Đặc điểm báo xuân của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh đặc điểm báo xuân của việt nam giai đoạn 2011 2015, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Thiều Thu Quỳnh
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Phạm Thành Hƣng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Đặc điểm báo xuân của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.6.1. Ý nghĩa lý luận
• 0.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: BÁO XUÂN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI
• 1.1. Báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam
• 1.1.1. Tết Nguyên Đán trong đời sống văn hóa tâm linh người Việt
• 1.2. Ý nghĩa của báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam
• 1.3. Đặc điểm nội dung thông tin chủ yếu trên báo Xuân
• 1.3.1. Chủ đề chính trị
• 1.3.2. Chủ đề kinh tế - xã hội
• 1.3.2.1. Chủ đề kinh tế
• 1.3.2.2. Chủ đề văn hóa – thể thao
• 1.3.2.3. Chủ đề thể thao
• 1.4. Việc sử dụng một số thể loại chủ yếu
• 1.4.1. Phóng sự
• 1.5. Một số yếu tố Ma-két tiêu biểu
• 1.5.1. Khuôn khổ của báo Xuân
• 1.5.2. Tranh, ảnh minh họa
• 1.6. Những vấn đề đặt ra
• 1.6.1. Hạn chế của báo Xuân
• 1.6.2. Thách thức và cơ hội của báo Xuân
• 1.6.3. Những khuyến nghị để nâng cao hiệu quả thông tin của báo Xuân
• 1.6.3.1. Đổi mới nội dung và hình thức báo
• 1.6.3.2. Đổi mới cách nhìn và nâng cao năng lực người làm báo
• 1.6.3.3. Sáng tạo của nhà báo
• 1.6.3.4. Cái tôi của tác giả
• 1.6.3.5. Tri thức văn hóa của tác giả
• 1.6.3.6. Thay đổi của cơ quan tòa soạn báo
• 1.6.3.7. Tăng cường giải pháp để tiếp cận độc giả hiệu quả
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm báo xuân Việt Nam giai đoạn 2011 2015

Báo xuân Việt Nam giai đoạn 2011-2015 thể hiện sự phát triển mạnh mẽ trong nội dung và hình thức. Đây là thời kỳ mà báo xuân không chỉ đơn thuần là ấn phẩm thông tin mà còn là sản phẩm văn hóa đặc sắc, mang đậm bản sắc dân tộc. Các tờ báo đã chú trọng đến việc nâng cao chất lượng nội dung, đồng thời cải tiến hình thức trình bày để thu hút độc giả.

1.1. Đặc điểm nội dung báo xuân trong giai đoạn 2011 2015

Nội dung báo xuân giai đoạn này tập trung vào các chủ đề chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Các bài viết thường mang tính chất tổng kết năm cũ và dự báo cho năm mới, phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân.

1.2. Hình thức trình bày báo xuân giai đoạn 2011 2015

Hình thức báo xuân đã có nhiều cải tiến, từ thiết kế bìa đến cách trình bày nội dung. Các tờ báo sử dụng màu sắc tươi sáng, hình ảnh minh họa phong phú để tạo không khí Tết, thu hút sự chú ý của độc giả.

II. Vấn đề và thách thức của báo xuân Việt Nam giai đoạn 2011 2015

Báo xuân Việt Nam trong giai đoạn này đối mặt với nhiều thách thức, từ sự cạnh tranh của các loại hình truyền thông mới đến việc duy trì độc giả truyền thống. Những vấn đề này đòi hỏi các tòa soạn phải có những chiến lược phù hợp để tồn tại và phát triển.

2.1. Sự cạnh tranh từ các phương tiện truyền thông hiện đại

Sự phát triển của internet và các phương tiện truyền thông xã hội đã tạo ra áp lực lớn cho báo xuân. Nhiều độc giả trẻ tuổi chuyển sang tìm kiếm thông tin trên mạng, khiến lượng phát hành báo in giảm sút.

2.2. Khó khăn trong việc duy trì chất lượng nội dung

Việc duy trì chất lượng nội dung trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt là một thách thức lớn. Các tòa soạn cần phải đầu tư vào nội dung chất lượng cao để thu hút và giữ chân độc giả.

