Luận Văn: Con Đường Công Nghiệp Hóa Hiện Đại Hóa Nông Nghiệp Và Nông Thôn

Khám phá luận văn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, phân tích các giải pháp và thách thức trong phát triển bền vững.

• Đề tài: Con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn - Hướng đi bền vững

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN
• 1.1. Về một số thuật ngữ và khái niệm khoa học có liên quan đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn
• 1.2. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn có tính hướng dẫn quan điểm thực hiện con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn nước ta
• 2. PHẦN THỨ HAI: KHÁI QUÁT ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN NƯỚC TA BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN MỚI CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ
• 2.1. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 2.2. Các lực lượng sản xuất trong nông nghiệp và nông thôn
• 2.3. Thị trường hàng hoá của kinh tế nông thôn
• 2.4. Đô thị hoá nông thôn
• 2.5. Về quan hệ sản xuất trong nông nghiệp và nông thôn
• 2.6. Một số vấn đề về xã hội nông thôn hiện nay
• 3. PHẦN THỨ BA: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ CÁC BƯỚC ĐI CỦA CON ĐƯỜNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN NƯỚC TA
• 3.1. Những nhân tố tác động
• 3.2. Mục tiêu, nội dung các bước công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn đến năm 2020
• 4. PHẦN THỨ TƯ: CÁC CHỦ TRƯƠNG, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THÚC ĐẨY QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN
• 4.1. Các giải pháp liên quan đến thị trường
• 4.2. Một số ý kiến đề xuất thêm về đất đai
• 4.3. Một số giải pháp phát triển khoa học công nghệ và xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn
• 4.4. Các vấn đề về tài chính cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn
• 4.5. Phát triển các quan hệ hợp tác và đa dạng hoá các loại hình tổ chức sản xuất - kinh doanh ở nông thôn
• 4.6. Về việc làm và phát triển nguồn nhân lực
• 4.7. Một số vấn đề về xã hội nông thôn
• LỜI KẾT THÚC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Công nghiệp hóa nông nghiệp

Công nghiệp hóa nông nghiệp là một quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang sản xuất hiện đại, sử dụng công nghệ tiên tiến. Quá trình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Công nghiệp hóa nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Theo một nghiên cứu, việc áp dụng công nghệ mới có thể làm tăng năng suất cây trồng lên đến 30%. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Hệ thống sản xuất nông nghiệp hiện đại cần được xây dựng dựa trên nền tảng khoa học và công nghệ, nhằm tạo ra sản phẩm an toàn và chất lượng cao. Việc đầu tư vào công nghệ nông nghiệp và đào tạo nghề nông nghiệp là rất cần thiết để nâng cao năng lực sản xuất.

1.1 Đổi mới công nghệ nông nghiệp

Đổi mới công nghệ nông nghiệp là yếu tố then chốt trong quá trình hiện đại hóa nông thôn. Việc áp dụng công nghệ mới không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các công nghệ như tưới tiêu thông minh, phân bón sinh học và giống cây trồng mới đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao sản lượng. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp, việc áp dụng công nghệ mới đã giúp giảm 20% lượng nước sử dụng trong sản xuất nông nghiệp. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn bảo vệ tài nguyên nước, một yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững.

II. Hiện đại hóa nông thôn

Hiện đại hóa nông thôn là một phần không thể thiếu trong quá trình công nghiệp hóa nông thôn. Quá trình này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế địa phương. Một trong những mục tiêu chính là phát triển bền vững, đảm bảo rằng các nguồn tài nguyên được sử dụng một cách hiệu quả. Việc xây dựng các mô hình hợp tác xã nông nghiệp đã cho thấy hiệu quả trong việc tăng cường sức mạnh cộng đồng và phát triển kinh tế địa phương. Các hợp tác xã không chỉ giúp nông dân tiếp cận thị trường mà còn tạo ra các sản phẩm an toàn và chất lượng cao. Theo một nghiên cứu, các hợp tác xã đã giúp tăng thu nhập cho nông dân lên đến 40%.

