Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tại TP.HCM đến năm 2025

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với việc xây dựng thành phố hồ chí minh trở thành đô thị thông, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Hồ Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng An Quốc
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Ngành Gắn Với Việc Xây Dựng Thành Phố Hồ Chí Minh Trở Thành Đô Thị Thông Minh Đến Năm 2025
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 0.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 0.2.3. Các công trình nghiên cứu tại thành phố Hồ Chí Minh
• 0.2.4. Những khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận văn
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH GẮN VỚI XÂY DỰNG ĐÔ THỊ THÔNG MINH Ở VIỆT NAM
• 1.1. Những khái niệm lý luận cơ bản
• 1.1.1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 1.1.3. Những chỉ tiêu phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 1.2. Đô thị thông minh
• 1.2.1. Một số mô hình, lý thuyết và quan điểm của Đảng – Nhà nước về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
• 1.2.2. Một số mô hình, lý thuyết hiện đại
• 1.2.3. Quan điểm của Đảng – Nhà nước về “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với xây dựng Đô thị thông minh”
• 1.2.4. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với xây dựng đô thị thông minh ở một số địa phương
• 1.2.4.1. Kinh nghiệm của Thành phố Hà Nội
• 1.2.4.2. Kinh nghiệm của Tp.
• 1.2.4.3. Một số bài học rút ra
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐÔ THỊ THÔNG MINH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành ở TP.
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh theo định hướng đô thị thông minh
• 2.2.1. Chuyển dịch cơ cấu ba khu vực kinh tế
• 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu các ngành kinh tế
• 2.2.3. Quá trình triển khai xây dựng đô thị thông minh tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.4. Đánh giá chung
• 2.2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.4.2. Một số hạn chế, tồn tại
• 2.2.4.3. Nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH GẮN VỚI VIỆC XÂY DỰNG TP.HCM TRỞ THÀNH ĐÔ THỊ THÔNG MINH ĐẾN NĂM 2025
• 3.1. Những quan điểm cơ bản
• 3.1.1. Quan điểm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.1.2. Quan điểm về xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đô thị thông minh
• 3.2. Phương hướng, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với việc xây dựng Tp.HCM trở thành đô thị thông minh
• 3.2.1. Những định hướng cơ bản
• 3.2.2. Mục tiêu đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025
• 3.3. Một số giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với việc xây dựng Tp.HCM trở thành đô thị thông minh đến năm 2025
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về cơ chế, thể chế
• 3.3.2. Nhóm giải pháp về qui hoạch và cơ sở hạ tầng
• 3.3.3. Nhóm giải pháp về huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực
• 3.3.4. Nhóm giải pháp về hợp tác - hội nhập
• 3.4. Kết luận chương 3
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một trong những yếu tố quan trọng giúp TP.HCM phát triển bền vững. Đến năm 2025, thành phố đặt mục tiêu trở thành đô thị thông minh, với cơ cấu kinh tế hiện đại và hiệu quả. Việc chuyển dịch này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

1.1. Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình thay đổi tỷ trọng các ngành kinh tế trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Điều này bao gồm sự chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.2. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống. Việc này tạo ra môi trường thuận lợi cho đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ hiện đại.

II. Những thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP

Mặc dù có nhiều cơ hội, TP.HCM cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các vấn đề như sự chậm trễ trong chuyển dịch ngành, tính bền vững của mô hình tăng trưởng và sự cạnh tranh từ các địa phương khác đang đặt ra nhiều áp lực.

2.1. Tình trạng chậm chuyển dịch ngành

Sự chuyển dịch giữa các ngành kinh tế diễn ra chậm, đặc biệt là từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của TP.HCM trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

2.2. Tính bền vững của mô hình tăng trưởng

Mô hình tăng trưởng hiện tại của TP.HCM còn nhiều vấn đề về tính bền vững. Việc phụ thuộc vào các ngành truyền thống có thể dẫn đến rủi ro trong dài hạn nếu không có sự chuyển dịch hợp lý.

III. Phương pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả cho TP

Để đạt được mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến năm 2025, TP.HCM cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải cách chính sách, đầu tư vào hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực.