III. Phương pháp nâng cao chất lượng báo xuân Việt Nam giai đoạn 2011 2015

Để nâng cao chất lượng báo xuân, các tòa soạn cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ việc cải tiến nội dung đến đổi mới hình thức. Những phương pháp này sẽ giúp báo xuân trở nên hấp dẫn hơn với độc giả.

3.1. Đổi mới nội dung và hình thức báo xuân

Cần có sự đổi mới trong cách tiếp cận nội dung, từ việc lựa chọn chủ đề đến cách trình bày. Hình thức báo cũng cần được cải tiến để phù hợp với xu hướng hiện đại.

3.2. Tăng cường tương tác với độc giả

Các tòa soạn nên tạo ra các kênh tương tác với độc giả, như tổ chức các cuộc thi viết, khảo sát ý kiến để hiểu rõ hơn nhu cầu và mong muốn của độc giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu báo xuân giai đoạn 2011 2015

Nghiên cứu về báo xuân trong giai đoạn này đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển nội dung và hình thức. Những kết quả này không chỉ có giá trị cho các tòa soạn mà còn cho các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực báo chí.

4.1. Kết quả nghiên cứu về nội dung báo xuân

Nghiên cứu cho thấy nội dung báo xuân đã phản ánh rõ nét tâm tư, nguyện vọng của người dân trong dịp Tết, đồng thời góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hình thức báo xuân

Hình thức báo xuân đã có nhiều cải tiến, giúp tăng cường sự hấp dẫn và thu hút độc giả, đặc biệt là giới trẻ.

V. Kết luận và tương lai của báo xuân Việt Nam

Báo xuân Việt Nam giai đoạn 2011-2015 đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Tương lai của báo xuân phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các tòa soạn.

5.1. Tương lai của báo xuân trong bối cảnh hiện đại

Báo xuân cần tiếp tục đổi mới để phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

5.2. Định hướng phát triển báo xuân trong tương lai

Các tòa soạn cần có chiến lược rõ ràng để phát triển báo xuân, từ việc nâng cao chất lượng nội dung đến cải tiến hình thức, nhằm thu hút độc giả trong thời đại số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Báo Xuân là một hiện tượng truyền thông độc đáo, mang đậm dấu ấn bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam với bề dày lịch sử phát triển gần 100 năm, khởi nguồn từ số Tết năm 1918 của Nam Phong tạp chí. Khác biệt hoàn toàn với các ấn phẩm định kỳ thông thường, báo Xuân vừa đóng vai trò là một phương tiện thông tin đại chúng, vừa là một giai phẩm nghệ thuật, một món ăn tinh thần không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên Đán cổ truyền. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ mạnh mẽ của truyền thông kỹ thuật số và mạng xã hội trong giai đoạn 2011 - 2015, báo in truyền thống nói chung và báo Xuân nói riêng phải đối mặt với sự sụt giảm nghiêm trọng về lượng phát hành cũng như doanh thu quảng cáo.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung làm rõ đặc điểm nội dung, hình thức thể hiện và bản sắc đặc thù của các ấn phẩm báo Xuân Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là phân tích toàn diện 2.257 bài báo trên 5 tờ báo tiêu biểu đại diện cho các nhóm đối tượng độc giả khác nhau trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015.

