Nghiên cứu đặc điểm sinh học và các bệnh thường gặp của nhím bờm nuôi nhốt tại tỉnh Bắc Kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm sinh học và bệnh thường gặp của nhím bờm nuôi nhốt tại Bắc Kạn, cung cấp thông tin hữu ích cho nông hộ.

• Tác giả: Lương Thị Lan
• Người hướng dẫn: TS. Dương Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Xác định một số đặc điểm sinh học và các bệnh thường gặp của nhím bờm nuôi nhốt trong nông hộ tại tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài
• 0.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vị trí phân loại của nhím bờm trong hệ thống phân loại động vật
• 1.2. Những hiểu biết về nhím
• 1.2.1. Nhóm nhím Nam Phi
• 1.2.2. Nhóm nhím Bắc Mỹ
• 1.2.3. Nhóm nhím Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu nhím bờm ở trong và ngoài nước
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu nhím ở trong nước
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu nhím ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỊA ĐIỂM VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.3. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xác định các chỉ tiêu
• 2.2.3. Phương pháp sử lý số liệu và tính toán
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm ngoại hình của nhím bờm
• 3.1.1. Hình dáng cơ thể của nhím bờm
• 3.1.2. Màu sắc lông, da của nhím bờm
• 3.2. Khả năng sử dụng thức ăn và các loại thức ăn được sử dụng nuôi nhím bờm
• 3.2.1. Khả năng sử dụng các loại thức ăn của nhím bờm
• 3.2.2. Các loại thức ăn trong khẩu phần ăn 1 ngày đêm của nhím bờm
• 3.3. Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng của nhím bờm
• 3.3.1. Sinh trưởng tích lũy của nhím bờm
• 3.3.2. Sinh trưởng tuyệt đối của nhím bờm
• 3.3.3. Sinh trưởng tương đối của nhím bờm
• 3.4. Sinh lý sinh dục của nhím bờm
• 3.4.1. Những biểu hiện động dục của nhím bờm
• 3.5. Theo dõi một số tập tính của nhím bờm
• 3.5.1. Tập tính tự vệ và tính nết của nhím bờm
• 3.5.2. Tập tính ăn ngủ của nhím bờm
• 3.5.3. Tập tính giao phối của nhím bờm
• 3.5.4. Tập tính đẻ con của nhím bờm
• 3.6. Khả năng cho thịt của nhím bờm
• 3.6.1. Thành phần hóa học của thịt nhím bờm
• 3.7. Các bệnh thường gặp của nhím bờm
• 3.8. Sơ bộ hạch toán hiệu quả nuôi nhím bờm
• 3.9. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả nuôi nhím bờm
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của nhím bờm

Nhím bờm (Acanthion Subcristatum) là một loài động vật hoang dã quý hiếm, có nhiều đặc điểm sinh học nổi bật. Chúng có kích thước lớn, trọng lượng từ 5,4kg đến 16kg, chiều dài cơ thể từ 630mm đến 910mm. Đặc điểm ngoại hình của nhím bờm bao gồm bộ lông dày và sắc nhọn, giúp chúng tự vệ trước kẻ thù. Nhím bờm có khả năng sinh trưởng tốt, với tốc độ sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối cao. Theo nghiên cứu, nhím bờm có khả năng sinh sản tốt, với thời gian mang thai khoảng 112 ngày và có thể đẻ từ 1 đến 4 con mỗi lứa. Nhím con phát triển nhanh, có thể rời tổ sau 2 tuần và bắt đầu ăn thức ăn cứng sau 6-8 tuần. Điều này cho thấy khả năng thích nghi và sinh sản của nhím bờm rất cao, phù hợp với điều kiện sống trong tự nhiên.

1.1. Sinh lý sinh dục và sinh sản

Sinh lý sinh dục của nhím bờm rất đặc trưng. Nhím cái có chu kỳ động dục kéo dài từ 25 đến 30 ngày, với thời gian động dục khoảng 8 đến 12 giờ. Nhím đực thường có hành vi cạnh tranh để giành quyền giao phối. Thời gian mang thai kéo dài khoảng 112 ngày, và nhím mẹ chăm sóc con rất chu đáo. Nhím con có thể tự lập sớm, điều này giúp tăng khả năng sinh tồn trong môi trường hoang dã. Việc nghiên cứu sinh lý sinh dục và sinh sản của nhím bờm không chỉ giúp hiểu rõ hơn về loài này mà còn có thể áp dụng vào việc nuôi nhốt và bảo tồn chúng trong tương lai.

