Cơ chế pháp lý hiện nay trong phòng chống mua bán người ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở việt nam hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Đỗ Thị Lý Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Hồ Hải
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Nhận xét, đánh giá tình hình nghiên cứu, những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu, giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ PHÒNG, CHỐNG MUA BÁN NGƯỜI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam
• 2.2. Yếu tố cấu thành và tiêu chí hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam
• 2.3. Các điều kiện bảo đảm cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam
• 2.4. Cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG CƠ CHẾ PHÁP LÝ PHÒNG, CHỐNG MUA BÁN NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quá trình hình thành và phát triển cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam
• 3.2. Thực trạng cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: DỰ BÁO TÌNH HÌNH MUA BÁN NGƯỜI VÀ QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ PHÒNG, CHỐNG MUA BÁN NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Dự báo tình hình mua bán người ở Việt Nam thời gian tới
• 4.2. Quan điểm hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Nghiên cứu về pháp luật Việt Nam liên quan đến mua bán người đã được thực hiện qua nhiều công trình khác nhau. Các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm phòng chống tội phạm này. Đặc biệt, các công trình nghiên cứu trong nước đã chỉ ra rằng cơ chế pháp lý hiện tại còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách phòng chống cần được hoàn thiện hơn để bảo vệ nạn nhân và ngăn chặn các hành vi mua bán người. Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của các cơ quan chức năng trong việc thực thi pháp luật và phối hợp với các tổ chức quốc tế để nâng cao hiệu quả công tác này.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước

Nhiều công trình nghiên cứu trong nước đã chỉ ra rằng tội phạm mua bán người đang diễn ra phức tạp tại Việt Nam. Các nghiên cứu này đã phân tích các yếu tố cấu thành của cơ chế pháp lý và đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách phòng chống cần được cải thiện để bảo vệ nạn nhân và ngăn chặn các hành vi mua bán người. Đặc biệt, các nghiên cứu đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về mua bán người và các biện pháp bảo vệ nạn nhân.

1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước

Nghiên cứu quốc tế về mua bán người đã chỉ ra rằng đây là một vấn đề toàn cầu cần được giải quyết. Các quốc gia đã áp dụng nhiều cơ chế pháp lý khác nhau để phòng chống tội phạm này. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hợp tác quốc tế là rất quan trọng trong việc ngăn chặn mua bán người. Các tổ chức quốc tế đã đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm cải thiện chính sách phòng chống và bảo vệ nạn nhân. Những kinh nghiệm từ các quốc gia khác có thể được áp dụng để hoàn thiện cơ chế pháp lý tại Việt Nam.

II. Cơ sở lý luận của cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở Việt Nam

Cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam cần được xây dựng trên cơ sở lý luận vững chắc. Các khái niệm, đặc điểm và vai trò của cơ chế pháp lý cần được làm rõ để đảm bảo tính hiệu quả trong việc phòng chống tội phạm. Các yếu tố cấu thành của cơ chế pháp lý bao gồm các quy định pháp luật, tổ chức bộ máy và hoạt động công vụ. Việc xác định các điều kiện bảo đảm cho cơ chế pháp lý cũng rất quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức quốc tế để thực hiện hiệu quả các biện pháp bảo vệ nạn nhân.

2.1. Khái niệm đặc điểm vai trò của cơ chế pháp lý

Khái niệm về cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người cần được định nghĩa rõ ràng. Đặc điểm của cơ chế pháp lý này bao gồm tính đa dạng và tính linh hoạt trong việc áp dụng các biện pháp phòng chống tội phạm. Vai trò của cơ chế pháp lý là rất quan trọng trong việc bảo vệ nạn nhân và ngăn chặn các hành vi mua bán người. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một cơ chế pháp lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao nhận thức cộng đồng và tạo ra môi trường an toàn cho nạn nhân.

2.2. Các yếu tố cấu thành và tiêu chí hoàn thiện cơ chế pháp lý

Các yếu tố cấu thành của cơ chế pháp lý bao gồm các quy định pháp luật, tổ chức bộ máy và hoạt động công vụ. Việc hoàn thiện cơ chế pháp lý cần dựa trên các tiêu chí cụ thể như tính khả thi, tính hiệu quả và tính bền vững. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự tham gia của các bên liên quan trong việc xây dựng và thực hiện cơ chế pháp lý. Điều này sẽ giúp đảm bảo rằng các biện pháp phòng chống tội phạm được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

III. Quá trình hình thành phát triển và thực trạng cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay

Quá trình hình thành và phát triển cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn. Từ những năm đầu của thế kỷ 21, Việt Nam đã bắt đầu xây dựng các quy định pháp luật nhằm phòng chống tội phạm này. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy cơ chế pháp lý vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự cải thiện trong việc thực thi pháp luật và phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về mua bán người cũng là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ nạn nhân.

3.1. Quá trình hình thành và phát triển cơ chế pháp lý

Quá trình hình thành cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam bắt đầu từ những năm đầu của thế kỷ 21. Các quy định pháp luật đầu tiên được ban hành nhằm phòng chống tội phạm này. Tuy nhiên, việc thực thi pháp luật còn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự cải thiện trong việc xây dựng và thực hiện cơ chế pháp lý để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

3.2. Thực trạng cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay

Thực trạng cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay cho thấy còn nhiều hạn chế. Các quy định pháp luật chưa được thực thi một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều nạn nhân vẫn chưa được bảo vệ đúng mức, và việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn yếu. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự cải thiện trong việc thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng về mua bán người để bảo vệ nạn nhân tốt hơn.

