tác trồng rừng cũng như ảnh hưởng đến chất lượng lâm sản. Dịch sâu hại trên cây kếðếi tượng diễn biến rất phức tạp.

Vậy nên, công tác điều tra giám sát sâu hại đối vei cây keo tai tượng có vai trò hết sức quan trọng trong công táctrong rimgeNs giúp cho những nhà quản lý, người dân trồng rừng có thể đự báo cho tình hình sâu hại trong thời gian tới, từ đó có những biện pháp phồng trừ hiệu quả nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao cũng như hiệu quả về mặt sáp 'thái, môi trường. Để gópphân nhỏ bé của mình vào công tác quản lý bảo vệ rừng của địa phương, nhằm ngăi chặn dịch sâu hại tôi tiến hành thực hiện đề tài “Đặc điểm sinh học; sinh thải học và biện pháp phòng trừ một số loài sâu hại chính trên cây Keo tai tượng (Ácacia mangium) tại huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An”. CHUONG 2 TONG QUAN NGHIEN CUU Côn trùng là lớp phong phú nhất trong giới động vật, chúng có một cuộc sống khá phức tạp. Nhiều côn trùng là có lợi như thụ phan cho hoa, ăn thịt hoặc ký sinh trên các loài sâu hại nhưng cũng có một số đảng kể thường xuyên gây ra những tác hại to lớn cho nông, lâm nghiệp.

Con người đã phải khá vất vả nghiên cứu tìm ra Nữ Chiên pháp đấu tranh với chúng để giành giật lại những phần bị mí 2. Tình hình nghiên cứu côn trùng trên thế gi Côn trùng học đã có một quá trình hình thành cách nay khá lâu. Ngay từ năm 300 trước công nguyên, các sách cổ Syrie đã có dẫn chứng về các (Schistocera gregaria). 9 ( Aritoteles (384-322TCN) ông đã đề cập tới 60 loài côn trùng và ông đã gọi chúng là loại động vật có chân đốt.

„ aa Carl von Line QUÁ 1778) năm 1735 đã xuất bản cuốn sách nổi tiéng Systema naturae trong / cubn sách này ông đã lần đầu tiên phân loại động vật, trong đó có côn trong, một cach hién dai. Sprengel (1750-1816) năm '1793, ông đã mô tả mối quan hệ giữa cầu tạo của hoa và quả trình thụ phan nhờ côn trùng, lần đầu tiên vai trò thụ phan cho hoa được giải thích; trùng. Năm 1950, Viện Hàn Lâm khoa học Liên Xô đã xuất bản tập “ Phân loại côn trùng ở các dải rừng phòng hộ” của các tác giả L. Năm 1958, các nhà côn trùng Trung Quốc đã nghiên cứu vẻ đặc tính sinh vật học, sinh thái học của các loài sâu hại rừng.năm 1959, cho ra đời cuốn “ Sâm lâm côn trùng học và biện pháp phòng trừ các loài sâu hại rừng”.

Năm 1965, Viện Hàn Lâm khoa học Liên Xô cho ra đời cuốn “ Phân loại côn trùng thuộc bộ cánh cứng phần Châu Âu thuộc Liên Xô”. Ở Tmg Quốc giáo trình “ Sâm lâm côn trùng học”:của Trang Chấp Trung xuất bản năm 1961, năm 1978 xuất bản cuốn “ Hình vẽ côn trùng thiên địch”.Boror và Riciard.White đã %uất bản “ Số tay về lĩnh vực côn trùng” ở Bắc Mỹ, trong đó có đề cập nhiều đến phân loại sâu hại và sâu có ích. L 7 = v Năm 1978, sở nghiên cứu động vật và Trường Đại học Triết Giang đã xuất bản cuốn” Hình vẽ côn trùng thiên địt " trong đó đề cập đến đặc điểm sinh học của côn trùng ăn thịt. Tình hình nghiên cứu côn trùng trong hước Cuốn “Côn trùng chí Dong Đương” là một sản phẩm khoa học đầu tiên về côn trùng ở nước ta: _.

giáo trình "Côn trùng Lâm nghiệp” của Phạm Ngọc Anh. © Năm 1987, Thái Bang Hoa và Cao Chu Lâm đã xuất bản cuốn “Côn trùng rừng Việt Nam” đã xây. Ying một bảng tra của ba họ phụ của Họ Bọ lá (Chrysomeliday ©. thể họ phụ Chzysomelida đã giới thiệu 35 loài, họ phụ Alrieinae đã giới thiệu 39 loài và họ phụ Galiruebnae đã giới thiệu 93 loài.

Năm 1993: xuất bản giáo trình “Kỹ thuật phòng trừ các loài sâu hại rừng”. Năm 1997, xuất bản giáo trình “Côn trùng rừng”, của Trần Công Loanh, Nguyễn Thế Nhã. Năm 1998, Trần Công Loanh đã giới thiệu trong thông tin khoa học của trường Đại học Lâm nghiệp số 2/1998, Kết quả nghiên cứu về loài sâu gấp mép, thuộc giống Coleophora, họ Ngài bao (Coleophridae), bộ Cánh vảy (Lepidoptera). Năm 1998, Trung tâm kỹ thuật bảo vệ rừng số 1 Quảng Ninh đã giới thiệu kết quả nghiên cứu sơ bộ về một số đặc điểm hình thái, tạp tính sinh hoạt của 3 loài sâu hại: Sâu đo hại keo tai tượng, Bọ ăn lá keo tai tượng(4mbrostoma quadrimpressum Mots), Ngài túi nhỏ ăn lá keo taitugng(deanthopsyche sp.) Năm 2001, Nguyễn Thế Nhã, Trần Công Loanh, Trần Văn Mão.

“Điều tra dự tính dự báo sâu bệnh trong lâm nghiệp”.Giáo trình DHLN, NXB Nông Nghiệp. - : we Năm 2004, Nguyễn Thế Nhã, Trần Văn Mão. “Bảo vệ thực vật” giáo trình ĐHLN.