II. Các bệnh thường gặp ở nhím bờm

Nhím bờm cũng như các loài động vật khác, có thể mắc phải nhiều loại bệnh. Một số bệnh thường gặp bao gồm bệnh ký sinh trùng, bệnh nhiễm khuẩn và bệnh do chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Các bệnh này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh sản của nhím. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của nhím bờm. Các biện pháp phòng bệnh như tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại và chế độ dinh dưỡng hợp lý cần được thực hiện để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Nghiên cứu về các bệnh thường gặp ở nhím bờm sẽ giúp người nuôi có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm từ nhím.

2.1. Biện pháp phòng bệnh

Để phòng ngừa các bệnh thường gặp ở nhím bờm, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh chuồng trại là rất cần thiết. Cần đảm bảo môi trường sống sạch sẽ, thoáng mát và không có mầm bệnh. Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức đề kháng của nhím. Cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết sẽ giúp nhím phát triển khỏe mạnh và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ và tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm cũng là những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho nhím bờm.

III. Kỹ thuật nuôi nhím bờm

Kỹ thuật nuôi nhím bờm cần được áp dụng một cách khoa học để đảm bảo hiệu quả kinh tế. Việc lựa chọn giống nhím bờm khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng là rất quan trọng. Điều kiện nuôi nhốt cũng cần được chú trọng, bao gồm không gian sống, chế độ ăn uống và chăm sóc sức khỏe. Nhím bờm là loài ăn tạp, do đó, khẩu phần ăn cần đa dạng, bao gồm rau củ, trái cây và thức ăn bổ sung. Việc chăm sóc nhím bờm không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ sức khỏe cho chúng. Nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật nuôi nhím bờm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

3.1. Chăm sóc và dinh dưỡng

Chăm sóc nhím bờm bao gồm việc cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sức khỏe thường xuyên. Nhím bờm cần được cung cấp thức ăn giàu dinh dưỡng, bao gồm các loại rau củ, trái cây và thức ăn bổ sung. Việc theo dõi sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và có biện pháp xử lý kịp thời. Ngoài ra, việc tạo môi trường sống thoải mái, sạch sẽ cũng rất quan trọng để nhím phát triển tốt. Chăm sóc đúng cách sẽ giúp nhím bờm phát triển khỏe mạnh và đạt năng suất cao trong chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhím bờm (Acanthion subcristatum) là loài động vật hoang dã quý hiếm, có giá trị kinh tế cao nhờ thịt thơm ngon, giàu đạm và các bộ phận có tác dụng dược liệu. Tại tỉnh Bắc Kạn, nghề nuôi nhím bờm trong nông hộ đang phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học về đặc điểm sinh học, sinh trưởng, sinh sản và bệnh lý của nhím bờm còn hạn chế, đặc biệt trong điều kiện nuôi nhốt tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các đặc điểm sinh học cơ bản của nhím bờm nuôi nhốt tại Bắc Kạn, bao gồm quá trình sinh trưởng phát triển, sinh lý sinh dục, sinh sản, khả năng cho thịt và chất lượng thịt; đồng thời khảo sát các bệnh thường gặp và đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 7/2010 đến tháng 7/2011, tại các nông hộ nuôi nhím bờm trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu về sinh học và sinh sản của nhím bờm, đồng thời có giá trị thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi, tăng thu nhập cho người dân miền núi phía Bắc. Qua đó, góp phần phát triển bền vững nghề nuôi nhím bờm trong nông hộ, bảo tồn nguồn gen quý hiếm và đa dạng sinh học địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng phát dục, di truyền học số lượng và sinh lý sinh sản động vật. Sinh trưởng được hiểu là quá trình tích lũy các chất hữu cơ, biểu hiện qua tăng khối lượng, kích thước cơ thể và các chỉ tiêu sinh học khác. Các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng gồm sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối.

