CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN THUÊ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm về thuê tài sản 1.1 Khái niệm thuê tài sản Với câu hỏi “Tại sao những doanh nghiệp mới thành lập hoặc doanh nghiệp vừa và nhỏ thường chọn phương pháp đi thuê tài sản để hoạt động kinh doanh?”. Theo cách nhìn nhận và tìm hiểu của bản thân, em thấy được rằng những điều kiện và những lợi ích mà thuê tài sản mang lại như: tránh những rủi ro có liên quan nếu sở hữu tài sản, bỏ ra chí phí thấp hơn, bắt nhịp đổi mới công nghệ sáng tạo nhanh chóng. Bên cạnh đó, việc thuê tài sản nhằm phục vụ sản xuất kinh doanh và luôn được trang bị các công nghệ hiện đại nhất, nhằm tạo ra năng suất hiệu quả cao, đáp ứng chất lượng sản phẩm.
Trước hết, chúng ta cần hiểu “cho thuê” là một giao dịch hợp đồng giữa hai bên (chủ thể) gồm bên chủ sở hữu tài sản và bên sử dụng tài sản. Trong đó bên chủ sở hữu tài sản là bên cho thuê, chuyển giao tài sản cho bên đi thuê sử dụng trong một thời gian nhất định và bên sử dụng tài sản phải thanh toán tiền thuê cho bên chủ sở hữu tài sản. Theo chuẩn mực kế toán số 06 “Thuê tài sản” được định nghĩa như sau: Thuê tài sản: Là sự thoả thuận giữa bên cho thuê và bên thuê về việc bên cho thuê chuyển quyền sử dụng tài sản cho bên thuê trong một khoảng thời gian nhất định để được nhận tiền cho thuê một lần hoặc nhiều lần. Theo chuẩn mực kế toán số 06 được áp dụng cho kế toán thuê tài sản, ngoại trừ: Hợp đồng thuê để khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên như là dầu khí, kim loại, các loại khoáng sản, gỗ.
Hợp đồng sử dụng bản quyền như phim, bản quyền tác giả, băng, bằng sang chế, nhạc kịch. Bên cạnh đó, chuẩn mực này áp cho những trường hợp chuyển quyền sử dụng tài sản, khi mà bên cho thuê được yêu cầu thực hiện các dịch vụ chủ yếu liên quan đến điều hành, bảo dưỡng tài sản, sửa chữa. Nhưng không áp dụng chuẩn mực này cho các hợp đồng dịch vụ không chuyển quyền sử dụng tài sản. SV: Đinh Thị Hạnh 5 MSV: 20A4020220 Khóa luận tốt nghiệp 1.2 Quy định chung về hợp đồng thuê tài sản Hình thức hợp đồng thuê tài sản: Phụ thuộc vào từng đối tượng là động sản hay bất động sản mà hình thức của hợp đồng phải tuân theo quy định của pháp luật.
Nếu đối tượng của hợp đồng là tài sản mà Nhà nước không kiểm soát khi chuyển nhượng hoặc tài sản không phải đăng kí quyền sở hữu thì hợp đồng thuê tài sản phải được lập thành văn bản nếu các bên có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định. Văn bản do các bên viết tay hoặc đánh máy và có chữ kí của hai bên. Văn bản còn có thể là hoá đơn cho thuê (nếu thuê tại cửa hàng có đăng kí kinh doanh). Tuỳ thuộc vào mối quan hệ giữa bên cho thuê và bên thuê, vào thời gian dài hay ngắn mà các bên có thể thoả thuận bằng miệng hoặc bằng văn bản.
