Đặc Điểm Giao Tiếp Của Sinh Viên Người Khmer Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm giao tiếp của sinh viên người khmer vùng đồng bằng sông cửu long, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại

• Tác giả: Trần Minh Nhựt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Mai Lan
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Đặc Điểm Giao Tiếp Của Sinh Viên Người Khmer Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nghiên cứu về giao tiếp và đặc điểm giao tiếp
• 1.1.1. Những nghiên cứu về giao tiếp
• 1.1.2. Những nghiên cứu về đặc điểm giao tiếp
• 1.2. Những nghiên cứu về dân tộc Khmer
• 1.3. Những nghiên cứu về sinh viên người Khmer
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẶC ĐIỂM GIAO TIẾP CỦA SINH VIÊN NGƯỜI KHMER
• 2.1. Sinh viên người Khmer
• 2.1.1. Khái niệm sinh viên
• 2.1.2. Khái niệm sinh viên người Khmer
• 2.1.3. Đặc điểm tâm lý của sinh viên người Khmer
• 2.2. Giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.2.1. Khái niệm giao tiếp
• 2.2.2. Khái niệm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.2.3. Các yếu tố cấu thành giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.3. Đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.3.1. Khái niệm đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.3.2. Biểu hiện đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.4. Tiêu chí đánh giá và mức độ biểu hiện đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.4.1. Tiêu chí đánh giá đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.4.2. Mức độ biểu hiện đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 2.5.1. Các yếu tố tâm lý cá nhân, đặc điểm tâm lý cá nhân
• 2.5.2. Các yếu tố văn hóa, xã hội và yếu tố khách quan ảnh hưởng đến đặc điểm giao tiếp
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổ chức nghiên cứu
• 3.1.1. Khách thể nghiên cứu
• 3.1.2. Địa bàn nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian và giai đoạn nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 3.2.1. Mục đích của nghiên cứu lý luận
• 3.2.2. Nội dung nghiên cứu lý luận
• 3.2.3. Các phương pháp nghiên cứu lý luận
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 3.3.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 3.3.2. Phương pháp chuyên gia
• 3.3.3. Phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân
• 3.3.4. Phương pháp quan sát
• 3.3.5. Phương pháp nghiên cứu chân dung tâm lý
• 3.3.6. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG ĐẶC ĐIỂM GIAO TIẾP CỦA SINH VIÊN NGƯỜI KHMER VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 4.1. Thực trạng chung về đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.1.1. Đánh giá chung thực trạng đặc điểm giao tiếp của sinh viên vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.1.2. Biểu hiện cụ thể về đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer
• 4.2. Thực trạng mức độ biểu hiện đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.2.1. Thực trạng mức độ biểu hiện đặc điểm đối tượng giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.2.2. Thực trạng về đặc điểm nội dung giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.2.3. Thực trạng đặc điểm hình thức giao tiếp của sinh viên người Khmer ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.2.4. Thực trạng về đặc điểm phương tiện giao tiếp
• 4.2.5. So sánh đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer theo các biến số: giới tính, năm theo học, ngành học
• 4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.3.1. Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.3.2. Tổ chức hoạt động của các tổ chức xã hội dành cho sinh viên người Khmer ở các trường Đại học
• 4.3.3. Mức độ tác động của các yếu tố đến đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.4. Đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer ở Đồng bằng Sông Cửu Long qua nghiên cứu trường hợp
• 4.4.1. Nghiên cứu trường hợp 1: Anh Chau S. sinh viên năm thứ nhất, khoa nông nghiệp, trường Đại học Cần Thơ, quê tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng
• 4.4.2. Nghiên cứu trường hợp 2: Chị Thị G, sinh viên năm tư khoa sư phạm, Trường Đại học Trà Vinh, quê ở Huyện Càng Long, Tỉnh Trà Vinh
• 4.4.3. Nghiên cứu trường hợp 3: Chị Néang Kim A, là sinh viên năm thứ ba khoa Luật và khoa học chính trị, Trường Đại học An Giang, quê ở xã Ô Lâm, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang
• 4.5. Một số biện pháp tâm lý tăng cường giao tiếp cho sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long
• 4.5.1. Tăng cường nhận thức về giao tiếp cho sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 4.5.2. Cải thiện mối quan hệ của sinh viên người Khmer trong nhà trường đại học
• 4.5.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức xã hội dành cho sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long
• 4.5.4. Thực nghiệm tác động tâm lý cho sinh viên người Khmer
• 4.6. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giao Tiếp Của Sinh Viên Khmer Nghiên Cứu Mới

Giao tiếp là hoạt động then chốt của con người, giúp trao đổi thông tin, tư tưởng và xây dựng các mối quan hệ xã hội. Giao tiếp giúp cá nhân hòa nhập xã hội, tiếp thu văn hóa và phát triển bản thân. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, giao tiếp trở thành yếu tố quan trọng trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục. Vùng Đồng bằng Sông Cửu Long là nơi sinh sống của nhiều dân tộc, trong đó dân tộc Khmer là một dân tộc thiểu số. Sinh viên người Khmer có những đặc điểm giao tiếp riêng biệt, gặp nhiều khó khăn trong quá trình học tập và hòa nhập. Nghiên cứu về giao tiếp sinh viên Khmer tại khu vực này là vô cùng cần thiết để đưa ra các chính sách hỗ trợ phù hợp. Các nghiên cứu trước đây chưa đi sâu vào phân tích đặc điểm giao tiếp của sinh viên Khmer một cách hệ thống từ góc độ tâm lý học. Vì vậy, đề tài “Đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long” được lựa chọn để nghiên cứu.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giao Tiếp Trong Môi Trường Đại Học

Giao tiếp hiệu quả giúp sinh viên xây dựng mối quan hệ tốt với bạn bè, thầy cô và cộng đồng. Kỹ năng giao tiếp tốt cũng giúp sinh viên tự tin hơn trong học tập và các hoạt động ngoại khóa. Theo Sitaram & Lawrence (1979), các nền văn hóa khác nhau tạo ra các hệ thống giá trị khác biệt về nhận thức và ý nghĩa, cách giao tiếp của con người bị ảnh hưởng bởi các giá trị được phản ánh trong môi trường văn hóa mà họ giao tiếp. Điều này đặc biệt quan trọng đối với sinh viên dân tộc thiểu số như người Khmer, những người có thể gặp rào cản văn hóa trong giao tiếp.