Di truyền học số lượng giải thích rằng các tính trạng sinh trưởng, sinh sản và sức đề kháng của nhím bờm chịu ảnh hưởng của nhiều gen nhỏ (polygene) cùng tác động của môi trường. Công thức tổng quát biểu thị kiểu hình là $P = G + E = A + D + I + E_g + E_s$, trong đó A là giá trị cộng gộp, D là sai lệch trội, I là sai lệch tương tác, E_g và E_s là sai lệch môi trường chung và riêng.

Sinh lý sinh dục và sinh sản được nghiên cứu dựa trên các chỉ tiêu như tuổi động dục lần đầu, chu kỳ động dục, thời gian mang thai, số con đẻ ra và tỷ lệ nuôi sống. Ngoài ra, các khái niệm về tập tính bẩm sinh, tập tính tiếp thu và tập tính hỗn hợp cũng được áp dụng để phân tích hành vi của nhím bờm trong môi trường nuôi nhốt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại các nông hộ nuôi nhím bờm tỉnh Bắc Kạn trong vòng 12 tháng (07/2010 - 07/2011). Đối tượng nghiên cứu gồm 50 con nhím sinh sản (27 cái, 23 đực) và 30 con nhím con từ sơ sinh đến 12 tháng tuổi.

Dữ liệu thu thập bao gồm: cân đo trọng lượng, quan sát màu sắc lông, da, tập tính, theo dõi sinh lý sinh dục và sinh sản, khảo sát bệnh lý và phân tích thành phần hóa học thịt. Các chỉ tiêu sinh trưởng được đo tại các thời điểm sơ sinh, 15, 30, 45 ngày, 3, 6, 9 và 12 tháng tuổi.

Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên các cá thể nhím trong các nông hộ có điều kiện chăm sóc tương đồng. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel và Minitab 14, áp dụng thống kê mô tả với các tham số trung bình cộng, sai số trung bình và hệ số biến động. Các chỉ tiêu sinh trưởng tuyệt đối và tương đối được tính theo công thức chuẩn trong chăn nuôi.

Quan sát tập tính được thực hiện bằng phương pháp đo thời gian và ghi chép trực tiếp, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến hành vi tự nhiên của nhím. Phân tích thành phần hóa học thịt được thực hiện tại phòng thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm ngoại hình và màu sắc lông, da: Nhím bờm nuôi tại Bắc Kạn có khối lượng trung bình từ 9 - 18 kg, đầu dài, mõm ngắn, chân ngắn với 4 chi, móng sắc nhọn. Lông gai dài 10 - 30 cm, màu sắc thay đổi theo tuổi và bộ phận cơ thể. Nhím sơ sinh có lông gáy màu đen, lông lưng đen, lông bụng đen nâu, đuôi trắng; đến 8 tuần tuổi lông gáy và lưng chuyển sang đen trắng, lông bụng đen, đuôi trắng. Da nhím có màu trắng không thay đổi theo tuổi. Màu sắc lông của nhím cái và đực tương tự nhau, chỉ khác biệt nhẹ ở màu lông bụng (cái đen sẫm, đực đen nhạt).

2. Khả năng sử dụng thức ăn: Nhím bờm ăn tạp, ưa thích các loại củ quả giàu tinh bột như sắn, khoai lang, bí đỏ, quả ổi, quả sung, cùng với ngô hạt và đậu tương. Nhím cũng ăn xương động vật. Thức ăn dạng bột như cám gạo, cám sắn ít được ưa chuộng. Khẩu phần ăn trung bình của nhím từ sơ sinh đến 12 tháng dao động từ 0,3 - 1 kg thức ăn thô xanh và 0,2 - 0,4 kg thức ăn tinh mỗi ngày.

3. Sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối: Khối lượng nhím tăng dần theo tuổi, từ 270 g (đực) và 266 g (cái) sơ sinh lên đến 9,156 g (đực) và 9,443 g (cái) ở 12 tháng tuổi. Sinh trưởng tuyệt đối cao nhất ở giai đoạn 16-30 ngày tuổi (đực 33,38 g/con/ngày, cái 29,33 g/con/ngày), giảm dần sau 9 tháng tuổi. Tỷ lệ sinh trưởng tuyệt đối giữa nhím đực và cái dao động từ 90,57% đến 113,78% tùy giai đoạn.

