Chương 1: Vai tr ý nghĩa của báo chí nói chung và báo Xuân nói riêng trong đời sống văn hóa tinh thần. Chương 2: Nội dung thông tin và hình thức chuyển tải thông tin chủ yếu trên báo Xuân. Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin của báo Xuân. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: BÁO XUÂN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐƢƠNG ĐẠI 1.1 Báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam 1.1 Tết Nguyên Đán trong đời sống văn hóa tâm linh người Việt Tết Nguyên Đán là ngày hội cổ truyền lớn nhất, lâu đời nhất, có phạm vi phổ biến rộng nhất từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau và là ngày lễ tƣng bừng, nhộn nhịp của cả dân tộc.
Từ những thế kỷ trƣớc, từ đời Lý – Trần – Lê, từ chốn cung đình thâm nghiêm đến nơi thôn cùng xóm vắng, hàng năm, ông cha ta đã cử hành lễ Tết hàng năm một cách trang trọng. Tết Nguyên Đán là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong hệ thống lễ hội Việt Nam, nó mang đậm nét văn hóa dân tộc sâu sắc và độc đáo, phản ánh tinh thần hòa điệu giữa con ngƣời và thiên nhiên theo chu kỳ vận hành của vũ trụ. Đồng thời, tết cũng là dịp để gia đình, họ hàng, làng xóm, ngƣời thân xa gần sum họp, đoàn tụ thăm hỏi, cầu chúc nhau và tƣởng nhớ, tri ân ông bà tổ tiên. Về ý nghĩa nhân sinh của Tết Nguyên Đán, đó là Tết của gia đình, Tết của mọi nhà.
Ngƣời Việt Nam có phong tục hằng năm, mỗi khi năm hết, Tết đến dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu, kể cả ngƣời xa xứ cách hàng ngàn ki-lô-mét vẫn mong đƣợc về sum họp dƣới mái ấm gia đình trong ba ngày Tết, đƣợc thắp nén hƣơng thơm lên bàn thờ tổ tiên, mong đƣợc sống lại với những kỷ niệm đầy ắp yêu thƣơng nơi “chôn nhau cắt rốn”. Theo quan niệm truyền thống của ngƣời Việt Nam, ngày Tết xuân là ngày đoàn tụ, đoàn viên, mối quan hệ họ hàng làng xóm đƣợc mở rộng ra, ràng buộc lẫn nhau thành đạo lý chung cho xã hội; tình thầy trò, bè bạn cố 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tri, ông mai bà mối đã tác thành cho đôi lứa. Tết cũng là dịp đúc kết mọi hoạt động liên quan đến một năm qua, chào đón một năm mới với hy vọng tốt lành cho cá nhân và cho cả cộng đồng. Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống mang tính toàn dân.
Vì vậy vào những ngày cuối năm, mọi hoạt động đều hƣớng vào Tết, chuẩn bị cho Tết. Các ngành, các cấp đều có kế hoạch cho ngày hội đặc biệt này. Đó cũng là nét đẹp truyền thống văn hóa dân gian cần đƣợc giữ gìn và phát huy. Tết Nguyên Đán cổ truyền là một nét đẹp truyền thống của dân tộc ta.
Bản sắc văn hóa Việt Nam biểu hiện rõ nhất qua những ngày Tết. Tết là mốc khởi đầu sinh hoạt văn hóa dân tộc trong một năm, phảm ánh sâu đậm những triết lý nhân văn, đời sống tinh thần phong phú của ngƣời Việt. Ngày Tết, ngƣời ta quên đi những lo toan thƣờng nhật để sống vui vẻ hơn. “Bao nhiêu những điều không tốt đẹp đã lui trở lại với năm cũ để cho năm mới đƣợc tinh hảo, đem lại cho con ngƣời toàn những điều hy vọng” [1; tr.
Với tinh thần “chín bỏ làm mƣời”, ngày Tết xóa đi mọi điều xích mích, mọi ngƣời khoan dung, hiểu biết, gắn bó với nhau hơn. Ngày Tết trở thành dịp để tình cảm tốt đẹp của con ngƣời đƣợc củng cố và nâng cao. Ngƣời dân Việt Nam rất thiết tha với Tết, nhất là ở nông thôn. Quanh năm vất vả, bận rộn, Tết mới là dịp để con ngƣời nghỉ ngơi, vì vậy nhu cầu giải trí cũng tăng lên.
