Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ VÀ NHÂN VẬT CHÍNH Nhân vật là một sáng tạo của nhà văn. Tím hiểu nhân vật trong tác phẩm văn học bên cạnh phương pháp là đọc kĩ (close reading) để tím hiểu, phân tìch, rút ra được nghệ thuật miêu tả, phương pháp xây dựng nhân vật của tác giả, tím hiểu tiểu sử của nhà văn ìt nhiều cũng soi sáng thêm được nhận định, đánh giá của nhà nghiên cứu. Đồng thời, chúng ta ìt nhiều soi sáng thêm được thế giới nhân vật của họ. Trước khi đi vào phần chình của chương này chúng tôi muốn điểm qua một số nét về nhà văn, theo đó có thể hiểu thêm về thế giới nhân vật của nhà văn Franz Kafka.
Kafka trong mối quan hệ với các nhân vật chính Trong những nghiên cứu về cuộc đời Kafka của các học giả, các nhà nghiên cứu qua các giáo trình, các bài tạp chì, cụ thể là những bài viết sâu sắc của các tác giả Đặng Anh Đào, Nguyễn Văn Dân, Lê Huy Bắc, Trương Đăng Dung,… về cuộc đời cũng như sự phân tìch tác phẩm Kafka ở nhiều khìa cạnh khác nhau đã cho người viết hiểu sâu hơn thế giới nghệ thuật của ông. Trong đó, nhiều ý kiến nhấn mạnh đến thời đại, xã hội, gia đính, những mối quan hệ tính cảm của nhà văn,… đã gợi ý cho chúng tôi rất nhiều trong quá trính tím hiểu thế giới quan của nhà văn vĩ đại này. Franz Kafka là nhà văn lỗi lạc gốc Do Thái, sinh trưởng tại Cộng hòa Séc, sáng tác bằng tiếng Đức được suy tôn là một trong những bậc thầy trong lĩnh vực văn chương. Ông sinh ngày 03/07/1883 tại Prague.
Kafka là con đầu lòng của Hermann Kafka và Julie Kafka. Bố mẹ Kafka sinh được sáu người con nhưng hai em trai sau Kafka đều mất lúc sơ sinh. Kafka chỉ còn ba người em gái là Gabricle (1889), Valerie (1890) và Ottilie. Ottilie là cô em gái được Kafka yêu quý hơn cả.
Gia đính Hermann do làm ăn khá giả đã nhập vào cộng đồng người 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đức sinh sống ở Praha. Đây có thể coi là cộng đồng có thế lực chình trị cùng sức mạnh kinh tế. Họ là những người hãnh tiến, có tước vị hoặc đại tư sản. Những người này nắm một khối lượng lớn tài sản của xã hội.
Họ sở hữu các mỏ, đứng đầu các công ti sắt thép, rượu, giấy, vũ khì…Tuy nhiên những người Do Thái trong cộng đồng đó gặp không ìt khó khăn, trở ngại bởi họ không tránh khỏi bị kí thị, bị phân biệt đối xử, bị đổ lỗi trong nhiều sự việc không mong muốn trong quá trính sống lưu vong của họ ở nước ngoài. Tâm lì bài xìch người Do Thái bắt nguồn từ những câu chuyện kể của đạo Thiên chúa giáo, cho rằng người Do Thái đáng bị nguyền rủa ví tội giết Chúa. Thời kí Kafka sống, người Do Thái bị xua đuổi khắp mọi nơi mà ông lại là thành viên của chủng tộc bị kí thị và bị bài xìch đó. Thêm vào đó nhiều tư tưởng sai lầm và nhiều việc không mong muốn xảy ra khiến tính trạng căm ghét người Do Thái càng trở nên phổ biến.