IV. Dự báo tình hình mua bán người và quan điểm giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay

Dự báo tình hình mua bán người ở Việt Nam trong thời gian tới có thể sẽ diễn biến phức tạp hơn. Các yếu tố như di cư trái phép và sự phát triển của công nghệ thông tin có thể tạo điều kiện cho tội phạm mua bán người gia tăng. Do đó, việc hoàn thiện cơ chế pháp lý là rất cần thiết. Các giải pháp cần được đề xuất bao gồm việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện quy định pháp luật và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc bảo vệ nạn nhân cũng cần được đặt lên hàng đầu trong các chính sách phòng chống tội phạm.

4.1. Dự báo tình hình mua bán người ở Việt Nam thời gian tới

Dự báo tình hình mua bán người ở Việt Nam trong thời gian tới có thể sẽ diễn biến phức tạp hơn. Các yếu tố như di cư trái phép và sự phát triển của công nghệ thông tin có thể tạo điều kiện cho tội phạm mua bán người gia tăng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với tình hình này.

4.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay

Giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện quy định pháp luật và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ nạn nhân cần được đặt lên hàng đầu trong các chính sách phòng chống tội phạm. Cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người ở Việt Nam hiện nay" của nghiên cứu sinh Đỗ Thị Lý Quỳnh, do PGS. Trương Hồ Hải và PGS. Nguyễn Văn Mạnh hướng dẫn khoa học, được bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2020 thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật (Mã số: 938 01 06). Luận án được thực hiện trong bối cảnh tội phạm mua bán người (MBN) trên toàn cầu đã phát triển thành loại tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia đặc biệt nguy hiểm. Báo cáo của Cơ quan phòng, chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (UNODC) chỉ ra rằng toàn cầu hiện có trên 17,5 triệu người là nạn nhân của tội phạm MBN, gần 21 triệu người bị cưỡng bức lao động, tạo ra nguồn siêu lợi nhuận bất hợp pháp ước tính lên tới 150 tỉ USD mỗi năm. Trong đó, ít nhất 152 quốc gia là điểm xuất phát và 124 quốc gia là đích đến; 33% nạn nhân là trẻ em (cứ 3 trẻ em thì có 2 bé gái), kết hợp cùng nạn nhân nữ chiếm tới 70% tổng số nạn nhân bị mua bán trên toàn thế giới. Khu vực tiểu vùng sông Mê Kông, bao gồm Việt Nam, tiếp tục là điểm nóng với gần 12 triệu nạn nhân và doanh thu bất chính hàng chục tỉ USD.

Tại Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2012 đến tháng 6/2020, lực lượng chức năng toàn quốc đã phát hiện 3.496 đối tượng lừa bán 6.808 nạn nhân; hơn 85% số nạn nhân bị bán ra nước ngoài (trong đó tuyến sang Trung Quốc chiếm hơn 70%), trên 90% nạn nhân là phụ nữ và trẻ em gái (nạn nhân dưới 16 tuổi chiếm 16%). Đáng chú ý, tỷ lệ MBN trong nội địa ước tính chiếm 1,13% nhưng chưa được thống kê đầy đủ, cùng với khoảng 30.000 phụ nữ và trẻ em vắng mặt lâu ngày tại địa phương nghi bị mua bán, hơn 80.000 phụ nữ kết hôn với người nước ngoài và hàng vạn lao động di cư tự do tiềm ẩn nguy cơ bóc lột nghiêm trọng.

Khoảng trống nghiên cứu then chốt (Research Gap) được xác định là: Hầu hết các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận tội phạm MBN dưới góc độ hẹp của Tội phạm học hoặc Luật Hình sự, tập trung vào chiến thuật nghiệp vụ điều tra, diễn biến thủ đoạn hoặc xử lý kỹ thuật của từng lực lượng riêng lẻ. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống và chuyên sâu về "Cơ chế pháp lý" (CCPL) phòng, chống MBN dưới lăng kính Lý luận Nhà nước và Pháp luật—xem xét chỉnh thể thống nhất giữa thể chế (quy phạm pháp luật), thiết chế (bộ máy thực thi, hoạt động công vụ) và các điều kiện bảo đảm vận hành.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập cụ thể:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ chế pháp lý phòng, chống MBN là gì? Cơ chế này bao gồm những đặc điểm, vai trò, yếu tố cấu thành và tiêu chí hoàn thiện nào dưới góc độ Lý luận Nhà nước và Pháp luật?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng hệ thống thể chế pháp luật, thiết chế tổ chức bộ máy và hoạt động thực thi công vụ phòng, chống MBN ở Việt Nam từ năm 2012 đến 2020 diễn ra như thế nào; những rào cản, mâu thuẫn và nguyên nhân gốc rễ của các hạn chế là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Xu hướng diễn biến của tội phạm MBN trong giai đoạn mới ra sao và cần xác lập hệ thống quan điểm, giải pháp đột phá nào để hoàn thiện đồng bộ CCPL phòng, chống MBN tại Việt Nam?
• Giả thuyết nghiên cứu (H1): Mặc dù hoạt động phòng, chống MBN thời gian qua đã đạt những kết quả nhất định, song tình trạng tội phạm ẩn cao và diễn biến phức tạp phản ánh sự thiếu đồng bộ, bất cập của hệ thống thể chế pháp luật (chưa tương thích hoàn toàn với chuẩn mực quốc tế), sự chồng chéo phân tán của thiết chế thực thi, cơ chế phối hợp liên ngành còn hình thức và nguồn lực bảo đảm chưa tương xứng. Do đó, việc hoàn thiện CCPL theo hướng tích hợp, lấy quyền con người và bảo vệ nạn nhân làm trung tâm là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả phòng, chống MBN.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên nền tảng Triết học Mác - Lênin, Lý luận về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, các nguyên tắc của Luật Nhân quyền quốc tế, kết hợp với các văn kiện pháp lý then chốt gồm Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (Công ước TOC 2000) và Nghị định thư về phòng ngừa, trừng trị, trấn áp tội phạm buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (Nghị định thư TIP 2000). Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu từ năm 2012 (thời điểm Luật Phòng, chống MBN 2011 có hiệu lực) đến tháng 6/2020 trên phạm vi cả nước, tập trung vào ba chủ thể nòng cốt: Bộ Công an (lực lượng Cảnh sát hình sự), Bộ Quốc phòng (lực lượng Bộ đội Biên phòng) và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được phân tích đa chiều qua các nhánh nghiên cứu trong nước và quốc tế:

Nhánh nghiên cứu thực tiễn và tội phạm học trong nước: Đề tài cấp Nhà nước của Trương Giang Long (2015) nghiên cứu tội phạm xuyên quốc gia tại 12 tỉnh Tây Bắc đã cung cấp bức tranh về tuyến địa bàn trọng điểm nhưng phạm vi dàn trải giữa ma túy, buôn lậu và MBN nên thiếu chiều sâu về thể chế. Công trình cấp Bộ của Đặng Xuân Khang (2004, 2013) làm rõ thực trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em giai đoạn 1993-2003 và hợp tác quốc tế qua kênh Interpol nhưng chưa mổ xẻ cơ chế phối hợp giữa Công an và Bộ đội Biên phòng. Các luận án tiến sĩ chuyên ngành Tội phạm học của Phan Công Chuyển (2017) về tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia, Nguyễn Thị Thúy Hạnh (2017) tại các tỉnh phía Bắc, Nguyễn Công Tâm (2015) tại 18 tỉnh phía Nam, và Nguyễn Mai Trâm (2016) tập trung chủ yếu vào cơ cấu tội phạm, nhân thân người phạm tội và biện pháp nghiệp vụ trinh sát. Luận án của Đặng Anh Tuấn (2017) nghiên cứu hoạt động của Chính phủ trong phòng ngừa MBN dưới góc độ quản lý nhà nước nhưng chưa bao quát toàn diện chu trình tố tụng, bảo vệ và tái hòa nhập cho nạn nhân.

Nhánh nghiên cứu lý luận về cơ chế pháp lý: Các công trình của Hoàng Minh Hội (2015, 2017) về CCPL giám sát của Nhân dân và kiểm soát quyền lực nhà nước đối với chính quyền địa phương, Nguyễn Minh Đoan (2012) về CCPL kiểm soát quyền lực nhà nước, Trần Ngọc Đường (2010), Trương Thị Hồng Hà (2011), Chu Thị Thúy Hằng (2016) về giám sát thực hiện quyền con người theo Hiến pháp, và Trịnh Đức Thảo (2013) về các điều kiện bảo đảm CCPL đã định hình hệ thống khái niệm nền tảng về cấu trúc ba thành tố của CCPL (thể chế, thiết chế, điều kiện bảo đảm). Tuy nhiên, các công trình này chỉ áp dụng trong quản trị công và giám sát quyền lực, chưa từng được vận dụng vào lĩnh vực chuyên biệt về tư pháp hình sự và phòng, chống MBN.

Các công trình quốc tế tiêu biểu: Anne T. Gallagher (2010) trong chuyên khảo The International Law of Human Trafficking đã hệ thống hóa chuẩn mực pháp lý quốc tế, xác lập nghĩa vụ quốc gia trong bảo vệ quyền nạn nhân và truy tố tội phạm. Louise Shelley (2010) trong Human Trafficking: A Global Perspective phân tích MBN như một hệ quả tất yếu của bất bình đẳng kinh tế toàn cầu và các dòng di cư bất hợp pháp. Fan Jia Yang (2012) phân tích thị trường tiếp nhận tại Trung Quốc do hệ lụy của chính sách mất cân bằng giới tính kéo dài và nhu cầu bóc lột lao động, thị trường chợ đen cấy ghép tạng. Weakley Melissa (2014) khi nghiên cứu cách tiếp cận của Chính phủ Hoa Kỳ đã chỉ ra mâu thuẫn giữa cách tiếp cận kiểm soát tội phạm (crime control) và cách tiếp cận quyền con người (human rights-based approach).

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai trường phái:

• Trường phái Tư pháp hình sự trừng phạt (Criminal Justice / Crime Control Model): Nhấn mạnh việc mở rộng quyền hạn điều tra, tăng nặng khung hình phạt và tập trung chứng minh hành vi chuyển giao vụ lợi để trấn áp tội phạm (thể hiện qua các công trình nghiệp vụ công an truyền thống).
• Trường phái Quyền con người và Lấy nạn nhân làm trung tâm (Human Rights / Victim-Centered Model): Tiêu biểu là quan điểm của Hoàng Thị Tuệ Phương (2010) và Anne T. Gallagher (2010), phê phán hệ thống pháp luật quá ưu tiên biện pháp tư pháp hình sự mà xem nhẹ các quyền cơ bản, quyền tiếp cận công lý, bảo vệ bí mật đời tư và dịch vụ tái hòa nhập của nạn nhân.