Bao nhiêu lo nghĩ đƣợc gác sang một bên để hƣởng thú xuân trọn vẹn. “Ngƣời ta đón tết một cách nồng nàn, ngƣời ta đợi tết một cách trịnh trọng, ngƣời ta vui Tết một cách náo nhiệt hân hoan. Những sinh hoạt văn hóa ngày Tết rất đa dạng và độc đáo (phong tục, lễ hội, trò chơi,.) từ lâu đã đi vào tâm khảm mỗi ngƣời, góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Vƣợt qua thời gian, cái tinh túy của mỹ tục cổ truyền ngày Tết vẫn luôn dồi dào sức sống, vẫn làm cho Tết thêm ý nghĩa.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Trên thế giới này, chẳng mấy nƣớc lại có cái Tết linh đình, trọng thể, vui tƣơi, đậm đà tính truyền thống văn hóa nhƣ Tết ở Việt Nam ta” [37; tr.2 Ý nghĩa của báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam Là một ấn phẩm xuất bản bản định kỳ, nhằm chuyển tải tất cả các thông tin từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, xã hội đến ngƣời đọc, báo chí đã và đang phát huy vai trò của mình trong đời sống tinh thần của xã hội. Các cơ quan báo chí thƣờng có những số báo đặc biệt trong khoảng thời gian mùa Xuân của năm. Trong đó, cứ vào dịp Tết hàng năm, các báo, tạp chí đều cho ra những số báo đặc biệt về Tết Nguyên Đán. Số báo này đƣợc chuẩn bị kỹ càng từ hàng tháng trƣớc Tết nên thƣờng đạt chất lƣợng rất cao trên cả hai mặt nội dung và hình thức.
Báo Tết không chỉ ổn định và đƣợc nâng cao chất lƣợng mà còn có những nét khác biệt đáng kể so với những số báo thƣờng ngày. Số báo này đƣợc trƣng bày, triển lãm tại Hội Báo Xuân cùng với những số báo Xuân khác, đây là một sinh hoạt văn hóa đã trở thành thƣờng niên mỗi dịp Tến đến xuân về. Báo Xuân dần dần đã trở thành món quà Tết, quà xuân đầy ý nghĩa cho mọi nhà. Cách gọi tên báo Xuân có chỗ chƣa thống nhất, nên nhiều ngƣời dễ nhầm lẫn tên gọi giữa các loại báo Xuân khác nhau.
Qua tìm hiểu, chúng tôi có thể chia báo Xuân thành 4 loại: Báo số Tất niên, báo số Tết Âm lịch, báo số Tết Dƣơng lịch, báo số Tân niên. Luận văn sẽ tập trung vào số báo Xuân chào mừng Tết Nguyên Đán cổ truyền. Đây là số báo đón Tết, thƣờng phát hành sớm, trƣớc Tết, nếu cơ quan báo chí có khả năng ra đƣợc, với ý nghĩa mừng Tết và chào năm mới Âm lịch. Để cho ra “lò” số báo Xuân, các cơ quan báo chí thực hiện khâu chuẩn bị từ nhiều tháng trƣớc.
Tùy vào điều kiện của từng cơ báo chí, nhƣng thƣờng khoảng tháng 10, ban biên tập bắt đầu lên kế hoạch cho số 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đầu tiên ban biên tập sẽ họp các phòng, ban trong tòa soạn để bàn về ra số báo Xuân, ấn định ngày ra báo. Ban biên tập và trƣởng các phòng, ban sẽ đƣa ra các chuyên trang, chuyên mục và chủ đề, đề tài cho số báo Xuân. Ban biên tập cũng ấn định thời gian các phòng, ban trong tọa soạn nộp bài về ban biên tập.