4. Sinh lý sinh dục và sinh sản: Nhím cái động dục lần đầu ở khoảng 6-7 tháng tuổi, chu kỳ động dục trung bình 25-30 ngày, thời gian mang thai khoảng 90-95 ngày. Mỗi năm nhím cái đẻ 2 lứa, mỗi lứa 2-4 con, tỷ lệ nuôi sống con đến khi tách mẹ đạt khoảng 85-90%. Thời gian động dục lại sau đẻ trung bình 15-20 ngày, khoảng cách giữa hai lứa đẻ khoảng 120-130 ngày.

Thảo luận kết quả

Kết quả sinh trưởng và phát triển của nhím bờm tại Bắc Kạn phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, thể hiện qua khối lượng và tốc độ tăng trưởng tương đương với nhím bờm nuôi tại Sơn La và Đắc Lắc. Màu sắc lông và da có sự biến đổi theo tuổi, phản ánh quá trình phát triển sinh học đặc trưng của loài. Khả năng sử dụng thức ăn đa dạng cho thấy nhím bờm có thể tận dụng nguồn thức ăn địa phương phong phú, góp phần giảm chi phí chăn nuôi.

Sinh lý sinh dục và sinh sản của nhím bờm cho thấy khả năng sinh sản tốt, phù hợp với điều kiện nuôi nhốt trong nông hộ, giúp tăng hiệu quả kinh tế. Tỷ lệ nuôi sống cao chứng tỏ sức đề kháng và khả năng thích nghi của nhím bờm với môi trường nuôi nhốt. Các biểu đồ sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối minh họa rõ xu hướng tăng trưởng ổn định, giúp xác định thời điểm thu hoạch tối ưu.

So sánh với các nghiên cứu khác, nhím bờm tại Bắc Kạn có đặc điểm sinh học và sinh sản tương đồng, khẳng định tính ổn định của giống trong điều kiện nuôi nhốt. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kỹ thuật chăn nuôi và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý dinh dưỡng: Xây dựng khẩu phần ăn cân đối, ưu tiên các loại củ quả giàu tinh bột và protein động vật như xương nghiền, nhằm nâng cao tốc độ sinh trưởng và chất lượng thịt. Thời gian thực hiện: ngay trong 6 tháng đầu nuôi. Chủ thể: người chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật.

2. Áp dụng biện pháp phòng bệnh chủ động: Thường xuyên theo dõi sức khỏe, vệ sinh chuồng trại, tiêm phòng và xử lý kịp thời các bệnh thường gặp để giảm tỷ lệ chết và tăng tỷ lệ nuôi sống. Thời gian: liên tục trong suốt chu kỳ nuôi. Chủ thể: người chăn nuôi phối hợp với thú y địa phương.

3. Nâng cao kỹ thuật sinh sản: Hướng dẫn theo dõi chu kỳ động dục, phối giống đúng thời điểm, chăm sóc nhím cái mang thai và nuôi con để tăng năng suất sinh sản và tỷ lệ con sống. Thời gian: áp dụng từ tháng thứ 6 trở đi. Chủ thể: người chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật.

4. Phát triển mô hình nuôi nhím bền vững: Khuyến khích nhân rộng mô hình nuôi nhím bờm trong nông hộ, kết hợp bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế địa phương. Thời gian: trong 1-2 năm tới. Chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức nông nghiệp và người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi nhím bờm: Nắm bắt đặc điểm sinh học, sinh trưởng và sinh sản để áp dụng kỹ thuật nuôi hiệu quả, nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Cán bộ kỹ thuật và thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật, phòng trị bệnh và quản lý đàn nhím trong nông hộ.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, thú y: Tham khảo dữ liệu khoa học về sinh học, di truyền và sinh lý sinh sản của nhím bờm phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

4. Chính quyền địa phương và tổ chức phát triển nông nghiệp: Lập kế hoạch phát triển nghề nuôi nhím bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống người dân miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhím bờm nuôi trong nông hộ có tốc độ sinh trưởng như thế nào?
   Nhím bờm tăng trọng từ khoảng 270 g sơ sinh lên gần 9,4 kg ở 12 tháng tuổi, với tốc độ sinh trưởng tuyệt đối cao nhất đạt trên 33 g/con/ngày trong giai đoạn 16-30 ngày tuổi.