1.2. Sự Cần Thiết Nghiên Cứu Giao Tiếp Của Sinh Viên Khmer

Nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn mà sinh viên Khmer gặp phải trong giao tiếp, từ đó đề xuất các giải pháp hỗ trợ phù hợp. Việc này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và giúp sinh viên Khmer hòa nhập tốt hơn vào môi trường đại học. Hiện nay, việc tăng cường hỗ trợ phát triển giáo dục đối với sinh viên người dân tộc thiểu số nói chung, người dân tộc Khmer nói riêng đang được xem là một chính sách quan trọng của nhà nước.

II. Thách Thức Giao Tiếp Của Sinh Viên Khmer Rào Cản Văn Hóa

Sinh viên Khmer thường gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp do sự khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và phong tục tập quán. Rào cản ngôn ngữ là một trong những thách thức lớn nhất, đặc biệt đối với những sinh viên đến từ các vùng quê nghèo, ít có cơ hội tiếp xúc với tiếng phổ thông. Sự khác biệt về văn hóa ứng xử của người Khmer cũng có thể gây ra hiểu lầm và khó khăn trong giao tiếp với những người không quen thuộc với văn hóa này. Bên cạnh đó, tâm lý sinh viên Khmer cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp của họ. Nhiều sinh viên cảm thấy tự ti, ngại giao tiếp do lo sợ bị phân biệt đối xử hoặc không được chấp nhận.

2.1. Ảnh Hưởng Của Ngôn Ngữ Khmer Đến Giao Tiếp

Việc sử dụng ngôn ngữ Khmer trong giao tiếp hàng ngày có thể gây khó khăn cho sinh viên khi giao tiếp với những người không biết tiếng Khmer. Điều này đặc biệt đúng trong môi trường học tập, nơi tiếng Việt là ngôn ngữ chính. Sinh viên cần nỗ lực học tập và rèn luyện tiếng Việt để có thể giao tiếp hiệu quả hơn.

2.2. Sự Khác Biệt Văn Hóa Và Ảnh Hưởng Đến Giao Tiếp

Những phong tục tập quán Khmer có thể khác biệt so với văn hóa của các dân tộc khác, gây ra những hiểu lầm trong giao tiếp. Ví dụ, cách thể hiện sự tôn trọng, cách giao tiếp với người lớn tuổi, hoặc cách giải quyết xung đột có thể khác nhau. Sinh viên cần hiểu rõ những khác biệt này để tránh gây ra những tình huống khó xử.

2.3. Yếu Tố Tâm Lý Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Giao Tiếp

Sự tự ti, mặc cảm về nguồn gốc dân tộc, hoặc lo sợ bị phân biệt đối xử có thể khiến sinh viên Khmer ngại giao tiếp. Cần tạo ra một môi trường học tập thân thiện, cởi mở để sinh viên cảm thấy thoải mái và tự tin hơn trong giao tiếp. Nhận thức về vai trò, vị thế cá nhân có tác động mạnh nhất đến hình thức giao tiếp của sinh viên người Khmer.

III. Phương Pháp Nâng Cao Kỹ Năng Giao Tiếp Cho Sinh Viên Khmer

Để giúp sinh viên Khmer vượt qua những khó khăn trong giao tiếp, cần có những giải pháp đồng bộ từ nhà trường, gia đình và xã hội. Các trường đại học cần tăng cường các hoạt động hỗ trợ sinh viên Khmer, như tổ chức các lớp học tiếng Việt, các buổi giao lưu văn hóa, và các chương trình tư vấn tâm lý. Gia đình cần tạo điều kiện cho sinh viên học tập và rèn luyện kỹ năng giao tiếp. Xã hội cần xóa bỏ những định kiến về dân tộc thiểu số và tạo ra một môi trường hòa nhập, tôn trọng sự đa dạng văn hóa. Luận án đề xuất các biện pháp tâm lý hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long.

3.1. Tăng Cường Nhận Thức Về Giao Tiếp Đa Văn Hóa

Giúp sinh viên Khmer hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của giao tiếp trong cuộc sống và học tập. Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về giao tiếp đa văn hóa, giúp sinh viên nhận thức được sự khác biệt văn hóa và cách ứng xử phù hợp trong các tình huống giao tiếp khác nhau.

3.2. Cải Thiện Mối Quan Hệ Trong Môi Trường Đại Học

Tạo ra các hoạt động giao lưu, kết nối giữa sinh viên Khmer và sinh viên các dân tộc khác. Khuyến khích sinh viên tham gia các câu lạc bộ, đội, nhóm để mở rộng mối quan hệ và rèn luyện kỹ năng giao tiếp. Cần cải thiện mối quan hệ của sinh viên người Khmer trong nhà trường đại học.

3.3. Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Tổ Chức Xã Hội

Các tổ chức xã hội dành cho sinh viên Khmer cần hoạt động hiệu quả hơn, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ thiết thực cho sinh viên. Tổ chức các buổi sinh hoạt, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm để giúp sinh viên tự tin hơn trong giao tiếp. Cách thức tổ chức hoạt động của các tổ chức xã hội dành cho sinh viên người Khmer ở trường đại học hiện nay là yếu tố có tác động mạnh nhất đến đối tượng giao tiếp của sinh viên người Khmer.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Trường Hợp Sinh Viên Khmer

Nghiên cứu trường hợp về các sinh viên Khmer tiêu biểu giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn và thành công của họ trong giao tiếp. Những câu chuyện này có thể truyền cảm hứng và động lực cho các sinh viên khác. Nghiên cứu trường hợp 1 về anh Chau S., sinh viên năm nhất khoa nông nghiệp, trường Đại học Cần Thơ, quê tại huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng. Nghiên cứu trường hợp 2 về chị Thị G, sinh viên năm tư khoa sư phạm, Trường Đại học Trà Vinh, quê ở Huyện Càng Long, Tỉnh Trà Vinh. Nghiên cứu trường hợp 3 về chị Néang Kim A, là sinh viên năm thứ ba khoa Luật và khoa học chính trị, Trường Đại học An Giang, quê ở xã Ô Lâm, Huyện Tri Tôn, Tỉnh An Giang.

4.1. Phân Tích Chi Tiết Trường Hợp Anh Chau S.

Anh Chau S. gặp khó khăn trong giao tiếp do rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt văn hóa. Tuy nhiên, nhờ sự nỗ lực học tập và sự hỗ trợ của bạn bè, thầy cô, anh đã dần cải thiện được kỹ năng giao tiếp và hòa nhập tốt hơn vào môi trường đại học. Anh đã dần cải thiện được kỹ năng giao tiếp sinh viên và hòa nhập tốt hơn vào môi trường đại học.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Chị Thị G.