Tiếp theo đó, các trƣởng, phòng ban chuyên đề sẽ về họp phóng viên, nhà báo ở ban để lên kế hoạch tin, bài cụ thể cho chuyên trang, chuyên mục theo chủ đề, đề tài đã định. Đồng thời tiến hành đăng thông báo mời cộng tác cho báo Xuân trên số báo hàng ngày. Các phóng viên, nhà báo sẽ tiến hành thực hiện bài viết tin, bài theo kế hoạch và nộp tin bài về để trƣởng ban xem trƣớc. Sau đó, các trƣởng phòng, ban sẽ đƣa bài lên Thƣ ký tòa soạn để biên tập lại tin bài.
Bài vở cộng tác cũng sẽ đƣợc chọn lọc, biên tập cho phù hợp. Thƣ ký tòa soạn sẽ lên bản thảo gửi về ban biên tập duyệt tin bài và bản thảo số báo Xuân lần cuối. Sau khi đƣợc ban biên tập duyệt, bản bông sẽ đƣợc đƣa đến nhà máy in để in ấn. Cuối cùng số báo Xuân đƣợc phát hành theo đúng thời gian đã định.
Từ sự phân tích trên, tác giả luận văn có thể đƣa ra khái niệm về báo xuân nhƣ sau: Báo Xuân là số báo đặc biệt ở Việt Nam đƣợc phát hành vào mỗi dịp Tết đến xuân về, bao gồm báo số Tất niên, báo số Tết Âm lịch, báo số Tết Dƣơng lịch, báo số Tân niên với các chuyên trang, chuyên mục, bài viết đặc biệt khác với số thƣờng ngày. Trong luận văn này, tác giả chỉ tập trung vào tìm hiểu, khảo sát, phân tích đặc điểm nội dung và hình thức của số báo Tết âm lịch, khảo sát tin bài trên báo Thanh niên, Hải phòng, Lao động, Nông thôn ngày nay, Văn nghệ TP. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các nƣớc khác trên thế giới thƣờng không có số báo Xuân dù họ cũng đón Tết Âm lịch nhƣ chúng ta. Có thể kể đến các quốc gia cũng đón Tết Nguyên Đán nhƣ: Trung Quốc, Hàn Quốc, Mông Cổ, Lào, Campuchia, Triều Tiên, Singgapore, Ấn Độ.
Nếu các nƣớc có số báo đặc biệt thì chỉ là số báo Tân niên (Tết Dƣơng lịch) và nhìn chung không khác so với số báo thƣờng, không thể có hẳn một ấn phẩm báo Xuân riêng, mang tính phong tục và gắn với văn hóa truyền thống nhƣ Việt Nam. Điều này không phải là họ xem nhẹ văn hóa truyền thống, mà xuất phát từ quan niệm: báo thuần túy là báo, là thông tin chứ không “lấn” sang sân của các ấn phẩm văn hóa khác. Hơn nữa, báo Xuân Việt Nam gắn liền với Tết Nguyên Đán cổ truyền, tục lệ chỉ có ở vài nƣớc châu Á, trong đó có Việt Nam. “Báo Xuân có lẽ là một đặc trƣng duy nhất của báo chí Việt Nam, giàu bản sắc riêng, một bản sắc rất Việt Nam” [37; tr.
Trƣớc hết, báo Xuân đã trở thành một “món ăn” tinh thần lành mạnh, bổ ích không thể thiếu bên cạnh những lịch, tranh, câu đối v.v… trong dịp tết Nguyên đán cổ truyền. “Mỗi năm khi mùa xuân về, ngoài “Thịt mỡ dƣa hành câu đối đỏ, cây nêu tràng pháo bánh chƣng xanh”, ngƣời Việt Nam đã quen không thể thiếu một tờ báo Xuân, coi đó là món ăn tinh thần độc đáo trong dịp đón năm mới”. Việc xuất bản và thƣởng thức báo Xuân đã thành một yếu tố của phong tục ngày Tết, đƣợc “phong tục hóa”. Có thể nói giờ đây báo Xuân đã biến thành một “tục lệ” mà nếu thiếu đi, ngƣời dân Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng đô thị sẽ cảm thấy niềm vui năm mới chƣa trọn vẹn.
Mức sống của nhân dân ngày càng cao. Đời sống vật chất đầy đủ tạo điều kiện cho đời sống tinh thần phát triển, nhu cầu thƣởng thức văn hóa ngày càng lớn.