Vị trí của luận án (Positioning): Luận án định vị là công trình tiên phong kết nối hai trường phái trên dưới góc độ Lý luận Nhà nước và Pháp luật. Luận án giải quyết mâu thuẫn bằng việc xây dựng mô hình CCPL tích hợp, vừa bảo đảm quyền năng cưỡng chế nhà nước trong phát hiện, truy tố, vừa hiến định hóa nguyên tắc bảo vệ quyền con người, nội luật hóa toàn diện các chuẩn mực quốc tế của Nghị định thư TIP 2000 vào hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã phát triển và làm sâu sắc thêm lý luận về Cơ chế pháp lý trong khoa học pháp lý Việt Nam:

1. Định nghĩa tường minh khái niệm Cơ chế pháp lý phòng, chống MBN: "Cơ chế pháp lý phòng, chống mua bán người là một chỉnh thể thống nhất gồm các yếu tố thể chế, thiết chế có mối quan hệ mật thiết, chặt chẽ với nhau, được vận hành trong điều kiện bảo đảm nhất định nhằm thực hiện có hiệu quả nội dung phòng, chống mua bán người."
2. Phát triển cấu trúc ba thành tố của CCPL:
   • Thể chế pháp lý: Hệ thống quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ xã hội về phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm, tiếp nhận, bảo vệ, hỗ trợ nạn nhân và hợp tác quốc tế.
   • Thiết chế thực thi: Hệ thống cơ quan nhà nước (Công an, Biên phòng, Tòa án, Viện kiểm sát, Lao động - Thương binh và Xã hội), các tổ chức chính trị - xã hội và cơ chế phối hợp liên ngành.
   • Điều kiện bảo đảm: Môi trường chính trị - tư tưởng, cơ sở pháp lý đồng bộ, tiềm lực kinh tế - tài chính, nguồn nhân lực và nền tảng văn hóa - xã hội.
3. Chuyển dịch mô hình lý luận (Paradigm Shift): Chuyển đổi tư duy lập pháp và hành pháp từ mô hình "đấu tranh trấn áp tội phạm thuần túy" sang mô hình "quản trị an ninh con người và bảo vệ quyền nạn nhân". Luận án chứng minh rằng nếu thiếu thiết chế hỗ trợ nạn nhân và cơ chế chuyển tuyến an toàn, chu trình tố tụng hình sự sẽ bị đứt gãy do không thể thu thập chứng cứ và bảo vệ nhân chứng bền vững.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền XHCN (phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước), Lý thuyết Quyền con người (bảo vệ quyền tự nhiên, bất khả xâm phạm thân thể theo Hiến pháp 2013), và Chuẩn mực Luật Hình sự quốc tế (Cấu trúc tam giác TIP: Hành vi - Phương thức - Mục đích bóc lột).

Khung phân tích vận hành theo 5 trụ cột chức năng khép kín: $$\text{CCPL} = \mathcal{F}(\text{Phòng ngừa} \longrightarrow \text{Phát hiện, Xử lý} \longrightarrow \text{Tiếp nhận, Xác minh, Bảo vệ} \longrightarrow \text{Hỗ trợ tái hòa nhập} \longleftrightarrow \text{Hợp tác quốc tế})$$

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được áp dụng tối ưu trong điều kiện hệ thống chính trị đơn đảng lãnh đạo tại Việt Nam, nơi Ban Chỉ đạo 138/CP giữ vai trò điều phối trung tâm giữa lực lượng vũ trang (Công an, Quân đội) và các bộ ngành dân sự, trong bối cảnh các đường biên giới đất liền phức tạp và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết học và lập trường nhận thức luận (Epistemological Stance): Nghiên cứu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin, xem xét pháp luật như một hiện tượng kiến trúc thượng tầng biến đổi theo sự phát triển của cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội và giao lưu quốc tế.
• Thiết kế hỗn hợp và đa tầng (Multi-level Design):
  • Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích đường lối của Đảng, chính sách của Chính phủ (Chương trình 130/CP), các công ước quốc tế (TOC, TIP 2000, ACTIP).
  • Cấp độ trung gian (Meso-level): Phân tích thể chế ngành, nghị định liên bộ (Nghị định 09/2013/NĐ-CP, Thông tư liên tịch 01/2013/TTLT), cơ chế chỉ đạo của Ban Chỉ đạo 138/CP.
  • Cấp độ vi mô (Micro-level): Đánh giá hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của lực lượng Cảnh sát hình sự, Bộ đội Biên phòng tại các địa bàn giáp biên và các trung tâm hỗ trợ nạn nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích chuẩn tắc pháp lý (Legal Dogmatics) và nghiên cứu thực nghiệm xã hội học pháp luật:

1. Thu thập và xử lý văn bản quy phạm: Hệ thống hóa Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992, 2013), Bộ luật Hình sự (1985, 1999, 2015/2017), Luật Phòng, chống MBN 2011, Luật Tố tụng hình sự 2015, Luật Trẻ em 2016.
2. Phương pháp tam giác đạc (Triangulation): Đối chiếu chéo dữ liệu từ 3 nguồn độc lập: Báo cáo tổng kết tư pháp của Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Báo cáo thống kê nghiệp vụ của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; và Báo cáo độc lập của các tổ chức quốc tế (UNODC, IOM, World Vision, ASEAN-ACT).
3. Phương pháp chuyên gia: Tham vấn sâu ý kiến của các chuyên gia thực tiễn thông qua các hội thảo cấp quốc gia và quốc tế, tiêu biểu như Hội thảo tham vấn Nghị định thay thế Nghị định 09/2013/NĐ-CP (tháng 6/2020), Hội thảo thống nhất áp dụng quy định pháp luật về tội MBN do TANDTC và ASEAN-ACT tổ chức (tháng 5/2020).