Phạm vi khảo sát bao gồm các ấn phẩm số Tết Âm lịch của báo Thanh Niên, Lao Động, Nông Thôn Ngày Nay, Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh và Hải Phòng. Ý nghĩa khoa học của luận văn thể hiện ở việc hệ thống hóa lý luận báo chí về loại hình chuyên san Tết, đồng thời cung cấp hệ thống số liệu thực chứng đáng tin cậy. Về mặt thực tiễn, công trình đóng góp những khuyến nghị chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả thông tin, hỗ trợ các tòa soạn giữ vững lượng độc giả trung thành và gia tăng sức cạnh tranh trong môi trường truyền thông hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng của phép biện chứng duy vật về mối quan hệ hữu cơ giữa nội dung và hình thức trong tác phẩm báo chí. Theo đó, nội dung quyết định hình thức, nhưng hình thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại mạnh mẽ đến hiệu quả tiếp nhận thông tin của độc giả. Tác phẩm báo chí được tiếp cận như một chỉnh thể toàn vẹn, bao gồm hình thức bên trong qua thể loại, kết cấu, ngữ nghĩa và hình thức bên ngoài qua nghệ thuật ma-két, màu sắc, kiểu chữ, ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết truyền thông đại chúng và tiếp nhận văn hóa để lý giải chức năng giải trí, giáo dục và bảo tồn di sản của báo Tết. Luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm phân loại ấn phẩm mùa xuân gồm: báo số Tất niên, báo số Tết Âm lịch, báo số Tết Dương lịch và báo số Tân niên. Khái niệm văn hóa nhìn lại được xác lập như một thuộc tính cốt lõi của báo Xuân, phản ánh nhu cầu đúc kết thành tựu, hồi tưởng quá khứ và định hình triển vọng tương lai của cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn triển khai phương pháp nghiên cứu tài liệu kết hợp phương pháp phân tích nội dung định tính và định lượng trên tổng cỡ mẫu 2.257 bài viết thuộc 25 ấn phẩm báo Xuân xuất bản liên tục trong 5 năm từ 2011 đến 2015.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát 5 phân khúc báo chí điển hình: báo thanh niên và giới trẻ (Thanh Niên với 555 bài), báo tổ chức công đoàn và người lao động (Lao Động với 383 bài), báo nông dân và nông thôn (Nông Thôn Ngày Nay với 444 bài), báo chuyên ngành văn học nghệ thuật (Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh với 588 bài) và báo Đảng địa phương (Hải Phòng với 287 bài).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích nội dung xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác tỷ lệ phân bố giữa các chủ đề chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, thể thao. Qua đó, tác giả nhận diện khách quan sự chuyển dịch về mặt thể loại báo chí và các thủ pháp trình bày ma-két đặc trưng trên từng trang bìa, trang chuyên đề qua từng năm khảo sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế trên 2.257 tác phẩm đã mang lại những phát hiện quan trọng về cấu trúc thông tin trên báo Xuân:

Thứ nhất, chủ đề văn hóa và thể thao chiếm tỷ trọng áp đảo tuyệt đối trên hầu hết các tờ báo khảo sát, đạt mức bình quân hơn 60% tổng dung lượng bài viết. Cụ thể, báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tỷ lệ cao kỷ lục với 95,96% (tương đương 559 trên tổng số 588 bài), báo Thanh Niên đạt 62,88% (349 trên 555 bài), báo Nông Thôn Ngày Nay đạt 61,93% (275 trên 444 bài) và báo Hải Phòng đạt 61,32% (176 trên 287 bài). Các tuyến bài tập trung sâu vào phong tục cổ truyền, hồi ức Tết xưa, lễ hội dân gian và nghệ thuật truyền thống.

Thứ hai, chủ đề kinh tế và xã hội giữ vị trí then chốt thứ hai, phản ánh đậm nét tôn chỉ mục đích riêng của từng cơ quan ngôn luận. Báo Lao Động có tỷ lệ bài viết kinh tế - xã hội cao nhất trong mẫu nghiên cứu, chiếm 55,61% (213 trên 383 bài), tập trung vào các vấn đề an sinh, đời sống công nhân và tái cơ cấu ngành công nghiệp. Trong khi đó, báo Nông Thôn Ngày Nay đạt tỷ lệ 36,03% (160 bài), phản ánh các điển hình làm giàu từ nông nghiệp công nghệ cao với mức thu nhập từ 400 đến 500 triệu đồng mỗi héc-ta.

