PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CAÁP THIEÁT CUÛA ÑEÀ TAØI Thaùng 01 naêm 2007, Vieät Nam chính thöùc gia nhaäp WTO toå chöùc thöông maïi theá giôùi, töøng böôùc hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá toaøn caàu moät caùch chuû ñoäng. Cuøng chung vôùi vaän hoäi vaø thaùch thöùc môùi, caùc doanh nghieäp Vieät Nam ñaõ vaø ñang böôùc nhöõng böôùc ñi chuû ñoäng mang tính caïnh tranh ñeå giaønh laáy vò trí treân tröôøng quoác teá : ñoåi môùi kyõ thuaät coâng ngheä, haï giaù thaønh saûn phaåm vaø naâng cao trình ñoä cuûa ñoäi nguõ lao ñoäng… Trong ñieàu kieän toác ñoä taêng tröôûng kinh teá ngaøy caøng cao ñi keøm vôùi laïm phaùt gia tăng, vieäc boå sung nguoàn voán ñaàu tö cuûa doanh nghieäp laø ñieàu taát yeáu. Vieäc boå sung voán baèng nguoàn lôïi nhuaän giöõ laïi thì khoâng ñuû ñaùp öùng nhu caàu cuûa ñôn vò.
Hieän nay phaàn lôùn caùc doanh nghieäp ôû Vieät Nam ñeàu chuù troïng hình thöùc taøi trôï voán thoâng qua vieäc phaùt haønh coå phieáu huy ñoäng voán treân thò tröôøng chöùng khoaùn hoaëc töø caùc nhaø ñaàu tö vaø ñi vay ôû caùc toå chöùc tín duïng khaùc maø chöa quan taâm vieäc huy ñoäng voán baèng caùch phaùt haønh traùi phieáu. Sau cuoäc khuûng hoaûng taøi chính naêm 1997 xaûy ra ôû Chaâu AÙ, caùc nhaø kinh teá hoïc nghieân cöùu ñaõ cho thaáy laø caàn phaûi san seû gaùnh naëng töø heä thoáng tín duïng sang cho thò tröôøng traùi phieáu coâng ty. Vaø ñaët ra yeâu caàu phaûi phaùt trieån thò tröôøng traùi phieáu coâng ty ñeå thöïc hieän chöùc naêng taøi trôï hieäu quaû cho caùc doanh nghieäp. Ñoàng thôøi vôùi vieäc ñaåy maïnh coå phaàn hoaù caùc doanh nghieäp, nguoàn voán taøi trôï cho doanh nghieäp töø phaùt haønh coå phieáu cuõng ñaõ gia taêng ñaùng keå.
Tuy nhieân, caùc doanh nghieäp chæ quan taâm ñeán phaùt haønh coå phieáu ñeå huy ñoäng voán maø queân ñi vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty vôùi nhöõng tieän ích vaø lôïi theá rieâng coù. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Vieäc nhaän taøi trôï voán töø caùc toå chöùc tín duïng taïo neân aùp löïc traû nôï cho doanh nghieäp trong giai ñoaïn ñaàu tö ban ñaàu coøn phaùt haønh traùi phieáu coâng ty ñöôïc xem nhö laø khoaûn vay coù thôøi gian ñaùo haïn khaù daøi, ruûi ro chia ñeàu cho caùc nhaø ñaàu tö. ÔÛ caùc nöôùc tieân tieán treân theá giôùi, vieäc taøi trôï voán thoâng qua phaùt haønh traùi phieáu coâng ty laø phoå bieán. ÔÛ Vieät Nam ñaõ coù moät soá doanh nghieäp phaùt haønh traùi phieáu coâng ty khaù thaønh coâng nhö Toång Coâng ty Daàu khí Vieät Nam, Toång Coâng ty Ñieän löïc Vieät Nam….
