Chương 1 - Âm mưu mới của đế quốc Pháp, Mỹ trong cuộc chiến tranh Đông Dương; Chương 2 - Tiếp tục xây dựng, phát triển hậu phương kháng chiến (1951-1952); Chương 3 - Xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, đẩy mạnh đấu tranh quân sự, giữ vững thế chủ động tiến công địch trên chiến trường (1951- 1952); Chương 4 - Đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hóa xã hội, thực hiện giảm tô, giảm tức và cải cách ruộng đất (1953-1954); Chương 5 - Cuộc tiến công chiến lược Đông - Xuân 1953-1954 và Chiến dịch Điện Biên Phủ; Chương 6 - Hội nghị Giơnevơ năm 1954 về Đông Dương, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi. Trong cuốn Đường tới Điện Biên Phủ [94] của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói về quyết định lịch sử trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại tướng bao giờ cũng cho rằng, cơ sở hình thành của nó chính là tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh cùng với sự chỉ đạo tài tình của Người với chiến dịch Điện Biên Phủ cũng như với toàn bộ tiến trình cuộc kháng chiến. Nhưng dù khiêm nhường thế nào đi chăng nữa, với vị 17 trí, vai trò và dấu ấn sâu đậm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại tướng đã quy tụ đầy đủ sáu điểm về phẩm chất và tư cách người làm Tướng theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Trí - Tín - Dũng - Nhân - Liêm - Trung. Luận văn thạc sĩ lịch sử của tác giả Nguyễn Thị Xuân về Đảng bộ Liên khu IV lãnh đạo xây dựng kinh tế trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945- 1954) [240] tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Tác giả khẳng định: Xây dựng hậu phương đảm bảo nguồn lực về kinh tế có vai trò quyết định thắng lợi trong chiến tranh cách mạng. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, xuất phát từ mục đích của cuộc kháng chiến, từ đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh, quán triệt sâu sắc tư tưởng của Lênin, từ kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo xây dựng căn cứ địa thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, ngay từ đầu cuộc kháng chiến, Đảng đã chủ động xây dựng căn cứ địa, hậu phương của kháng chiến, trong đó đặc biệt chú trọng xây dựng kinh tế kháng chiến, coi đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi. Để tổng kết thắng lợi và đúc kết những bài học kinh nghiệm của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Ban Chỉ đạo Tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị đã xuất bản công trình Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - Thắng lợi và bài học [20]. Cuốn sách là công trình được nghiên cứu công phu, có những bước phát triển mới theo tư duy chính trị - quân sự không ngừng được hoàn thiện và đổi mới của Đảng.
Công trình góp phần quan trọng vào việc tổng kết 30 năm Đảng lãnh đạo chiến tranh cách mạng, chiến tranh nhân dân; rút ra bài học kinh nghiệm lớn - là những di sản quý báu mới của dân tộc Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Các công trình nghiên cứu trên đưa ra bức tranh tổng thể lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cung cấp cho luận án bối cảnh lịch sử và những vấn đề, yêu cầu đặt ra đối với công tác dân vận trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Đồng thời, qua các công trình nghiên cứu này có thể thấy công tác dân vận là một nội dung quan trọng của cuộc kháng chiến. 18 Đề cập sát hơn đến công tác dân vận trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp có thể kể đến các công trình cơ bản: Cuốn Những năm tháng không thể nào quên của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, trong đó tái hiện lại những hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm tháng của thời kì đầu mới giành được chính quyền, thời kỳ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi, vận động đoàn kết toàn dân tộc khi vận mệnh của Tổ quốc như ngàn cân treo sợi tóc.
Cuốn sách là những tình cảm thể hiện lòng thành kính và tưởng nhớ đến những công ơn to lớn của Người đối với dân tộc, đất nước Việt Nam. Luận án tiến sĩ lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công cuộc xây dựng các vùng tự do lớn trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1946- 1954) [69] của tác giả Đào Trọng Cảng tại Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Tác giả khẳng định: Hậu phương là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi của chiến tranh cách mạng. Hậu phương là nơi xây dựng và dự trữ tiềm lực của chiến tranh về các mặt chính trị, kinh tế, quân sự, là nơi đứng chân của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng, là nơi cung cấp sức người, sức của cho chiến tranh và cũng là nơi để rút lui củng cố lực lượng, tiếp tục những cuộc chiến đấu mới về sau.
Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc đã chứng tỏ rằng vấn đề xây dựng hậu phương rất được coi trọng, là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định đến thành bại của sự nghiệp cứu nước và giữ nước. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng và chỉ đạo chiến tranh cách mạng, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác xây dựng hậu phương - nhân tố đảm bảo thắng lợi của cách mạng. Trong cuốn Những chặng đường lịch sử [95] của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nhấn mạnh hai thời kỳ đấu tranh cách mạng có quan hệ đến sự tồn vong của dân tộc - chuẩn bị giành chính quyền và năm đầu tiên sau Cách mạng Thánh Tám 1945 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng ở thời điểm lịch sử trọng đại đầy khó khăn thử thách ấy, tác giả đã tái hiện bức tranh lịch sử hoành tráng của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác vận động toàn dân đoàn kết vượt qua những giai đoạn cách mạng "ngàn cân treo sợi tóc".
19 Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học Quân sự của tác giả Nguyễn Mạnh Hà về Chính sách chính trị, quân sự của Pháp ở Việt Nam trong giai đoạn 1945-1954 và nguyên nhân thất bại của chúng [99] tại Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam đã trình bày một cách có hệ thống những nội dung chủ yếu trong chính sách chính trị, quân sự của Pháp, chỉ ra các căn nguyên thất bại của chúng và khẳng định tính nhất quán, xuyên suốt trong chính sách xâm lược của Pháp là bằng mọi cách áp đặt trở lại và duy trì sự thống trị thực dân, chứng minh nguyên nhân sâu xa và trực tiếp làm bùng nổ cuộc chiến tranh là do chính sách thực dân xâm lược đã lỗi thời, phản động của Pháp, đồng thời khẳng định nguyên nhân khiến chính sách chính trị, quân sự của Pháp thất bại là do chiến tranh xâm lược phi nghĩa và một nguyên nhân quyết định là gặp phải một đối thủ kiên cường là dân tộc Việt Nam quyết tâm hy sinh chiến đấu vì độc lập, tự do. Hậu phương trong chiến tranh nhân dân Việt Nam là nhân tố thường xuyên quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, nhận thức được tầm quan trọng của hậu phương, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bộ Quốc phòng đã biên soạn và xuất bản cuốn Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945- 1975) [64]. Công trình đã đánh giá về vai trò của căn cứ địa - hậu phương qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Thông qua đó, công trình đã góp phần cung cấp những luận giải quan trọng nhằm đánh giá đúng vai trò của các căn cứ cách mạng trên địa bàn Liên khu Việt Bắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị đã biên soạn và xuất bản cuốn sách Chiến tranh cách mạng Việt Nam (1945-1975) - Thắng lợi và bài học [19]. Đây là công trình tổng kết toàn diện sự lãnh đạo của Đảng đối với chiến tranh cách mạng, nội dung được trình bày khái quát những sự kiện và tiến trình lịch sử, những nhận định, đánh giá về sự lãnh đạo của Đảng đối với chiến tranh cách mạng Việt Nam, đúc kết những bài học cơ bản trong sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đảng đã phát huy truyền thống yêu nước và lòng tự tôn dân tộc, xây dựng, củng cố, phát huy cao độ sức mạnh của toàn dân Việt Nam - những người làm chủ đất nước, tạo nên sức mạnh, tranh thủ tối đa sự ủng hộ của các lực lượng 20 cách mạng và của cả loài người tiến bộ, phân hóa, cô lập triệt để kẻ thù, thực hiện thắng lợi chiến lược "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công".
Bài học kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng trong cuộc chiến tranh cách đây 70 năm có ý nghĩa thực tiễn lớn lao và có giá trị lâu dài đối với sự nghiệp lãnh đạo của Đảng và đối với kế sách dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Tiến hành chiến tranh và xây dựng hòa bình có quy luật riêng, nhưng đều có quy luật chung của đấu tranh cách mạng ở Việt Nam, đều lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động. Luận án tiến sĩ lịch sử Quá trình thực hiện chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954) [102] của tác giả Khuất Thị Hoa, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Tác giả đã nghiên cứu một cách có hệ thống những quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chiến lược đại đoàn kết được thực hiện trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Những hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo toàn dân, toàn quân thực hiện chiến lược chiến lược đại đoàn kết thời kỳ kháng chiến và việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trên cơ sở chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh, từ đó đúc kết những bài học kinh nghiệm có ý nghĩa thực tiễn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và trong công cuộc đổi mới ngày nay.