Thứ ba, chủ đề chính trị chiếm tỷ lệ khiêm tốn nhất nhưng được đầu tư trang trọng tại các trang đầu. Tỷ lệ mảng chính trị dao động từ 0,85% (7 bài trên báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) đến 7,31% (21 bài trên báo Hải Phòng). Nội dung chính trị được mềm hóa thông qua các đề tài lịch sử văn hóa như kỷ niệm 85 năm thành lập Đảng, 100 năm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước và bảo vệ chủ quyền biển đảo Trường Sa, Hoàng Sa.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu phân tích định lượng từ 5 tờ báo có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng nhằm đối chiếu rõ nét sự khác biệt về cơ cấu nội dung giữa các cơ quan báo chí. Đồng thời, một bảng ma trận phân loại thể loại sẽ làm nổi bật sự ưu tiên tuyệt đối dành cho các thể loại giàu chất văn học như phóng sự, ký họa nhân vật, bút ký và tản văn thay vì tin nhanh thời sự.

Nguyên nhân của sự chênh lệch đề tài bắt nguồn từ thói quen đọc nhẩn nha, thư giãn của công chúng trong kỳ nghỉ Tết. Người đọc tìm kiếm những câu chuyện gợi mở cảm xúc hoài niệm, tôn vinh tinh thần gắn kết gia đình và lan tỏa giá trị nhân văn hơn là tiếp nhận các tin tức xung đột, giật gân.

So sánh với các nghiên cứu báo chí quốc tế, báo Xuân Việt Nam là một sản phẩm truyền thông mang tính bản địa đặc thù, đóng vai trò như một kho tư liệu dân tộc học ghi chép sinh động bước chuyển mình của xã hội qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của báo Xuân trước làn sóng truyền thông mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, đổi mới tư duy xây dựng cấu trúc nội dung và ma-két mỹ thuật. Ban biên tập các báo cần tăng tối thiểu 25% đến 30% diện tích cho đồ họa thông tin infographic, sử dụng hình ảnh độ phân giải cao và phối màu hiện đại. Tránh lặp lại các mô-típ chúc Tết sáo rỗng, chuyển trọng tâm sang các bài phóng sự điều tra văn hóa, chân dung truyền cảm hứng và các góc nhìn đa chiều về xã hội đương đại.

Thứ hai, phát huy phong cách cá nhân và nâng cao vốn tri thức văn hóa của đội ngũ phóng viên. Cơ quan báo chí cần tổ chức ít nhất 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng viết ký sự và phóng sự chuyên đề Tết. Khuyến khích phóng viên thể hiện góc nhìn độc lập, giàu cảm xúc nhân văn, biến tác phẩm thành những áng văn báo chí có giá trị lưu giữ dài lâu.

Thứ three, đẩy mạnh chiến lược phân phối đa nền tảng và chuyển đổi số. Các tòa soạn cần đặt mục tiêu mở rộng 40% độ phủ độc giả trẻ trong lộ trình 2026 - 2028 thông qua việc phát hành song song ấn phẩm báo in cao cấp kèm phiên bản tạp chí điện tử tương tác emagazine hoặc podcast mùa xuân.

Thứ tư, tái định vị thương hiệu và tối ưu hóa thời gian xuất bản. Ban trị sự cần chủ động hoàn thiện bản thảo và phát hành sớm trước Tết từ 30 đến 45 ngày để chiếm lĩnh thị phần quà tặng đầu xuân, kết hợp tổ chức các sự kiện trưng bày báo Xuân tại các hội chợ văn hóa nhằm tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm thứ nhất là ban biên tập, thư ký tòa soạn và nhà báo tại các cơ quan báo chí trung ương và địa phương. Tài liệu cung cấp góc nhìn toàn diện về quy trình tổ chức bản thảo đặc san Tết, cách thức cân đối tỷ trọng chuyên mục và giải pháp giữ chân độc giả truyền thống.

Nhóm thứ hai là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Báo chí học, Truyền thông đại chúng, Xuất bản và Văn hóa học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích nội dung với hệ thống 2.257 ngữ liệu thực chứng cùng 25 ấn phẩm tiêu biểu.

