Chương I: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Chương II: Cơ sở lý luận về cơ hội và thách thức của M&A xuyên biên giới đối với nước nhận đầu tư. Chương III: Đánh giá cơ hội và thách thức của M&A xuyên biên giới đối với Việt Nam trong giai đoạn 2018-2021. Chương IV: Đề xuất một số giải pháp thúc đẩy M&A xuyên biên giới tại Việt Nam.
8 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA M&A XUYÊN BIÊN GIỚI ĐỐI VỚI NƢỚC NHẬN ĐẦU TƢ 2. Tổng quan về M&A xuyên biên giới 2. Khái niệm và đặc điểm a) Khái niệm - Khái niệm về Mua bán và sáp nhập (M&A). Mua bán và sáp nhập (M&A) là thuật ngữ viết tắt của 2 cụm từ Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại).
Hoạt động M&A là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hay mua lại một phần (số cổ phần) hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác. Trong đó: + Sáp nhập (Merger) được hiểu là sự kết hợp giữa hay hay nhiều công ty để tạo thành một công ty mới có quy mô lớn hơn. Kết quả tạo ra là một công ty sống sót được giữ tên và đặc thù còn công ty còn lại sẽ ngưng tồn tại như một tổ chức riêng biệt. Nếu cả hai công ty sáp nhập ngưng hoạt động và một công ty khác ra đời thì được gọi là hợp nhất và là trường hợp đặc biệt của sáp nhập.
+ Mua lại (Acquisition) là việc mua lại cổ phiếu hay tài sản của một công ty để trở thành chủ sở hữu của công ty đó. Công ty mua lại được gọi là công ty đi mua và công ty bị mua lại được gọi là công ty mục tiêu. Thông qua việc mua lại, công ty mục tiêu trở thành tài sản thuộc sở hữu của công ty mua lại. Như vậy, ta có thể rút ra được cốt lõi của M&A chính là sự chuyển giao quyền kiểm soát và quyền sở hữu có chủ ý của một doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hoặc mua bán giữa hai hay nhiều doanh nghiệp.
Tuy nhiên, một thương vụ mua bán cũng có thể được gọi là sáp nhập khi cả hai bên đồng thuận liên kết cùng nhau vì lợi ích chung. Nhưng khi bên bị mua không muốn bị thâu tóm thì sẽ được coi là một thương vụ mua bán. Một thương vụ được coi là mua bán hay sáp nhập hoàn toàn phụ thuộc vào việc, thương vụ đó có được diễn ra một cách thân thiện giữa hai bên hay bị ép buộc thâu tóm nhau. - Khái niệm về M&A xuyên biên giới M&A xuyên biên giới (cross-border M&A) là hoạt động mua lại và sáp nhập được tiến hành giữa các chủ thể ở ít nhất hai quốc gia khác nhau.
Về cơ bản, nó chỉ khác với M&A nội địa về sự di chuyển vốn qua khỏi biên giới quốc gia, còn bản chất là như nhau. Trên thực tế, hoạt động M&A xuyên biên giới được nhìn nhận là một trong hai hình thức chủ yếu của đầu tư nước ngoài bên cạnh hình thức đầu tư mới. Thông qua hoạt động M&A, các nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng hơn trong việc vượt qua những 9 rào cản gia nhập ngành, hay chính sách pháp luật của các quốc gia khi tham gia đầu tư tại một thị trường mới. b) Đặc điểm M&A có một số đặc điểm cơ bản sau: Một là, Đối tượng của hoạt động mua bán, sáp nhập là tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp doanh nghiệp mục tiêu.
Hai là, Chủ thể có quyền bán, sáp nhập doanh nghiệp phải là chủ sở hữu doanh nghiệp. Chủ thể mua lại và nhận sáp nhập doanh nghiệp là các tổ chức, cá nhân có nhu cầu mua, nhận sáp nhập doanh nghiệp và đáp ứng các điều kiện được mua, được nhận sáp nhập doanh nghiệp. Ba là, Mục đích của mua bán, sáp nhập doanh nghiệp là bên mua, bên nhận sáp nhập phải kiểm soát được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu. Bên mua, bên nhận sáp nhập doanh giành quyền sở hữu toàn bộ hoặc phần vốn chi phối của chủ sở hữu doanh nghiệp mục tiêu, do đó kiểm soát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mục tiêu.
Bốn là, Hệ quả pháp lý sau các thương vụ sáp nhập và mua bán doanh nghiệp là sự chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập; có thể chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị mua lại tùy thuộc vào quyết định của bên mua/bên nhận sáp nhập. Năm là, Hình thức pháp lý ghi nhận các quan hệ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp theo hình thức M&A tự nguyện là hợp đồng mua bán, hợp đồng sáp nhập doanh nghiệp (hợp đồng M&A). Sáu là, Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp phải được thực hiện theo các điều kiện và thủ tục pháp lý nhất định. M&A doanh nghiệp có thể là hành vi tập trung kinh tế hạn chế cạnh tranh trên thị trường nên cần sự kiểm soát chặt chẽ.