3.1. Cải cách chính sách phát triển kinh tế

Cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho các ngành công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là các ngành có giá trị gia tăng cao. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững.

3.2. Đầu tư vào hạ tầng và công nghệ

Đầu tư vào hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin và các lĩnh vực khác là cần thiết để hỗ trợ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hạ tầng tốt sẽ thu hút đầu tư và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho TP.HCM. Các ngành dịch vụ và công nghiệp đang dần chiếm ưu thế, góp phần vào sự phát triển kinh tế của thành phố.

4.1. Kết quả đạt được từ chuyển dịch cơ cấu

Từ năm 2015 đến 2017, GRDP của TP.HCM tăng trưởng ổn định, với khu vực dịch vụ và công nghiệp có sự phát triển mạnh mẽ. Điều này cho thấy hiệu quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Các bài học từ những địa phương khác cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ mới và cải cách chính sách là rất quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP.HCM đến năm 2025 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Với những giải pháp đúng đắn, thành phố có thể đạt được mục tiêu trở thành đô thị thông minh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.1. Tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Tương lai của TP.HCM phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các xu hướng mới trong kinh tế toàn cầu. Việc phát triển bền vững và thông minh sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo

Cần có các giải pháp cụ thể để tiếp tục thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bao gồm việc tăng cường hợp tác công tư và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện đại, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), với vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đã đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân 8,2%/năm giai đoạn 2015-2017, trong đó khu vực dịch vụ tăng 8,1%, công nghiệp – xây dựng tăng 7,8%, nông nghiệp tăng 5,8%. GRDP bình quân đầu người năm 2017 đạt khoảng 5.550 USD/người/năm. Tuy nhiên, TP.HCM vẫn đối mặt với nhiều thách thức như mô hình tăng trưởng chưa bền vững, năng lực cạnh tranh giảm sút, chuyển dịch cơ cấu ngành còn chậm, tỷ trọng sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao thấp.

Đề án “Xây dựng TP.HCM trở thành đô thị thông minh đến năm 2025” được công bố năm 2017 nhằm phát triển kinh tế bền vững, nâng cao chất lượng môi trường sống và quản trị đô thị hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với xây dựng đô thị thông minh tại TP.HCM, từ năm 2000 đến 2025, nhằm đề xuất các giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số và đô thị thông minh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân TP.HCM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế chính trị và mô hình phát triển kinh tế hiện đại, bao gồm:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành: Theo Moise Syrquin, quá trình chuyển dịch trải qua ba giai đoạn chính: nông nghiệp chiếm ưu thế, công nghiệp hóa, và nền kinh tế phát triển với dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất. Lý thuyết này giúp phân tích sự thay đổi tỷ trọng GDP và lao động giữa các ngành qua các giai đoạn phát triển.

• Mô hình hai khu vực của Arthur Lewis: Phân chia nền kinh tế thành khu vực nông thôn truyền thống với lao động dư thừa và khu vực công nghiệp hiện đại với năng suất cao, nhấn mạnh vai trò chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp để thúc đẩy tăng trưởng.

• Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam: Nhấn mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tri thức, ưu tiên các ngành công nghệ cao, và xây dựng đô thị thông minh nhằm nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: cơ cấu kinh tế ngành, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đô thị thông minh, kinh tế tri thức, và năng suất tổng hợp (TFP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, kết hợp:

• Phân tích định lượng: Thu thập số liệu thống kê GRDP, tỷ trọng các ngành kinh tế, tốc độ tăng trưởng ngành, cơ cấu lao động từ năm 2000 đến 2017 tại TP.HCM, so sánh với các thành phố lớn như Hà Nội và Đà Nẵng.

• Phân tích định tính: Đánh giá các chính sách, đề án xây dựng đô thị thông minh, các báo cáo phát triển kinh tế, và các văn bản pháp luật liên quan.

• Phương pháp so sánh – đối chiếu: So sánh thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của TP.HCM với các địa phương khác để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Phương pháp lịch sử – logic: Khảo sát quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong bối cảnh phát triển đô thị thông minh và cách mạng công nghiệp 4.0.