2.1 Phát triển bền vững

Phát triển bền vững trong nông thôn không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp thiết. Việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế phải đi đôi với nhau. Các chính sách nông nghiệp cần được thiết kế để khuyến khích sản xuất nông nghiệp bền vững, giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các chương trình đào tạo về nông nghiệp thông minh và quản lý tài nguyên đã được triển khai nhằm nâng cao nhận thức của nông dân về tầm quan trọng của phát triển bền vững. Theo một báo cáo, 70% nông dân tham gia các chương trình này đã thay đổi phương pháp sản xuất của mình để phù hợp hơn với yêu cầu bảo vệ môi trường.

III. Chính sách nông nghiệp

Chính sách nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hướng đi của công nghiệp hóa nông nghiệp và hiện đại hóa nông thôn. Các chính sách cần phải hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới, thị trường và nguồn vốn. Việc đầu tư vào hệ thống sản xuất nông nghiệp hiện đại là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao. Theo một nghiên cứu, các chính sách hỗ trợ đã giúp tăng trưởng kinh tế nông nghiệp lên đến 5% mỗi năm.

3.1 Đầu tư vào nông nghiệp

Đầu tư vào nông nghiệp là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững. Các nguồn vốn đầu tư cần được phân bổ hợp lý để đảm bảo rằng các dự án nông nghiệp có thể hoạt động hiệu quả. Việc khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp cũng là một giải pháp khả thi. Các doanh nghiệp có thể cung cấp công nghệ, kỹ thuật và thị trường cho nông dân, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp. Theo một báo cáo, đầu tư vào nông nghiệp có thể tạo ra hàng triệu việc làm và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Con Đường Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa Nông Nghiệp Và Nông Thôn: Luận Cứ Khoa Học Và Giải Pháp Thực Tiễn Đến Năm 2020

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Con đường, bước đi và hệ thống giải pháp chiến lược nào phù hợp nhất để thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp và nông thôn Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế và hội nhập quốc tế đến năm 2020?
• Tổng quan phương pháp (Methodology Snapshot): Đề tài cấp Nhà nước KHXH 02-05 áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành kinh tế - xã hội học, kết hợp phân tích lý luận hành động với điều tra khảo sát thực địa tại nhiều vùng sinh thái trọng điểm (Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long) và tổ chức các tọa đàm chuyên gia đa ngành.
• Phát hiện then chốt (Key Findings): CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn không đơn thuần là việc đưa máy móc về làng xã, mà là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội toàn diện. Nghiên cứu chỉ ra 5 nút thắt then chốt cần can thiệp vĩ mô: cân bằng thị trường xuất khẩu - thay thế nhập khẩu, giữ vững vai trò nền tảng của nông nghiệp, kiểm soát đô thị hóa tự phát ("ly nông bất ly hương"), thu hẹp bất bình đẳng vùng miền, và cơ chế tích lũy - tái phân phối thặng dư nông nghiệp.
• Hàm ý thực tiễn (Implications): Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chính phủ trong việc xây dựng các Nghị quyết chuyên đề, hoạch định chính sách đất đai, tài chính nông thôn, phát triển làng nghề và bảo tồn bản sắc văn hóa nông thôn bền vững.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

• Hiện trạng tri thức (Current state of knowledge): Bước vào thập niên 1990–2000, công cuộc Đổi mới tại Việt Nam đã đạt được những thành tựu nông nghiệp bước ngoặt, từ chỗ thiếu đói chuyển sang tự túc và bắt đầu xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, nhận thức lý luận về CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn lúc bấy giờ vẫn còn nhiều cách hiểu phân tán, thiếu đồng nhất giữa các cấp quản lý và giới học thuật.
• Khoảng trống nghiên cứu (Research gap identified): Đa phần các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận CNH nông nghiệp thuần túy dưới góc độ kỹ thuật cơ giới hóa hoặc bó hẹp "công nghiệp nông thôn" trong phạm vi tiểu thủ công nghiệp nhỏ lẻ. Chưa có công trình nào xây dựng được khung lý luận hành động toàn diện, đánh giá đúng mối quan hệ hữu cơ giữa CNH nông nghiệp với CNH nông thôn, cũng như chưa lượng hóa thỏa đáng tác động của chênh lệch vùng miền và sự dịch chuyển thặng dư kinh tế nông nghiệp.
• Tính thời điểm và cấp thiết (Timeliness & Relevance): Nghiên cứu được triển khai ngay sau cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực Đông Á (1997), bộc lộ rõ những rủi ro của mô hình tăng trưởng quá thiên lệch về xuất khẩu thô và công nghiệp đô thị hóa nóng. Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải vừa tăng tốc hội nhập, vừa củng cố nội lực từ khu vực nông thôn – nơi chiếm hơn 76% dân số cả nước lúc bấy giờ.
• Tác động tiềm năng (Potential impact): Báo cáo đặt nền móng lý luận cho chiến lược dài hạn 20 năm (2000–2020), định hình mô hình nông thôn mới có khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế toàn cầu, bảo đảm an ninh lương thực và ổn định chính trị - xã hội.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