Chị Thị G. là một sinh viên năng động, tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa. Chị chia sẻ rằng việc tham gia các hoạt động này giúp chị tự tin hơn trong giao tiếp và mở rộng mối quan hệ. Chị đã chia sẻ kinh nghiệm về giao tiếp trong cộng đồng Khmer và tầm quan trọng của việc giữ gìn bản sắc văn hóa.

4.3. Néang Kim A. Và Hành Trình Vượt Qua Rào Cản

Chị Néang Kim A. là một sinh viên có ý chí vươn lên, luôn cố gắng học hỏi và rèn luyện bản thân. Chị chia sẻ rằng việc học tập và rèn luyện kỹ năng giao tiếp giúp chị tự tin hơn trong cuộc sống và công việc. Chị đã vượt qua những rào cản về khó khăn giao tiếp sinh viên Khmer và trở thành một tấm gương sáng cho các sinh viên khác.

V. Kết Luận Tương Lai Của Giao Tiếp Sinh Viên Khmer

Nghiên cứu về đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và giúp sinh viên Khmer hòa nhập tốt hơn vào xã hội. Cần có những giải pháp đồng bộ từ nhà trường, gia đình và xã hội để hỗ trợ sinh viên Khmer vượt qua những khó khăn trong giao tiếp và phát huy hết tiềm năng của mình. Luận án đã đưa ra những kiến nghị với các trường đại học một số biện pháp tác động nhằm giúp sinh viên người Khmer nâng cao hiệu quả giao tiếp, góp phần quan trọng trong việc xây dựng các mối quan hệ, nhân cách nghề và cải thiện kết quả học tập của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Giữ Gìn Bản Sắc Văn Hóa

Trong quá trình giao tiếp và hòa nhập, sinh viên Khmer cần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Điều này giúp sinh viên tự tin hơn về nguồn gốc của mình và đóng góp vào sự đa dạng văn hóa của xã hội. Cần giữ gìn bản sắc văn hóa Khmer trong quá trình hội nhập.

5.2. Hướng Đến Giao Tiếp Hiệu Quả Trong Môi Trường Hội Nhập

Sinh viên Khmer cần trang bị cho mình những kỹ năng giao tiếp cần thiết để có thể giao tiếp hiệu quả trong môi trường hội nhập. Điều này bao gồm kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng giải quyết xung đột. Cần hướng đến hội nhập văn hóa và giao tiếp hiệu quả trong môi trường đa văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long" của nghiên cứu sinh Trần Minh Nhựt, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Mai Lan (chuyên ngành Tâm lý học, mã số: 9 31 04 01, Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, 2023), là công trình tiên phong giải mã cấu trúc và cơ chế vận hành hành vi giao tiếp của nhóm sinh viên dân tộc thiểu số đặc thù tại miền Nam Việt Nam. Trong bối cảnh chuyển dịch giáo dục đại học đa văn hóa và chính sách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) – nơi tập trung hơn 1,3 triệu người dân tộc Khmer, chiếm 6,36% dân số toàn vùng và 97,2% tổng dân số Khmer cả nước với khoảng 2.200 sinh viên đang theo học đại học – việc nhận diện rào cản tâm lý giao tiếp là tiền đề sống còn cho sự thành công học thuật và hội nhập xã hội.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: Dù các học giả đi trước đã phân tích văn hóa - xã hội người Khmer (Mạc Đường, 1990; Huỳnh Văn Chẩn, 2014) hay khảo sát kỹ năng học tập của sinh viên dân tộc thiểu số (Phạm Văn Tuân, 2016; Nguyễn Thị Thúy, 2020), giới học thuật hoàn toàn thiếu vắng một công trình tâm lý học thực nghiệm hệ thống hóa toàn diện các thành tố cấu trúc giao tiếp và lượng hóa mức độ tác động của các biến số tâm lý chủ quan lẫn khách quan.

Luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm định 3 giả thuyết khoa học (Hypotheses - H):

• RQ1 & H1: Cấu trúc giao tiếp của sinh viên Khmer thể hiện tính đặc thù rõ nét qua 4 thành tố (đối tượng, nội dung, hình thức, phương tiện) do sự chi phối của nền tảng văn hóa Phum Sóc và tôn giáo Nam Tông.
• RQ2 & H2: Tồn tại sự bất đối xứng đáng kể giữa các yếu tố chủ quan (nhận thức vị thế, tính cách rụt rè, năng lực song ngữ) và yếu tố khách quan (thiết chế nhà trường, hoạt động đoàn thể) lên từng thành tố giao tiếp cụ thể.
• RQ3 & H3: Các can thiệp tâm lý chuyên biệt thông qua mô hình thực nghiệm đa phương thức có khả năng cải thiện rõ rệt nhận thức và kỹ năng giao tiếp học thuật của sinh viên Khmer.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp chặt chẽ Thuyết hoạt động tâm lý của A.N. Leontiev (1974, 1979), Lý thuyết giao tiếp đa chiều đồng chủ thể của B.F. Lomov (1975, 1981) và Tiếp cận liên văn hóa của Sitaram & Lawrence (1979). Phạm vi khảo sát trải rộng trên quy mô mẫu chuẩn hóa gồm $N = 426$ sinh viên Khmer chính quy tại 3 trường đại học trọng điểm: Đại học Cần Thơ, Đại học Trà Vinh và Đại học An Giang, kết hợp phỏng vấn sâu 50 cán bộ quản lý/giảng viên và 3 nghiên cứu chân dung tâm lý điển hình. Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc xây dựng thành công thang đo đặc điểm giao tiếp chuyên biệt, xác lập mối tương quan cấu trúc và kiểm chứng thực nghiệm mô hình can thiệp tâm lý mang lại sự chuyển biến có ý nghĩa thống kê cao.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về tâm lý học giao tiếp phản ánh ba dòng lý thuyết chủ đạo:

1. Dòng tiếp cận truyền thông - thông tin: Các học giả như Peter Drucker (1977), J. Gruere (1990) và H. Laswell xem giao tiếp là tiến trình truyền tải thông điệp một chiều hoặc hai chiều từ nguồn phát qua kênh đến bộ thu. Tuy nhiên, quan điểm này bị phê phán vì giản lược hóa bản chất xã hội và triệt tiêu tính chủ thể tâm lý của các bên tham gia tương tác.
2. Dòng tiếp cận hoạt động tâm lý: A.N. Leontiev (1979) cùng K. Platonov (1981) khẳng định giao tiếp là một dạng hoạt động có đối tượng, vận hành theo mục đích và động cơ xác định thông qua hệ thống công cụ ngôn ngữ và phi ngôn ngữ.
3. Dòng tiếp cận đa chiều - đồng chủ thể: B.F. Lomov (1981) và M. Kagan (1988) nâng tầm giao tiếp thành phạm trù tương đối độc lập, nơi các chủ thể thiết lập quan hệ liên nhân cách, hoán đổi vị trí và đồng kiến tạo nghĩa trong một không gian tâm lý chung.