Cỡ mẫu dữ liệu chủ yếu là số liệu kinh tế của TP.HCM giai đoạn 2000-2017, được chọn vì tính đại diện và độ tin cậy cao từ các nguồn chính thức như Niên giám thống kê TP.HCM. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích xu hướng và đánh giá chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tích cực nhưng còn chậm: Tỷ trọng khu vực dịch vụ trong GRDP TP.HCM tăng từ khoảng 50% năm 2000 lên trên 55% năm 2017, trong khi công nghiệp – xây dựng giảm nhẹ từ 40% xuống khoảng 38%. Nông nghiệp giảm xuống dưới 5%. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp bình quân đạt 7,8%/năm, dịch vụ tăng 8,1%/năm.

2. Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm, chưa tương xứng với tăng trưởng kinh tế: Tỷ lệ lao động trong khu vực dịch vụ tăng khoảng 3-4% trong giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất dịch vụ, cho thấy năng suất lao động dịch vụ còn hạn chế.

3. Ứng dụng công nghệ và phát triển kinh tế số còn khiêm tốn: Tỷ trọng sản phẩm có hàm lượng khoa học công nghệ cao trong tổng sản phẩm công nghiệp và dịch vụ còn thấp, chưa đạt kỳ vọng của đề án đô thị thông minh. Ví dụ, các ngành công nghiệp chế tạo công nghệ cao chiếm khoảng 15% trong tổng công nghiệp chế biến, chế tạo.

4. Chính sách và cơ chế hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu chưa đủ mạnh: Mặc dù có nhiều chính sách ưu đãi và đề án xây dựng đô thị thông minh, nhưng việc triển khai còn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa tạo được đột phá trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của chuyển dịch cơ cấu còn chậm là do sự phụ thuộc lớn vào các ngành truyền thống, hạn chế về nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ. So với Hà Nội và Đà Nẵng, TP.HCM có tốc độ chuyển dịch dịch vụ nhanh hơn nhưng vẫn chưa phát huy hết tiềm năng công nghệ cao và kinh tế số.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ trọng GDP theo ngành qua các năm, biểu đồ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp và dịch vụ, bảng so sánh cơ cấu lao động ngành giữa các thành phố. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong việc xây dựng đô thị thông minh, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và cải thiện môi trường sống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đẩy mạnh đào tạo kỹ năng công nghệ thông tin, quản lý đô thị thông minh, ưu tiên phát triển nhân lực trong các ngành công nghệ cao và dịch vụ tri thức. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có trình độ cao lên trên 30% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ.

2. Hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Xây dựng chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị ngành. Thời gian thực hiện: 2021-2025. Chủ thể: UBND TP.HCM, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

3. Phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và truyền thông đồng bộ: Đầu tư xây dựng hệ thống IoT, trung tâm dữ liệu, mạng lưới truyền thông tốc độ cao phục vụ quản lý đô thị và dịch vụ công. Mục tiêu hoàn thành hạ tầng kỹ thuật cơ bản trước năm 2023. Chủ thể: Sở Thông tin và Truyền thông, các nhà cung cấp dịch vụ.

4. Thúc đẩy hợp tác quốc tế và liên kết vùng: Tăng cường hợp tác với các thành phố thông minh trong khu vực và thế giới để học hỏi kinh nghiệm, thu hút đầu tư công nghệ cao, phát triển chuỗi giá trị toàn cầu. Chủ thể: Ban quản lý các khu công nghệ cao, Sở Ngoại vụ. Thời gian: liên tục đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và quản lý đô thị: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành gắn với đô thị thông minh, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết, mô hình phân tích và số liệu thực tiễn để phát triển nghiên cứu sâu hơn về kinh tế đô thị và chuyển dịch cơ cấu.

3. Doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo: Hiểu rõ xu hướng phát triển ngành, cơ hội và thách thức trong bối cảnh đô thị thông minh, từ đó định hướng chiến lược kinh doanh.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, quản lý đô thị: Tài liệu tham khảo bổ ích cho việc học tập, nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực phát triển kinh tế và đô thị thông minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là quá trình thay đổi tỷ trọng, vị trí và mối quan hệ giữa các ngành kinh tế trong nền kinh tế nhằm phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và nhu cầu xã hội. Ví dụ, tăng tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp, giảm tỷ trọng nông nghiệp.