2. Thức ăn nào phù hợp nhất cho nhím bờm?
   Nhím bờm ưa thích các loại củ quả như sắn, khoai lang, bí đỏ, cùng với ngô hạt, đậu tương và xương động vật. Thức ăn dạng bột ít được ưa chuộng.

3. Nhím bờm có khả năng sinh sản ra sao?
   Nhím cái động dục lần đầu khoảng 6-7 tháng tuổi, mỗi năm đẻ 2 lứa, mỗi lứa 2-4 con, tỷ lệ nuôi sống con đến khi tách mẹ đạt khoảng 85-90%.

4. Các bệnh thường gặp ở nhím bờm là gì và cách phòng trị?
   Nhím bờm dễ mắc các bệnh ký sinh trùng và viêm nhiễm đường hô hấp. Phòng bệnh bằng vệ sinh chuồng trại, tiêm phòng định kỳ và xử lý kịp thời khi phát hiện bệnh.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả nuôi nhím bờm trong nông hộ?
   Cần xây dựng khẩu phần ăn hợp lý, quản lý sinh sản khoa học, phòng bệnh chủ động và áp dụng kỹ thuật chăm sóc phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Kết luận

• Xác định được đặc điểm sinh trưởng, phát triển và sinh lý sinh sản của nhím bờm nuôi nhốt tại Bắc Kạn với khối lượng tăng từ 270 g sơ sinh lên gần 9,4 kg ở 12 tháng tuổi.
• Màu sắc lông và da có sự biến đổi theo tuổi, phù hợp với đặc điểm sinh học của loài.
• Nhím bờm ăn tạp, ưa thích các loại củ quả và thức ăn động vật, có khả năng sử dụng thức ăn địa phương đa dạng.
• Khả năng sinh sản tốt với 2 lứa/năm, mỗi lứa 2-4 con, tỷ lệ nuôi sống cao, phù hợp với điều kiện nuôi nhốt trong nông hộ.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả nuôi nhím bờm, góp phần phát triển kinh tế nông hộ và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Tiếp theo, cần triển khai áp dụng các giải pháp kỹ thuật đã đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu về bệnh lý và cải tiến thức ăn nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm nhím bờm. Mời các nhà nghiên cứu, cán bộ kỹ thuật và người chăn nuôi cùng hợp tác phát triển nghề nuôi nhím bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Vị trí phân loại của nhím bờm trong hệ thống phân loại động vật Nhím Bờm có tên khoa học là Acanthion Subcristatum. Tiếng la tinh có nghĩa là: Quill big (lợn lông) mặc dù chúng không phải là lợn. Theo Lê Hiền Hào (1973) [7] nhím bờm là một loài động vật hoang dã có tên khoa học là Acanthionsubcristatum.

Tiếng Anh là Porcupine. Tiếng Thái là Tô Miển. Nhím thuộc loài: Hytrixhodgsoni. Họ Nhím Hysticidac có bộ răng 1.3 = 20 chiếc Bộ gặm nhấm Rodentia.

Theo Lê Hiền Hào (1973) [7], loài nhím bờm phân bố ở một số nước như Nêpan, Axan, Têlaxêrim, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cam Pu Chia,Việt Nam, Trung Quốc (ở tỉnh Thiểm Tây và các tỉnh phía nam lưu vực sông Trường Giang và có cả ở đảo Hải Nam). Nhím bờm là loài thú phổ biến gặp ở các địa phương vùng núi và trung du, (trừ đồng bằng Miền Bắc Việt Nam). Nhím bờm cũng thường gặp trên các đảo gần bờ ở phía Đông Bắc Bộ, theo Võ Văn Sự và cộng sự (2006) [29]. Nhím lông hay thường được gọi là nhím là tên gọi cho một số loài động vật thuộc bộ gặm nhấm (Rodentia).