                              TỔNG QUAN CÁC KHUYNH HƯỚNG Y VĂN
[Truyền thông - Mã hóa]             [Tâm lý học Hoạt động]               [Đa chiều - Đồng chủ thể]
(Drucker, Gruere, Laswell)          (A.N. Leontiev, Platonov)            (B.F. Lomov, M. Kagan)
Quá trình truyền dẫn thông điệp     Giao tiếp là dạng hoạt động          Quan hệ liên nhân cách,
từ nguồn phát đến bộ thu.           có đối tượng, mục đích, động cơ.     đồng kiến tạo nghĩa và vị thế.
                      [KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT: SINH VIÊN DÂN TỘC KHMER ĐBSCL]
                      Tích hợp liên văn hóa (Sitaram & Lawrence) & Hệ sinh thái (Bronfenbrenner)

Các tranh luận học thuật nảy sinh gay gắt quanh mức độ thích ứng giao tiếp của sinh viên trong thời đại số và môi trường đa văn hóa. Đối chiếu với các nghiên cứu quốc tế, Ann Bainbridge Frymier (2005, Đại học Ohio, Hoa Kỳ) đã chứng minh mối tương quan thuận nghịch giữa hiệu quả giao tiếp lớp học và thành tích học tập ($p < 0,01$). Trong khi đó, Ju Seong Lee và JunChen Hsieh (2019, Đài Loan) phát hiện sinh viên thể hiện tính gan dạ số cao nhưng lại thiếu mức độ sẵn sàng giao tiếp thực tế. Anna Korochentseva và Nelli Khachaturyan (2021, Đại học Kỹ thuật Bang Don, Nga) chỉ ra khuynh hướng chuyển dịch từ giao tiếp trực tiếp sang gián tiếp trên mạng xã hội gây nên các đứt gãy tương tác mặt đối mặt do rào cản tâm lý xã hội.

Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số như người Tày, Nùng (Phùng Thị Hằng, 2007), người Mường (Phạm Song Hà, 2012), hay người Chăm (Trần Thị Xuyến, 2014) chủ yếu tập trung vào việc mô tả nhu cầu hoặc kỹ năng bề mặt. Đối với sinh viên Khmer ĐBSCL, các khảo sát của Phạm Văn Tuân (2016) về khó khăn cảm xúc năm thứ nhất, Nguyễn Thị Bích Phượng (2018) về nhu cầu học tập, và Ngô Thị Thanh Thúy (2021) về tương tác lớp học đều dừng lại ở việc phản ánh sự thụ động: "Xu hướng thụ động, im lặng trong giao tiếp học thuật trên lớp là một nét đặc trưng của sinh viên Khmer vùng Đồng bằng Sông Cửu Long" (Nguyễn Thị Thúy, 2020).

Luận án của NCS Trần Minh Nhựt định vị chính xác khoảng trống này bằng cách chuyển đổi từ cách tiếp cận mô tả hành vi đơn thuần sang giải mã bản chất cấu trúc 4 thành tố (đối tượng, nội dung, hình thức, phương tiện) đặt trong chỉnh thể sinh thái văn hóa tộc người.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng thuyết hoạt động của Leontiev và tiếp cận liên văn hóa của Sitaram & Lawrence bằng việc chứng minh rằng hành vi giao tiếp của sinh viên Khmer không thuần túy là phản xạ thích ứng học đường, mà là sự phản ánh có điều kiện của hệ giá trị Phật giáo Nam Tông và thiết chế văn hóa Phum Sóc.

                                 KHUNG PHÂN TÍCH ĐA TẦNG

Mô hình lý thuyết thiết lập 3 mệnh đề cốt lõi:

• Proposition 1: Năng lực giao tiếp của cá nhân tỷ lệ thuận với mức độ hòa giải xung đột giữa bản sắc ngôn ngữ mẹ đẻ (tiếng Khmer) và ngôn ngữ học thuật thể chế (tiếng Việt).
• Proposition 2: Nhận thức về vai trò và vị thế cá nhân là biến số tâm lý chủ quan có sức mạnh giải thích lớn nhất đối với việc lựa chọn hình thức giao tiếp gián tiếp qua không gian mạng nhằm giảm thiểu lo âu xã hội.
• Proposition 3: Sự can thiệp tâm lý có chủ đích theo mô hình tương tác đồng đẳng giúp tái cấu trúc định vị bản thân của sinh viên trong hệ thống quan hệ giảng đường.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Tâm lý học hoạt động: Khảo sát giao tiếp gắn liền với bối cảnh học tập, sinh hoạt và giải trí thực tế;
2. Tiếp cận liên văn hóa: Phân tích các chuẩn mực giá trị và phong tục tập quán tác động lên phong cách ứng xử;
3. Tiếp cận hệ thống sinh thái (Ecological Systems Approach): Đặt sinh viên vào tâm điểm của các tầng tương tác vi mô (gia đình, bạn bè), trung gian (giảng đường, câu lạc bộ) và vĩ mô (văn hóa dân tộc).

Điều kiện biên (boundary conditions) được xác lập nghiêm ngặt: Mô hình áp dụng cho sinh viên người Khmer hệ chính quy tập trung tại các trường đại học đa văn hóa vùng Tây Nam Bộ, chịu sự chi phối của môi trường chuyển tiếp từ nông thôn lên đô thị.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án theo đuổi thế giới quan thực chứng kết hợp diễn giải (Pragmatic / Critical Realism), vận dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa tầng (Multi-level Mixed-Methods Design). Sự kết hợp giữa khảo sát định lượng diện rộng và phương pháp định tính chuyên sâu nhằm đảm bảo tính hợp thức xây dựng (construct validity) và khả năng quy nạp thực tiễn.