Chính vì thế người Do Thái lưu vong sinh sống rất vất vả đồng thời là sự khó khăn trong việc hòa nhập với cộng đồng. Điều này đã tạo cho Kafka một tâm lí mặc cảm tồn tại trong tính cách của ông. Người cha của Kafka, Hermann Kafka, là một người đàn ông bản lĩnh với sự chăm chỉ, cần cù, thông minh đã tạo được sự thịnh vượng cho mính. Trước một xã hội đầy biến động cùng sự rủi ro cao độ nhưng người đàn ông mang nhiều trọng trách đó đã cố gắng đứng vững trong cộng đồng.
Ngoài nghị lực và ý chì phi thường để chèo chống gia đính người đàn ông này còn thể hiện bản lĩnh của mính trong việc làm ăn, Hermann đã tạo cho mính một cơ ngơi tương đối lớn. Tuy nhiên, người đàn ông này đã đem sự khắt khe, khô cứng áp đặt vào việc quản lì gia đính và giáo dục con trai của mính nên ông đã để lại dư âm nặng nề trong suốt cuộc đời những thành viên trong gia đính đặc biệt là con trai mà ông không hề hay biết. Đồng thời ông đã để lại ấn tượng sâu sắc về sự khắc nghiệt của mính trong lòng đứa con, cũng như quyền lực to lớn, sự át chế của người cha đối với gia 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều đó đã để lại ám ảnh sâu sắc trong lòng Kafka.
Điều này được thể hiện sâu sắc trong loạt tác phẩm của Kafka. Đó là việc thiếu tình cảm gia đính, thiếu sự gần gũi mà chỉ là sự khô cằn, sự sợ sệt tồn tại trong lòng. Ngoài yếu tố về gia đính, yếu tố xã hội, thời đại cũng ảnh hưởng rất sâu sắc tới tư tưởng của Kafka. Thời đại mà Kafka đang sống có sự đoạn tuyệt gay gắt giữa ước mơ và cuộc đời.
Niềm kí vọng vào thời đại mới đã tan biến bởi chình sự phản bội của giai cấp tư sản. Quá trính tìch lũy tư bản trên vấn đề bóc lột sức lao động của con người, thúc đẩy công nghiệp và công nghệ phát triển đã khiến xã hội trở thành một guồng quay khổng lồ. Nền văn minh vật chất mới, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật đã giúp con người phát hiện ra những bì mật của đời sống, của tự nhiên, của vũ trụ. Sự xuất hiện các thuyết lượng tử, phân tử, thuyết tương đối, những phát hiện y học về thân thể con người đã làm người ta thấy rõ hơn những vấn đề có tình chất khám phá, những phát hiện về thế giới mà triết học duy lý trước đó đã không thể giải quyết được.
Ðiều này kéo theo sự lung lay, sự nghi ngờ nền tảng tinh thần cũ và yêu cầu xem xét lại những giá trị đó sau khi người ta thấy rằng có một số những chân lý khoa học và tư tưởng của thế kỷ trước thực sự không còn chình xác nữa. Con người bắt đầu đối diện với sự hoài nghi. Chình ví thế con người bị rơi vào bi kịch của chình cộng đồng mính tạo ra. Trước hiện trạng này Kafka đã từng giải bày trong Nhật kí của mính rằng con người chỉ là những hính ảnh tưởng tượng được thoát thai từ cuộc sống.
Cái xã hội mà Kafka đang sống khiến cho con người bị bủa vây trong sự cô đơn lạc lõng. Kafka sống trong thời điểm lịch sử phức tạp của thế giới. Thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX đánh dấu cái nhín tìch cực đối với lịch sử cũng như sự tin tưởng vào vào khả năng phục thiện của con người. Sự tin tưởng vào các thành quả của y tế, công nghệ, giáo dục… để bảo vệ đời sống con người, bảo vệ tự nhiên cùng sự hòa hợp thống nhất về quan điểm nhân sinh 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của nhân loại.