Chúng phân bố trên cả Cựu Thế Giới và Tân Thế Giới. Tên gọi nhím trong tiếng Việt cũng có thể đề cập đến một số loài trong bộ nhím gai (Erinaceomorpha) hay họ Tachyglossidae của bộ Monotremata, có nhiều đặc điểm khác hẳn với họ nhím lông Cựu Thế Giới (Hystricidae) và họ nhím lông Tân Thế Giới (Erethizontidae). Sau lợn nước và hải ly, nhím phân bố rộng thứ ba trong bộ gặm nhấm. Phần lớn nhím dài từ 630 - 910mm, đuôi dài khoảng 200 - 250mm.

Với khối lượng từ 5,4kg - 16kg, nhím có nhiều màu sắc như: nâu, xám và ít khi có màu trắng. n 4 * Các loài Nhím Có khoảng 27 loài nhím trong hai họ Hystricidae và Erethizontidae. Chúng có khả năng tự vệ nhờ bộ lông sắc nhọn xung quanh. Các loại nhím khác nhau có khối lượng khác nhau khá nhiều: Loài nhím Rothschild (Coendourothschild) ở Nam Mỹ có khối lượng 1kg, trong khi đó loài nhím Châu Phi (Hystrixcristata) có thể nặng tới 10kg.

Hai họ nhím này khá khác nhau mặc dù chúng cùng thuộc cận bộ Hystricognathi trong bộ gậm nhấm rộng lớn. Theo http://www. Mười một loài nhím trong họ nhím Cựu Thế Giới chỉ sống trên mặt đất. Chúng được cho rằng tách ra từ cận bộ Hystricognathi từ 30 triệu năm về trước, sớm hơn nhiều so với họ nhím lông Tân Thế Giới.

Những loài thuộc họ Nhím lông Tân Thế Giới nói chung nhỏ hơn nhiều so với những loài thuộc họ nhím lông Cựu Thế Giới, mặc dù loài nhím Bắc Mỹ (Erethirron dorsatum) dài đến 85cm và nặng đến 18kg. Các lông của nhím mọc đơn lẻ và nhím leo trèo cây rất tốt, tiêu tốn nhiều thời gian trên cây. Các loài nhím lông Tân Thế Giới đã tiến hóa lông gai của chúng một cách độc lập và có họ hàng gần gũi với một vài họ khác của tiểu bộ Caviomorpha (tiểu bộ chuột lang) thuộc bộ gặm nhấm hơn là so với nhím lông Cựu Thế Giới. * Phân loại Nhím Bộ Rodentia Phân bộ Hystricomorpha Cận bộ Hystricognathi Họ Nhím Hysticidac: Nhím bờm Họ Hystricidae: Nhím lông Cựu Thế Giới Nhím đuôi chổi châu Phi, Atherusrus apricanus Nhím đuôi chổi châu Á, Atherusrus macrourus Nhím châu Phi, Hyrtrix cristata Nhím Cape, Hyrtrixafricaeaustralis Nhím Himalaya, Hyrtrix hodgsoni Nhím Ấn Độ, Hyrtrix indicus n 5 Nhím Ma Lai, Hyrtrix brachyura Nhím Suda, Hyrtrix javanica Nhím Sumatra, Hyrtrixsumatrae Nhím Borneo, Thecurus crassispinis Nhím Philippine,Thecurus pumilis Nhím đuôi dài, Trichys pasciculata Họ Thryonomyidae: Chuột mía Họ Petromuridae: Chuột đa man (đề thỏ) Họ Bathyergidae: Chuột chũi châu phi Họ Caviidae: Chuột lang Họ Dasyproctidae: Agouti và acouchi Họ Erethirontidae: Nhím lông Tân thế giới Nhím Brasil, Coendou prehensilis Nhím gai hai màu, Coendou bicolor Nhím Koopman, Coendou koopmani Nhím Rothschild, Coendou rothschildi Nhím cây Mexico Sphiggururus mesicanus Nhím cây Nam Mỹ Sphiggururus spinosus Nhím Nam Mỹ Sphiggururus Spinosus Nhím lùn lông Bahia, Sphiggurus in sidiosus Nhím lùn lông Pallid, Sphiggururus pallidus (tuyệt chủng) Nhím lùn lông Brown, Sphiggururus vestitus Nhím lùn lông gai da cam, Sphiggururus villosus Nhím đuôi cụt, Echinoprocta rufescens Nhím gai cứng, Chaetomys subspinosus (đôi khi được coi thuộc họ Echimyidae) Họ Chinchillidae: Sóc sinsin (chuột lông tơ) và viscacha Họ Octohontidae: Chuột đá Nam Mỹ, degu Họ Ctenodactylidae: Gundi Họ Myocastoridae: Coypu Họ Ctenomyidae: Tuco - tuco n 6 1.

