CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BHNT VÀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG, ĐÀO TẠO ĐẠI LÝ BHNT 1. Giới thiệu chung về BHNT 1.1 Sự cần thiết của BHNT BHNT ra đời xuất phát từ nhu cầu được bảo vệ của con người Cuộc sống hiện nay chứa đựng quá nhiều rủi ro và bất trắc mà chúng ta không thể lường trước được hoặc có thể biết nhưng vẫn phải làm đơn giản vì phải mưu sinh. Cuộc sống ai ai cũng phải đôn đáo kiếm tiền, phải sống trong môi trường độc hại, phải ăn uống những nguồn thức ăn không rõ nguồn gốc dẫn tới những căn bệnh hiểm nghèo cho cả người lớn và trẻ em. Ngoài ra, đặc biệt tại Việt Nam với tình hình giao thông như hiện nay có thể biến một người khỏe mạnh, trụ cột của gia đình trở thành gánh nặng của gia đình gây ra biết bao cảnh bi thương trong cuộc sống.
để giảm bớt một phần gánh nặng của gia đình trước những rủi ro không lường trước đó BHNT đã ra đời, mang lại sự an tâm về mặt tài chính cho gia đình, người than của những người không may gặp rủi ro, đảm bảo những kế hoạch dự định trong tương lai chắc chắn được thực hiện dù có bất trắc xảy ra. Vậy BHNT là gì? Khái niệm BHNT thường được tiếp cận trên 2 phương diện: Phương diện kỹ thuật và phương diện pháp lý. Trên phương diện kỹ thuật: BHNT là loại BH bao hàm những cam kết mà sự thực hiện những cam kết đó phụ thuộc vào tuổi thọ con người. Trên phương diện pháp lý: BHNT bao gồm các HĐBH được ký kết giữa DNBH và NTGBH, theo đó, để nhận được phí bảo hiểm của NTGBH, DNBH cam kết sẽ trả cho một hoặc nhiều người thụ hưởng BH một khoản tiền nhất định hoặc những khoản trợ cấp định kỳ trong trường hợp NĐBH sống đến một thời điểm nhất định hoặc tử vong trước một thời điểm nhất định đã được ghi rõ trên HĐBH.2 Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ 1.
Sự hình thành của ngành BHNT trên thế giới Sự ra đời của bảng tỷ lệ tử vong và phương pháp tính phí BHNT đầu tiên ở Rome, Italia tạo nên tiền đề hết sức quan trọng của BHNT. Dựa trên bảng này người La Mã đã tổ chức một hệ thống trợ cấp, chính là cơ sở của các hợp đồng BHNT ngày nay. Vào khoảng sau thế kỷ 17, các tiến bộ trong 4 toán học đã tạo nên các phương pháp tính niên kim trọn đời, phí bảo hiểm… trong BHNT. Đây chính là điều kiện cần cho sự hình thành ngành BHNT.
Công ty BHNT đầu tiên được ra đời năm 1762, mang tên Equitable. Bản hợp đồng BHNT đầu tiên của công ty này là “hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trọn đời”. Năm 1769, Tiến sĩ Richard Pirice, chuyên gia tư vấn kỹ thuật bảo hiểm của công ty đã cho xuất bản một cuốn sách có nội dung tương đối đầy đủ về tính phí bảo hiểm trong các hợp đồng BHNT. Năm 1774, vua Georges III chính thức cho phép hoạt động kinh doanh BHNT tồn tại và phát triển.
Sau nước Anh, lần lượt các nước châu Âu cũng dần xuất hiện BHNT. Sau hơn 1 thế kỷ, những công ty BHNT được thành lập ở châu Á, đó là các công ty của Nhật Bản điển hình như Meiji, Nippon và sau đó là Dai-ichi… Hiện nay, BHNT đã phát triển hết sức mạnh mẽ ở nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Những lợi ích mà BHNT mang lại đã tạo cho ngành kinh doanh này một chỗ đứng vững chắc trong đời sống kinh tế xã hội. Vị thế của BHNT ngày càng được thể hiện một cách rõ nét ở các quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới.
BHNT đang là loại hình BH phát triển và tăng trưởng nhanh nhất. Ở các nước có nền kinh tế phát triển, doanh số về BHNT đã vượt xa doanh số BH thiệt hại. Sự ra đời và phát triển của BHNT Việt Nam Ở nước ta, Công ty Bảo hiểm Việt Nam trước đây và Tổng công ty BH Việt Nam hiện nay (gọi tắt là BAOVIET) là DNBH đầu tiên của Nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, BAOVIET đã ra đời ngày 17/12/1964 và bắt đầu hoạt động chính thức từ ngày 15/01/1965. Kể từ đó cho tới trước năm 1993, ở nước ta chỉ có một DNBH là Tổng Công ty Bảo hiểm Việt Nam (BAOVIET) trực thuộc Bộ Tài chính Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện công cuộc đổi mới về kinh tế, từng bước đưa nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, tạo ra tiền đề cần thiết để chuyển sang thời kỳ phát triển kinh tế mới, đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng Cộng sản Việt Nam đã nêu rõ : “Khuyến khích phát triển, đa dạng hoá hoạt động KDBH của các thành phần kinh tế và mở cửa hợp tác với nước ngoài…”. Đường lối đổi mới kinh tế, xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ 5 chế thi trường với định hướng xã hội chủ nghĩa đã thể hiện trong lĩnh vực BH thương mại, cụ thể là ngày 18/12/1993 Chính phủ nước Cộng hoà XHCN Việt Nam đã ban hành nghị định 100/CP về kinh doanh bảo hiểm. Đây là văn bản pháp lý chuyên ngành đầu tiên đặt nền móng cho pháp luật về BH trong điều kiện kinh tế thị trường. Nghị định này là bước ngoặt quan trọng tuyên bố chấm dứt sự độc quyền Nhà nước về kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam.
