CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về vốn 1. Khái niệm Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, vốn luôn là một yếu tố quan trọng đối với doanh nghiệp dù đang trong quá trình hoạt động hay thành lập, ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Vốn được hiểu đơn thuần là một quỹ tiền tệ đặc biệt, nhằm phục vụ doanh nghiệp để thực hiện những kế hoạch, ý tưởng trở thành hiện thực, duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh thường xuyên và liên tục giúp mang lại giá trị thặng dư.
Vốn có thể được biểu hiện bằng những hình thức tài sản như tiền mặt, tài sản, hàng hóa,. Đặc trưng Vốn đại diện cho một lượng giá trị tài sản, có nghĩa là vốn biểu hiện bằng giá trị của các tài sản hữu hình và vô hình như nhà xưởng, đất đai, máy móc thiết bị, thông tin. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn không tách rời chủ sở hữu trong quá trình vận động, mỗi đồng vốn phải gắn với một chủ sở hữu nhất định. Trong nền kinh tế thị trường, chỉ có xác định rõ được chủ sở hữu thì đồng vốn mới được sử dụng hợp lý và có hiệu quả cao.
Tùy theo hình thức đầu tư mà người sở hữu và người sử dụng vốn có thể đồng nhất hoặc tách rời. Song, dù trong trường hợp nào thì người sở hữu vốn vẫn được ưu tiên đảm bảo quyền lợi và phải được tôn trọng quyền sở hữu vốn của mình. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn luôn vận động nhằm mục đích sinh lời. Vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng tiền chỉ là dạng tiềm năng của vốn.
Để trở thành vốn thì đồng tiền đó phải được đưa vào hoạt động kinh doanh nhằm kiếm lời. Trong quá trình vận động, đồng vốn có thể biểu hiện ở nhiều hình thái khác nhau, nhưng điểm xuất phát và điểm cuối cùng của vòng tuần hoàn phải là giá trị. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) 5 SV: Nguyễn Tuấn Nam Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp GVHD: T.S Trịnh Chi Mai Vốn có giá trị về mặt thời gian: Giá trị của đồng tiền chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như: đầu tư rủi ro, lạm phát nên một đồng hôm nay có giá trị hơn giá trị đồng tiền ngày hôm sau. Trong điều kiện kinh tế thị trường như hiện nay cần xem xét về yếu tố thời gian của đồng vốn, bởi do ảnh hưởng của sự biến động giá cả thị trường, lạm phát.
nên sức mua của đồng tiền ở các thời điểm khác nhau là khác nhau. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn được tập trung, tích tụ ở một lượng nhất định mới phát huy tác dụng: khi muốn đầu tư vào quá trình SXKD, vốn phải được tập trung thành một lượng đủ lớn để mua sắm máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất và chủ động trong các phương án SXKD. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn là một quỹ tiền tệ đặc biệt, mục tiêu của quỹ là tích lũy (để phục vụ cho hoạt động SXKD) chứ không phải vì mục đích tiêu dùng như một vài quỹ khác có trong doanh nghiệp. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Trong nền kinh tế thị trường, vốn là một loại hàng hóa đặc biệt.
Những người có vốn có thể cho vay và những người cần vốn sẽ đi vay, có nghĩa là mua quyền sử dụng vốn của những người có quyền sở hữu vốn. Người đi vay phải trả một tỷ lệ lãi suất nhất định hay chính là giá của quyền sử dụng vốn, người cho vay sẽ không mất quyền sở hữu vốn mà chỉ mất quyền sử dụng trong một thời gian nhất định. Vai trò của vốn Vốn đóng vai trò hết sức quan trọng trong mỗi doanh nghiệp dù ở hình thức nào. Đây là điều kiện tiên quyết, quan trọng nhất cho sự ra đời, tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Vốn có vai trò quyết định trong việc thành lập, hoạt động, phát triển của từng loại hình doanh nghiệp theo luật định. Theo quy định của pháp luật doanh nghiệp muốn đăng ký kinh doanh thì cần phải đáp ứng đủ số vốn pháp định theo từng ngành nghề kinh doanh cụ thể của mình (vốn theo quy định không chỉ là tiền mặt, tiền gửi ngân hàng mà còn gồm cả các tài sản thuộc sở 6 SV: Nguyễn Tuấn Nam Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp GVHD: T.S Trịnh Chi Mai hữu của các chủ doanh nghiệp). Vốn đầu tư ban đầu này sẽ là một trong những cơ sở quan trọng để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét liệu doanh nghiệp có tồn tại trong tương lai được không và trên cơ sở đó, sẽ cấp hay không cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Về phía doanh nghiệp, vốn điều lệ sẽ là nền móng cho sự hình thành của doanh nghiệp trong hiện tại và phát triển trong tương lai.
(Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn là điều kiện tiền đề của quá trình SXKD. Trong quá trình hoạt động SXKD của doanh nghiệp, vốn đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp tiến hành và duy trì những hoạt động của mình nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Hơn thế, vốn là điều kiện để doanh nghiệp mở rộng SXKD cả về chiều rộng và chiều sâu, đổi mới máy móc thiết bị, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng thu nhập cho người lao động.từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh, tạo lợi thế cạnh tranh khẳng định vị thể của doanh nghiệp trên thị trường. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Việc đảm bảo tốt nguồn vốn kinh doanh giúp doanh nghiệp chống đỡ trước những tổn thất, rủi ro, biến động của thị trường.
trong quá trình hoạt động. Vốn là một nguồn lực quan trọng để phát huy tài năng của ban lãnh đạo doanh nghiệp, nó là một điều kiện để thực hiện các chiến lược, sách lược kinh doanh. (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) Vốn là công cụ được sử dụng để đánh giá quá trình vận động của tài sản, kiểm tra, giám sát quá trình SXKD của doanh nghiệp. Nhờ đó, các nhà quản trị tài chính có thể phân tích, nhìn nhận, đánh giá thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp từ đó tìm ra hạn chế, nguyên nhân và các biện pháp khắc phục cụ thể, kịp thời (Đặng Thị Thanh Huyền, 2016) 1.
Cơ sở lý luận về cơ cấu vốn tối ưu của doanh nghiệp 1. Khái niệm về cơ cấu vốn Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều nguồn vốn khác nhau để đáp ứng nhu cầu về vốn cho hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, điều 7 SV: Nguyễn Tuấn Nam Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp GVHD: T.S Trịnh Chi Mai quan trọng là doanh nghiệp cần phối hợp sử dụng các nguồn vốn để tạo ra một cơ cấu nguồn vốn hợp lý đưa lại lợi ích tối đa cho doanh nghiệp. Cơ cấu vốn phản ánh thành phần và tỷ trọng của từng nguồn so với tổng nguồn vốn của doanh nghiệp tại một thời điểm xác định, qua đó cho thấy mức độ tăng nguồn doanh nghiệp huy động sử dụng và quá trình sản xuất kinh doanh.
Quyết định về cơ cấu nguồn vốn là vấn đề tài chính quan trọng của doanh nghiệp bởi lẽ : - Cơ cấu nguồn vốn doanh nghiệp là một trong các yếu tố quyết định đến chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp - Cơ cấu nguồn vốn ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu hay thu nhập trên 1 cổ phần và rủi ro tài chính của một doanh nghiệp hay công ty cổ phần. Phân loại nguồn vốn trong doanh nghiệp Để tổ chức và lựa chọn hình thức huy động vốn một cách thích hợp và hiệu quả cần có sự phân loại nguồn vốn. Dựa vào tiêu thức nhất định có thể chia nguồn vốn của doanh nghiệp thành nhiều loại khá nhau. a) Dựa vào quan hệ sở hữu vốn Dựa vào tiêu thức này có thể chia nguồn vốn thành hai loại: Vốn chủ sở hữu và Nợ phải trả.
Vốn chủ sở hữu là phần vốn thuộc quyền sở hữu của chủ doanh nghiệp, bao gồm số vốn chủ sở hữu bỏ ra và phần bổ sung từ kết quả kinh doanh. Vốn chủ sở hữu tại một thời điểm có thể xác định là giá trị tài sản thuần được đo lường bằng giá trị tài sản còn lại của tài sản doanh nghiệp sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ nợ. Theo đó, vốn chủ sở hữu được xác định bằng công thức sau: (Vũ Văn Ninh, 2013) Vốn chủ sở hữu = Giá trị tổng tài sản – Nợ phải trả Vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp bao gồm vốn đầu tư ban đầu của chủ sở hữu và vốn được bổ sung từ kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sau khi hoạt động hiệu quả, có lãi. (Vũ Văn Ninh, 2013) 8 SV: Nguyễn Tuấn Nam Học viện Ngân hàng Khóa luận tốt nghiệp GVHD: T.S Trịnh Chi Mai - Vốn góp điều lệ: Vốn đầu tư ban đầu là vốn cho chủ sở hữu, các thành viên sáng lập ban đầu góp vào thành lập công ty và được ghi trong điều lệ của công ty.
Tuỳ theo sự thoả thuận của các thành viên góp vốn mà việc góp vốn điều lệ có thể là góp bằng tiền mặt, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu công nghệ, bí quyết kỹ thuật. Việc góp vốn điều lệ là sự cam kết mức trách nhiệm vật chất của các chủ sở hữu DN với khách hàng và đối tác kinh doanh của DN. Quy mô góp vốn điều lệ của mỗi thành viên là cơ sở để xác định vai trò trong quản lý, kiểm soát DN, trong phân chia lợi nhuận, cũng như xác định mức trách nhiệm của các thành viên góp vốn đối với các nghĩa vụ tài chính của DN trong hoạt động kinh doanh. Một trong những đặc điểm của vốn góp là gắn liền với việc xác lập quyền của chủ sở hữu DN trong việc quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của DN.
Vì vậy, những DN do ít chủ sở hữu nắm giữ quyền kiểm soát, hoặc chủ sở hữu hiện hành không muốn chia sẻ quyền quản lý, kiểm soát sẽ không chấp chận việc huy động tăng vốn điều lệ bằng cách kết nạp thêm thành viên góp vốn mới. Hàng năm, các DN khi hoạt động hiệu quả và có lãi, sau khi chi trả lãi vay và thực hiện nghĩa vụ thuế cho nhà nước, DN có thể sử dụng phần lợi nhuận sau thuế này để bổ sung tăng vốn và thực hiện tái đầu tư. Đối với các công ty cổ phần, thông thường, phần LNST này sẽ được sử dụng để chi trả cổ tức cho cổ đông của công ty.