Data và phân tích

• Tập dữ liệu phân tích: Toàn bộ dữ liệu tội phạm MBN quốc gia giai đoạn 2012 - 06/2020 gồm 3.496 đối tượng và 6.808 nạn nhân được phân loại chi tiết theo nhân khẩu học (độ tuổi, giới tính, dân tộc, học vấn), thủ đoạn (lừa đảo xin việc, kết hôn giả, mang thai hộ, ép bán dâm, cưỡng bức lao động), tuyến đường biên giới (Việt - Trung, Việt - Campuchia, Việt - Lào) và loại hình tội danh truy tố theo Điều 150, Điều 151 BLHS.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng phương pháp so sánh pháp luật (Comparative Law Method) đối chiếu các điều khoản của Bộ luật Hình sự Việt Nam với Nghị định thư TIP 2000, luật phòng chống MBN của Thái Lan, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Australia nhằm xác định độ vênh pháp lý (normative gaps) và rào cản thực thi.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã chỉ ra 4 phát hiện thực tiễn mang tính đột phá:

1. Bất cập trong cấu thành tội danh tại Điều 150 BLHS 2015 so với chuẩn mực quốc tế: Điều 150 BLHS quy định hành vi MBN đòi hỏi mục đích nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất hoặc nhằm bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động. Tuy nhiên, hành vi "tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp" chỉ bị coi là tội phạm khi gắn liền với mục đích "để thực hiện hành vi chuyển giao người". Quy định này khiến cơ quan điều tra không thể xử lý tội danh MBN ở giai đoạn chuẩn bị hoặc khi đối tượng mới chỉ thực hiện hành vi vận chuyển, chứa chấp mà chưa kịp thực hiện giao dịch chuyển giao, dẫn đến nguy cơ bỏ lọt tội phạm nguy hiểm.
2. Sự thiếu tương thích về độ tuổi nạn nhân trẻ em: Luật Trẻ em 2016 và Điều 151 BLHS 2015 của Việt Nam quy định trẻ em là người dưới 16 tuổi. Trong khi đó, Điều 3 Nghị định thư TIP 2000 và Công ước Quyền trẻ em (CRC) quy định trẻ em là người dưới 18 tuổi và không đòi hỏi yếu tố thủ đoạn (dù có hay không có lừa gạt, vũ lực thì việc mua bán người dưới 18 tuổi đều cấu thành tội phạm). Khoảng trống pháp lý đối với nhóm nạn nhân từ 16 đến dưới 18 tuổi tạo ra lỗ hổng lớn trong việc bảo vệ người chưa thành niên.
3. Đứt gãy trong cơ chế tiếp nhận, xác minh và chuyển tuyến nạn nhân: Nghị định số 09/2013/NĐ-CP bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: thủ tục xác nhận nạn nhân quá phức tạp, đòi hỏi phải có kết luận từ cơ quan điều tra khiến nạn nhân khó tiếp cận hỗ trợ khẩn cấp; chế độ hỗ trợ tài chính quá thấp, chưa có cơ chế hỗ trợ pháp lý và tâm lý dài hạn; các Trung tâm bảo trợ xã hội thiếu cơ sở vật chất chuyên biệt cho nạn nhân bị sang chấn tâm lý nặng.
4. Sự phân tán và thiếu chế tài trong phối hợp liên ngành: Quan hệ phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), Bộ đội Biên phòng (Bộ Quốc phòng) và Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) vẫn mang tính sự vụ, dựa trên các quy chế phối hợp hành chính mà thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm pháp lý rõ ràng, đặc biệt là sự chậm trễ trong chia sẻ cơ sở dữ liệu quốc gia về tội phạm MBN.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung vào kho tàng Lý luận Nhà nước và Pháp luật luận điểm khoa học về hoàn thiện CCPL như một hệ thống cân bằng giữa quyền lực công (trấn áp tội phạm) và bảo đảm quyền con người (bảo vệ nạn nhân), khẳng định tính chất pháp quyền của mô hình quản trị tư pháp hiện đại.
• Về mặt lập pháp và chính sách:
  • Kiến nghị sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống MBN 2011 theo hướng mở rộng khái niệm MBN tương thích với Nghị định thư TIP 2000;
  • Đề xuất sửa đổi Điều 150, 151 BLHS 2015, từng bước nâng độ tuổi bảo vệ nạn nhân đặc biệt lên dưới 18 tuổi;
  • Xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định 09/2013/NĐ-CP nhằm đơn giản hóa quy trình xác minh nạn nhân, mở rộng sự tham gia của các tổ chức xã hội và Nhóm tự lực.
• Về mặt thực tiễn thực thi: Thiết lập Quy chế phối hợp liên ngành chuẩn hóa (SOP) giữa Công an - Biên phòng - Lao động Xã hội trong tiếp nhận, bảo vệ và chuyển tuyến nạn nhân ngay từ cửa khẩu biên giới.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu (Limitations): Luận án chủ yếu tập trung vào các quy định pháp luật thực định và dữ liệu thống kê hành chính, tư pháp giai đoạn 2012 - 06/2020. Do tính chất tuyệt mật của các chuyên án nghiệp vụ an ninh, một số dữ liệu chuyên sâu về mạng lưới ngầm xuyên quốc gia chưa thể công khai toàn diện. Luận án chưa khảo sát thực chứng định lượng trên diện rộng đối với tâm lý và mức độ hài lòng của nạn nhân sau tái hòa nhập.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Các giải pháp thể chế được thiết kế tương thích với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam, do đó việc áp dụng vào các quốc gia có cấu trúc nhà nước liên bang đòi hỏi phải có sự điều chỉnh.
• Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
  1. Nghiên cứu cơ chế pháp lý ứng phó với tội phạm MBN trên không gian mạng (Cyber-trafficking), lừa đảo việc làm qua các sàn giao dịch trực tuyến và bóc lột qua game cờ bạc online;
  2. Xây dựng cơ chế điều tra tài chính và thu hồi tài sản bất hợp pháp có nguồn gốc từ tội phạm MBN xuyên quốc gia;
  3. Đánh giá tác động xã hội học pháp luật dài hạn của các mô hình Nhà nhân ái, Nhóm tự lực đối với khả năng chống tái MBN;
  4. Hoàn thiện cơ chế bảo hộ công dân và trợ giúp pháp lý cho lao động di cư Việt Nam tại các thị trường tiếp nhận phức tạp.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, học viện CAND, học viện Biên phòng, Đại học Luật trong việc giảng dạy các học phần Lý luận Nhà nước và Pháp luật, Luật Hình sự, Tội phạm học và Quyền con người.
• Ảnh hưởng chính sách và lập pháp (Policy & Legislative Influence): Các luận cứ khoa học và kiến nghị của luận án trực tiếp đóng góp vào quá trình xây dựng, thẩm tra Dự thảo Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) của Quốc hội, đồng thời cung cấp căn cứ thực tiễn cho Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội trong việc hoàn thiện Nghị định thay thế Nghị định 09/2013/NĐ-CP.
• Hiệu quả xã hội (Societal Benefits): Góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng cho hàng nghìn phụ nữ, trẻ em và nhóm người yếu thế; nâng cao nhận thức cộng đồng; củng cố vị thế, uy tín của Việt Nam trong việc thực thi các cam kết quốc tế về nhân quyền và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên Luật học: Tiếp cận khung lý thuyết hoàn chỉnh về CCPL chuyên ngành tư pháp hình sự và bảo vệ quyền con người.
• Cơ quan Lập pháp và Hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Tư pháp): Có được luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống luật thực định và văn bản dưới luật.
• Lực lượng Thực thi pháp luật (Cảnh sát hình sự, Bộ đội Biên phòng): Nắm vững cơ sở pháp lý, phân định rõ thẩm quyền và phương thức phối hợp nghiệp vụ trong phát hiện, giải cứu và xử lý án MBN.
• Cán bộ Công tác xã hội và Tổ chức phi chính phủ (NGOs): Sử dụng các tiêu chí xác minh và quy trình chuyển tuyến chuẩn hóa để nâng cao hiệu quả hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết về Cơ chế pháp lý trong khoa học Lý luận Nhà nước và Pháp luật vào lĩnh vực phòng, chống MBN. Luận án đã chuẩn hóa cấu trúc 3 thành tố: Thể chế - Thiết chế - Điều kiện bảo đảm, đồng thời tích hợp lý thuyết quyền con người vào chu trình tố tụng hình sự, chứng minh rằng bảo vệ nạn nhân là một bộ phận hữu cơ không thể tách rời của cơ chế thực thi pháp luật.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với nghiên cứu của Trương Giang Long (2015) và Đặng Xuân Khang (2004) vốn thuần túy sử dụng phương pháp điều tra tội phạm học và phân tích nghiệp vụ công an, luận án này sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa Luật học, Xã hội học pháp luật và Khoa học chính trị; kết hợp phân tích quy phạm chuẩn tắc với so sánh luật học quốc tế (đối chiếu Nghị định thư TIP 2000 và mô hình của Trung Quốc, Thái Lan, Hoa Kỳ).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng của luận án là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là sự tồn tại của một "vùng tối tội phạm ẩn" khổng lồ ngoài số liệu 6.808 nạn nhân được ghi nhận chính thức: có tới gần 30.000 phụ nữ, trẻ em vắng mặt lâu ngày nghi bị mua bán và hơn 80.000 phụ nữ kết hôn xuyên biên giới không được kiểm soát. Tỷ lệ MBN nội địa được ghi nhận chỉ chiếm 1,13% tổng số vụ không phản ánh đúng thực tế mà do sự lệch lạc trong nhận thức của cơ quan thực thi (chỉ tập trung vào tuyến biên giới).

