phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và những vấn đề chung về chính sách đền bù và thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng ở cấp quận, huyện Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Cầu Giấy Chƣơng 4: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Cầu giấy đến năm 2025 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở CẤP QUẬN (HUYỆN) 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 1. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài 1. Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về chính sách đền bù và thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng Chính sách đền bù giải phóng mặt bằng và triển khai chính sách đền bù tại nhiều địa phƣơng hiện đang là vấn đề nóng, thu hút sự chú ý của nhiều nhà quản lý cũng nhƣ nhà nghiên cứu.
Trên Tạp chí Khoa học và Phát triển (2013) Tập 11, số 3, nhóm nghiên cứu Đào Trung Chính, Đặng Hùng Võ và Nguyễn Thanh Trà đã đăng bài “Đánh giá thực tiễn triển khai công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định của pháp luật” đã phân tích, tổng hợp các số liệu điều tra trực tiếp tại 3 Thành phố (Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh) và 4 tỉnh (Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Long An, Bình Dƣơng) và đƣa ra một số kết luận và kiến nghị: (i) Về cơ chế chuyển đổi đất đai, nên thực hiện theo hình thức thỏa thuận; (ii) Về thu hồi đất, còn nhiều quy định chồng chéo, khó thực hiện; (iii) Về bồi thƣờng, chính sách giá đất hiện hành còn nhiều mâu thuẫn; (iv) Về hỗ trợ, cần quan tâm đến việc giao đất sản xuất mới cho những trƣờng hợp đã bị thu hồi phần lớn hoặc thu hồi hết đất sản xuất; tăng mức hỗ trợ ổn định đời sống, việc làm; (v) Về tái định cƣ, phải tăng diện tích các căn hộ tái định cƣ, đất dịch vụ hoặc ƣu tiên cho ngƣời dân đƣợc đăng ký mua đất thuộc các dự án phát triển nhà, đô thị với giá ƣu đãi, thực hiện cơ chế đất đổi đất hay miễn thuế khi ngƣời dân mua đất tại các dự án khác. 1 Tác giả Thái Kim (2017), với bài “Tháo gỡ vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng” đăng trên Tờ Nhân Dân điện tử, ngày 10/4/2017, đã có những đánh giá khách quan về khó khăn, vƣớng mắc trong công tác hỗ trợ, đền bù GPMB tại nhiều địa phƣơng hiện nay. Tác giả chỉ ra những vƣớng mắc đang tồn tại phổ biến tại nhiều nơi là tình trạng ngƣời dân không hợp tác (thậm chí chống lại) với chính quyền địa phƣơng trong việc thu hồi, đền bù đất vì họ chỉ nhận đƣợc giá bồi thƣờng thấp trong khi phải mua đất tái định cƣ với giá cao; và hơn thế, đất của họ sau khi bị thu hồi lại đƣợc doanh nghiệp chia lô để bán với giá cao hơn rất nhiều. Thêm vào đó, các địa phƣơng hoặc là chƣa coi trọng việc lập khu tái định cƣ chung cho các dự án trên cùng địa bàn, hoặc là lập đƣợc các khu tái định cƣ nhƣng không bảo đảm điều kiện sống tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ, trong khi giá nhà ở tại khu tái định cƣ còn tính quá cao.
Theo tác giả, để tháo gỡ vƣớng mắc, hạn chế này, các địa phƣơng cần tạo sự đồng thuận, tin tƣởng của ngƣời dân đối với chính quyền để họ tự giác thực hiện chính sách, bằng cách tăng cƣờng công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc về công tác GPMB đến tận cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Các cấp chính quyền địa phƣơng cần xây dựng, thực hiện chƣơng trình giám sát việc thực hiện công tác GPMB và các chủ trƣơng, chính sách hỗ trợ công tác GPMB đúng quy định pháp luật. Còn chủ đầu tƣ, các đơn vị thi công thì phải tập trung phƣơng tiện, nhân lực tổ chức thi công với phƣơng châm bàn giao mặt bằng đến đâu thi công đến đó… Đặc biệt, phải tiếm hành kiểm tra, xử lý nghiêm những trƣờng hợp cố tình vi phạm, những đối tƣợng xúi giục, kích động nhân dân làm trái chủ trƣơng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc để thể hiện sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật. Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề cụ thể về thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng tại các địa phương Đã có khá nhiều bài nghiên cứu đƣợc đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành, các hội thảo khoa học, cũng nhƣ luận văn, luận án đề cập đến chính 2 sách đền bù và thực thi chính sách này tại các địa bàn cụ thể, trong đó tiêu biểu là các công trình sau: Bằng các phƣơng pháp thống kê mô tả, phƣơng pháp so sánh và phân tích-tổng hợp, luận văn thạc sĩ Quản lý kinh tế của Lê Thị Tình (2015) với đề tài "Thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thạch Thất, Thành phố Hà Nội" đã làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến chính sách và thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và những vấn đề thực tiễn tại huyện Thạch Thất.
