CHƯƠNG 1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VÀ VỊ THẾ CỦA PHỤ NỮ TRONG XÃ HỘI AI CẬP THẾ KỶ XX 1. Địa vị của phụ nữ Ai Cập cổ đại Trước khi xem xét địa vị phụ nữ Ai Cập thế kỷ XX, không thể phủ nhận một điều là phụ nữ Ai Cập đã có nền tảng vững chắc từ thời cổ đại, họ có một số quyền đặc biệt mà phụ nữ trong các xã hội cùng thời đại khác không thể so sánh. Họ có thể sở hữu tài sản và bình đẳng với nam giới một cách hợp pháp tại tòa cho dù xã hội Ai Cập cổ đại vẫn trọng nam hơn.
Phụ nữ trong hôn nhân và gia đình Trong nhiều bài hát tình yêu thời Ai Cập cổ, từ “anh em” (anh trai, em gái) mang nghĩa là “ngang hàng” hay “bạn đời”. Vì vậy, các bài hát tình yêu có thể đang đề cập đến mối quan hệ bình đẳng giữa vợ và chồng [xem 94]. Hôn nhân cận huyết trong Hoàng tộc khá phổ biến lúc bấy giờ. Trong thần thoại về các vị thần, Usir (Osiris)1 cũng đã kết hôn với em gái của mình là Aset (Isis).
Người vợ thường cùng chồng làm việc và chia sẻ gánh nặng cùng chồng. Gia đình thông thường gồm một vợ một chồng, nhưng đối với những gia đình quct ý,ợ tgnCngớưg gnýctưôýC ggưgn ộm,gưất là khi người vợ cả không thể có con. Hôn nhân thường được sắp đặt bởi cha mẹ, họ sẽ lựa chọn cho con cái mình đối tượng môn đăng hậu hộ đối. Nhiều tài liệu cho rằng phụ nữ Ai Cập cổ đại có quyền sở hữu tài sản riêng, được hợp pháp ra tòa án khởi kiện và tự do làm việc ở nơi công cộng.
Người chồng không nắm quyền kiểm soát tài sản riêng của vợ vì phụ nữ có vị thế khá độc lập ở Ai Cập cổ đại. Phụ nữ Ai Cập cổ đại được xem là một trong những nhóm phụ nữ độc lập nhất. Khi người chồng mất, góa phụ được quyền thừa kế tài sản và cũng 1 Usir là tên Thần bằng tiếng Ai Cập cổ, Osiris là tên Thần bằng tiếng Hy Lạp. Đến ngày này, tên tiếng Hy Lạp phổ biến hơn nhưng tác giả vẫn để cả 2 tên trong luận văn.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có nhiều tự do pháp lý như có thể mua bán đất đai, quyên góp và thậm chí cho vay [xem 75]. Phụ nữ với thiên chức làm mẹ Thời kỳ cổ đại, Ai Cập có nhiều bằng chứng về niềm tin và thực hành tôn giáo liên quan đến thiên chức làm mẹ. Nếu một người phụ nữ vô sinh, chồng cô có thể ly hôn với cô vì gia đình sẽ không có người thừa kế và nối dõi. Nghi lễ liên quan đến sinh đẻ thường được các cặp vợ chồng mong muốn có con thực hiện.
Các biện pháp tránh thai cũng được cho phép và được ghi chép trong các văn bản y tế. Khi mang thai, người Ai Cập tin rằng tử cung của người mẹ được nữ thần Tenenet bảo vệ. Các biện pháp chăm sóc y tế và các nghi lễ được thực hành, người mẹ cũng được xức các loại dầu có lợi lên cơ thể. Người Ai Cập có cách để biết giới tính của trẻ.
Do hiệu nghiệm nên cách này đã được thực hành trong nhiều thế kỷ và lan sang các khu vực lân cận như Hy Lạp và cả châu Âu. Họ cho lúa mạch và lúa mì vào hai túi vải riêng, sau đó ngâm chúng trong nước tiểu của phụ nữ mang thai. Nếu lúa mạch nảy mầm trước thì đứa bé là con trai, và ngược lại, nếu lúa mì mọc lên trước thì đứa bé là con gái. Người phụ nữ mang thai được các nữ hộ sinh hỗ trợ trong thời gian chuyển dạ.