• Thiết kế nghiên cứu (Research design): Đề tài được thiết kế theo phương pháp tiếp cận hệ thống - cấu trúc và liên ngành (kinh tế học, xã hội học nông thôn, khoa học quản lý, lịch sử kinh tế). Nghiên cứu kết hợp giữa tư duy lý luận hành động (action-oriented theory) và tổng kết thực tiễn phát triển qua các giai đoạn Đổi mới.
• Phương pháp thu thập dữ liệu (Data collection methods):
  • Khảo sát thực địa sâu rộng: Tiến hành khảo sát đa điểm tại các tỉnh đại diện cho các vùng sinh thái đặc thù: Phú Thọ, Thái Bình (Đồng bằng sông Hồng & Trung du), Hà Tĩnh (Bắc Trung Bộ), Lâm Đồng, Bình Phước (Tây Nguyên - Đông Nam Bộ), Tiền Giang, An Giang, Long An (Đồng bằng sông Cửu Long).
  • Hội thảo và tọa đàm chuyên đề: Tổ chức các cuộc tọa đàm chuyên sâu phối hợp với Vụ Chính sách (Bộ Nông nghiệp và PTNT), UBND cấp huyện (Thanh Trì - Hà Nội), lấy ý kiến trực tiếp từ hơn 30 nhà khoa học đầu ngành, cán bộ quản lý địa phương, doanh nghiệp nông thôn và đại diện các hộ nông dân sản xuất giỏi.
  • Dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa: Khai thác số liệu từ Tổng cục Thống kê, niên giám thống kê quốc tế, các công trình thuộc Chương trình KX-08 và báo cáo từ các tổ chức quốc tế (WB, FAO, UNDP).
• Kỹ thuật phân tích (Analysis techniques):
  • Sử dụng phương pháp so sánh đối chiếu liên quốc gia (kinh nghiệm từ các nước NICs Đông Á: Hàn Quốc, Đài Loan; các nước ASEAN: Thái Lan, Indonesia, Malaysia; và bài học của Nhật Bản, Trung Quốc).
  • Phân tích cơ cấu kinh tế theo ngành và theo vùng lãnh thổ; phân tích dòng thặng dư nông nghiệp và biến động chỉ số giá ("giá cả cánh kéo").
• Tính hợp lệ và độ tin cậy (Validity & Reliability): Dữ liệu được kiểm chứng chéo qua 2 cuộc hội thảo khoa học toàn quốc (tháng 3/1998 và tháng 7/1999) và được thẩm định qua các báo cáo phục vụ trực tiếp Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4 và lần thứ 6 (Khóa VIII).