Theo nghị định này các DNBH có thể là doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp cổ phần, Hội bảo hiểm tương hỗ, công ty liên doanh với nước ngoài, chi nhánh hay công ty 100% vốn nước ngoài. Và có thể nói đây là thời kỳ bắt đầu của việc “tự do hoá” và mở cửa thị trường Việt Nam. Với nhận thức sâu sắc về vai trò và tầm quan trọng của BHNT, trong những năm qua Chính phủ và Bộ Tài chính rất quan tâm phát triển nghiệp vụ Bảo hiểm. Với sự ra đời của công ty BHNT chính thức đầu tiên ở Việt Nam năm 1996 đã khẳng định rõ sự quan tâm của các cơ quan Nhà nước tầm vĩ mô.
Mặc dù chúng ta mới tiến hành nghiệp vụ BHNT hơn 5 năm, nhưng những gì BVNT Việt Nam đạt được trong thời gian đó rất đáng ghi nhận. Tạo nên cho người dân Việt Nam một phong tục sống mới, một hình thức tiết kiệm mới. Năm 1999 với sự tham gia của một số công ty BHNT có vốn nước ngoài thị trường BHNT Việt Nam đã trở nên sôi động hơn và phong phú hơn. Giúp cho người dân có thể lựa chọn cho mình sản phẩm bảo hiểm phù hợp nhất.
Cho đến nay thì đã có 5 công ty BHNT hoạt động trên thị trường bảo hiểm Việt Nam đó là: - Bảo Việt là công ty BHNT duy nhất ở Việt Nam có 100% vốn trong nước, đồng thời có số vốn kinh doanh và thời gian hoạt động lâu nhất: vốn kinh doanh là 55 triệu USD, phát hành hợp đồng đầu tiên ngày 01/8/1996, thời gian hoạt động là không kỳ hạn. - Manulife là công ty 100% vốn nước ngoài của Canada khai trương hoạt động 12/6/1999, vốn đăng ký kinh doanh là 10 triệu USD, thời gian hoạt động 50 năm. - Prudential là công ty 100% vốn nước ngoài của Anh quốc đây là công ty BHNT đầu tư vào Việt Nam có số vốn lớn sau Bảo Việt 40 triệu USD, khai trương hoạt động ngày 29/10/1999 và có thời gian hoạt động là 50 năm. - Bảo Minh – CMG liên doanh giữa tập đoàn CMG (Australia) và Công ty bảo hiểm TP Hồ Chí Minh (Bảo Minh) khai trương hoạt động ngày 12/10/1999, vốn đăng ký kinh doanh 6 triệu USD, thời gian hoạt động 30 năm.
6 - AIA công ty Bảo hiểm 100% vốn nước ngoài của Mỹ khai trương hoạt động 22/2/2000, vốn đăng ký kinh doanh 10 triệu USD, thời gian hoạt động là 50 năm. Cho đến 1/4/2001 Luật kinh doanh bảo hiểm chính thức phát huy hiệu lực tạo ra hành lang pháp lý đồng thời góp phần khẳng định vị trí của ngành kinh doanh bảo hiểm trong xã hội Việt Nam. Vai trò của BHNT BHNT có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia: Thứ nhất: BHNT góp phần ổn định tài chính cho người tham gia hoặc người được hưởng quyền lợi bảo hiểm. Rủi ro là không thể lường trước trong cuộc sống mỗi con người, xã hội càng phát triển càng có nhiều cơ hội nhưng cũng đồng nghĩa với có nhiều rủi ro đe doạ cuộc sống dẫn đến những bất ổn về tài chính cho cá nhân, gia đình cũng như xã hội.
Khi rủi ro chẳng may xảy ra, nếu tham gia BHNT thì bản thân hoặc người thân, gia đình sẽ được đảm bảo về mặt tài chính bù đắp phần nào những tổn thất. Thứ hai: BHNT góp phần giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước và tăng thêm quyền lợi cho người lao động. Hàng năm ngân sách Nhà nước phải chi ra một lượng tiền khá lớn để chi trả cho các cá nhân, công ty gặp rủi ro dưới hình thức trợ cấp (trợ cấp ốm đau, trợ cấp mất việc làm. Các khoản chi này là một khoản chi khá lớn trong ngân sách nhà nước.
Với sự có mặt của BHNT, người tham gia đã có thể tự bảo vệ cho mình, chủ động đối phó với các rủi ro đồng thời tạo ra một khoản tiết kiệm (không may rủi ro xảy ra, bên cạnh các chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội người lao động còn được hưởng quyền lợi từ BHNT nếu họ tham gia). Bên cạnh đó, tham gia bảo hiểm hưu trí tự nguyện người lao động còn được hưởng khoản trợ cấp hưu trí, tự lo được cho bản thân giảm gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội. Thứ ba: BHNT là công cụ thu hút vốn đầu tư hữu hiệu. BHNT là công cụ thu hút vốn đầu tư nhàn rỗi trong quần chúng thông qua phí bảo hiểm.
Khoản tiền nhàn rỗi này là khá lớn và có thời gian sử dụng dài nên rất được Nhà nước và các tổ chức quan tâm. Chính vì nhận thức được tầm quan trọng của BHNT nên tuy là một ngành còn non trẻ tại Việt Nam nhưng Nhà nước ta đã liên tục có những chính sách để tạo điều kiện cho BHNT ngày một phát triển mà bước tiến quan trọng là sự cho 7 phép các công ty BHNT nước ngoài tham gia vào thị trường BHNT Việt Nam và sự ra đời của Luật Bảo hiểm ngày 7/12/2000.