Những hiểu biết về nhím Theo “Quỹ Động vật hoang dã Nam Phi” African Wildlife Foundation, nhóm nhím Nam Phi có 3 giống đó là: Nhím bờm (Crested porcupine) khá phổ biến, tiếp theo là nhím Nam Phi - South African porcupine (Hystrix africaeaustralis) và cuối cùng là nhím đuôi chổi (African brush - Tailed porcupine Atherurus africanus) nhỏ hơn, thon thả hơn và sống cách biệt ở Kenya (Võ Văn Sự và cs, 2005) [30]. Theo các tư liệu của Trường Đại học Michigan, Viện bảo tàng Động vật (2003) [48] thì vùng Bắc Mỹ cũng có nhím với tên gọi là: nhím, nhím Bắc Mỹ, nhím Châu Mỹ (American Porcupines). Như vậy, ta có thể phân loại nhím làm 3 nhóm: nhím Việt Nam, nhím Nam Phi và nhím Bắc Mỹ. Sau đây là các đặc điểm cơ bản của từng nhóm.

Nhím bờm Nam Phi Là một trong những loài gặm nhấm lớn và nặng nhất Châu Phi khoảng 20 kg, tuy nhiên chúng khá khác nhau về kích thước như: Đầu hơi tròn, mũi ngắn, mắt và tai nhỏ. Chân nhím bờm ngắn, khỏe, bàn chân có 5 ngón và được bọc bằng các móng sắc nhọn, chia thành các đoạn đen, nâu, hơi vàng và trắng. Lông lưng, hai sườn và đuôi có lẫn với các loại lông mềm khác. Độ dài của lông thay đổi theo bộ phận trên thân, lông lưng giao động từ 2,5cm đến 30cm.

Lông thường nằm bẹp úp với thân, chỉ khi nào gặp kẻ thù nó mới dựng và xù lên, lông cũng dễ bứt ra khỏi da. * Nơi ở: Nhím Nam Phi thường sống ở vùng đồi núi, núi đá, nhưng cũng rất dễ thích nghi ở các địa hình khác. Người ta còn phát hiện nhím này có ở vùng núi Mt.Kilimanjaro, cao 11,480feet. Chúng thường sống trong các hốc đất, gốc cây, hang đá và đã được sửa chữa cho phù hợp với nhím.

Nhím cũng có thể ở trong các hang hốc mà con vật khác đã làm, chúng cũng có thể tự đào lấy hang riêng cho mình. Nếu nhím sống ở một hang nào đó vài ba năm thì hang đó có thể có một vài cửa ra, vào theo Phùng Quang Trường (2006) [37]. * Tập tính: Là một loài vật được vũ trang tốt, khi gặp nguy hiểm nhím dẫm mạnh chân, nghiến răng, dựng và xù ra bộ lông điển hình của loài. Khi xù lông đuôi nhím tạo thành tiếng động.

Nếu kẻ thù cứ tiếp tục tấn công nhím sẽ lùi lại và tấn công vào kẻ thù. Thường quả đánh đó rất hiệu quả vì phần mông của nhím nặng nhất và lông thường cắm thẳng vào đuôi. n 7 Nhím thích đi dọc đường, lối mòn vào ban đêm, chúng có thể đi xa để kiếm ăn. Thức ăn chính của nhím chủ yếu là rễ cây, củ, quả, hạt tự nhiên.

Nhím cũng rất thích ăn các loại củ, quả do con người trồng như: sắn, khoai lang và cà rốt. Mặc dù là động vật ăn tạp, nhưng chúng thích ăn cả xương động vật và các loại khoáng chất khác. * Đặc điểm sinh sản: nhím Châu Phi có số ngày mang thai là 112 ngày. Một lứa có thể đẻ được từ 1 đến 4 con.