                                QUY TRÌNH THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

Địa bàn nghiên cứu được chọn mẫu cụm có chủ đích tại 3 trường đại học tiêu biểu của vùng ĐBSCL: Trường Đại học Cần Thơ (trung tâm vùng), Trường Đại học Trà Vinh (nơi có tỷ lệ sinh viên Khmer cao nhất) và Trường Đại học An Giang (đại diện vùng biên giới Tây Nam). Tổng mẫu khảo sát định lượng chính thức gồm $N = 426$ sinh viên Khmer, sau giai đoạn điều tra thử nghiệm ($n = 50$).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai qua các công cụ chuẩn mực:

• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Kết hợp bảng hỏi điều tra Likert 5 mức độ, phỏng vấn sâu bán cấu trúc 50 cán bộ quản lý/giảng viên, biên bản quan sát hành vi trong lớp học và hồ sơ chân dung tâm lý.
• Quy trình nghiên cứu trường hợp (Case Studies): Thực hiện phân tích chuyên sâu trên 3 sinh viên đại diện cho các nhóm ngành, khóa học và địa phương khác nhau:
  1. Trường hợp 1: Anh Chau S., sinh viên năm thứ nhất Khoa Nông nghiệp (ĐH Cần Thơ), quê huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng;
  2. Trường hợp 2: Chị Thị G., sinh viên năm thứ tư Khoa Sư phạm (ĐH Trà Vinh), quê huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh;
  3. Trường hợp 3: Chị Néang Kim A., sinh viên năm thứ ba Khoa Luật & Khoa học Chính trị (ĐH An Giang), quê xã Ô Lâm, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
• Kiểm định độ tin cậy và độ giá trị: Toàn bộ thang đo 4 thành tố giao tiếp và các yếu tố ảnh hưởng đều đạt hệ số nhất quán nội tại Cronbach's Alpha $> 0,80$, đảm bảo tính tin cậy tuyệt đối trước khi xử lý thống kê.

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng được phân tích trên phần mềm thống kê toán học SPSS:

• Sử dụng thống kê mô tả (Mean, Standard Deviation, Tần số, Tỷ lệ %) để phác họa thực trạng.
• Phân tích ANOVA và Independent Samples T-test để so sánh sự khác biệt theo giới tính, năm đào tạo (từ năm thứ nhất đến năm thứ tư) và khối ngành học.
• Phân tích tương quan Pearson ($r$) và hồi quy tuyến tính đa biến (Multivariate Linear Regression) nhằm lượng hóa mức độ tác động của từng nhóm yếu tố chủ quan và khách quan.
• Thiết kế thực nghiệm tác động tâm lý có đối chứng (Pre-test & Post-test) nhằm đánh giá độ lệch chuẩn và giá trị can thiệp của các biện pháp tâm lý đề xuất.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

                               CƠ CẤU PHƯƠNG TIỆN & HÌNH THỨC GIAO TIẾP

1. Khuynh hướng co cụm đối tượng giao tiếp nội tộc: Sinh viên Khmer có xu hướng ưu tiên giao tiếp với bạn bè cùng dân tộc, cùng ngôn ngữ Khmer hơn hẳn các tương tác với bạn bè khác dân tộc hoặc cán bộ/giảng viên.
2. Nội dung giao tiếp bất cân xứng: Sinh viên dành sự quan tâm lớn nhất cho hoạt động học tập và kỹ năng nghề nghiệp, kế đến là các nhu cầu tình cảm lứa đôi nhưng rất dè dặt, né tránh thổ lộ công khai:

   "Nội dung giao tiếp chủ yếu về học tập, nghề nghiệp, quan tâm nhiều đến hôn nhân, tình yêu, tình dục nhưng ngại thổ lộ..." (Trích từ kết quả nghiên cứu Chương 4).

3. Sự trỗi dậy của hình thức giao tiếp gián tiếp và mã hóa văn bản: Thay vì đối thoại trực tiếp, sinh viên Khmer ưu tiên sử dụng mạng xã hội (Zalo, Facebook, TikTok) để trao đổi bằng tiếng Khmer phiên âm chữ Latinh. Đây là phương thức bù đắp tâm lý hiệu quả để vượt qua rào cản e ngại ngôn ngữ phổ thông.
4. Phương tiện phi ngôn ngữ đậm đà bản sắc tôn giáo: Hành vi giao tiếp của sinh viên gắn chặt với các biểu tượng văn hóa Phật giáo Nam Tông:

   "...hình thức giao tiếp nổi trội là giao tiếp gián tiếp, thể hiện khá phong phú như: vái chào, đeo chỉ đỏ cầu may, đi cúng chùa, lễ Phật, viếng sư, đi khất thực, tham gia các nghi thức tôn giáo; phương tiện giao tiếp là tiếng Khmer phiên âm và ngôn ngữ hình thể qua điệu múa dân gian đậm nét Khmer Nam bộ." (Trích Chương 4).

5. Cơ chế tác động đa biến phức hợp:
   • Yếu tố nhận thức về vai trò, vị thế cá nhân có tác động mạnh mẽ nhất đến Hình thức giao tiếp.
   • Cách thức tổ chức của các tổ chức xã hội/đoàn thể trong trường đại học có tác động mạnh nhất đến Đối tượng giao tiếp.
   • Tổng hợp các yếu tố chủ quan tác động mạnh hơn nhiều so với từng yếu tố đơn lẻ ($p < 0,01$).

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập mô hình tương tác tâm lý liên văn hóa trong môi trường giáo dục đại học, làm rõ cơ chế chuyển hóa giữa văn hóa truyền thống và năng lực thích ứng học thuật.
• Về phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa và giao thức nghiên cứu chân dung tâm lý có thể tái lập trên các nhóm dân tộc thiểu số khác (Chăm, Hoa, Ba Na, Ê Đê).
• Về ứng dụng thực tiễn: Định hướng cho các trường đại học tại ĐBSCL xây dựng chương trình hỗ trợ sinh viên năm thứ nhất, các câu lạc bộ học thuật song ngữ và mô hình cố vấn học tập đồng đẳng (Peer Tutoring).
• Về chính sách: Đóng góp luận cứ khoa học để Ủy ban Dân tộc và Bộ Giáo dục & Đào tạo hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển giáo dục đại học vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