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

• 1. Chuẩn hóa hệ thống khái niệm cốt lõi: Báo cáo đã phân định rõ ranh giới học thuật giữa các phạm trù:
  • Công nghiệp nông thôn: Không chỉ bó hẹp ở tiểu thủ công nghiệp quy mô nhỏ, mà bao gồm tất cả các cơ sở chế biến, cơ khí, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ công nghiệp gắn bó với nguyên liệu và lao động địa phương (kể cả doanh nghiệp quy mô lớn phân bố ở nông thôn và thị trấn/thị tứ).
  • CNH nông nghiệp vs. CNH nông thôn: CNH nông nghiệp là quá trình chuyển đổi kỹ thuật - công nghệ trong sản xuất nông - lâm - thủy sản; trong khi CNH nông thôn là cuộc chuyển đổi toàn diện về cơ cấu kinh tế, phân công lao động, thiết chế văn hóa và tổ chức xã hội trên toàn địa bàn nông thôn.
• 2. Bất cập trong phân bổ nguồn lực và phát triển vùng: Nghiên cứu chỉ ra sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các vùng kinh tế:
  • Khu vực Đồng bằng và Duyên hải tập trung tới 89,6% GDP công nghiệp, 77% vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong khi khu vực Trung du và Miền núi chỉ chiếm 10,4% GDP công nghiệp và 22% FDI.
  • Nguy cơ lãng phí tài nguyên đất đai: Giai đoạn 1995–1998 ghi nhận bình quân mỗi năm có khoảng 45.000 ha đất canh tác bị chuyển đổi sang mục đích xây dựng đô thị và khu công nghiệp tự phát.
• 3. Hiện tượng "cánh kéo giá" bào mòn thặng dư và sức mua của nông dân:
  • Mặc dù tỷ lệ để dành (saving) của nông thôn tăng từ 5,2% (1990) lên 10,6% GDP (1995), tích lũy nội sinh đạt trên 12.000 tỷ đồng/năm (1997), nhưng biến động bất lợi của giá nông sản so với giá hàng công nghiệp trong 2 năm 1996–1997 đã làm thu nhập thực tế và sức mua của nông dân sụt giảm gần 27% so với năm 1995.
• 4. Định hình mô hình đô thị hóa sinh thái "Ly nông bất ly hương": Báo cáo cảnh báo bài học thất bại từ các nước lân cận khi dồn dân ồ ạt vào các siêu đô thị; đề xuất giải pháp phát triển mạng lưới đô thị vừa và nhỏ, cụm kinh tế - xã hội liên xã (village towns/ecocities) nhằm giữ chân lực lượng lao động tại chỗ.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical contributions): Xây dựng thành công khung lý luận hoàn chỉnh về CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xác lập tính tất yếu khách quan của mô hình kết hợp hài hòa giữa chiến lược hướng về xuất khẩu với thay thế nhập khẩu hiệu quả các mặt hàng thiết yếu.
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological innovations): Đưa cách tiếp cận "Lý luận hành động" gắn liền với đánh giá dòng thặng dư kinh tế và phân tầng xã hội nông thôn vào quy trình xây dựng chiến lược phát triển cấp quốc gia.
• Ứng dụng thực tiễn và chính sách (Practical & Policy implications):
  • Đóng góp trực tiếp luận cứ khoa học cho việc soạn thảo Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) Khóa VIII và định hướng Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001–2010.
  • Đề xuất khung chính sách hỗ trợ hạ tầng cho 1.000 xã đặc biệt khó khăn (tiền thân của Chương trình 135 sau này).
  • Hoạch định chính sách tích tụ, chuyển nhượng đất đai an toàn và đa dạng hóa các hình thức hợp tác xã kiểu mới.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Các nhà nghiên cứu và học giả (Academic researchers): Giới nghiên cứu trong các ngành Kinh tế phát triển, Xã hội học nông thôn, Địa lý kinh tế và Quản lý công cần tài liệu tham khảo chuẩn mực về quá trình chuyển dịch cơ cấu nông thôn Việt Nam thời kỳ mở cửa.
• Nhà hoạch định chính sách (Policy makers): Đội ngũ cán bộ tại các Bộ, Ban, Ngành (Bộ Nông nghiệp và PTNT, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Kinh tế Trung ương) và lãnh đạo chính quyền địa phương các cấp đang chỉ đạo chương trình Xây dựng Nông thôn mới và quy hoạch vùng.
• Doanh nghiệp và nhà đầu tư nông nghiệp (Industry professionals): Các doanh nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản, nhà phát triển hạ tầng khu - cụm công nghiệp nông thôn tìm kiếm căn cứ phân tích thị trường nội địa và chuỗi giá trị nông sản.
• Lợi ích cụ thể: Cung cấp bức tranh toàn cảnh, số liệu lịch sử đối chiếu đáng tin cậy và hệ phương pháp luận sắc bén để đánh giá tính bền vững của các dự án nông thôn.

---

FAQ - Các câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Phát hiện quan trọng nhất là khẳng định: CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn là sự nghiệp của toàn xã hội do Nhà nước dẫn dắt và giữ vai trò cốt lõi, nông dân không thể tự lực đơn độc thực hiện. Sự thành bại phụ thuộc vào việc tái phân phối hợp lý thặng dư kinh tế từ công nghiệp trở lại phục vụ nông nghiệp và nông thôn.