Nếu đối tượng của hợp đồng là bất động sản hoặc tài sản phải đăng kí quyền sở hữu và pháp luật có quy định hợp đồng phải được thể hiện bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, đăng kí hoặc phải xin phép thì các bên trong hợp đồng thuê tài sản phải tuân theo những quy định này. Giá thuê: Giá thuê tài sản phụ thuộc vào đối tượng thuê. Nếu tài sản có giá trị lớn, khi sử dụng đem lại nhiều lợi ích cho người thuê thì giá trị thuê tài sản sẽ cao. Thông thường, giá thuê do các bên thoả thuận hoặc theo giá thị trường hoặc giá thuê trong phạm vi khung giá nếu pháp luật có quy định.
Thời hạn cho thuê: là một khoảng thời gian xác định, hết khoảng thời gian đó, hợp đồng cho thuê chẩm dứt. Thời hạn thuê do các bên thoả thuận, thời hạn cho thuê cũng có thể được xác định dựa vào mục đích thuê. Bên thuê tài sản sử dụng tài sản vào một mục đích nhất định, sau khi đạt được mục đích thì hợp đồng thuê tài sản chấm dứt (Điều 474 Bộ luật dân sự năm 2015). Mục đích sử dụng tài sản của bên thuê phụ thuộc vào công việc mà bên thuê tiến hành.
Khi tài sản được dùng vào một công việc, sau khi công việc đó hoàn thành đem lại kết quả cho bên thuê thì mục đích của bên thuê cũng đạt được. Do vậy, hợp đồng thuê tài sản sẽ chấm dứt. Ý nghĩa hợp đồng thuê tài sản: Căn cứ vào pháp lý khi phát sinh quyền sử dụng tài sản của bên thuê, thông qua hợp đồng thuê tài sản, các bên khai thác triệt để những tư liệu để phục vụ mục đích tiêu dùng của công ty, nhằm sử dụng tối đa tiềm năng, công suất, không để lãng phí. Hợp đồng thuê tài sản, nhằm phục vụ nhu cầu doanh SV: Đinh Thị Hạnh 6 MSV: 20A4020220 Khóa luận tốt nghiệp nghiệp khi không có đủ tư liệu hoạt động kinh doanh vẫn có thể tiến hành hoạt động kinh doanh qua việc thuê tài sản.3 Phân loại thuê tài sản Để phân loại thuê tài sản, phải dựa trên bản chất của các điều khoản trong hợp đồng thuê, đồng thời phải thực hiện ngay tại thời điểm bắt đầu thuê tài sản.
Trong trường hợp, có phát sinh sự thay đổi điều khoản trong hợp đồng mà sau thời điểm khởi đầu thuê tài sản (trừ điều kiện gia hạn hợp đồng) thì các điều khoản này mới được áp dụng trong suốt thời gian ký hợp đồng. Tuy nhiên, nếu có sự thay đổi về ước tính thời gian sử dụng hay giá trị còn lại của tài sản hoặc khả năng thanh toán của bên thuê thì không làm thay đổi sự phát sinh phân loại thuê tài sản để ghi sổ kế toán. Phân loại thuê tài sản được căn cứ và dựa trên vào mức độ chuyển giao các rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản thuê từ bên cho thuê cho bên đi thuê. Thì thuê tài sản được chia ra gồm thuê tài chính và thuê hoạt động Thuê tài chính (financial leases): theo chuẩn mực kế toán số 06 “Thuê tài sản” là thuê tài sản mà bên cho thuê có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản cho bên thuê.
Quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời hạn thuê. Thường là loại hình cho thuê dài hạn. Thuê hoạt động (operating leases): là thuê tài sản không phải là thuê tài chính. Tức là: cho thuê ngắn hạn và trong nội dung hợp đồng thuê tài sản không thể hiện sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản.