Sản phụ ngồi trên một tấm thảm, bốn góc được đặt bốn viên gạch với niềm tin là hóa thân của bốn nữ Thần: Nut (Nữ thần Bầu trời); Tefnut (Nữ thần Ẩm ướt); Aset (Người Vợ và Người Mẹ hết mình); và Nebet Hut (Nữ thần Tận tụy). Phụ nữ trong lao động Phần lớn phụ nữ Ai Cập cổ đại thường cùng chồng làm nông. Nếu gia đình không có đàn ông thì phụ nữ cũng có thể quản lý ruộng vườn. Phát triển 2 Một vị Thần có thể có nhiều tên gọi cũng như có nhiều hình dạng khác nhau do có sự khác biệt khi mô tả về các vị Thần qua các thời kỳ cũng như các vùng miền khác nhau.
Tác giả đã lựa chọn những tên gọi phổ biên nhất theo Donna Jo Napoli trong Thần thoại Ai Cập. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất là ngành dệt may, phụ nữ có thể làm thợ dệt - một trong những nghề cao quý. Trong bức thư có niên đại khoảng 1800 TCN được tìm thấy tại Lahun đã xướng tên 6 nữ thợ dệt nổi tiếng [72, tr. Phụ nữ tầng lớp thượng lưu thường hiếm khi làm việc bên ngoài mà chủ yếu quán xuyến các công việc trong gia đình và giáo dục con cái.
Phụ nữ thuộc các gia đình giàu có thường thuê vú em chăm sóc trẻ. Phụ nữ cũng có thể làm việc tại các đền thờ, làm những công việc như sản xuất nước hoa, biểu diễn nhào lộn, vũ công, ca sĩ và nhạc sĩ,… tất cả đều được coi là những công việc đáng kính trọng. Phụ nữ quý tộc có thể giữ chức Tư tế trong Điện thờ, có vai trò linh thiêng là kết nối với một vị nam Thần hoặc nữ Thần [xem 88]. Phụ nữ trong chính trị Hiếm có nền văn minh cổ đại nào cho phép phụ nữ giữ vị trí quan trọng trong xã hội.
Tuy nhiên, Ai Cập cổ đại đã có những phụ nữ là quan chức cấp cao được ghi chép trong lịch sử. Ai Cập cổ đại cũng như các xã hội cổ đại khác cùng thời đại, đã sử dụng tôn giáo làm nền tảng cho xã hội. Đây là cách các Pharaoh giữ vững ngai vàng và quyền lực của mình. Thông thường, quyền lực xã hội cổ đại được cha truyền con nối, ngai vàng được trao cho một trong các Hoàng tử, trong trường hợp Pharaoh không có con trai, ngai vàng sẽ được truyền lại cho nam giới có họ hàng gần nhất với Pharaoh.
Cho dù vị Pharaoh có con gái nhưng ngôi vua khó có thể truyền lại trực tiếp cho con gái. Tuy nhiên vẫn có một số trường hợp ngoại lệ, bởi Pharaoh được coi như vị Thần sống, hay Hậu duệ của các vị Thần nên người Ai Cập cổ đại tin rằng người có huyết thống Hoàng gia mới được tiếp cận với ngai vàng. Do đó, trong trường hợp không thể truyền ngôi cho nam giới nào có dòng máu Hoàng gia, ngôi báu sẽ truyền cho người phối ngẫu của Hoàng gia - Hoàng hậu như trường hợp của Nefertiti (vợ của Akhenaton triều đại XVIII). Đối với người Ai Cập cổ đại, thà ngôi báu thuộc về người phụ nữ có dòng máu Hoàng gia còn hơn một người đàn ông không có dòng máu Hoàng gia.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hôn nhân cận huyết là cách để duy trì ngai vàng không rơi vào tay người ngoài. Trong triều đại XVIII, Thutmose I và Hoàng hậu sinh ra công chúa Hatshepsut. Hoàng tử Thutmose II là con trai của Ngài với người vợ thứ hai. Tuy Thutmose II là anh trai của Công chúa nhưng để thâu tóm quyền lực hai anh em đã cưới nhau.
