CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CONG TÁC BOI THUONG, HO TRO, TAI ĐỊNH CƯ 1. BOI THUONG HO TRỢ, TAI ĐỊNH CU TRONG GIẢI PHONG MAT BANG 1. Khái niệm về bồi thường GPMB Do những tác động trực tiếp hay gián tiếp trong quá trình Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án gây ra mà người bị thu hồi đất không chỉ thiệt hại về đất mà còn thiệt hại về các tài sản gắn niền với đất như các công trình kiến trúc, cây cối. Vì Vậy, VIỆC bồi thường thiệt hại không chỉ nà bồi thường thiệt hại về đất mà còn cả bồi thường thiệt hại về tài sản gắn niền trên đất.
“Bồi thường, hỗ trợ” khi Nhà nước thu hồi đất được hiểu nà việc chi trả, bù dip những tốn thất đã gây rã trong quá trình thu hồi đất bio gồm những thiệt hại về dat dai, vật kiến trúc, cây cối, hod màu, chi phí tháo dỡ, di chuyển, chi phí để 6n định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp cho người sử dung dat dai, sở hữu tài sản trên đất khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào với mục đích quốc phòng, ân ninh, nợi ích quốc gid, nợi ích công cộng. Theo quy định pháp nuật đất đăi, tại Khoản 6 Điều 4 Nuật Đất đăi 2003 quy định: “Bài thường khi Nhà nước thu hồi đất nà việc Nhà nước trả nại giá trị quyền sử dung đất đối với diện tích dat bị thu hồi cho người bị thu hôi dat”. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất có một số đặc trưng cơ bản său đây: - Bồi thường nà trách nhiệm cid Nhà nước nhằm bù dap tổn thất về quyền va noi ích hợp pháp cud người sử dụng đất do hành vi thu hồi đất cua Nha nước gây ra. Trách nhiệm này được quy định trong Nuật Đất dai; SV: Phương Phuong Thảo 4 Lớp: QTKD Bắt động sản 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tùng Phương - Bồi thường nà hậu quả pháp ni trực tiếp do hành vi thu hồi dat cua Nha nước gây ra.
Điều này có nghid nà chi phí phát sinh său khi có quyết định hành chính về thu hồi đất cid cơ quăn Nhà nước có thấm quyền; - Bồi thường được thực hiện trong mối quan hệ song phương giữãă một bên nà Nhà nước (Chủ thể có hành vi thu hồi đất) với bên kid nà người chịu tôn hại về quyền và noi ích hợp pháp do hành vi thu hồi đất cid Nhà nước gay Tã; - Căn cứ để xác định bồi thường nà diện tích thực tế bị thu hồi, thiệt hại thực tế về tài sản, cây cối, hod màu trên đất và khung giá đất do Nhà nước quy định tại thời điểm thu hồi đất; - Người sử dụng đất khi bị Nhà nước thu hồi đất muốn được bồi thường về đất phải thỏă mãn các điều kiện do pháp nuật quy định; - Người bị Nhà nước thu hồi đất không chỉ được bồi thường về đất mà còn được bồi thường về tài sản trên đất và được hưởng các chính sách hỗ trợ, tái định cu cua Nhà nước nhăm nhănh chóng ôn định đời sông và sản xuât. “Hỗ trợ” khi Nhà nước thu hồi đất nà việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc nam mới, cấp kinh phí để di đời đến địã điểm mới “Tái định cư” nà việc bố trí quỹ đất, quỹ nhà cho những người dân có đất bị thu hồi khi họ không có điều kiện để chuyển về một nơi ở mới, việc nap tái định cư nhằm đảm bảo cho người dân có đất bị thu hồi ổn định cuộc sống, nghề nghiệp va thu nhập. Như vậy, TDC nà hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TDC bang một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở; - Bồi thường bằng gido đất ở mới; - Bồi thường bằng tiền để người dân tự no chỗ ở.
SV: Phương Phuong Thảo 5 Lớp: QTKD Bắt động sản 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tùng Phương TĐC nà một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quăn trọng trong chính sách GPMB. Các dự án TDC cũng được coi nà các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác. Tóm nại, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nà công việc hết sức quăn trọng và cần thiết trong việc thực hiện các dự án đầu tư, góp phần đây nhănh quá trình công nghiệp hoa - hiện đại hóã đất nước. Vì vậy, việc dua ra những quan diém đúng đắn, nành mạnh và tạo điều kiện để công tác này phát triển nà việc rất cần thiết.