2. Tại sao TP.HCM cần xây dựng đô thị thông minh?
   Đô thị thông minh giúp TP.HCM nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển kinh tế bền vững, cải thiện môi trường sống và tăng cường sự tham gia của người dân. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành?
   Bao gồm nhu cầu thị trường, trình độ lực lượng sản xuất, chính sách nhà nước, tiến bộ khoa học kỹ thuật, toàn cầu hóa và đặc điểm văn hóa xã hội. Ví dụ, công nghệ mới thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp công nghệ cao.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp phân tích định lượng (số liệu kinh tế), phân tích định tính (chính sách, đề án), so sánh đối chiếu và phương pháp lịch sử – logic để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

5. Làm thế nào để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành hiệu quả tại TP.HCM?
   Cần đồng bộ các giải pháp về phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, đầu tư hạ tầng công nghệ, và tăng cường hợp tác quốc tế. Ví dụ, ưu đãi thuế cho doanh nghiệp công nghệ cao và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Kết luận

• Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành tại TP.HCM giai đoạn 2000-2017 diễn ra tích cực nhưng còn chậm, đặc biệt trong phát triển kinh tế số và công nghệ cao.
• Đề án xây dựng TP.HCM trở thành đô thị thông minh đến năm 2025 là định hướng chiến lược quan trọng nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và cải thiện môi trường sống.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp đồng bộ về nhân lực, chính sách, hạ tầng và hợp tác quốc tế.
• Các giải pháp đề xuất cần được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2021-2025 để đạt mục tiêu phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số và đô thị thông minh.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, doanh nghiệp và học giả tiếp tục nghiên cứu, áp dụng và phát triển các mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành phù hợp với bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0.

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát tiến độ và đánh giá hiệu quả định kỳ để điều chỉnh kịp thời, góp phần xây dựng TP.HCM trở thành đô thị thông minh, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH GẮN VỚI XÂY DỰNG ĐÔ THỊ THÔNG MINH Ở VIỆT NAM ------ 1. Những khái niệm lý luận cơ bản: 1. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế ngành: Cơ cấu kinh tế: Cơ cấu kinh tế là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành. Cơ cấu kinh tế là một tổng thể kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong một khoảng không gian và thời gian nhất định và được thể hiện ở mặt định tính và định lượng, chất lượng và số lượng phù hợp với mục tiêu xác định của nền kinh tế.

Cơ cấu kinh tế có nhiều loại, mỗi một loại cơ cấu phản ánh những nét đặc trưng của các bộ phận và các cách mà chúng quan hệ với nhau trong quá trình phát triển nền kinh tế (PGS. Đoàn Thị Thu Hà và PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền, 2007, trang 273). Có các loại cơ cấu kinh tế như sau: Cơ cấu thành phần kinh tế; Cơ cấu vùng – lãnh thổ; Cơ cấu ngành kinh tế….

Trong đó, cơ cấu ngành kinh tế – tổ hợp các ngành trong nền kinh tế theo một quan hệ tỷ lệ về lượng, thể hiện mối quan hệ giữa các ngành – giữ vai trò chủ đạo trong toàn bộ quá trình và phản ánh trình độ phát triển của nền kinh tế. Một nền kinh tế tăng trưởng đòi hỏi tất yếu phải có chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Cơ cấu kinh tế ngành: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 Cơ cấu ngành của nền kinh tế là quan hệ tỷ lệ của tập hợp tất cả các ngành hình thành nên nền kinh tế và các mối quan hệ tương đối ổn định giữa chúng. Cơ cấu ngành là một chỉnh thể liên kết các ngành kinh tế theo một kiểu cấu trúc nhất định, tạo ra những thuộc tính mới, chất lượng mới của hệ thống mà những thuộc tính này không thể có ở từng bộ phận riêng rẽ hợp thành hệ thống; Là tổng thể những mối quan hệ về số lượng (số lượng ngành, tỷ trọng) và chất lượng giữa các ngành trong nền kinh tế (Phạm Thị Khanh, 2010, trang 12).

