Luận văn: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh Bến Tre

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá ở tỉnh bến tre, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Văn Châu
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Xuân Kiên
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận Chính Trị
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Kinh Tế Nông Nghiệp Theo Hướng Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa Ở Tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH TẤT YẾU VÀ NỘI DUNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 1.1. Tính tất yếu của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá
• 1.1.1. Những khái niệm chung
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẾN TRE VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN GIẢI QUYẾT
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỈNH BẾN TRE ĐẾN NĂM 2010
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Bến Tre

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Bến Tre là một quá trình quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Tỉnh Bến Tre, với vị trí địa lý đặc biệt và nguồn tài nguyên phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển đổi từ nền nông nghiệp truyền thống sang nền nông nghiệp hiện đại. Việc chuyển dịch này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống của người dân nông thôn.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến nông nghiệp

Bến Tre có điều kiện tự nhiên đa dạng với hệ thống sông ngòi phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm kinh tế xã hội của tỉnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hướng đi cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

1.2. Tính tất yếu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Việc này không chỉ giúp Bến Tre phát triển bền vững mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế quốc dân.

II. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Bến Tre

Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Bến Tre cho thấy sự chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP của tỉnh vẫn cao, trong khi đó, ngành công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển tương xứng. Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến năng suất lao động thấp.

2.1. Đánh giá chung về cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Bến Tre chủ yếu dựa vào sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các ngành dẫn đến tình trạng thiếu bền vững. Ngành trồng trọt vẫn chiếm ưu thế, trong khi chăn nuôi và thủy sản chưa phát huy hết tiềm năng.

2.2. Những vấn đề cần giải quyết trong chuyển dịch

Một số vấn đề cần giải quyết bao gồm tình trạng phân tán sản xuất, thiếu liên kết giữa các ngành và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư hợp lý.

III. Phương pháp và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cần áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng nông thôn.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và khoa học kỹ thuật

Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp là rất cần thiết. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực cho nông nghiệp hiện đại

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và yêu cầu của ngành nông nghiệp hiện đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bến Tre

Các ứng dụng thực tiễn từ việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại đã được triển khai, giúp nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại đã được áp dụng thành công tại Bến Tre, như mô hình trồng cây ăn trái kết hợp với nuôi trồng thủy sản. Những mô hình này không chỉ tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Kết quả từ các chính sách hỗ trợ

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Những chính sách này bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo và phát triển hạ tầng.

V. Kết luận và tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Bến Tre

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một quá trình cần thiết và cấp bách tại Bến Tre. Tương lai của nông nghiệp tỉnh này phụ thuộc vào khả năng áp dụng công nghệ mới, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng các chính sách hỗ trợ hiệu quả.

5.1. Tầm nhìn cho nông nghiệp Bến Tre trong tương lai

Tầm nhìn cho nông nghiệp Bến Tre trong tương lai là xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững, gắn liền với phát triển kinh tế xã hội. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành để đạt được mục tiêu này.

5.2. Những thách thức cần vượt qua

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng Bến Tre vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và sự cạnh tranh từ thị trường. Cần có các giải pháp đồng bộ để vượt qua những thách thức này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bến Tre là một tỉnh trọng điểm thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với nền kinh tế mang đặc trưng nông nghiệp sâu sắc. Trong giai đoạn từ năm 1990 đến đầu những năm 2000, giá trị khu vực nông - lâm - ngư nghiệp luôn chiếm bình quân trên 65% tổng sản phẩm nội tỉnh (GDP), diện tích đất nông nghiệp đạt 162.174 ha, chiếm trên 60% tổng diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế của địa phương đứng trước nhiều rào cản nội tại lớn. Nền nông nghiệp còn mang tính chất độc canh cây lúa và dừa, sản xuất nhỏ lẻ manh mún với mức bình quân đất trồng lúa chỉ đạt 431 m2/người, thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình 1.270 m2/người của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó, hệ thống thủy lợi chưa hoàn chỉnh khiến hiện tượng xâm nhập mặn trong mùa khô tác động tiêu cực đến hơn 40% diện tích đất canh tác.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp; phân tích toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 1990 - 2003; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Bến Tre đến năm 2010. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi không gian tỉnh Bến Tre với quy mô 2.287 km2 và phạm vi thời gian từ năm 1990 đến năm 2004, định hướng tầm nhìn đến năm 2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua các chỉ số mục tiêu cụ thể: định hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống dưới 60% GDP, nâng tốc độ tăng trưởng công nghiệp chế biến lên trên 15%/năm, và hỗ trợ hạ tỷ lệ hộ nghèo từ 14,27% năm 2000 xuống dưới 7,5% năm 2003, tạo tiền đề vững chắc cho quá trình hiện đại hóa địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống lý thuyết kinh tế chính trị Mác - Lênin về tái sản xuất mở rộng và phân công lao động xã hội, kết hợp cùng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội IX và Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 - 2010 đóng vai trò kim chỉ nam định hướng. Luận văn chuẩn hóa và vận dụng 4 khái niệm then chốt:

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế là cấu trúc bên trong của quá trình tái sản xuất mở rộng, thể hiện tổng thể các mối quan hệ hữu cơ về số lượng và chất lượng giữa các ngành, các vùng và các thành phần kinh tế.

Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình thay đổi cấu trúc, tỷ trọng, tốc độ và chất lượng quan hệ kinh tế nhằm hướng tới một cơ cấu hợp lý, khai thác tối ưu mọi tiềm năng và lợi thế so sánh.

Thứ ba, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa lớn, gắn cơ khí hóa, thủy lợi hóa và công nghệ sinh học với công nghiệp chế biến và mở rộng thị trường.

Thứ tư, nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng biểu thị sự chuyển dịch tỷ trọng giá trị sản xuất từ thuần nông sang phát triển tổng hợp nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, hướng tới mục tiêu chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn từ tỷ lệ 57% nông nghiệp - 43% phi nông nghiệp sang 35% nông nghiệp - 65% phi nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ Niên giám Thống kê tỉnh Bến Tre giai đoạn 2000 - 2004, các báo cáo chuyên ngành của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng hệ thống số liệu thống kê nông - lâm - thủy sản Việt Nam giai đoạn 1975 - 2000.

Về quy mô khảo sát, nghiên cứu thu thập dữ liệu kinh tế - xã hội toàn diện trên toàn bộ 8 đơn vị hành chính cấp huyện, thị xã của tỉnh Bến Tre, theo dõi biến động sản xuất trên tổng diện tích 162.174 ha đất nông nghiệp và hơn 300.000 hộ gia đình nông thôn. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu kinh tế được thực hiện theo chuỗi thời gian liên tục 14 năm từ năm 1990 đến năm 2003, đảm bảo tính đại diện cao cho chu kỳ chuyển đổi kinh tế địa phương.

Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp phân tích so sánh chuỗi thời gian, kết hợp giữa phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp lịch sử - lôgic. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải đánh giá chuẩn xác mối quan hệ nhân quả giữa cơ chế chính sách vĩ mô và sự biến động cơ cấu ngành tại một địa bàn có tính đặc thù sinh thái cao. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ khi khảo sát tư liệu lịch sử năm 1990 cho đến khi hoàn thành tổng hợp luận văn vào năm 2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu kinh tế toàn tỉnh Bến Tre có sự chuyển dịch đúng hướng nhưng tốc độ nhìn chung còn chậm. Tỷ trọng giá trị sản phẩm khu vực nông - lâm - ngư nghiệp giảm dần từ 67,67% năm 2000 xuống 66,65% năm 2001, 64,63% năm 2002 và đạt 62,59% năm 2003. Ngược lại, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng đều từ 12,09% năm 2000 lên 14,52% năm 2003 với tốc độ tăng trưởng ấn tượng 15,90% năm 2003. Khu vực dịch vụ tăng từ 20,23% lên 22,89% trong cùng thời kỳ.

Thứ hai, nội bộ ngành trồng trọt chứng kiến sự chuyển biến mạnh mẽ về năng suất và chủng loại cây trồng. Diện tích đất trồng lúa giảm mạnh từ 90.000 ha năm 1985 xuống còn 50.300 ha năm 2003 do chuyển đổi mục đích sang vườn cây ăn trái và thổ cư, nhưng sản lượng lúa năm 2003 vẫn đạt 357.000 tấn nhờ tăng hệ số quay vòng đất lên 1,8 lần. Diện tích cây ăn trái tăng nhanh từ 32.000 ha năm 2000 lên 38.000 ha năm 2003 với sản lượng đạt 309.500 tấn. Hai huyện Chợ Lách và Châu Thành đã phát triển thành trung tâm sản xuất giống cây ăn trái lớn nhất khu vực với sản lượng cung ứng trên 10 triệu cây giống mỗi năm thông qua 8 hợp tác xã và hơn 100 tổ hợp tác.

Thứ ba, ngành chăn nuôi và thủy sản tạo đột phá lớn về tỷ trọng giá trị. Năm 2000, giá trị chăn nuôi đạt 882,58 tỷ đồng, chiếm 24,43% tổng giá trị sản lượng nông nghiệp tỉnh. Tổng đàn heo đạt 300.000 con năm 2003, trong đó nạc hóa thành công 44.800 con; đàn bò lai Sind tăng nhanh đạt 43.000 con tập trung tại huyện Ba Tri. Cơ cấu giá trị thủy sản cả nước và địa phương tăng liên tục từ 10% năm 1990 lên 15,1% năm 2000.