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?

Luận án cung cấp bộ tiêu chí đánh giá CCPL gồm 4 nhóm tiêu chí: (1) Tính toàn diện, đồng bộ và tương thích quốc tế của thể chế; (2) Hiệu lực, hiệu quả và tính tinh gọn của thiết chế bộ máy; (3) Mức độ phối hợp nhịp nhàng giữa các lực lượng; (4) Mức độ bảo đảm các nguồn lực tài chính, kỹ thuật và con người. Khung tiêu chí này hoàn toàn có thể áp dụng để đánh giá CCPL phòng, chống các loại tội phạm xuyên quốc gia khác như buôn bán ma túy hoặc rửa tiền.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Trọng tâm 10 năm tới bao gồm: (1) Số hóa cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống MBN tích hợp định danh công dân; (2) Hoàn thiện khung pháp lý về MBN trong môi trường kinh tế số và bóc lột lao động công nghệ cao; (3) Xây dựng cơ chế Quỹ quốc gia hỗ trợ khẩn cấp và bảo vệ nhân chứng MBN.

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết thành công khoảng trống học thuật lớn khi xây dựng hoàn chỉnh hệ thống lý luận về Cơ chế pháp lý phòng, chống MBN tại Việt Nam từ góc độ Lý luận Nhà nước và Pháp luật.
2. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng thể chế và thiết chế giai đoạn 2012 - 06/2020, làm rõ 4 điểm nghẽn thể chế và nguyên nhân của tình trạng tội phạm ẩn cao.
3. Xác lập hệ thống 5 quan điểm chỉ đạo và 6 nhóm giải pháp đột phá, khả thi nhằm hoàn thiện đồng bộ thể chế, kiện toàn thiết chế bộ máy, củng cố quan hệ phối hợp và tăng cường điều kiện bảo đảm.
4. Thúc đẩy bước chuyển dịch mô hình tư duy từ "trấn áp tội phạm đơn thuần" sang "quản trị pháp quyền lấy con người và nạn nhân làm trung tâm".
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới về tội phạm phi truyền thống, an ninh con người và hợp tác tư pháp quốc tế trong kỷ nguyên số.
6. Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn trực tiếp phục vụ công tác sửa đổi Luật Phòng, chống mua bán người và hoàn thiện chính sách an sinh xã hội của Nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Nhóm các công trình liên quan đến phòng, chống mua bán người Đề tài khoa học cấp Nhà nước Nghiên cứu xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia ở vùng Tây Bắc của GS, TS Trương Giang Long [70]. Đề tài tập trung nghiên cứu ở 12 tỉnh Tây Bắc - đây là vùng có vị trí chiến lược quan trọng và là nơi diễn ra tội phạm xuyên quốc gia trầm trọng nhất.

