phần mở đầu và kết luận, đề tài bao gồm 4 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 - 2014. Chƣơng 4: Một số giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016- 2020.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN 1. Một số vấn đề lý luận về cơ cấu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1. Cơ cấu kinh tế 1. Khái niệm về cơ cấu kinh tế Khu vực kinh tế nông thôn là một trong hai khu vực kinh tế đặc trưng của nền kinh tế quốc dân.
Kinh tế nông thôn là một khái niệm dùng để thể hiện một tổng thể các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trên địa bàn nông thôn. Nó bao gồm: Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và cả công nghiệp, dịch vụ diễn ra trên địa bàn đó. Trên thực tế khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn được xác định dựa trên khái niệm về cơ cấu kinh tế nói chung và đã có nhiều khái niệm về cơ cấu kinh tế như: "Cơ cấu kinh tế là tổng thể nền kinh tế bao gồm nhiều yếu tố, giữa chúng có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau cả lượng và chất vào thời gian, không gian nhất định trong điều kiện kinh tế xã hội nhất định"; "Cơ cấu kinh tế là tổng thể mối quan hệ tác động lẫn nhau giữa các yếu tố và trong từng yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất với những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể trong những giai đoạn phát triển nhất định của xã hội"; "Cơ cấu kinh tế là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành"; "Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau trong những không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định, nó được thể hiện cả về mặt định tính và định lượng, cả về chất lượng và số lượng, phù hợp với những mục tiêu xác định của nền kinh tế". Tóm lại: Cơ cấu kinh tế nông thôn là cấu trúc bên trong của kinh tế nông thôn.
Nó bao gồm các bộ phận cấu thành lên cơ cấu kinh tế nông thôn, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 các bộ phận đó có mối quan hệ hữu cơ với nhau theo một tỷ lệ nhất định về mặt số lượng, liên quan chặt chẽ về mặt chất lượng, chúng tác động qua lại lẫn nhau trong điều kiện thời gian và không gian nhất định tạo thành một hệ thống kinh tế nông thôn. Nói cách khác, cơ cấu kinh tế nông thôn là quan hệ tỷ lệ giữa các ngành, các lĩnh vực kinh tế có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, làm tiền đề cho phát triển trong điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội trong một thời gian nhất định ở nông thôn. Việc xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn chính là giải quyết mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa tự nhiên và con người trong nông thôn, theo từng thời gian và điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể. Các mối quan hệ kinh tế trong nông thôn càng phát triển phong phú cả về chiều rộng và chiều sâu, càng phản ánh trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất và phân công lao động trong khu vực nông thôn.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là việc thay đổi tỷ trọng của các ngành sản xuất vật chất và dịch vụ trong kinh tế nông thôn và các mối quan hệ của hệ thống kinh tế nông thôn theo chủ đích và định hướng đã định. Cơ cấu kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng ngành sản xuất công nghiệp và dịch vụ, đồng thời giảm dần tỷ trọng ngành sản xuất nông nghiệp nhưng sản lượng của ngành nông nghiệp vẫn tăng. Một cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý là một cơ cấu kinh tế phù hợp với quá trình phân công lao động và hợp tác lao động. Sự hợp lý thể hiện ở mối quan hệ chặt chẽ trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh tế của các ngành, các thành phần kinh tế và toàn bộ nền kinh tế nông thôn.
Cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý sẽ quyết định việc khai thác và sử dụng có hiệu quả tối ưu tài nguyên đất đai, vốn, sức lao động và cả cơ sở vật chất- kỹ thuật hiện có; quyết định tốc độ và hiệu quả phát triển kinh tế hàng hoá ở Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nông thôn, chuyển kinh tế nông thôn sang kinh tế hàng hoá; quyết định khả năng xã hội hoá sản xuất và lao động của cơ cấu kinh tế mới. Đặc điểm của cơ cấu kinh tế a. Cơ cấu kinh tế nông thôn mang tính chất khách quan, được hình thành trên cơ sở phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội. - Với trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội thì sẽ có một cơ cấu kinh tế cụ thể thích ứng.