Nhóm thứ ba là các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, tuyên truyền như Ban Tuyên giáo, Sở Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam. Nghiên cứu hỗ trợ định hướng quy hoạch báo chí, đánh giá đúng vai trò của báo Tết trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

Nhóm thứ tư là các chuyên gia tiếp thị truyền thông và phát hành xuất bản phẩm. Dữ liệu khảo sát giúp xây dựng chiến lược định giá, thiết kế bao bì quà tặng Tết và tối ưu hóa mạng lưới phát hành ấn phẩm mùa vụ đạt hiệu quả thương mại cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Ấn phẩm báo Xuân đầu tiên của nền báo chí Việt Nam xuất hiện vào thời gian nào? Báo Xuân đầu tiên của Việt Nam là số Tết năm 1918 của Nam Phong tạp chí do học giả Phạm Quỳnh chủ trương. Ấn phẩm đã tạo nên bước ngoặt mới khi thoát khỏi khuôn mẫu báo chí đưa tin thông thường để trở thành một tập san văn hóa nghệ thuật đặc sắc ngày xuân.

Tại sao chủ đề văn hóa thể thao luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trên báo Tết? Chủ đề văn hóa chiếm hơn 60% dung lượng vì báo Xuân hướng tới chức năng thẩm mỹ và thư giãn tinh thần trong dịp Tết cổ truyền. Độc giả ưu tiên tìm hiểu phong tục, lễ hội dân gian và nghệ thuật truyền thống để nhìn lại nguồn cội văn hóa sau một năm lao động vất vả.

Những cơ quan báo chí nào được đưa vào mẫu khảo sát của luận văn? Luận văn khảo sát 5 cơ quan báo chí tiêu biểu trong 5 năm liên tục từ 2011 đến 2015 gồm báo Thanh Niên (555 bài), Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (588 bài), Nông Thôn Ngày Nay (444 bài), Lao Động (383 bài) và Hải Phòng (287 bài), tạo nên tổng cỡ mẫu 2.257 tác phẩm.

Điểm khác biệt căn bản nhất giữa báo Xuân và các số báo thường nhật là gì? Báo thường nhật ưu tiên tính thời sự nóng hổi và phản ánh sự kiện hàng ngày. Ngược lại, báo Xuân mang tính chất tổng kết đa chiều, giàu hàm lượng tri thức văn hóa, sử dụng thể loại văn học báo chí chuyên sâu và được trình bày mỹ thuật công phu như một món quà lưu niệm.

Báo in số Xuân đang đứng trước những áp lực cạnh tranh gay gắt nào? Báo in truyền thống đối mặt với sự sụt giảm 30% đến 50% doanh thu phát hành do sự trỗi dậy của báo điện tử và mạng xã hội. Để tồn tại, báo Xuân buộc phải nâng tầm chất lượng mỹ thuật, cá nhân hóa nội dung và tích hợp công nghệ đa phương tiện để tiếp cận công chúng hiện đại.

Kết luận

Những đóng góp khoa học và định hướng ứng dụng chính của công trình nghiên cứu:

• Hệ thống hóa toàn diện lịch sử phát triển gần 100 năm của báo Xuân Việt Nam, khẳng định vị thế một giai phẩm văn hóa truyền thông độc bản của dân tộc.
• Phân tích thực chứng bộ dữ liệu chuẩn mực gồm 2.257 bài báo trên 5 ấn phẩm tiêu biểu giai đoạn 2011 - 2015, chỉ ra sự áp đảo của mảng văn hóa với tỷ lệ hơn 60%.
• Xác lập đặc trưng văn hóa nhìn lại và chứng minh mối quan hệ biện chứng giữa hình thức mỹ thuật ma-két với hiệu quả truyền tải thông điệp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược giúp các tòa soạn chuyển đổi mô hình xuất bản, nâng cao sức cạnh tranh trong môi trường truyền thông số.
• Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao cho công tác đào tạo, nghiên cứu báo chí và quản lý xuất bản phẩm đặc thù.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan báo chí cần nhanh chóng triển khai số hóa nội dung đặc san Tết giai đoạn 2026 - 2030, kết hợp trải nghiệm đọc đa nền tảng nhằm thu hút thế hệ độc giả mới. Các nhà nghiên cứu và người làm báo quan tâm có thể khai thác trực tiếp luận văn để ứng dụng vào công tác đổi mới xuất bản, góp phần gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa báo Xuân trường tồn cùng dòng chảy phát triển của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Vai tr ý nghĩa của báo chí nói chung và báo Xuân nói riêng trong đời sống văn hóa tinh thần. Chương 2: Nội dung thông tin và hình thức chuyển tải thông tin chủ yếu trên báo Xuân. Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin của báo Xuân. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1: BÁO XUÂN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI 1.1 Báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam 1.1 Tết Nguyên Đán trong đời sống văn hóa tâm linh người Việt Tết Nguyên Đán là ngày hội cổ truyền lớn nhất, lâu đời nhất, có phạm vi phổ biến rộng nhất từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau và là ngày lễ tƣng bừng, nhộn nhịp của cả dân tộc.