Đề tài nghiên cứu 3 loại tội phạm gồm tội phạm vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, tội phạm buôn lậu và tội phạm MBN. Tội phạm MBN được đề tài nghiên cứu chuyên sâu vì là tội phạm nổi cộm của vùng Tây Bắc. Đề tài đã khảo sát phân tích làm rõ tình hình, đặc điểm hoạt động của tội phạm MBN, phân tích thực trạng đấu tranh và đưa ra những đánh giá nhận xét. Đề tài đưa ra các giải pháp, kiến nghị các chính sách, chương trình chủ yếu thuộc chuyên môn của lực lượng Cảnh sát nhân dân kết hợp với phát triển an sinh tại địa phương và nâng cao dân trí.

Vì đề tài đi sâu phân tích 3 loại tội phạm nguy hiểm, có tính chất, mức độ và hậu quả khác nhau cũng như nghiên cứu trên địa bàn 12 tỉnh miền núi Tây Bắc nên phạm vi nghiên cứu dàn trải chưa chuyên sâu và làm nổi bật đặc điểm của từng loại tội phạm cũng như các biện pháp đặc thù nhằm đấu tranh có hiệu quả với loại tội phạm này. Đề tài khoa học cấp Bộ Tội phạm buôn bán phụ nữ và trẻ em qua biên giới Việt Nam - Thực trạng và giải pháp của tác giả Đặng Xuân Khang [66]. Đây có thể nói là công trình đầu tiên khá toàn diện trực tiếp liên quan đến MBN giai đoạn này. Các công trình trước đó chỉ nghiên cứu tội phạm mua bán trong nhóm tội phạm xuyên quốc gia cùng ma túy và buôn lậu.

Rõ ràng, trong giai đoạn này tội phạm luan an 9 MBN chủ yếu là mua bán phụ nữ và trẻ em và gần như tuyệt đối là đưa qua biên giới mà cụ thể là tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc và Việt Nam - Campuchia. Tác giả trình bày nhận thức về buôn bán phụ nữ và trẻ em qua biên giới cùng các văn bản pháp lý cho hoạt động đấu tranh, đặc biệt tác giả đã phân tích làm rõ những nội dung quan trọng trong Nghị định thư TIP. Đề tài phân tích thực trạng tội phạm mua bán phụ nữ và trẻ em qua biên giới Việt Nam từ năm 1993 - 2003. Từ đó tác giả nêu các nhóm giải pháp cụ thể như phát triển kinh tế xã hội, giải pháp về hoạt động nghiệp vụ và giải pháp về hợp tác quốc tế.

Tuy nhiên, đề tài chỉ dừng lại ở việc phân tích, đánh giá kết quả đạt được chứ không phân tích thực trạng công tác phòng ngừa, điều tra cũng như thực trạng hoạt động của các lực lượng chức năng, thực trạng quan hệ phối hợp giữa các lực lượng đặc biệt là lực lượng Công an và lực lượng BĐBP khu vực biên giới và quan hệ hợp tác quốc tế trong đấu tranh, giải cứu nạn nhân. Luận án Hoạt động của Chính phủ trong phòng ngừa hoạt động mua bán người ở Việt Nam của tác giả Đặng Anh Tuấn [105]. Tác giả đi sâu và phân tích chức năng, nhiệm vụ và cách thức hoạt động của Chính phủ việc trong hành pháp, trong quản lý nhà nước, trong tổ chức bộ máy, trong công tác thanh kiểm tra nhằm phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội phạm MBN nói riêng. Trong đó, hoạt động của Chính phủ trong phòng ngừa hoạt động MBN là hoạt động ở tầm vĩ mô, gián tiếp; hoạt động huy động được tối đa mọi nguồn lực hiện có ở xã hội; hoạt động thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc thực thi Hiến pháp và pháp luật cũng như những cam kết quốc tế liên quan đến quyền con người.

Hoạt động của Chính phủ trong phòng ngừa tội phạm MBN thể hiện ở hoạt động của Ban chỉ đạo về đấu tranh phòng, chống tội phạm; xây dựng và triển khai các kế hoạch chương trình hành động phòng, chống MBN; xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật cùng cơ sở pháp lý trong hoạt động phòng ngừa tội phạm MBN; tổ chức thực hiện và đảm bảo các nguồn lực cũng như huy động nguồn lực trong đấu tranh phòng ngừa tội phạm MBN; thực hiện chức năng đối luan an 10 ngoại, ký kết các hiệp định với các quốc gia liên quan, với cộng đồng quốc tế; vai trò của Nhà nước trong thực hiện phát triển kinh tế, nâng cao dân trí để từ đó phòng ngừa có hiệu quả tội phạm MBN. Luận án Phòng, chống mua bán người tại Việt Nam của tác giả Nguyễn Mai Trâm [103]. Luận án đã phân tích, làm rõ hệ thống lý luận về phòng, chống tội phạm MBN với khái niệm, đặc điểm, đặc trưng pháp lý và dấu hiệu khác biệt để phân biệt với các tội danh có liên quan; phân tích làm rõ quy định của pháp luật hiện hành cùng các văn bản có liên quan của các Bộ, ban, ngành trong thực hiện, phối hợp hoạt động phòng, chống MBN; đánh giá thực trạng các biện pháp phòng ngừa đã và đang được áp dụng trong thực tế, cùng mối liên hệ giữa diễn biến tình hình tội phạm với các vấn đề nảy sinh từ kinh tế xã hội với phần ẩn và phần hiện của tội phạm; Chương 3 tác giả tập trung làm rõ tình hình diễn biến tội phạm MBN từ năm 2004 - 2015, bằng các số liệu thực tế, phân loại theo cơ cấu độ tuổi, giới tính, thủ đoạn phạm tội, nhân chủng học, địa bàn, hình phạt, tác giả đã đánh giá đúng thực trạng và xác định được nguyên nhân, điều kiện của tội phạm từ nguyên nhân về nhận thức đến nguyên nhân từ môi trường sống, từ điều kiện phát triển kinh tế xã hội, nguyên nhân từ động cơ mục đích sai lệch của đối tượng phạm tội và của chính nạn nhân. Chương 4 tác giả dự báo tình hình, xác lập các giải pháp ngăn ngừa tội phạm MBN xảy ra trong thời gian tới bao gồm giải pháp không để tội phạm xảy ra, giải pháp không để tội phạm thực hiện đến cùng, giải pháp không để tái phạm.