Điều đó khảng định rằng việc xác lập cơ cấu kinh tế nông thôn cần phải tôn trọng tính khách quan của nó và không thể áp đặt một cách tuỳ tiện. - Quá trình phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội tự nó (các mối quan hệ kinh tế) được xác lập theo một tỷ lệ nhất định gọi là cơ cấu. Do vậy, cơ cấu kinh tế nông thôn không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người mà phụ thuộc vào sự chi phối của những điều kiện kinh tế - xã hội, những điều kiện và hoàn cảnh của điều kiện tự nhiên nhất định. - Tuy nhiên khác với những quy luật tư nhiên khác, các quy luật kinh tế biểu hiện thông qua hoạt động của con người.
Do vậy, con người có thể tác động góp phần thúc đẩy hoặc hạn chế quá trình hình thành và chuyển dịch của cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng ngày càng hợp lý và ngược lại. Cơ cấu kinh tế nông thôn mang tính lịch sử, xã hội nhất định - Cơ cấu kinh tế nông thôn là tổng thể các mối quan hệ kinh tế được xác lập theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng trong thời gian cụ thể. Tại thời điểm đó có những điều kiện về tự nhiên, kinh tế, xã hội nhất định. Song một khi có những biến đổi trong các điều kiện nói trên thì lập tức các mối quan hệ này cũng thay đổi và hình thành một cơ cấu kinh tế nông thôn mới.
- Cơ cấu kinh tế nông thôn phản ánh quy luật chung của quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn và nó được biểu hiện cụ thể trong những không gian và thời gian khác nhau. Mặt khác xã hội con người ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng tăng cao cả về chất và lượng. Chính Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 sự phát triển này đòi hỏi phải xác lập một cơ cấu kinh tế nông thôn mới nhằm thoả mãn những nhu cầu mới này. Tính xã hội của cơ cấu kinh tế quốc dân nói chung và cơ cấu kinh tế nói riêng chính là nhằm đảm bảo và thoả mãn tập quán, sở thích tiêu dùng của con người.
- Tuỳ hoàn cảnh và điều kiện cụ thể từng vùng, từng quốc gia mà xác định cơ cấu kinh tế nông thôn phù hợp trong từng giai đoạn phát triển nhất định. Không thể có cơ cấu kinh tế mẫu làm chuẩn mực cho mọi vùng nông thôn. Cơ cấu kinh tế nông thôn không ngừng vận động phát triển theo hướng ngày càng hoàn thiện hợp lý và có hiệu quả hơn. - Quá trình phát triển và biến đổi cơ cấu kinh tế nông thôn luôn gắn bó chặt chẽ với sự biến đổi của các yếu tố về lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội.
Mà lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, khoa học - công nghệ ngày càng hiện đại, phân công lao động ngày càng tỷ mỉ và phức tạp. tất cả các điều đó tất yếu dẫn đến cơ cấu kinh tế nông thôn ngày càng hoàn thiện. - Cơ cấu kinh tế nông thôn vận động, biến đổi và phát triển thông qua sự chuyển hoá ngay trong bản thân nó. Cơ cấu cũ mất đi và cơ cấu mới được ra đời và tiếp tục vận động phát triển và khi lạc hậu nó lại mất đi và nhường cho cơ cấu mới tiến bộ hơn, hoàn thiện hơn ra đời.
Quá trình này lặp đi lặp lại và đó chính là sự biến đổi tất yếu của quá trình phát triển không ngừng. Ngoài những đặc điểm của cơ cấu kinh tế nói chung, cơ cấu kinh tế nông thôn còn có những đặc trưng riêng chủ yếu sau: Một là: Cơ cấu kinh tế nông thôn được hình thành và vận động trên cơ sở điều kiện tự nhiên và mức độ khai thác, cải tạo điều kiện tự nhiên. Hai là: Cơ cấu kinh tế nông thôn biến đổi theo xu hướng có tính quy luật là giảm tương đối và tuyệt đối số người lao động trong khu vực nông thôn. Ba là: Cơ cấu kinh tế nông thôn hình thành và biến đổi gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại cơ cấu kinh tế a. Cơ cấu kinh tế theo ngành * Thực chất, ý nghĩa cơ cấu kinh tế theo ngành. Thực chất, ngành là một tổng thể các đơn vị kinh tế cùng thực hiện một loại chức năng trong hệ thống phân công lao động xã hội.