Chương I: Cơ sở khoa học về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi dat. Chương II: Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất dự án: Đường ven sông kết nối từ đường cao tốc Hạ Long — Hải Phòng đến thị xã Đông Triều thuộc địa bàn thành phố Uông Bi. Chương III: Giải pháp và kiến nghị hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên dia bàn thành phố Uông Bi. CHUONG I: CƠ SỞ KHOA HỌC VE CÔNG TÁC BOI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TAI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HOI DAT 1.1 Các khái niệm, đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi dat 1.1 Một số khái niệm *Khái niệm thu hồi dat Thu hồi đất là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các văn bản pháp luật đất đai.
Nếu như giao đất, cho thuê đất là cơ sở phát sinh quan hệ pháp luật đất đai, quyền sử dụng đất đối với người được Nhà nước trao quyền sử dụng, thì thu hồi đất là biện pháp làm chấm dứt quan hệ băng quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thâm quyền. Qua hoạt động này thể hiện quyền định đoạt đất đai, với tư cách đại điện chủ sở hữu đối của Nhà nước với đất đai. Theo khoản 11, Điều 3, Luật Đất đai 2013 đã quy định : “Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai ” Việc thu hồi đất nhằm phục vụ mục đích an ninh quốc phòng hoặc để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; thu hồi đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai và cham dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại dat, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người. Đây là công cụ quan trọng giúp Nhà nước quản lý về đất đai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư và bước đầu phát huy nguồn lực của đất đai trong phát triển của đất nước.
*Khái niệm boi thường Bồi thường là một hình thức thê hiện nghĩa vụ dân sự do hành vi trái với quy định của pháp luật hoặc trái với sự thỏa thuận gây ra nhằm bù đắp, bồi thường thiệt hại cho bên bị tốn that. Theo quy định của pháp luật đất đai, trách nhiệm được đặt ra khi Nhà nước thu hoi đất dé sử dụng vào mục đích quốc phòng-an ninh hay phát triển kinh tế- xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc thu hồi đất này không phải do lỗi của người sử dụng đất. Khi thu hồi đất, người sử dụng đất bị ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích hợp pháp.
Với tư cách đại diện sở hữu và thống nhất quản lý về đất đai, Nhà nước có trách nhiệm bù đắp những thiệt hại cho người sử dụng đất với phạm vi bồi thường đó là: bồi 9 thường về dat, về các tài sản trên đất. Có thể hiệu, bồi thường khi Nhà nước thu hồi dat là bồi thường về đất và tài sản trên đất do thu hồi đất gây ra cho người sử dụng đất theo quy định của pháp luật. Theo khoản 12, Điều 3, Luật Dat đai 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.” *Khải niệm hồ trợ Hỗ trợ là công cụ song hành với công tác bồi thường dé Nhà nước nhằm bù đắp những thiếu sót, bất cập còn ton tại. Hỗ trợ là chính sách nhân đạo của Nhà nước và thé hiện bản chất “Của dân, do dân, vì dân” nhằm giúp đỡ, chia sẻ khó khăn với những người dân bị thu hồi đất để họ nhanh chóng ồn định cuộc sống.
Theo Khoản 13, Điều 3, Luật Đất đai 2013 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi dé 6n định đời sống, sản xuất và phát triển.” *Khải niệm tải định cư Tái định cu là việc bồ trí quỹ đất, quỹ nha cho người dân có đất bị thu hồi khi ho không có điều kiện để chuyển về nơi ở mới, việc lập tái định cư nhằm đảm bảo quyền lợi, lợi ich cho người dân dé ôn định cuộc sống, nghề nghiệp, thu nhập. Tái định cư mang bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ. Đây là chính sách của Nhà nước nhằm giúp đỡ người dân bị thu héi đất đặc biệt là nhà ở hoặc đất ở bằng cách bố trí một nơi ở mới với các hình thức khác nhau như nhà xây sẵn, nhà tái định cư hay các khu tập thé, chung cư,. với mục đích giúp người dân có chỗ ở mới sớm an cư, nhanh chóng 6n định đời sống dé tiếp tục sản xuất.