Việt Nam phân loại ngành kinh tế theo hướng dẫn phân loại ngành do Liên hiệp quốc ban hành, có thể khái quát thành ba nhóm ngành lớn: 1. Nông – Lâm – Ngư nghiệp; 2. Công nghiệp, xây dựng; 3. Thương mại và dịch vụ.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Là quá trình làm thay đổi cấu trúc và các mối quan hệ của một nền kinh tế theo một chủ đích và một phương hướng nhất định. Đó là quá trình tăng tốc độ và tỷ trọng của sản xuất công nghiệp trong nền kinh tế gắn liền với đổi mới căn bản về công nghệ tạo nền tảng cho sự tăng trưởng nhanh, hiệu quả cao của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và từng bước phát triển nền kinh tế dịch vụ. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ có mối quan hệ qua lại chặt chẽ. Tiến bộ khoa học công nghệ làm cho cơ cấu kinh tế có sự thay đổi phù hợp, những thay đổi cơ cấu kinh tế lại có tác dụng mở đường cho việc thực hiện tiến bộ khoa học công nghệ.

Quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của mỗi nước tuân thủ những tính quy luật chung. Song do những đặc điểm, điều kiện tự nhiên, kinh tế TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 - xã hội… của mỗi nước, những xu thế thay đổi cơ cấu chung sẽ được biểu hiện qua hình thái đặc thù của từng giai đoạn phát triển. Vì vậy nói đến vấn đề vận dụng những tính quy luật chung vào việc xác định chính sách cơ cấu kinh tế của đất nước cần phân tích những nhân tố ảnh hưởng đối với quá trình hình thành cơ cấu, có nhiều nhân tố quy định cơ cấu kinh tế. Từng nhân tố riêng sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp, ít hoặc nhiều tới sự hình thành cơ cấu kinh tế (trước hết tới cơ cấu sản xuất), đồng thời chúng cũng gắn bó với nhau chặt chẽ tạo thành một hệ thống và tác động tới cơ cấu kinh tế như là kết quả của một sức mạnh tổng hợp.

Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế bao gồm: (1) Nhu cầu của thị trường: Thị trường và nhu cầu tiêu dùng của xã hội quy định chất lượng và số lượng của hàng hóa – dịch vụ; đồng thời có tác động đến quy mô, trình độ phát triển của các cơ sở kinh tế, xu hướng phát triển và phân công lao động xã hội. (2) Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: Sự phát triển của lực lượng sản xuất sẽ tác động hình thành một cơ cấu kinh tế với vị trí, tỉ trọng các ngành và lĩnh vực phù hợp hơn, không những thích ứng được yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất, mà còn đáp ứng nhu cầu của xã hội. (3) Định hướng, chiến lược và vai trò quản lý kinh tế vĩ mô của Nhà nước: Các cơ quan quản lý nhà nước tuy không trực tiếp sắp đặt, quy định tỷ lệ các ngành nghề; tuy nhiên vẫn tác động gián tiếp đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế thông qua các định hướng, chiến lược và các chính sách khuyến khích ưu đãi hỗ trợ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 15 (4) Yếu tố tiến bộ khoa học – kỹ thuật: Trên cơ sở ứng dụng khoa học – kỹ thuật và công nghệ, năng suất lao động sẽ gia tăng; sản phẩm – dịch vụ có giá trị gia tăng cao được phát triển, đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế các ngành nghề nhanh chóng và hiệu quả.

(5) Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế: Xu thế toàn cầu hóa kinh tế sẽ tạo ra sự dịch chuyển các luồng vốn, lao động và công nghệ. Sự gia nhập của các quốc gia vào các tổ chức và hiệp hội thương mại quốc tế giúp xóa bỏ các rào cản thương mại giữa các nước. Từ đó, các chuỗi sản xuất liên kết giữa các quốc gia sẽ được hình thành. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành: Khi lực lượng sản xuất phát triển, phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc, tính chuyên môn hoá trong lao động ngày càng cao, sẽ làm xuất hiện hoặc biến mất một số ngành kinh tế.