Duø vaäy, vôùi phaàn lôùn caùc doanh nghieäp nhaát laø caùc doanh nghieäp vöøa vaø nhoû, phaùt haønh traùi phieáu coâng ty laø vieäc quaù môùi meû laø do haønh lang phaùp lyù chöa hoaøn chænh, haï taàng cô sôû của thị trường chứng khoán coøn yeáu keùm, ñoäi nguõ laõnh ñaïo vaø nhaø ñaàu tö coøn non yeáu veà kieán thöùc, chöa thöïc söï quan taâm ñeán nguoàn taøi trôï töø vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty. Ñoàng thôøi söï tín nhieäm cuûa nhaø ñaàu tö ñoái vôùi caùc doanh nghieäp vaãn chöa coù, keøm theo ñoù laø söï thieáu minh baïch trong coâng boá thoâng tin của doanh nghiệp. Xuaát phaùt töø nguyeân nhaân treân, taùc giaû ñaõ maïnh daïn ñi vaøo nghieân cöùu ñeà taøi: “ÑA DAÏNG HOAÙ NGUOÀN TAØI TRÔÏ CHO DOANH NGHIEÄP THOÂNG QUA VIEÄC PHAÙT HAØNH TRAÙI PHIEÁU COÂNG TY” 2. MUÏC TIEÂU ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU Vaán ñeà troïng taâm cuûa ñeà taøi laø treân cô sôû xem xeùt thöïc traïng phaân tích nhöõng maët toàn taïi, tìm hieåu nguyeân nhaân, nhöõng cô hoäi vaø thaùch thöùc töø thöïc taïi ñeå ñeà ra caùc giaûi phaùp phuø hôïp höôùng ñeán vieäc ña daïng nguoàn taøi trôï cho doanh nghieäp thoâng qua thò tröôøng traùi phieáu coâng ty.
Töø ñoù khuyeán khích caùc doanh nghieäp naâng cao nhaän thöùc, thay ñoåi quan ñieåm vaø xem vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty laø keânh huy ñoäng voán thay cho hình thöùc vay nôï töø caùc toå chöùc tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 duïng hay phaùt haønh coå phieáu ñeå laøm nguoàn taøi trôï, goùp phaàn chia seû ruûi ro töø heä thoáng caùc toå chöùc tín duïng cho thò tröôøng traùi phieáu coâng ty, laøm neàn taûng vöõng chaéc cho söï phaùt trieån kinh teá beàn vöõng. Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa ñeà taøi taäp trung caùc vaán ñeà lieân quan ñeán vieäc taøi trôï voán cho caùc doanh nghieäp theo khaûo saùt vaø nhöõng giaûi phaùp cho vieäc taøi trôï naøy so vôùi lyù thuyeát taøi chính hieän ñaïi. PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU Ñeà taøi nghieân cöùu vieäc phaùt haønh traùi phieáu trong phaïm vi caùc doanh nghieäp. Ñeå thöïc hieän ñieàu naøy ñeà taøi ñaõ khaûo saùt thaêm doø 70 doanh nghieäp qui moâ nguoàn voán töø döôùi 01 tyû ñeán hôn 1.000 tyû ñoàng; trong ñoù bao goàm nhieàu loaïi hình doanh nghieäp nhö : doanh nghiệp nhaø nước, doanh nghieäp 100% voán nöôùc ngoaøi, coâng ty lieân doanh, coâng ty coå phaàn coù nieâm yeát vaø khoâng nieâm yeát treân thò tröôøng chöùng khoaùn Vieät Nam, caùc doanh nghieäp tö nhaân….
hoaït ñoäng ôû lónh vöïc saûn xuaát, thöông maïi, dòch vuï, …. NOÄI DUNG NGHIEÂN CÖÙU ÔÛ goùc ñoä vó moâ, vieäc vaän duïng caùc keát quaû nghieân cöùu cuûa ñeà taøi seõ goùp phaàn phaùt trieån thò tröôøng traùi phieáu coâng ty ôû Vieät Nam. ÔÛ goùc ñoä vi moâ, caùc doanh nghieäp coù theå vaän duïng nhöõng nghieân cöùu cuûa ñeà taøi ñeå phuïc vuï coâng taùc huy ñoäng voán thoâng qua vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty. Ñieàu naøy khoâng nhöõng giuùp doanh nghieäp thaùo gôõ khoù khaên veà voán ñaàu tö trung vaø daøi haïn ñoàng thôøi giuùp doanh nghieäp coù nhìn nhaän ñuùng ñaén hôn veà lôïi ích töø vieäc huy ñoäng voán thoâng qua thò tröôøng chöùng khoaùn.
PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU Ñeà taøi söû duïng phöông phaùp khaûo saùt thu thaäp thoâng tin töø caùc doanh nghieäp khu vöïc phía Nam, caùc tham luaän, ñeà taøi keá thöøa coù choïn loïc caùc taøi lieäu khoa hoïc, duøng phöông phaùp thoáng keâ vaø toång hôïp ñeå ñaùnh giaù tình hình huy ñoäng voán trong thôøi gian vöøa qua, vaän duïng kinh nghieäm cuûa caùc nöôùc trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 vieäc huy ñoäng nguoàn taøi trôï thoâng qua vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty laøm cô sôû ñeå ñeà xuaát caùc giaûi phaùp phuø hôïp thuùc ñaåy keânh taøi trôï töø thò tröôøng traùi phieáu coâng ty ôû Vieät Nam ngaøy caøng phaùt trieån hieäu quaû hôn. Toaøn boä noäi dung cuûa ñeà taøi ñöôïc theå hieän trong 03 chöông : - Chöông I : Lyù luaän toång quan veà nguoàn taøi trôï traùi phieáu coâng ty - Chöông II : Thöïc traïng caùc nguoàn huy ñoäng taøi trôï cuûa caùc doanh nghieäp ôû Vieät Nam - Chöông III : Ña daïng hoùa caùc nguoàn taøi trôï cho doanh nghieäp Vieät Nam thoâng qua vieäc phaùt haønh traùi phieáu coâng ty LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHÖÔNG I : LYÙ LUAÄN TOÅNG QUAN VEÀ NGUOÀN TAØI TRÔÏ TRAÙI PHIEÁU COÂNG TY Baát cöù loaïi hình doanh nghieäp naøo duø laø doanh nghieäp nhaø nöôùc, coâng ty tö nhaân thì sau moät thôøi gian hoaït ñoäng, muoán môû roäng saûn xuaát kinh doanh vaø phaùt trieån ñi leân ñeàu caàn coù nguoàn voán ñeå tieáp tuïc thöïc hieän taøi trôï caùc döï aùn cuûa ñôn vò. Ñaây laø yeáu toá baét buoäc ñeå doanh nghieäp toàn taïi trong moâi tröôøng kinh teá caïnh tranh. Caùc nguoàn taøi trôï cho doanh nghieäp bao goàm : lôïi nhuaän giöõ laïi, phaùt haønh coå phieáu (chöùng khoaùn voán), vay nôï töø caùc toå chöùc tín duïng vaø phaùt haønh traùi phieáu (chöùng khoaùn nôï).
Trong khuoân khoå cuûa ñeà taøi, ta chæ nghieân cöùu veà phaùt haønh traùi phieáu maø ñaëc bieät laø traùi phieáu coâng ty. Traùi phieáu laø moät loaïi chöùng khoaùn quy ñònh nghóa vuï cuûa ngöôøi phaùt haønh (ngöôøi vay tieàn) phaûi traû cho ngöôøi naém giöõ chöùng khoaùn (ngöôøi cho vay) moät khoaûn tieàn xaùc ñònh, thöôøng laø trong khoaûng thôøi gian cuï theå, vaø phaûi hoaøn traû khoaûn cho vay ban ñaàu khi chöùng khoaùn ñaùo haïn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Traùi phieáu coâng ty 1.1 Ñaëc ñieåm : Traùi phieáu coâng ty coù ñaëc ñieåm chung nhö sau : Traùi chuû ñöôïc traû laõi ñònh kyø vaø traû voán goác khi ñaùo haïn, song khoâng ñöôïc tham döï vaøo caùc quyeát ñònh cuûa coâng ty. Nhöng cuõng coù loaïi traùi phieáu khoâng ñöôïc traû laõi ñònh kyø, ngöôøi mua ñöôïc mua döôùi meänh giaù vaø khi ñaùo haïn ñöôïc nhaän laïi meänh giaù.