Hiện nay, trên thực tế nhiều quốc gia để phân biệt ranh giới giữa hai loại cho thuê tài sản này cũng không hề dễ dàng và rõ ràng. Theo đó, phần lớn các nước dựa trên tiêu chuẩn kế toán quốc tế để xác định một hợp đồng giao dịch đó được phân loại theo hợp đồng cho thuê tài chính hay là hợp đồng cho thuê hoạt động. Tuy nhiên, có điểm giống nhau giữa hai loại cho thuê tài chính và thuê hoạt động là đều thuê tài sản và là những khoản chí phí mà doanh nghiệp bỏ ra để phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh. SV: Đinh Thị Hạnh 7 MSV: 20A4020220 Khóa luận tốt nghiệp Để hiểu rõ, phân biệt và tách hai loại cho thuê thuê này, thường dựa vào các tiêu chí sau: Bảng 1.
Bảng phân biệt thuê tài chính và thuê hoạt động STT Tiêu chí Thuê hoạt động Thuê tài chính 1 Định nghĩa Là thuê tài sản không phải là thuê tài chính. Là đi thuê tài sản mà bên cho thuê có sự Hay nghĩa là hợp đồng thuê tài sản không thể chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền hiện sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích với quyền sở hữu tài sản cho bên đi thuê. gắn liền với quyền sở hữu tài sản. Quyền sở hữu tài sản có thể chuyển giao vào cuối thời gian thuê.
2 Thời hạn Thường ngắn hạn Thường dài hạn 3 Mức độ rủi ro và lợi Không ràng buộc, không có sự chuyển giao Thể hiện rõ ràng việc chuyển giao phần lớn rủi ích gắn liền với phần lớn các rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản quyền sở hữu tài sản sở hữu tài sản. 4 Các trường hợp xảy Các trường hợp là thuê hoạt động sẽ không 1. Bên cho thuê chuyển giao quyền sở hữu tài ra thỏa mãn 5 trường hợp của hợp đồng thuê tài sản cho bên đi thuê khi hết thời hạn thuê. Vào thời điểm khởi đầu thuê tài sản, bên đi thuê có quyền lựa chọn mua lại tài sản với mức giá ước tính thấp hơn giá trị hợp lý vào cuối thời gian thuê.
Thời gian thuê tài sản chiếm phần lớn thời SV: Đinh Thị Hạnh 8 MSV: 20A4020220 Khóa luận tốt nghiệp gian sử dụng kinh tế của tài sản, dù không có sự chuyển giao quyền sử hữu. Vào thời điểm khởi đầu thuê, giá trị hiện tại của khoản thanh toán tiền thuê tối thiểu chiếm tỷ trọng cao hơn giá trị hợp lý của tài sản thuê. Tài sản đi thuê thuộc loại chuyên dùng, mà chỉ bên đi thuê mới có khả năng sử dụng không cần sửa chữa hay có sự thay đổi nào. 5 Hợp đồng thuê Hợp đồng tài sản là thuê hoạt động sẽ không 1.
Nếu bên thuê hủy hợp đồng và đền bù tổn thỏa mãn 3 điều kiện của hợp đồng thuê tài thất phát sinh liên quan đến việc hủy hợp chính. đồng cho bên cho thuê. Bên thuê có khả năng tiếp tục thuê lại tài sản sau khi hết hạn hợp đồng thuê với giá tiền thuê thấp hơn giá thị trường. Thu nhập hoặc tổn thất do sự thay đổi giá trị hợp lý của giá trị còn lại của tài sản thuê gắn với bên thuê.
6 Ghi nhận trong báo Theo chuẩn mực số 06 đã nêu rõ: “các khoản 1. “Bên thuê ghi nhận tài sản thuê tài chính là cáo tài chính của bên thanh toán tiền thuê hoạt động (không bao gồm tài sản và nợ phải trả trên Bảng cân đối kế SV: Đinh Thị Hạnh 9 MSV: 20A4020220 Khóa luận tốt nghiệp thuê chi phí dịch vụ; bảo hiểm và bảo dưỡng); phải toán; với cùng một giá trị bằng với giá trị được ghi nhận là chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý của tài sản thuê; tại thời điểm khởi theo phương pháp đường thẳng cho suốt thời đầu thuê tài sản.