Nói cách khác, sự phát triển của phân công lao động xã hội và lực lượng sản xuất tất yếu dẫn đến sự thay đổi cơ cấu ngành nghề. Như vậy, cơ cấu kinh tế ngành luôn thay đổi theo từng thời kỳ phát triển bởi các yếu tố hợp thành cơ cấu kinh tế luôn vận động, phát triển. Sự thay đổi đó bao gồm cả về số lượng và về quan hệ tỷ lệ giữa các ngành. Từ đó, có thể hiểu: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là sự thay đổi về số lượng, vị trí, tỷ trọng và mối quan hệ tương tác giữa các ngành trong nền kinh tế cho phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành không chỉ là thay đổi về số lượng, vị trí, tỷ trọng và mối quan hệ giữa các ngành mà còn là sự thay đổi về lượng và chất trong nội bộ các ngành. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là cải tạo cơ cấu cũ, lạc hậu, chưa phù hợp thành cơ cấu mới hoàn thiện và phù hợp hơn. Như vậy, thực TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 chất chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành là sự điều chỉnh mối quan hệ, tỷ trọng giữa các ngành cho phù hợp với các mục tiêu kinh tế - xã hội đã xác định cho từng thời kỳ phát triển. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành được thể hiện rõ nét thông qua hai quá trình: Chuyển dịch cơ cấu giữa các ngành là sự thay đổi về vị trí, tỷ trọng giữa các ngành trong nền kinh tế cả về cơ cấu giá trị, cơ cấu vốn, cơ cấu lao động.

Theo đó, khi vị trí, tỷ trọng của nhóm ngành này tăng lên sẽ đồng nghĩa với việc vị trí và tỷ trọng nhóm ngành khác giảm xuống tương ứng trong tổng giá trị sản phẩm xã hội. Quá trình chuyển dịch giữa các ngành được xác định thông qua các chỉ số về tổng giá trị sản phẩm xã hội làm ra. Đây cũng là tiêu chí đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành một cách chính xác. Song song với quá trình chuyển dịch giữa các ngành luôn có sự chuyển dịch trong nội bộ ngành.

Theo đó, cùng với sự thay đổi vị trí, vai trò và tỷ trọng của từng ngành trong tổng giá trị xã hội thì ngay trong một ngành cũng có sự thay đổi về mặt cơ cấu giữa các phân ngành. Chuyển dịch trong nội bộ ngành là sự chuyển dịch vị trí, vai trò và tỷ trọng của các phân ngành trong nội bộ ngành đó. Đối với ngành nông nghiệp là sự dịch chuyển giữa các ngành nông, lâm, ngư; đối với công nghiệp là công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến, công nghiệp khai thác; đối với dịch vụ và du lịch là thương mại, du lịch và dịch vụ. Sự dịch chuyển trong nội bộ ngành thể hiện rõ nét quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Cơ cấu kinh tế ngành thể hiện rõ nét bức tranh toàn cảnh của nền kinh tế, quá trình thay đổi của cơ cấu kinh tế ngành luôn chịu sự tác động của những nhân TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 tố ảnh hưởng đến nền kinh tế, bao gồm cả nhân tố bên ngoài và nhân tố bên trong; cả nhân tố khách quan và nhân tố chủ quan. Nhân tố bên ngoài: Trước hết, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành phụ thuộc và chịu ảnh hưởng lớn từ xu thế chính trị - xã hội trong khu vực và thế giới. Xét đến cùng chính trị là biểu hiện tập trung của nền kinh tế. Sự biến động về chính trị - xã hội của một nước hay một số nước, nhất là nước lớn, sẽ tác động mạnh mẽ đến các hoạt động ngoại thương, thu hút vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ, tiếp thu khoa học kỹ thuật… của các nước khác trên thế giới và khu vực.

Do đó, khi thị trường và nguồn lực từ nước ngoài thay đổi, buộc các quốc gia phải điều chỉnh chiến lược phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành cho phù hợp.