Từ những thế kỷ trƣớc, từ đời Lý – Trần – Lê, từ chốn cung đình thâm nghiêm đến nơi thôn cùng xóm vắng, hàng năm, ông cha ta đã cử hành lễ Tết hàng năm một cách trang trọng. Tết Nguyên Đán là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong hệ thống lễ hội Việt Nam, nó mang đậm nét văn hóa dân tộc sâu sắc và độc đáo, phản ánh tinh thần hòa điệu giữa con ngƣời và thiên nhiên theo chu kỳ vận hành của vũ trụ. Đồng thời, tết cũng là dịp để gia đình, họ hàng, làng xóm, ngƣời thân xa gần sum họp, đoàn tụ thăm hỏi, cầu chúc nhau và tƣởng nhớ, tri ân ông bà tổ tiên. Về ý nghĩa nhân sinh của Tết Nguyên Đán, đó là Tết của gia đình, Tết của mọi nhà.

Ngƣời Việt Nam có phong tục hằng năm, mỗi khi năm hết, Tết đến dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu, kể cả ngƣời xa xứ cách hàng ngàn ki-lô-mét vẫn mong đƣợc về sum họp dƣới mái ấm gia đình trong ba ngày Tết, đƣợc thắp nén hƣơng thơm lên bàn thờ tổ tiên, mong đƣợc sống lại với những kỷ niệm đầy ắp yêu thƣơng nơi “chôn nhau cắt rốn”. Theo quan niệm truyền thống của ngƣời Việt Nam, ngày Tết xuân là ngày đoàn tụ, đoàn viên, mối quan hệ họ hàng làng xóm đƣợc mở rộng ra, ràng buộc lẫn nhau thành đạo lý chung cho xã hội; tình thầy trò, bè bạn cố 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tri, ông mai bà mối đã tác thành cho đôi lứa. Tết cũng là dịp đúc kết mọi hoạt động liên quan đến một năm qua, chào đón một năm mới với hy vọng tốt lành cho cá nhân và cho cả cộng đồng. Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống mang tính toàn dân.

Vì vậy vào những ngày cuối năm, mọi hoạt động đều hƣớng vào Tết, chuẩn bị cho Tết. Các ngành, các cấp đều có kế hoạch cho ngày hội đặc biệt này. Đó cũng là nét đẹp truyền thống văn hóa dân gian cần đƣợc giữ gìn và phát huy. Tết Nguyên Đán cổ truyền là một nét đẹp truyền thống của dân tộc ta.

Bản sắc văn hóa Việt Nam biểu hiện rõ nhất qua những ngày Tết. Tết là mốc khởi đầu sinh hoạt văn hóa dân tộc trong một năm, phảm ánh sâu đậm những triết lý nhân văn, đời sống tinh thần phong phú của ngƣời Việt. Ngày Tết, ngƣời ta quên đi những lo toan thƣờng nhật để sống vui vẻ hơn. “Bao nhiêu những điều không tốt đẹp đã lui trở lại với năm cũ để cho năm mới đƣợc tinh hảo, đem lại cho con ngƣời toàn những điều hy vọng” [1; tr.

Với tinh thần “chín bỏ làm mƣời”, ngày Tết xóa đi mọi điều xích mích, mọi ngƣời khoan dung, hiểu biết, gắn bó với nhau hơn. Ngày Tết trở thành dịp để tình cảm tốt đẹp của con ngƣời đƣợc củng cố và nâng cao. Ngƣời dân Việt Nam rất thiết tha với Tết, nhất là ở nông thôn. Quanh năm vất vả, bận rộn, Tết mới là dịp để con ngƣời nghỉ ngơi, vì vậy nhu cầu giải trí cũng tăng lên.