Luận án Điều tra tội phạm mua bán người qua biên giới Việt Nam - Campuchia theo chức năng của lực lượng Cảnh sát hình sự của tác giả Phan Công Chuyển [45]. Tác giả nghiên cứu trong phạm vi chức năng của lực lượng Cảnh sát hình sự trong hoạt động điều tra với địa bàn các tỉnh có chung đường biên giới với Campuchia. Luận án đã làm rõ khái niệm và đặc điểm pháp lý tội phạm MBN qua biên giới, cơ sở pháp lý và hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát hình sự. Trên cơ sở phân tích số liệu, thực trạng của công tác điều tra tội phạm MBN luan an 11 từ khi tiếp nhận tin báo, tố giác đến khi kết thúc điều tra tác giả đã chỉ ra những vấn đề cần chứng minh khi giải quyết vụ án từ bị hại, phương thức thủ đoạn, cách thức hoạt động đến các hoạt động nghiệp vụ như lấy lời khai, bắt, khám xét, đối chất, nhận dạng., quan hệ phối hợp giữa lực lượng Cảnh sát hình sự với BĐBP, với cơ quan cấp trên và với Cảnh sát hình sự Campuchia.

Qua đó, tác giả chỉ ra những thiếu sót, hạn chế và những giải pháp cần thiết để khắc phục. Luận án Hoạt động phòng ngừa tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh, thành phố phía Bắc của lực lượng Cảnh sát hình sự của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hạnh [57]. Tác giả nghiên cứu trong phạm vi chức năng của lực lượng Cảnh sát hình sự ở địa bàn các tỉnh, thành phố phía Bắc. Luận án đã làm rõ khái niệm phòng ngừa tội phạm trong đó đi sâu vào phòng ngừa nghiệp vụ và phòng ngừa xã hội.

Luận án làm rõ hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát hình sự, hoạt động phối kết hợp với các cơ quan chức năng. Phân tích thực trạng diễn biến tội phạm MBN trên địa bàn các tỉnh, thành phố phía Bắc theo cơ cấu, tính chất, mức độ tội phạm, cơ cấu theo địa bàn phạm tội, theo tuyến lĩnh vực trọng điểm, theo phương thức, thủ đoạn phạm tội theo giới tính độ tuổi nạn nhân, trình độ nhận thức. từ đó tác giả tìm ra các nguyên nhân từ tình hình kinh tế xã hội, trình độ nhận thức đến hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát hình sự để đưa ra các giải pháp phù hợp. Luận án Phòng ngừa tội phạm mua bán người tại các tỉnh, thành phố phía Nam của tác giả Nguyễn Công Tâm [90].

Tác giả đã nghiên cứu thực tiễn hoạt động phòng ngừa tội phạm MBN tại các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam với 18 tỉnh trọng điểm từ năm 2004 – 2014. Chủ thể tiến hành hoạt động phòng ngừa được nghiên cứu là lực lượng Cảnh sát nhân dân với chức năng và nhiệm vụ nhất định. Qua việc phân tích số liệu, diễn biến tội phạm MBN về độ tuổi, về giới tính, về địa bàn xảy ra tội phạm…cùng phân tích hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát, tác giả đã đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng trong phòng ngừa tội phạm MBN tại các tỉnh, thành phố phía Nam. luan an 12 Bài viết Một số đặc điểm và xu hướng hoạt động của tội phạm mua bán người ở Việt Nam của tác giả Đỗ Xuân Mười [71, tr.

Bài viết Yếu tố nạn nhân trong các vụ án mua bán người tại khu vực miền núi phía Bắc của tác giả Trần Kim Tân và Hoàng Thị Thanh Huyền [89, tr. Bài viết Một số ý kiến góp phần phòng chống tội phạm mua bán người khu vực biên giới Việt Nam – Trung Quốc của tác giả Bùi Chí Phương [74, tr. Bài viết Nguyên nhân, điều kiện của tội phạm mua bán người và giải pháp phòng ngừa của tác giả Đinh Văn Chung [43, tr. Tạp chí Cảnh sát phòng, chống tội phạm - Cơ quan thông tin, lý luận chính trị, nghiệp vụ của Tổng cục Cảnh sát số 60, tháng 9/2015 dành để nghiên cứu chuyên đề phòng, chống MBN [44].

Các bài báo này đã từng bước giải quyết những vấn đề về diễn biến tình hình tội phạm MBN trên một số địa bàn cụ thể từ đó xác định nguyên nhân và xây dựng giải pháp phòng ngừa.