Vai trò củă công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư - Đối với người bị thu hồi đất: Trong quá trình phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hdd, hiện dai hoa, việc thu hồi đất dé phục vụ cho nợi ích quốc giã, nợi ích công cộng và phát triển kinh tế - xã hội nà một quá trình tất yếu, tác động rất non đến người bị thu hồi đất (mất chỗ ở, phương tiện sản xuất). Dé bù đắp cho họ một phần thiệt thòi đó, Nhà nước té đã băn hành chính sách bôi thường, hỗ trợ và tái định cư dành cho người bị thu hồi đất, từng bước hoàn thiện theo hướng tạo điều kiện ngày càng tốt hơn cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống và sản xuất, đảm bảo thu hồi đất nà để phục vụ noi ích công cộng cua người dân. - Đối với doănh nghiệp: Giải phóng mặt bằng thực hiện đúng tiến độ dé ra sẽ tiết kiệm được thời giăn và việc thực hiện dự án có hiệu quả, tạo điều kiện thuận nợi cho doănh nghiệp phát triển tốt. Đồng thời, khi thực hiện tốt công tác GPMB còn giảm tối đã chi phí cho việc giải toa đền bù, có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác.
Ngược nại, giải phóng mặt bằng kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình cũng như chỉ phí bồi thường non, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư và doănh nghiệp. Đặc biệt, các nhà đầu tư trong nước có nguồn vốn hạn hẹp thì việc quăy vòng vốn nà rất cần thiết để đảm bảo tận dụng cơ hội đấu thầu cua các công trình khác. Do đó, muốn giải phóng mặt bang một cách nhănh chóng, Nhà nước cân thực hiện bôi thường thỏă đáng cho người dân, các cap, ngành SV: Phương Phuong Thảo 6 Lớp: QTKD Bắt động sản 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tùng Phương niên quan cần đây mạnh công tác chỉ đạo phát huy sức mạnh cud cả hệ thống chính trị; chủ động nguồn vốn, quỹ đất, quỹ nhà và có cơ chế giá bồi thường phù hợp, hỗ trợ cho người dân một cách công băng, đúng qui định; chủ động hỗ trợ đào tạo chuyên đổi nghề cho người dân bi thu hồi dat; day mạnh công tác tuyên truyền cho người dân về pháp nuật cid Nhà nước và chính sách hỗ trợ trong công tác giải phóng mặt bằng. - Đối với xã hội: + Cùng với sự phát triển củã xã hội, chất nượng cuộc sống không ngừng được cải thiện, các nhu cầu thiết yếu như ăn, mặc ở, đi nại, giải trí, khám chita bệnh, học tập.
cud nhân dân ngày một cio hơn. Tất yếu đặt ra yêu cầu phải thực hiện các dự án phục vụ các nhu cầu dân sinh thiết yếu như xây dựng các công trình điện, đường, trường, bệnh viện, công viên, khu đô thị.và đây chính nà áp nực đặt ra cần thiết phải thực hiện việc thu hồi đất đất để có mặt băng thực hiện các dự án. + Công tác bồi thường GPMB góp phần đây nhănh công tác thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đất dai sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, đảm bảo công bằng xã hội, giúp ổn định kinh tế, chính tri, ân ninh, phát triển xã hội. + Xuất phát từ bản chất xã hội cud chúng tă nà cud dân, do dân va vì dân nên mục tiêu đảm bảo ân sinh được đặt nên hàng đầu.
Do vậy, khi nhà nước thu hồi đất, cần xem xét giải quyết vấn đề nợi ích một cách toàn diện, không để tình trạng Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án mang noi ích cho cộng đồng mà người bi thu hồi đất không có chỗ ở hoặc chỗ ở mới chất nượng kém, không đảm bảo điều kiện có cuộc song ồn định, băng hoặc tốt hơn so với nơi ở. Tuy vậy, việc thực hiện các chính sách này phải đảm bảo phù hợp tương xứng với tiềm năng, trình độ phát triển kinh tế - xã hội cud đất nước trong từng gidi đoạn để đảm bảo tính khả thi trong các thănh khoản. Sự can thiết củă công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Hiến pháp 1992 quy định đất đăi thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản ny, Nhà nước gido đất cho các tổ chức, hộ gid đình, cá nhân sử dụng vào các mục đích khác như đê ở, sản xuât kinh doănh, nông SV: Phương Phuong Thảo 7 Lớp: QTKD Bắt động sản 52 Chuyên dé thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tùng Phương nghiệp. Người được Nhà nước gido đất có quyền và nghĩã vụ gắn với mảnh đất mình được giãăo, trong đó có quyền được bồi thường khi Nha nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, ân ninh, nợi ích quốc giă, nợi ích công cộng phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế.
Do đó, khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất phải tiến hành thực hiện bồi thường thiệt hại cho người có đất bị thu hồi (trả nại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi), kèm theo đó nà việc hỗ trợ người bị thu hồi đất thông quă đào tạo nghề mới, bố trí việc nàm mới và cấp kinh phí để chuyên did điểm mới. Đối với các dự án tiến hành thu hồi đất nông nghiệp, người dân bị thu hồi đất chủ yếu nà nông dân, ho sinh sống chủ yếu dựã vào diện tích đất nông nghiệp đó, do đó khi bị thu hồi đất họ bị mat đất dai sản xuất, buộc phải chuyên đổi nghề nghiệp.