Bao nhiêu lo nghĩ đƣợc gác sang một bên để hƣởng thú xuân trọn vẹn. “Ngƣời ta đón tết một cách nồng nàn, ngƣời ta đợi tết một cách trịnh trọng, ngƣời ta vui Tết một cách náo nhiệt hân hoan. Những sinh hoạt văn hóa ngày Tết rất đa dạng và độc đáo (phong tục, lễ hội, trò chơi,.) từ lâu đã đi vào tâm khảm mỗi ngƣời, góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Vƣợt qua thời gian, cái tinh túy của mỹ tục cổ truyền ngày Tết vẫn luôn dồi dào sức sống, vẫn làm cho Tết thêm ý nghĩa.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Trên thế giới này, chẳng mấy nƣớc lại có cái Tết linh đình, trọng thể, vui tƣơi, đậm đà tính truyền thống văn hóa nhƣ Tết ở Việt Nam ta” [37; tr.2 Ý nghĩa của báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam Là một ấn phẩm xuất bản bản định kỳ, nhằm chuyển tải tất cả các thông tin từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, xã hội đến ngƣời đọc, báo chí đã và đang phát huy vai trò của mình trong đời sống tinh thần của xã hội. Các cơ quan báo chí thƣờng có những số báo đặc biệt trong khoảng thời gian mùa Xuân của năm. Trong đó, cứ vào dịp Tết hàng năm, các báo, tạp chí đều cho ra những số báo đặc biệt về Tết Nguyên Đán. Số báo này đƣợc chuẩn bị kỹ càng từ hàng tháng trƣớc Tết nên thƣờng đạt chất lƣợng rất cao trên cả hai mặt nội dung và hình thức.

Báo Tết không chỉ ổn định và đƣợc nâng cao chất lƣợng mà còn có những nét khác biệt đáng kể so với những số báo thƣờng ngày. Số báo này đƣợc trƣng bày, triển lãm tại Hội Báo Xuân cùng với những số báo Xuân khác, đây là một sinh hoạt văn hóa đã trở thành thƣờng niên mỗi dịp Tến đến xuân về. Báo Xuân dần dần đã trở thành món quà Tết, quà xuân đầy ý nghĩa cho mọi nhà. Cách gọi tên báo Xuân có chỗ chƣa thống nhất, nên nhiều ngƣời dễ nhầm lẫn tên gọi giữa các loại báo Xuân khác nhau.

Qua tìm hiểu, chúng tôi có thể chia báo Xuân thành 4 loại: Báo số Tất niên, báo số Tết Âm lịch, báo số Tết Dƣơng lịch, báo số Tân niên. Luận văn sẽ tập trung vào số báo Xuân chào mừng Tết Nguyên Đán cổ truyền. Đây là số báo đón Tết, thƣờng phát hành sớm, trƣớc Tết, nếu cơ quan báo chí có khả năng ra đƣợc, với ý nghĩa mừng Tết và chào năm mới Âm lịch. Để cho ra “lò” số báo Xuân, các cơ quan báo chí thực hiện khâu chuẩn bị từ nhiều tháng trƣớc.

Tùy vào điều kiện của từng cơ báo chí, nhƣng thƣờng khoảng tháng 10, ban biên tập bắt đầu lên kế hoạch cho số 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đầu tiên ban biên tập sẽ họp các phòng, ban trong tòa soạn để bàn về ra số báo Xuân, ấn định ngày ra báo. Ban biên tập và trƣởng các phòng, ban sẽ đƣa ra các chuyên trang, chuyên mục và chủ đề, đề tài cho số báo Xuân. Ban biên tập cũng ấn định thời gian các phòng, ban trong tọa soạn nộp bài về ban biên tập.