2. Phương pháp tiếp cận của đề tài có điểm gì khác biệt?

Đề tài kết hợp giữa lý luận hành động liên ngành với việc phân tích kinh nghiệm thực chứng từ các cuộc khủng hoảng kinh tế trong khu vực (đặc biệt là bài học phát triển của Indonesia, Thái Lan, Hàn Quốc năm 1997), giúp các đề xuất chính sách mang tính khả thi cao và hạn chế rủi ro hệ thống.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho giai đoạn hiện nay không?

Hoàn toàn có giá trị. Các nguyên lý về đô thị hóa sinh thái nông thôn, kiểm soát chênh lệch giàu nghèo vùng miền, và nâng cao chuỗi giá trị chế biến nông sản sâu vẫn là kim chỉ nam cho chương trình Nông nghiệp - Nông dân - Nông thôn (Tam nông) hiện nay.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) từ đề tài này là gì?

Cần mở rộng nghiên cứu về ứng dụng công nghệ sinh học cao, chuyển đổi số trong nông nghiệp, hoàn thiện thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu.

5. Ứng dụng thực tiễn trực tiếp của nghiên cứu là gì?

Cung cấp khung danh mục phân loại công nghiệp nông thôn cho các cơ quan kế hoạch nhà nước, đồng thời định hướng phân bổ ngân sách hạ tầng cho các xã vùng sâu, vùng xa, miền núi.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo tổng hợp Đề tài cấp Nhà nước KHXH 02-05 do PGS. TS Chu Hữu Quý chủ nhiệm là công trình khoa học có giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ con đường CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn Việt Nam thông qua hệ thống giải pháp toàn diện về thể chế, thị trường, đất đai, nguồn nhân lực và liên kết vùng.

Trong giai đoạn phát triển mới, việc kế thừa các luận điểm khoa học của đề tài sẽ giúp các nhà quản lý, học giả và doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh, bảo đảm sự phát triển bền vững cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Ở nước ta, liên tục từ đầu những năm 1990 đến nay, vấn đề công nghiệp hoá, biện đại hoá đất nước nói chung, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn nói riêng, luôn được quan tâm nghiên cứu. Lý luận và thực tiễn trong và ngoài nước đã được nói đến không ít, bước đầu đã có sự thống nhất theo các tiếp cận chung nhất. Đảng ta đã có các Nghị quyết quan trọng chỉ ra đường lối, quan điểm và chiến lược, chính sách công nghiệp hoá, hiện đai hoá trong bước ban đầu. Nhưng trong thực tế, bên cạnh một số thành tựu đã đạt được với những thuận lợi mới, vận hội mới, quá trình này đang diễn ra, gặp không ít khó khăn, thách thức.

Tất nhiên là do điểm xuất phát đi lên ở nước ta nói chung còn thấp, đặc biệt là các điều kiện vật chất và chất lượng nguồn nhân lực làm tiên để cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá còn thấp; cũng có thể còn do chiến lược, quy hoạch hoặc chính sách cụ thể quy định “con đường” (gọi tất của con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá) còn chưa hoàn thiện, hoặc do cả hai. Bởi vậy, việc nghiên cứu lý thuyết (xây dựng lý luận) và tổng kết thực tiễn tìm ra kinh nghiệm vẫn cần thiết phải được đặt ra bằng những tiếp cận “cập nhật” và đúng đắn, để trên cơ sở đó, từng bước hoàn thiện lý luận, phân tích thực trạng, đón đầu dự báo, tiếp tục hoàn chỉnh chiến lược, xây dựng thích đáng các giải pháp và chính sách, tạo ra từng “bước đi” tích cực mà bền vững. Quá trình này thực sự là một quá trình đặc biệt đối với nước ta vì nó diễn ra trong một hoàn cảnh vừa phải “ tăng tốc” để hoà nhập, cạnh tranh với khu vực và thế giới, vừa phải giữ gìn được tính tự chủ và thế ổn định của xã hội. Nhiều yếu tố bất ngờ có thể xuất hiện do tiến bộ khoa học và công nghệ tạo ra, nhiều kinh nghiệm hay của các “mô hình” cũ của thế giới có thể đã trở nên bất khả dụng, không còn thích hợp với tình hình mới đã biến đổi sâu sắc.