Khi coâng ty giaûi theå hoaëc thanh lyù, traùi phieáu ñöôïc öu tieân thanh toaùn tröôùc caùc coå phieáu. Coù nhöõng ñieàu kieän cuï theå keøm theo, hoaëc nhieàu hình thöùc ñaûm baûo cho khoaûn vay. Moät traùi phieáu thoâng thöôøng coù ba ñaëc tröng chính : + Meänh giaù cuûa traùi phieáu : giaù trò danh nghóa cuûa moãi traùi phieáu ñöôïc qui ñònh cho töøng ñôït phaùt haønh + Laõi suaát ñònh kyø (coupon) cuûa traùi phieáu : ñöôïc coâng boá vaøo moãi ñôït phaùt haønh vaø phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá : laõi suaát do chính phuû qui ñònh neáu laø traùi phieáu chính phuû hay traùi phieáu chính quyeàn ñòa phöông. Laõi suaát traùi phieáu chính phuû coäng phaàn buø neáu laø traùi phieáu coâng ty.
Laõi suaát naøy coù theå ñöôïc traû ñònh kyø 06 thaùng hay 01 naêm cho traùi chuû. + Thôøi haïn cuûa traùi phieáu : thöôøng coù thôøi haïn töø moät naêm trôû leân; tuy nhieân cuõng coøn tuøy thuoäc vaøo ñôn vò phaùt haønh xaùc ñònh kyø haïn cuûa traùi phieáu ñeán haïn thanh toaùn cho caùc traùi chuû.2 Phaân loaïi traùi phieáu coâng ty Traùi phieáu coâng ty bao goàm nhöõng loaïi sau : + Traùi phieáu coù baûo ñaûm : laø traùi phieáu ñöôïc ñaûm baûo baèng nhöõng taøi saûn theá chaáp cuï theå, thöôøng laø baát ñoäng saûn vaø caùc thieát bò. Ngöôøi naém giöõ traùi phieáu baûo ñaûm ñöôïc baûo veä ôû möùc ñoä cao trong tröôøng hôïp coâng ty phaù saûn, vì hoï coù quyeàn ñoøi nôï ñoái vôùi moät taøi saûn cuï theå. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Caùc loaïi traùi phieáu coù baûo ñaûm ñöôïc xeáp loaïi töø cao ñeán thaáp theo taøi saûn ñöùng sau chuùng vaø bao goàm :.
Traùi phieáu coù taøi saûn ñaûm baûo (Mortgage bond) laø loaïi traùi phieáu daøi haïn coù ñoä an toaøn nhaát so vôùi caùc traùi phieáu cuøng loaïi. Taøi saûn baûo ñaûm ñöôïc quaûn lyù theo thuû tuïc caàm coá. Traùi phieáu baûo keâ theo thieát bò (Equipment trust certificates) laø loaïi traùi phieáu trung vaø daøi haïn. Laõi ñöôïc traû cho traùi phieáu loaïi naøy laáy töø nguoàn cho thueâ vaø khai thaùc thieát bò cho thueâ.
Loaïi traùi phieáu naøy coù lòch söû söû duïng taøi trôï raát hieäu quaû, ñoàng thôøi cung caáp moät coâng cuï raát an toaøn cho ngöôøi ñaàu tö, ñaëc bieät laø trong hai ngaønh ñöôøng saét vaø ñöôøng haøng khoâng, ñeå mua saém vaø ñoåi môùi taøu xe hay phi cô.