Người dân sẽ được bé trí tùy theo phần diện tích đất bị Nhà nước thu hồi. Việc tái định cư dựa trên nguyên tắc phải đảm bảo chỗ ở mới phải hơn hoặc băng với nơi ở cũ.2 Đặc điểm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi dat Trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đai, tài sản trên đất phải đúng đối tượng, chính sách và đảm bảo 6n định đời sống cho người bị thu hồi đất bằng những phương án phù hợp dé tạo hướng phát triển ôn định. Nhiều trường hợp người bị thu hồi đất chịu thiệt thòi ít nhiều trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng vẫn vui lòng vì mong muốn được đóng góp chung dé xây dựng một xã hội văn minh hơn. Tuy nhiên vấn đề này trở nên nhạy cảm và phức tạp hơn khi Nhà nước thu hoi dat dé phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia để xây dựng các khu công nghiệp, khu 10 dịch vụ,.Quy luật giá trị bắt đầu tác động vào tư tưởng của người có đất bị thu hồi rồi hình thành nên sự so sánh về thiệt thòi của mình khi đất do mình đang sử dụng được giao cho người khác với khả năng sinh lợi cao hơn nhiều.
Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thực hiện dựa trên các phương án đưa ra cho cơ quan chức năng ban hành nên công tác này tính cưỡng ép, ép buộc. Người dân trong diện bị thu hồi phải thực hiện theo đúng kế hoạch đã đề ra để đảm bảo chỉ tiêu, diện tích đất đúng yêu cầu, nhu cầu về mặt bằng của các dự án. Vì thu hdi đất là công tác khó khăn, nhiều van đề ảnh hưởng liên quan đến an ninh trật tự xã hội nên cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, cơ quan hành chính nhà nước dé đảm bảo sự chấp hành của người dân hay nhà đầu tư để công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư diễn ra công băng, đạt hiệu quả. Từ đó đã nảy sinh nhiều khiếu kiện của dân về mức bồi thường, hỗ trợ, đồng thời tạo nên tâm lý nặng nề đối với nhà đầu tư khi thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dé giải phóng mặt bằng.
Thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là quá trình mang tính đa dạng và phức tạp. Nó thé hiện khác nhau ở mỗi khu vực, dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Mỗi địa phương khác nhau sẽ có đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội khác nhau. Các dự án được triển khai cũng sẽ dựa trên đặc điểm của từng vùng nên công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ được tiễn hành với những giải pháp khác nhau dé phù hợp với từng khu vực, dự án cụ thể dựa trên các quy định pháp luật về đất đai.
Vì vậy, dé công tac bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đạt hiệu quả cần đảm bảo theo đúng các trình tự, thủ tục của Nhà nước quy định nhưng cũng cần các phương án riêng để áp dụng linh hoạt, phù hợp với từng trường hợp cụ thé dé sự chấp nhận, đồng thuận trong người dân. Đất đai là tài nguyên quý giá của con người, là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng, không thê thiếu được trong đời sống cũng như trong hoạt động của tất cả các ngành sản xuất. Với một quốc gia phần lớn người dân làm nông nghiệp thì việc thu hồi đất nông nghiệp dé phat triển dự án sẽ rất nhiều thách thức, khó khăn trong việc chuyên đổi nghề cho người dân. Người dân chỉ quen với làm nông nghiệp nhưng không có đất cùng mục đích sử dụng bôi thường thay thé dé tiếp tục canh tác, sản xuất nên rất khó có thê tìm kiếm việc làm thay thế phù hợp.
Điều này đòi hỏi những chính sách liên quan đến hỗ trợ dao tạo, tìm kiếm việc làm, chuyền đồi nghề nghiệp phù hợp cho người dân sớm ôn định, phục hồi đời sống. 11 Đối với đất ở thì lại càng khó khăn vì đất đai mang giá trị vô cùng to lớn không về vật chất mà cả tinh thần. Khi thực hiện các dự án xây dựng, phát triển thi thời gian kéo dai sẽ ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Việc bôi thường, hỗ trợ không thỏa đáng, bồ trí khu nhà tái định cư lâu, kém chất lượng hay nơi làm ăn buôn bán mat khiến cho tài chính gia đình bap bênh khiến cho họ càng không muốn chuyên đi.
Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đảm bảo sẽ dẫn đến bức xúc trong nhân dân và khó khăn trong việc giải phóng mặt bằng làm kéo dài tiến độ dự án.3 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất giúp đảm bảo lợi ích công cộng, giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, chủ đầu tư và người bị thu hồi từ đó góp phan duy trì ôn định kinh tế, chính trị, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. *Đổi với nhà nước Thứ nhất, thu hồi đất giúp Nhà nước triển khai quy hoạch sử dụng đất góp phần gia tăng tốt đa hiệu quả sử dụng đối với mỗi loại đất. Tài nguyên đất thuộc quyền sở hữu của toan dân, được Nhà nước đứng lên trở thành đại diện chủ sở hữu. Vi vậy, công tác thu hồi đất chính là quyền hạn quan trọng trong tat cả các quyền chủ sở hữu dat dai đang được Nhà nước đứng ra đại diện.