Tính độc lập sáng tạo trong “tìm tòi con đường” đi tới của đất nước càng trở nên bức thiết. : 1 Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn là một bộ phận của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xuất phát từ tình hình thực tế và yêu. cầu của sự phát triển đất nước ta, lại là bộ phận quan trọng. Bởi vậy, chủ đề “Con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn” có phạm vi rộng lớn bao quát từ những yêu cầu và trách nhiệm của toàn dân mà đại diện là Nhà nước xã hội chủ nghĩa do Đảng lãnh đạo và từ những nhiệm vụ trực tiếp và chủ động của các tâng lớp dân cư nông thôn.

Thực hiện con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn ở nước ta hiện nay đồi hỏi sự nỗ lực vượt của cả Nhà nước và nông dân, nông thôn. Trong mấy năm qua, các công trình nghiên cứu trong nước (Chương trình, Đề tài, Dự án, Đề án, Chuyên đề, Luận văn khoa học, Báo cáo hội thảo, bài báo, sách xuất bản.) về chủ để hoặc có liên quan đến “công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn” ngày càng nhiều. Nhiều kiến nghị đê đạt đã được Đảng và Nhà nước chấp nhận, đưa vào các Nghị quyết, Quyết định (từ Chương trình khoa học cấp Nhà nước KX 08, đến các bản đóng góp ý kiến của dé tai KHXH 02-05 gần đây phục vụ Hội nghị TW lần thứ 4, lần thứ 6 (khoá VIM) và của các công trình nghiên cứu khác. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu được giao, Đề tài KHXH 02-05 cố gắng quán triệt các Nghị quyết của Đảng có liên quan từ Đại hội VII đến nay về công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung, công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn nói riêng; kế thừa các kết quả nghiên cứu có liên quan của nhiều tác giả đã được công bố; lựa chọn khẳng định sâu sắc thêm một bước những đề xuất trước đây trong một số công trình; khảo sát thêm thực tế, tham khảo thêm lý luận và kinh nghiệm nước ngoài; tiếp tục phát triển tư duy khoa học, mạnh đạn đề xuất một số ý tưởng hoàn thiện chiến lược, một số gợi ý giải pháp, chính sách.nhằm góp phần nhỏ bé vào các tích luỹ lý luận khoa học đã có, đề xuất một số kiến nghị thực hiện con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn ở nước ta trong thời kỳ mới.

Những kết quả đạt được còn khiêm tốn và chắc chắn còn nhiều bất cập, kể cả những sai lạc, 2 thiếu sót đối với các giải đáp của một thể loại đề tài có thể nói là luôn luôn mới mẻ và thời sự nhưng lại còn nghèo nàn các dự báo tin cậy, các kiểm kê “nhân tài vật lực” của đất nước cũng còn chưa đủ cập nhật, đặc biệt trong bối cảnh còn nhiều biến động của tình hình thế giới và khu vực ngày nay. Đề tài đã thực hiện các nội dung nghiên cứu trong thời gian hai năm theo đúng kế hoạch (bát đầu từ tháng 6/1997 đến tháng 6/1999) theo 3 mục tiêu và yêu cầu đã được cam kết với Chủ nhiệm Chương trình là: 1- Làm rõ bản chất, mục tiêu, nội dung, các nhân tố tác động và vị trí của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn trong toàn bộ tiến trình và từng giai đoạn của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. 2- Xác định phương hướng và các điêu kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn , biến đổi xã hội ở nông thôn trong tiến trình chung và trong từng giai đoạn của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn. 3- Kiến nghị một số giải pháp cơ bản thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại nông nghiệp và nông thôn phù hợp với mục tiêu và điêu kiện của từng giai đoạn.

Tham gia đề tài có 6 thành viên chính thức được phân công theo các chuyên đề và trên 30 cộng tác viên thuộc các Viện, Trường,. Cơ quan nghiên cứu và quản lý của Đảng và Nhà nước, chưa kể số cán bộ công tác tại địa phương và cơ sở (nghiên cứu chuyên đề, viết bài, cung cấp tư liệu, tham gia hội thảo, toạ đàm. Các thành viên chính thức của đề tài là: - PGS. TS Chu Hữu Quý, Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt nam, nguyên Chủ nhiệm Chương trình khoa học KX 08, Chủ nhiệm đề tài, - PGS.