Thời gian sau, nhiều phụ nữ Ai Cập cổ đại đã đăng cơ. Không thể không kể đến Cleopatra VII (69 TCN - 30 TCN), bà nổi tiếng với vẻ đẹp và sự thông minh lanh lợi, bà đã sử dụng mối quan hệ tình cảm với những nhà lãnh đạo tài ba như Julius Caesar và Marcus Antonius để giữ được ngai vàng. Những nữ Pharaoh được biết đến nhiều nhất trong lịch sử Ai Cập cổ đại là: Nitocris (triều đại VI), Sobekneferu (triều đại XII), Hatshepsut (Triều đại XVIII), Neferneferuaten (Triều đại XVIII), Twosret (triều đại XIX). Nhiều người vợ của Hoàng gia cũng đóng vai trò quan trọng về ngoại giao và chính trị: Tiyi (Vợ của Amenhotep III), Nefertiti (Vợ của Amenhotep IV), Nefertari (Vợ của Ramses II).
Thời kỳ Tân Vương quốc, Hoàng hậu cũng nắm trong tay thần quyền và được người dân tôn sùng bằng những tên gọi tôn kính như “Vợ của Thần”, “Bàn tay của Thần”. Người vợ Hoàng gia đầu tiên nắm giữ danh hiệu này là Nefertari (vợ của Ahmose I), sau đó bà truyền lại danh hiệu cho con gái Meritamen và Hatshepsut. Nefertari và Hatshepsut đều sử dụng danh hiệu này để nhiếp chính thay Pharaoh. Trong thời kỳ Nubian và Saite, “Vợ của Thần” còn có thể xây dựng điện thờ riêng.
Các nữ thần trong Ai Cập cổ đại Trong thần thoại Ai Cập cổ đại có khá nhiều vị nữ thần. Bằng cách nghiên cứu tên gọi và biểu tượng của các nữ thần, chúng ta biết được hình ảnh phụ nữ trong mắt người Ai Cập cổ đại. Tương tự như Thần thoại Hy Lạp, các vị thần có mối quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân, tổ tiên là thần Ra. Nữ thần và hình ảnh của họ thường gắn liền với cuộc sống và sinh sản.
Nữ thần Aset (Isis) là vợ của Usir (Osiris) - người đã bị anh trai Set (Seth) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giết bởi lòng đố kỵ. Bà là biểu tượng của người Vợ và người Mẹ với nỗi đau mất chồng và mất con. Aset đã lượm nhặt 14 mảnh xác của chồng - đã bị anh trai Set xé xác vứt ra xa khỏi xứ Ai Cập - để hồi sinh người chồng, Bà dũng cảm đứng lên để bảo vệ đứa con trong bụng khỏi tai mắt của Thần Set, đã vì bảo vệ gia đình mà tìm cách lừa cụ của bà là Thần Ra vĩ đại để từ đó Thần Ra chỉ cai quản bầu trời, Aset cai quản mặt đất, Usir chồng bà cai quản cõi âm. Ai cũng nghĩ là Aset lên toàn bộ kế hoạch để chiếm quyền lực tối cao nhưng họ không hề biết mục đích của bà chỉ đơn giản là bảo vệ con mình khỏi Thần Set, bà buộc phải trở thành pháp sư mạnh mẽ nhất từ trước đến nay.
Nữ thần được người dân tôn kính như Mẹ Thiên nhiên bởi bà liên quan đến những thần thoại về sự sống và cái chết. Chính vì thế Aset (Isis) được coi là vị thần quan trọng nhất trong thần thoại Ai Cập. Bà rất được sùng bái, đặc biệt là dưới thời kỳ đế chế La Mã hùng mạnh dưới tên Thần Isis. Ngày nay, người Ai Cập thường sử dụng tên La mã hơn để gọi tên các vị thần do tính phổ biến hơn tên tiếng Ả rập cổ.