Nhím con phát triển nhanh và mở mắt ngay khi đẻ ra. Hai tuần sau nhím con có thể rời tổ và lông bắt đầu cứng. Nhím con khá hiếu động. Nhím con bú mẹ từ 6 đến 8 tuần và tập ăn cây cỏ sau tuổi này.

Tuổi thọ của nhím khá cao, có con sống đến 20 năm. Khi quần thể nhím đông đúc, chúng có thể gây hại cho hoa màu. Có thể hun khói hoặc dùng chó săn, bẫy để đuổi và săn bắn chúng. * Kẻ thù: Nhím trông bề ngoài rất hung dữ, nhưng nhím cơ bản là một loài nhút nhát.

Kẻ thù của nhím là con trăn, con báo, chó sói và đôi khi kẻ thù của nhím cũng chết do lông nhím đâm vào họng. Nhím Bắc Mỹ Có mặt hầu hết ở các vùng Bắc Mỹ từ Alaska đến Labrado. Tại Trung Mỹ có ở các bang Lake States và New England, ở vùng Trung Bắc có nhiều ở bang Michigan, Winsconcin và Minnesota. Nhím Bắc Mỹ nặng từ 3 - 7kg.

Một số chiều đo của cơ thể như sau: Chiều dài thân: 64 - 93cm Đuôi dài : 15 - 30cm Tai dài : 2 - 4cm Chân sau dài : 8,5 - 12,5cm Nặng : 4 - 8 kg Màu lông thường nâu sẫm. Lông lưng, hai sườn và đuôi có lẫn với các loại lông mềm khác. Độ dài của lông thay đổi theo các bộ phận trên thân. Lông lưng ở nhím dài từ 2,5cm - 30cm, lông thường nằm bẹp úp với thân, chỉ khi nào gặp kẻ thù nó mới dựng và xù lên.

Lông nhím cũng dễ bứt ra khỏi da. Lông nhím có khoảng hơn 30 ngàn cái, lông dài nhất là ở đuôi và ngắn nhất là ở vùng má. n 8 Bàn chân trước có 4 ngón và chân sau có 5 ngón, như vậy đây là một điểm khác cơ bản giữa nhím Châu Mỹ và Nam Phi. Nhím cái có 2 hàng vú, nhưng cũng đã bắt gặp cá thể có 3 hàng vú.

Nhím Bắc Mỹ hoạt động quanh năm. Thức ăn mùa hè của nhím chủ yếu là các loại lá cây và cỏ. Mùa đông nhím ăn lớp vỏ bên trong của cây. Chúng rất thích muối nên thường hay ra đồng nơi mà muối được rắc kết với nhau thành băng xung quanh khu vực người ở, nhím gặm nhấm tất cả những gì có chứa muối.

Nhím Châu Mỹ cũng rất thích ăn cả xương động vật cũng như nhím Châu Phi. Sinh sản ở nhím thường xẩy ra vào đầu mùa đông. Nhím cái thuộc loại động dục nhiều lần (Polyestrous) và chu kỳ động dục này là 25 - 30 ngày. Rụng trứng xảy ra đồng thời và có thể thay nhau từ buồng trứng phải đến buồng trứng trái.

Thời gian động dục kéo dài 8 đến 12 giờ. Nhím đực thường đánh nhau tranh giành con cái. Thời gian chửa của nhím là 90 - 95 ngày. Nhím mẹ nuôi con đến 6 tháng tuổi, tại phòng thí nghiệm người ta nuôi nhím con trong vài tháng, nhưng trong cuộc sống hoang dã nhím con có thể tồn tại được vài tuần sau khi sinh với nguồn thức ăn là cây, cỏ.

Sau 2 tuần nhím con có thể ăn thức ăn cứng, 16 đến 24 tháng tuổi nhím đạt độ thành thục. Nhím có thể sống được 10 năm, trong điều kiện hoang dã nhím có thể sống được 5 - 6 năm. Nhím thường sống độc thân, tuy nhiên nhiều lúc cũng sống thành từng nhóm đặc biệt là vào mùa đông.