Ngoài những đặc điểm chung của hoạt động M&A, M&A xuyên biên giới có những đặc điểm riêng nhằm phân biệt với M&A nội địa ở các đặc điểm sau: Một là, giao dịch M&A xuyên biên giới thường có sự tham gia của ít nhất một bên là thương nhân nước ngoài đối với các bên còn lại, khác với giao dịch M&A nội địa hoàn toàn diễn ra giữa các doanh nghiệp trong nước. Hai là, sự chuyển giao về quyền sở hữu tài sản có yếu tố nước ngoài từ bên bán doanh nghiệp/bên bị sáp nhập sang bên mua doanh nghiệp/bên nhận sáp nhập. Theo đó, các doanh nghiệp không đơn thuần thực hiện hành vi mua bán một phần hoặc toàn bộ tài sản của doanh nghiệp mục tiêu; mua bán, chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ phần vốn góp, cổ phần của chủ sở hữu doanh nghiệp mục tiêu. Sự ảnh hưởng của các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động này được đặt ra ở mức độ cao hơn, nhiều ràng buộc hơn như các vấn đề giấy phép con, vấn đề lao động, thuế… 10 Ba là, M&A xuyên biên giới thường hướng tới bảo vệ và tăng cường khả năng cạnh tranh toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia.
Bốn là, pháp luật điều chỉnh quan hệ M&A xuyên biên giới không chỉ gói gọn trong một hệ thống pháp luật quốc gia, mà có thể chịu sự điều chỉnh hay ảnh hưởng bởi các hệ thống pháp luật của quốc gia khác và pháp luật quốc tế liên quan. Một thương vụ M&A xuyên biên giới ngoài việc được xem xét dựa trên các điều kiện như chủ thể, giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp, tỷ lệ sở hữu thị phần… như M&A nội địa thì còn phải lưu ý các vấn đề về tiếp cận thị trường theo cam kết giữa các quốc gia, về bảo đảm môi trường đầu tư, bảo vệ các giá trị an ninh quốc gia, cộng đồng. Năm là, hợp đồng phát sinh từ quan hệ M&A xuyên biên giới giữa các bên như hợp đồng mua bán doanh nghiệp, hợp đồng chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp của thành viên công ty… là những hợp đồng có yếu tố nước ngoài, có tính chất và nội dung phức tạp hơn so với các hợp đồng phát sinh từ quan hệ M&A nội địa. Phân loại M&A xuyên biên giới a) Theo chiều dịch chuyển của dòng vốn nước ngoài M&A xuyên biên giới hướng nội (Inward cross border M&A) hay từ nước ngoài: liên quan đến sự luân chuyển vốn vào bên trong do việc bán một công ty trong nước cho nhà đầu tư nước ngoài.
M&A xuyên biên giới hướng ngoại (Outward cross border M&A) hay từ nội địa: liên quan đến việc di chuyển vốn ra bên ngoài để mua một công ty nước ngoài. M&A hướng nội và hướng ngoại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau vì toàn bộ giao dịch M&A bao gồm cả mua và bán. b) Căn cứ vào tỷ lệ sở hữu cổ phần: M&A xuyên biên giới bao gồm: Mua lại toàn bộ: Nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% cổ phần của mục tiêu. Mua lại đa số: Nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 50%-99% cổ phần của công ty mục tiêu.
Mua lại thiểu số: Nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 10-49% cổ phần của công ty mục tiêu. Các giao dịch mua lại dưới 10% được phân loại là đầu tư gián tiếp (FPI). c) Theo hình thức thực hiện, M&A xuyên biên giới gồm: Mua lại tài sản: mua lại toàn bộ hoặc một phần tài sản của công ty mục tiêu. Giao dịch thường được thực hiện bởi ban quản lý của công ty mục tiêu và công ty nhận mua lại.
Mua lại cổ phần: mua lại cổ phần trong công ty mục tiêu từ các cổ đông cá nhân. Nếu cổ phiếu của công ty được nắm giữ bởi cá nhân, người mua có thể giao dịch với 11 các các chủ sở hữu tư nhân. Nếu mục tiêu là một công công ty con thuộc sở hữu hoàn toàn của một công ty khác, giao dịch được thực hiện bởi quản lý công ty mua lại và công ty mẹ của mục tiêu. Một lợi thế của việc mua lại cổ phần là chúng có xu hướng dễ thực hiện và có thể được thực hiện nhanh chóng.
d) Theo chiều liên kết giữa các công ty mua lại và công ty mục tiêu, M&A xuyên biên giới bao gồm: M&A xuyên biên giới theo chiều ngang (Horizontal): là hình thức mua bán, sáp nhập giữa các doanh nghiệp cùng ngành, việc sáp nhập giữa các công ty cạnh tranh trực tiếp, có cùng loại sản phẩm. Kết quả từ việc mua bán, sáp nhập theo hình thức này sẽ mang lại cơ hội mở rộng thị trường, tăng hiệu quả trong việc kết hợp thương hiệu, giảm chi phí cố định, tăng cường hiệu quả hệ thống phân phối. M&A xuyên biên giới theo chiều dọc (Vertical): Mua bán, sáp nhập giữa các doanh nghiệp tham gia vào các giai đoạn khác nhau của quá trình sản xuất và tiếp cận thị trường, nhằm giảm chi phí giao dịch và các chi phí khác thông qua việc quốc tế hóa các giai đoạn khác nhau của quá trình sản xuất và phân phối, đồng thời tạo ra lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra sản phẩm, giảm chi phí trung gian, khống chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh… Hay nói cách khác, mua bán và sáp nhập theo chiều dọc là hoạt động sáp nhập hoặc mua lại giữa hai doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trên cùng một chuỗi giá trị. Hoạt động sáp nhập theo chiều dọc thường đem lại cho doanh nghiệp tiến hành sáp nhập nhiều lợi thế về đảm bảo và kiểm soát chất lượng nguồn hàng hoặc đầu ra của sản phẩm, giảm chi phí trung gian, không chế nguồn hàng hoặc đầu ra của đối thủ cạnh tranh.