• Phạm vi địa lý: Mới tập trung tại 3 trường đại học trọng điểm thuộc ĐBSCL, chưa mở rộng so sánh với sinh viên Khmer tại các trung tâm đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh hay sinh viên Khmer tại Campuchia.
• Mẫu nghiên cứu: Khảo sát tập trung ở hệ chính quy, chưa bao quát sinh viên các hệ liên thông, vừa làm vừa học hay cử tuyển.
• Phương pháp thực nghiệm: Thời gian can thiệp thực nghiệm tác động tâm lý còn mang tính ngắn hạn trong một học kỳ, cần các thiết kế nghiên cứu dọc (Longitudinal Study) theo suốt 4 năm đại học.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

1. Khảo sát biến thiên tâm lý giao tiếp của sinh viên Khmer trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI) và không gian học tập thực tế ảo;
2. Phân tích so sánh xuyên quốc gia (Cross-national study) giữa sinh viên Khmer Nam Bộ và sinh viên Khmer tại Campuchia;
3. Nghiên cứu tác động của rào cản giao tiếp đến năng lực tuyển dụng và khởi nghiệp sau khi tốt nghiệp.

Tác động và ảnh hưởng

                                  MA TRẬN LAN TỎA ẢNH HƯỞNG

• Giá trị học thuật: Đặt nền móng cho phân ngành Tâm lý học Tộc người (Ethnic Psychology) tại Việt Nam, cung cấp hệ thống khái niệm chuẩn mực về giao tiếp đa văn hóa.
• Giá trị giáo dục đại học: Giúp các cơ sở đào tạo vùng Tây Nam Bộ điều chỉnh phương pháp giảng dạy tích cực, tăng cường các hoạt động ngoại khóa hòa nhập cho hơn 2.200 sinh viên Khmer.
• Giá trị chính sách & xã hội: Cung cấp giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tri thức người Khmer, thúc đẩy bình đẳng giáo dục và gắn kết khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận nguồn tư liệu thực chứng chuẩn xác, mô hình phân tích đa biến và phương pháp đo lường tâm lý học giao tiếp chuyên sâu.
• Giảng viên và nhà quản lý giáo dục: Nắm bắt đặc điểm tâm lý rụt rè, thói quen sử dụng ngôn ngữ của sinh viên Khmer để thiết kế bài giảng, tổ chức thảo luận nhóm và hỗ trợ tâm lý học đường hiệu quả.
• Các tổ chức Đoàn - Hội sinh viên: Đổi mới phương thức tập hợp thanh niên dân tộc thiểu số thông qua các câu lạc bộ văn hóa nghệ thuật (múa dân gian, lễ hội Ok Om Bok, Chol Chnăm Thmây).
• Các cơ quan hoạch định chính sách dân tộc: Sở Giáo dục & Đào tạo, Ban Dân tộc các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, An Giang, Kiên Giang có căn cứ khoa học để triển khai các chương trình học bổng, hướng nghiệp và đào tạo kỹ năng mềm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Thuyết Hoạt động Tâm lý (A.N. Leontiev) và Lý thuyết Đa chiều Đồng chủ thể (B.F. Lomov) bằng cách cấu trúc hóa giao tiếp của sinh viên dân tộc thiểu số thành chỉnh thể 4 thành tố gắn liền với hệ sinh thái văn hóa tôn giáo Nam Tông. Công trình chứng minh rằng hành vi giao tiếp không chỉ là sự trao đổi thông tin kỹ thuật mà là tiến trình thương lượng bản sắc tộc người trong môi trường đại học.

2. Tính đổi mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu của Phùng Thị Hằng (2007) hay Trần Thị Xuyến (2014) vốn thuần túy sử dụng bảng hỏi mô tả, luận án kết hợp đồng thời:

• Khảo sát diện rộng $N = 426$ sinh viên tại 3 trường đại học trọng điểm;
• Nghiên cứu 3 trường hợp điển hình (Anh Chau S., Chị Thị G., Chị Néang Kim A.) để khắc họa sâu sắc chân dung tâm lý;
• Thực nghiệm tác động tâm lý đo lường đối chứng Pre-test và Post-test nhằm kiểm định giá trị ứng dụng của các biện pháp can thiệp.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn cao nhất?

Phát hiện về hiện tượng giao tiếp gián tiếp bằng tiếng Khmer phiên âm chữ Latinh trên mạng xã hội. Dù gặp nhiều rào cản khi giao tiếp trực tiếp bằng tiếng Việt trên lớp, sinh viên Khmer lại vô cùng chủ động trên không gian số bằng việc sáng tạo mã hóa ngôn ngữ riêng. Điều này phủ nhận nhận định trước đây cho rằng sinh viên Khmer hoàn toàn thụ động trong mọi hoàn cảnh giao tiếp.

4. Giao thức tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp đầy đủ?

Toàn bộ hệ thống bảng hỏi Likert 5 mức độ, khung tiêu chí đánh giá 4 thành tố, danh mục câu hỏi phỏng vấn sâu 50 giảng viên và kịch bản can thiệp thực nghiệm tâm lý đều được mô tả chi tiết, minh bạch tại Chương 3 và phần Phụ lục, cho phép các nhà khoa học khác kiểm chứng hoặc mở rộng trên các nhóm khách thể khác.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới (10-Year Agenda)?

Chương trình nghiên cứu mở ra hướng đi dài hạn về:

• Sự chuyển đổi hành vi giao tiếp của trí thức Khmer trong kỷ nguyên số hóa và trí tuệ nhân tạo;
• Mô hình tâm lý học thích ứng nghề nghiệp của sinh viên dân tộc thiểu số sau khi gia nhập thị trường lao động ASEAN.

Kết luận

                      5 ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỐT LÕI CỦA CÔNG TRÌNH

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về giao tiếp và đặc điểm giao tiếp của sinh viên người Khmer vùng ĐBSCL từ góc độ tâm lý học hoạt động và tiếp cận liên văn hóa.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng biểu hiện giao tiếp qua 4 thành tố với các bằng chứng thực nghiệm rõ nét: xu hướng co cụm đối tượng bạn bè cùng dân tộc, sự vượt trội của hình thức giao tiếp gián tiếp qua mạng xã hội, và vai trò đặc biệt của phương tiện phi ngôn ngữ truyền thống.
3. Xác định chính xác trọng số tác động của các yếu tố tâm lý chủ quan (nhận thức vị thế, tính cách) và khách quan (môi trường học đường, tổ chức đoàn thể), chỉ ra rằng sự phối hợp đa biến chủ quan tạo nên sức chi phối mạnh nhất.
4. Xây dựng và kiểm chứng thực nghiệm thành công hệ thống các biện pháp tâm lý can thiệp, giúp sinh viên Khmer giải tỏa tâm lý tự ti, chủ động tương tác học thuật và phát triển kỹ năng mềm.
5. Đóng góp cơ sở thực tiễn vững chắc cho công tác quản trị đại học tại vùng ĐBSCL và cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách dân tộc trong giáo dục của Đảng và Nhà nước.