Nhưng thời gian sau đó là một loạt sự kiện xảy ra khiến chúng ta phải nhín nhận, đánh giá lại toàn bộ cục diện, đời sống của con người. Trong cái hố của thời đại với bốn bức tường bủa vây con người không lối thoát trở thành thù địch với nhau hoặc bị tiêu diệt hoàn toàn. Đó là những đặc điểm điển hính của xã hội Tây Âu lúc bấy giờ và được nhận dạng sâu sắc thông qua loạt sáng tác của V.Hugo, Balzac, Standhal. Đối với Kafka, ngoài hoàn cảnh gia đính, xã hội thật khó xác định bối cảnh lịch sử, xã hội truyền thống văn chương bởi vì tính chất toàn thế giới, sự đa dạng, phong phú trong vốn văn hóa của nhà văn mà còn ví rất khó xác định ông là kết tinh của nền văn hóa Tiệp, Đức hay Do Thái.
Về nguồn gốc người ta xác định ông là người Tiệp gốc Do Thái, viết bằng tiếng Đức. Có khi lại gọi ông là người Tiệp gốc Đức… Dù Kafka sinh trưởng ở Bôhêm nhưng thời thanh niên Kafka rất gắn bó với Viên (lúc bấy giờ thuộc đế quốc Áo- Hung). Kafka sử dụng nhuần nhuyễn cả hai loại ngôn ngữ: Đức, Tiệp. Kaka học tập ở trường Đức nên ông viết văn bằng tiếng Đức.
Tuy nhiên một số nhà nghiên cứu Tiệp đánh giá ông sử dụng tiếng Tiệp một cách tuyệt vời. Những năm cuối đời Kafka mới dành thêm thời gian nghiên cứu tiếng Do Thái song nền văn hóa và tìn ngưỡng Do Thái luôn phảng phất trong những trang văn của ông. Những điều trên đã để lại dấu ấn rất sâu đậm trong thế giới tinh thần của Kafka, trong đó sự day dứt, mặc cảm về nguồn gốc bị chối bỏ, xua đuổi, tình chất bi đát của thân phận con người đã để lại những ám ảnh rất sâu sắc trong các trang viết của Kafka và thế giới nhân vật của ông. “Franz Kafka cũng đã tạo ra những kỹ thuật viết khiến một số tác phẩm của ông mang tình cách đa tầng và đa phương về ý nghĩa, và hầu như bất khả giản lược: một bản tóm tắt đại ý sẽ là một hành động bất công đối với tác giả.
Cuốn Das Schloss (Lâu đài, 1926) là một vì dụ thú vị. Nó là một tác phẩm chứa đựng đầy những ẩn dụ phức tạp và có khả năng gợi 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tưởng cực kỳ phong phú. Cả cuốn tiểu thuyết tồn tại như một ký hiệu biểu ý đa giác khiến người đọc mỗi lúc lại tiếp tục nhín thấy một ý nghĩa khác, như thể nhín vào một ống kình vạn hoa. Mỗi lần đọc, chúng ta có thể nhín thấy nó biến dạng: nó có thể như một ẩn ý triết lý, hay như một ẩn ý chình trị, hay như một tiếng nói mang màu sắc Do Thái, hay như một thái độ phân tâm học kiểu Freud.
Nó như một bài thơ kỳ lạ, từ chối mọi công thức diễn dịch, và chỉ cho phép chúng ta cảm nhận bằng chình kinh nghiệm đọc trực tiếp và toàn thể để nắm bắt những biểu tượng biến thiên năng động” [38,99]. Kafka đam mê viết văn, ông viết văn từ rất sớm nhưng bị các thành viên trong gia đính chê bai, ngăn cấm. Trong cuộc sống hằng ngày Kafka luôn phải sắm những vai khác nhau: ban ngày là một đứa con ngoan, gương mẫu trong vỏ bọc là một nhân viên thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ công sở, ban đêm ông lại vật lộn với khát vọng văn chương. Chình ví thế ông thấy mính hoàn toàn lạc loài, xa lạ với thế giới mính đang sống.
Đó là bi kịch đeo đẳng, dày vò tâm hồn ông từ khi ông có ý thức làm người tới khi ông trút hơi thở cuối cùng. Nhưng rất dễ nhận ra trong con người Kafka tồn tại vô số điều mâu thuẫn.