Tiếp theo đó, các trƣởng, phòng ban chuyên đề sẽ về họp phóng viên, nhà báo ở ban để lên kế hoạch tin, bài cụ thể cho chuyên trang, chuyên mục theo chủ đề, đề tài đã định. Đồng thời tiến hành đăng thông báo mời cộng tác cho báo Xuân trên số báo hàng ngày. Các phóng viên, nhà báo sẽ tiến hành thực hiện bài viết tin, bài theo kế hoạch và nộp tin bài về để trƣởng ban xem trƣớc. Sau đó, các trƣởng phòng, ban sẽ đƣa bài lên Thƣ ký tòa soạn để biên tập lại tin bài.

Bài vở cộng tác cũng sẽ đƣợc chọn lọc, biên tập cho phù hợp. Thƣ ký tòa soạn sẽ lên bản thảo gửi về ban biên tập duyệt tin bài và bản thảo số báo Xuân lần cuối. Sau khi đƣợc ban biên tập duyệt, bản bông sẽ đƣợc đƣa đến nhà máy in để in ấn. Cuối cùng số báo Xuân đƣợc phát hành theo đúng thời gian đã định.

Từ sự phân tích trên, tác giả luận văn có thể đƣa ra khái niệm về báo xuân nhƣ sau: Báo Xuân là số báo đặc biệt ở Việt Nam đƣợc phát hành vào mỗi dịp Tết đến xuân về, bao gồm báo số Tất niên, báo số Tết Âm lịch, báo số Tết Dƣơng lịch, báo số Tân niên với các chuyên trang, chuyên mục, bài viết đặc biệt khác với số thƣờng ngày. Trong luận văn này, tác giả chỉ tập trung vào tìm hiểu, khảo sát, phân tích đặc điểm nội dung và hình thức của số báo Tết âm lịch, khảo sát tin bài trên báo Thanh niên, Hải phòng, Lao động, Nông thôn ngày nay, Văn nghệ TP. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các nƣớc khác trên thế giới thƣờng không có số báo Xuân dù họ cũng đón Tết Âm lịch nhƣ chúng ta. Có thể kể đến các quốc gia cũng đón Tết Nguyên Đán nhƣ: Trung Quốc, Hàn Quốc, Mông Cổ, Lào, Campuchia, Triều Tiên, Singgapore, Ấn Độ.

Nếu các nƣớc có số báo đặc biệt thì chỉ là số báo Tân niên (Tết Dƣơng lịch) và nhìn chung không khác so với số báo thƣờng, không thể có hẳn một ấn phẩm báo Xuân riêng, mang tính phong tục và gắn với văn hóa truyền thống nhƣ Việt Nam. Điều này không phải là họ xem nhẹ văn hóa truyền thống, mà xuất phát từ quan niệm: báo thuần túy là báo, là thông tin chứ không “lấn” sang sân của các ấn phẩm văn hóa khác. Hơn nữa, báo Xuân Việt Nam gắn liền với Tết Nguyên Đán cổ truyền, tục lệ chỉ có ở vài nƣớc châu Á, trong đó có Việt Nam. “Báo Xuân có lẽ là một đặc trƣng duy nhất của báo chí Việt Nam, giàu bản sắc riêng, một bản sắc rất Việt Nam” [37; tr.

Trƣớc hết, báo Xuân đã trở thành một “món ăn” tinh thần lành mạnh, bổ ích không thể thiếu bên cạnh những lịch, tranh, câu đối v.v… trong dịp tết Nguyên đán cổ truyền. “Mỗi năm khi mùa xuân về, ngoài “Thịt mỡ dƣa hành câu đối đỏ, cây nêu tràng pháo bánh chƣng xanh”, ngƣời Việt Nam đã quen không thể thiếu một tờ báo Xuân, coi đó là món ăn tinh thần độc đáo trong dịp đón năm mới”. Việc xuất bản và thƣởng thức báo Xuân đã thành một yếu tố của phong tục ngày Tết, đƣợc “phong tục hóa”. Có thể nói giờ đây báo Xuân đã biến thành một “tục lệ” mà nếu thiếu đi, ngƣời dân Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng đô thị sẽ cảm thấy niềm vui năm mới chƣa trọn vẹn.

Mức sống của nhân dân ngày càng cao. Đời sống vật chất đầy đủ tạo điều kiện cho đời sống tinh thần phát triển, nhu cầu thƣởng thức văn hóa ngày càng lớn.