TS Nguyễn Kế Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Quản trị kinh doanh Công nghiệp và Xây dựng, Trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà nội, Phó Chủ nhiệm đề tài, - TS Đặng Trọng Khánh, Viện Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách khoa học công nghệ, Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường, thành viên, - GS Phan Đại Doãn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Hà nội, thành viên, - TS Nguyễn Văn Phúc, Trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà nội, thành viên, - Cử nhân Chu Văn Vũ, Viện Kinh tế học, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn, (sau được Th§. Trương Đoàn Thể, Trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà nội thay thế), thành viên. Trong quá trình thực hiện đề tài, Ban Chủ nhiệm đề tài đã phối hợp với một số cơ quan khác tiến hành các cuộc khảo sát thực tế tại các địa phương (Phú Thọ, Thái Bình, Hà Tĩnh, Tiền Giang, An Giang, Long An, Bình Phước, Lâm Đồng. Đã cùng với Uỷ ban Nhân dân huyện Thanh Trì (Hà Nội) tổ chức một cuộc khảo sát - hội thảo tại chỗ với sự tham gia của lãnh đạo Huyện, đại diện một số xã và một số hộ nông dân và doanh nghiệp trong huyện về phát triển công nghiệp, dịch vụ nông thôn.Đã phối hợp với Vụ Chính sách, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức một cuộc toạ đàm về “Thực trạng nông nghiệp và nông thôn nước ta bước vào thời kỳ mới công nghiệp hoá, hiện đại hoá” tháng 12/1997.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu từng giai đoạn, Ban Chủ nhiệm đề tài đã tổ chức 2 cuộc hội thảo khoa học vào tháng 3/1998 và tháng 7/1999. Cùng với các kết qủa nghiên cứu từng phần đạt được và tập hợp ý kiến qua các hội thảo và các cuộc khảo sát thực tế ở đia phương, đề tài đã có một số văn bản báo cáo lên Trung ương, trong đó có bản Báo cáo góp phần chuẩn bị Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đẳng lần thứ 4 (khoá VIII) vào cuối năm 1997. Ngoài ra, còn có vài chục bài viết được đăng tải trên các tạp chí, các báo hàng ngày, hoặc tham gia các Hội thảo khoa học thuộc các đề tài cấp Nhà nước, cấp Bộ có liên quan về nông nghiệp, nông thôn. PHẦN THỨNHẤT MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN Lý luận về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn nằm trong tổng thể các vấn đê lý luận chung về công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tuân thủ các mối quan hệ lôgíc khoa học và tương tác ảnh hướng lẫn nhau thể hiện trong hoạt động thực tế.

Đối với một nước còn trong tình trạng chậm phát triển như nước ta hiện nay, trong bước ban đầu công nghiệp hoá, các mối quan hệ này lại có những nét đặc thù, không giống với các nước phát triển đã có quá trình công nghiệp hoá lâu đài, cũng không giống với những nước đang phát triển đã thực hiện công nghiệp hoá từ cách đây ba, bốn thập kỷ. Lý luận và kinh nghiệm thế giới về công nghiệp hoá, biện đại hoá, do vậy, chỉ có thể cung cấp cho chúng ta những ý tưởng tham khảo, nhiều lắm là những gợi ý từng phần, không hề có “khuôn mẫu” lý luận và “mô hình” thực tiễn nào cho chúng ta sao chép làm theo cả. Những vấn đề lý luận trình bày sau đây là sự nghiên cứu, chọn lọc thông qua đúc kết những gì đã có để tiếp tục thảo luận về một số vấn đề mới xét thấy có thể giúp liên hệ với điều kiện và hoàn cảnh nước ta hiện nay, mà mở rộng và phát triển tư duy, phát hiện kinh nghiệm hay, tránh những bài học thất bại, từ đó phát huy tiêm năng trí tuệ của chúng ta có thêm tính độc lập sáng tạo, làm chủ quá trình thực hiện các bước đi trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn nước ta trong thời kỳ mới.