Công trình của Tiến sĩ Trần Minh Nhựt không chỉ là một đóng góp học thuật xuất sắc cho ngành Tâm lý học Việt Nam mà còn là chiếc cầu nối nhân văn, tạo động lực phát triển bền vững cho thế hệ trí thức trẻ dân tộc Khmer trên con đường hội nhập và khẳng định bản thân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu về giao tiếp và đặc điểm giao tiếp 1. Những nghiên cứu về giao tiếp Giao tiếp là vấn đề được các nhà khoa học, nhà tâm lý học trên thế giới quan tâm từ rất lâu và đã trở thành một ngành khoa học được nhiều người nghiên cứu với nhiều góc độ khác nhau. Đến cuối thế kỷ XX, nhiều công trình nghiên cứu về giao tiếp ra đời: Tác phẩm “Giao tiếp là đối tượng nghiên cứu về lý luận và thực tiễn” của tập thể các tác giả Lêningrad (1972); “Về bản chất con người” của X.Xôcôpnhin (1973); “Tâm lý học giao tiếp” của A.

Leonchev (1974); “Giao tiếp là vấn đề của tâm lý học đại cương” của B.Lomov (1975); “Hoạt động và giao tiếp” của A. Leonchev (1979); “Vấn đề giao tiếp trong tâm lý học” của K. Platônov (1981); “Những khó khăn tâm lý giao tiếp giữa các nhân cách” của E. Surcanova (1985); “Thế giới giao tiếp” của M.

Kagan (1988); “Sự phát triển giao tiếp của trẻ em trước tuổi học với bạn cùng tuổi” của A. Đặc biệt, ở Liên Xô, các nhà tâm lý học đã nghiên cứu về giao tiếp theo nhiều góc độ như: giao tiếp với sự hình thành ý thức tự giác của cá nhân, mối quan hệ của cá nhân với nhóm, mối quan hệ giữa nhóm với nhóm. Qua nghiên cứu về giao tiếp, từ khi xuất hiện Tâm lý học giao tiếp thì khái niệm, bản chất của giao tiếp chưa bao giờ thống nhất hoàn toàn. Mỗi tác giả đề cập đến một mặt, một khía cạnh của hoạt động giao tiếp và có ba quan điểm chính: - Quan điểm thứ nhất, coi giao tiếp là quá trình truyền thông tin: Với góc độ này, theo Peter Drucker “chính người nhận thông điệp mới là người giao tiếp vì chỉ có sự giao tiếp khi có người nghe và đáp ứng” [40, 18].

Theo tác giả, giao tiếp chỉ mang tính một chiều ở người nhận mà thôi, điều này chưa lý giải tính chủ thể và tương tác trong giao tiếp. Quan niệm trên cho thấy J.Gruere chỉ chú ý đến việc chuyển tải thông điệp từ “một bộ phát” đến “một bộ thu” thể hiện giao tiếp diễn ra một chiều. Ông nhấn mạnh đến khâu truyền thông tin mà không để ý đến thái độ, cảm xúc, tâm lý của người “phát” và người “thu” dẫu biết rằng quá trình giao tiếp diễn ra thông qua một số yếu tố như tác giả gọi đó là “ngu n, kênh, địa chỉ”[40].Platônov và cộng sự cho rằng “giao tiếp là sự trao đổi thông tin giữa những con người với nhau và giao tiếp đó là sự tác động lẫn nhau trên cơ sở phản ánh tâm lý lẫn nhau”[76]. Như vậy, theo các tác giả, giao tiếp không chỉ đơn thuần là trao đổi thông tin mà nhờ trao đổi thông tin đó, con người tác động lẫn nhau thông qua các quy luật, xúc cảm, tình cảm.

tâm lý trong đời sống con người. Theo Laswell: “giao tiếp nói theo nghĩa hẹp là truyền đi một thông điệp, nhưng nay được hiểu là làm cho hai con người cùng chấp nhận một cái gì là chung nhờ một quá trình hai chiều”[Dẫn theo 21]. Như vậy, Laswell đã quan tâm đến tính hai chiều trong quá trình giao tiếp chứ không chỉ đơn thuần là sự tác động một chiều như quan niệm của J. Tuy nhiên trong thực tế giao tiếp không phải lúc nào con người cũng đi đến một sự thống nhất, một sự chấp nhận một cái gì chung mà có thể mâu thuẫn với nhau và không chấp nhận một cái chung.

Qua trên cho thấy, các tác giả mô tả quá trình giao tiếp bằng quá trình truyền tin qua bộ mã hóa thông tin, bộ phát thông tin, môi trường truyền thông tin, bộ nhận thông tin, bộ giải mã và quá trình phản h i. Nếu bộ giải mã và bộ mã hóa không tương thích với nhau thì thông tin nhận được có thể bị biến đổi. Họ chỉ chú ý đến sự trao đổi thông tin trong giao tiếp mà chưa quan tâm đến người nhận thông tin và thái độ cảm xúc của họ khi nhận được những thông tin đó. Trong giao tiếp, trao đổi thông tin là một trong những chức năng tạo nên và duy trì quá trình giao tiếp.

Tuy nhiên, chủ thể và đối tượng giao tiếp còn bày tỏ quan điểm, thái độ, hành vi. khi tiếp nhận được thông tin đó thông qua hoạt động cùng nhau chứ không chỉ đơn thuần là tiếp nhận nó. Với quan điểm trên, cần nghiên cứu giao tiếp trong mối quan hệ mang tính chỉnh thể của nó, bởi lẽ ngoài việc tiếp nhận và trao đổi thông tin thì 9 giao tiếp còn tác động mạnh mẽ đến nhận thức, xúc cảm, tình cảm của con người. Giao tiếp không phải là thông tin mà thông tin là chức năng của giao tiếp.