Với hệ thống số liệu phong phú, cập nhật đến 2014, luận văn đã xử lý thích hợp để làm rõ thực trạng công tác đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại huyện Thạch Thất, giải quyết đƣợc câu hỏi nghiên cứu đề tài đặt ra, là chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở huyện Thạch Thất và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại huyện Thạch Thất trong thời gian tới. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn về nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở mang phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cƣ, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế –xã hội cũng nhƣ đảm bảo quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng, luận văn “Một số vấn đề về công tác đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng ở Thành phố Hà Nội” (?) đã đƣợc thực hiện nhằm tìm giải pháp khắc phục tình trạng công tác đền bù thiệt hại GPMB gặp rất nhiều khó khăn vƣớng mắc; các chính sách về đền bù thiệt hại GPMB, các văn bản hƣớng dẫn thực hiện của Nhà nƣớc thiếu đầy đủ, cụ thể, và chƣa đƣợc công khai, hay thay đổi… gây nhiều khó khăn cho việc xác định và phân loại mức độ đền bù, giá đền bù cho các đối tƣợng thụ hƣởng. Đồng thời, luận văn cũng đã gợi ý một số phƣơng án đền bù mà theo 3 tác giả là hợp lý, công bằng hơn đề đảm bảo mọi ngƣời dân đều thấy thoả đáng và phấn khởi thực hiện. Luận văn thạc sỹ của Đào Thị Phƣơng Cúc (2014) với đề tài “Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Gia Lâm, Thành phố Hà Nội” là một trong số những công trình khoa học nghiên cứu khá toàn diện về vấn đề này.
Dƣới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế, luận văn đã đề cập các vấn đề lý luận cơ bản làm khung phân tích cho hoạt động bồi thƣờng giải phóng mặt bằng tại huyện Gia Lâm, Thành phố Hà Nội. Đó là những vấn đề về đặc điểm, vai trò, nguyên tắc trong thực hiện bồi thƣờng và những quy định của Nhà nƣớc về vấn đề này; đƣa ra các nội dung của công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng và phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác đó. Qua phân tích, đánh giá thực trạng công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng tại huyện Gia Lâm giai đoạn 2010-2014, luận văn đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện công tác này. Các giải pháp nhấn mạnh vào vấn đề đổi mới qui hoạch-kế hoạch sử dụng đất; đổi mới chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ; và vấn đề nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện chính sách.
Nhóm các công trình nghiên cứu về thực hiện chính sách đền bù giải phóng mặt bằng tại Quận Cầu Giấy Dƣới góc nhìn của nhà quản lý đất đai, trong Đồ án tốt nghiệp thạc sỹ của mình, đƣợc thực hiện tại Trƣờng Đại học Tài nguyên và Môi trƣờng, tác giả Nguyễn Thị Nhi (2014) đã có sự nhìn nhận, đánh giá lại việc thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội. Tác giả đã phân tích những yếu tố tác động đến quá trình thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho ngƣời dân khi bị Nhà nƣớc thu hồi đất, trong đó nhấn mạnh đến yếu tố pháp lý. Trên cơ sở những qui định hiện hành của nhà nƣớc về việc 4 thực hiện bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng vấn đề này tại Quận Cầu Giấy trong thời gian qua. Xuất phát từ thực trạng đó cùng những khó khăn, thuận lợi trƣớc mắt trong vấn đề này, tác giả đề xuất một số giải pháp tiếp tục đẩy mạnh việc bồi thƣờng giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận trong thời gian tới.
Với cách tiếp cận của chuyên ngành chính sách công, tác giả Nguyễn Hữu Nam (2016) cũng đã nghiên cứu vấn đề “Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất- từ thực tiễn Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội” trong luận văn thạc sỹ của mình. Trong công trình khoa học này, tác giả đã làm rõ các khái niệm về chính sách bồi thƣờng, chính sách hỗ trợ và chính sách tái định cƣ; phân biệt rõ trách nhiệm của các bên tham gia (chủ thể chính sách, đối tƣợng thực hiện chính sách…). Từ phân tích thực trạng thực hiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Cầu Giấy giai đoạn 2010-2014, luận văn đề xuất 4 giải pháp đẩy mạnh việc thực hiện chính sách bồi thƣờng trong thời gian tới.