- Quan điểm thứ hai, coi giao tiếp là một dạng hoạt động: Theo A.Leonchev, giao tiếp như một dạng của hoạt động. Ông cho rằng, cũng như các dạng hoạt động khác, giao tiếp hướng tới những mục đích xác định, giao tiếp được thúc đẩy bởi những động cơ nhất định, giao tiếp được diễn ra nhờ các phương tiện ngôn ngữ, phi ngôn ngữ.Leonchev đưa ra định nghĩa về giao tiếp: “Giao tiếp là một hệ thống những quá trình có mục đích, có động cơ bảo đảm sự tương tác giữa người này với người khác trong hoạt động tập thể, thực hiện các quan hệ xã hội và nhân cách, các hoạt động tâm lý và sử dụng những phương tiện đặc thù, trước hết là ngôn ngữ” [41]. Tác giả Pat Petrie cho rằng: “Giao tiếp giữa người với người diễn ra ở mọi độ tuổi. Họ nói chuyện, nghe, quan sát và phản ứng lại nhau, trao đổi nhiều loại thông tin bằng nhiều cách khác nhau như dùng nét mặt, cơ thể và giọng nói.

Theo Pat Petrie, giao tiếp là sự trao đổi luôn có ít nhất hai người tham gia và giao tiếp xảy ra khi một người gửi đi thông điệp và người kia nhận nó. Giao tiếp là quá trình hai chiều” [Dẫn theo 4]. Theo hai tác giả J C.Schmidt cho rằng: “giao tiếp là hoạt động giao lưu, tiếp xúc, trao đổi tình cảm, tư tưởng, thông tin, liên kết hành động giữa hai hay nhiều người” [104], qua đó hai tác giả đã mở rộng hơn khái niệm giao tiếp, thể hiện trong các mối quan hệ giữa nhiều chủ thể. Khi đánh giá quan điểm của hai ông, nhiều nhà tâm lý học như Đ.

cho rằng, ý kiến của các nhà tâm lý học trên đều có mặt hợp lý và chưa hợp lý, chưa thỏa đáng.Leochev khi bảo vệ quan điểm cho rằng giao tiếp là dạng đặc biệt của hoạt động có đối tượng đã lý giải chưa xác đáng về đối tượng, động cơ, chủ thể của hoạt động này; trong khi B.Lomov lại quá nhấn mạnh đến phạm trù giao tiếp cũng đi đến chỗ khó giải thích một số trường hợp giao tiếp tham gia vào hoạt động có đối tượng như là điều kiện thiết yếu của hoạt động.[24] Phần lớn các nhà tâm lý học theo hướng này cho rằng: Hoạt động là quy luật chung nhất của tâm lý học người, giao tiếp là một dạng hoạt động phản ánh mối 10 quan hệ chủ thể - chủ thể. Hoạt động có đối tượng phản ánh mối quan hệ chủ thể - khách thể. Hai khái niệm này ngang bằng nhau và có quan hệ gắn bó khăng khít với nhau trong phạm trù hoạt động, là hai mặt thống nhất của cuộc sống con người, của sự phát triển tâm lý. - Quan điểm thứ ba coi giao tiếp là phạm trù tương đối độc lập với phạm trù hoạt động.

Hoạt động và giao tiếp khác nhau về ý nghĩa xã hội của chúng. Bất kỳ một hoạt động nào cũng hướng tới cải tạo khách thể. Còn giao tiếp bảo đảm tổ chức mọi người cho hoạt động chung, bảo đảm sự liên hệ qua lại của mọi người.Lomov, giao tiếp là quá trình đa chiều đ ng chủ thể: “Kết quả của giao tiếp không phải là đối tượng được cải tạo mà là quan hệ với một người khác, với những người khác” [50]. Như vậy, kết quả của giao tiếp còn bao g m cả việc cải tạo quan hệ giữa các bên tham gia giao tiếp.

Kết quả này ở những cá nhân khác nhau rất khác nhau về số lượng cũng như chất lượng. Các nhà tâm lý học còn xem giao tiếp là quá trình các bên tham gia thiết lập hoặc chia sẻ cảm xúc với nhau nhằm đạt mục đích giao tiếp. Qua trên cho thấy, khi coi giao tiếp là phạm trù tương đối độc lập với hoạt động, các nhà khoa học đã xác định vai trò, đối tượng, động cơ, chiều hướng tác động và kết quả của giao tiếp như một loại hình hoạt động. Đ ng thời, các tác giả cũng mở ra lĩnh vực nghiên cứu mới cho giao tiếp.

Đó là tương tác liên nhân cách, tương tác đ ng chủ thể thông qua giao tiếp. Như vậy, theo ba qua điểm trên, mỗi quan điểm đều có những ưu khuyết riêng, trong luận án này chúng tôi chọn quan điểm của A.Leonchev coi giao tiếp là một dạng hoạt động làm tư tưởng chỉ đạo và có kế thừa quan điểm của B.Lomov về tính đa chiều, đ ng chủ thể của giao tiếp[41],[50]. Với một số công trình nghiên cứu về giao tiếp trong nước trước đây thường xem thuật ngữ “giao tiếp” là “giao lưu” hoặc giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý và tác động qua lại giữa con người với con người, trong mối quan hệ nào đó để thực hiện những mục đích nào đó. Việc dùng thuật ngữ tuy có khác nhau, song xét về nội hàm của khái niệm thì các tác giả đều thống nhất: giao tiếp là quá trình hiện thực hóa các 11 mối quan hệ xã hội giữa người với người, trong đó bao g m nhiều quá trình diễn ra như trao đổi thông tin, nhận thức lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau.

Các nhà tâm lý học khi nghiên cứu giao tiếp đều đứng ở một góc độ nhất định, chính vì vậy họ đều có quan điểm riêng của mình. Từ góc độ tâm lý học đại cương, tác giả Phạm Minh Hạc cho rằng: “Giao lưu là hoạt động xác lập và vận hành các quan hệ người – người để hiện thực hóa các quan hệ xã hội giữa người với nhau”[30]. “Giao lưu” tác giả dùng ở đây đ ng nghĩa với giao tiếp. Ở đây tác giả nhấn mạnh vào khía cạnh thiết lập quan hệ liên nhân cách của giao tiếp.

Từ góc độ giao tiếp sư phạm, tác giả Ngô Công Hoàn định nghĩa: “giao tiếp là quá trình tiếp xúc giữa con người với con người nhằm mục đích trao đổi tư tưởng, tình cảm, vốn sống, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp”[34]. Theo tác giả, quá trình giao tiếp diễn ra chính là sự tiếp xúc lẫn nhau giữa con người với những mục đích rõ ràng.