Thứ tư, chuyển dịch cơ cấu gắn liền với hiệu quả xóa đói giảm nghèo rõ nét. Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh đã giảm mạnh từ 14,27% tương ứng 43.063 hộ năm 2000 xuống còn 7,46% tương ứng 22.718 hộ năm 2003.

Thảo luận kết quả

Sự thành công bước đầu của quá trình chuyển dịch bắt nguồn từ việc tỉnh Bến Tre đã khai thác tương đối hiệu quả 3 vùng sinh thái tự nhiên: vùng ngọt phía Tây phát triển chuyên canh cây ăn trái; vùng lợ ở giữa phát triển 35.100 ha dừa và 12.500 ha mía nguyên liệu; vùng mặn ven biển kết hợp nuôi trồng thủy sản và rừng ngập mặn. Mô hình trồng dừa xen tôm cá và kỹ thuật xử lý cây ăn quả ra hoa nghịch vụ đã nâng giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích tăng từ 1,2 đến 2 lần so với độc canh truyền thống.

Khi so sánh với kinh nghiệm chuyển dịch của các nước châu Á như Thái Lan hay Hàn Quốc trong giai đoạn đầu công nghiệp hóa, Bến Tre đã tránh được sự mất cân đối nghiêm trọng nhờ chủ trương công nghiệp hóa nông thôn tại chỗ, lấy nông nghiệp làm bệ đỡ ổn định xã hội thay vì dồn toàn bộ nguồn lực vào công nghiệp nặng đô thị.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột chồng ba khu vực kinh tế giai đoạn 2000 - 2003 để làm nổi bật xu hướng giảm tỷ trọng khu vực nông nghiệp, kết hợp bảng ma trận so sánh diện tích và sản lượng giữa cây lúa, cây dừa, cây ăn trái và mía nhằm minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng thâm canh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, phát triển thị trường và chuỗi giá trị chế biến nông sản hàng hóa. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại nông sản xuất khẩu, xây dựng thương hiệu chỉ dẫn địa lý cho cây ăn trái đặc sản Chợ Lách và các sản phẩm chế biến từ dừa Bến Tre. Nâng tỷ lệ chế biến công nghiệp đối với nông sản lên mức trên 60% vào năm 2010. Chủ thể thực hiện: Sở Công thương chủ trì, phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai trong giai đoạn 2005 - 2010.

Thứ hai, nâng cấp kết cấu hạ tầng giao thông và thủy lợi đồng bộ. Đẩy nhanh tiến độ thi công hoàn thành cầu Rạch Miễu và cầu Hàm Luông nhằm phá vỡ thế cô lập đường bộ của tỉnh cù lao. Hoàn thiện hệ thống đê bao khép kín ngăn mặn, trữ ngọt cho hơn 94.881 ha đất nhiễm mặn trước năm 2008. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre phối hợp Bộ Giao thông Vận tải và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ sinh học. Tăng cường chuyển giao kỹ thuật thâm canh, nhân rộng các giống cây ăn quả chất lượng cao như sabôchê Mêxico, sầu riêng hạt lép. Triển khai đồng bộ chương trình kiểm soát dịch bọ dừa và hoàn thành mục tiêu sind hóa 100% đàn bò thịt tại huyện Ba Tri đến năm 2010. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ cùng hệ thống Trạm Khuyến nông cấp huyện.

Thứ tư, đổi mới chính sách vốn và phát triển nhân lực nông thôn. Nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật lên trên 25% vào năm 2010, tập trung đào tạo cán bộ kỹ thuật nông học và chế biến thủy sản. Đơn giản hóa thủ tục tín dụng, giải ngân gói vay ưu đãi cho hơn 22.000 hộ nghèo và các trang trại nông nghiệp tiếp cận vốn đổi mới máy móc. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách Xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bến Tre.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh: Cán bộ lãnh đạo thuộc Ủy ban nhân dân và Sở Kế hoạch và Đầu tư có thể sử dụng các luận cứ thực tiễn trong luận văn để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội, phân bổ ngân sách đầu tư công và phân vùng sản xuất nông nghiệp mặn - lợ - ngọt hợp lý.

Thứ hai, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế chính trị: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ giảng dạy các chuyên đề về công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương trong thời kỳ đổi mới.

Thứ ba, các doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã nông nghiệp: Các nhà đầu tư có thể khai thác dữ liệu về sản lượng 309.500 tấn trái cây, 210 triệu quả dừa và đàn heo 300.000 con để lập dự án đầu tư nhà máy chế biến quy mô 1.000 tấn mía/ngày, xây dựng liên kết chuỗi tiêu thụ nguyên liệu bền vững.

Thứ tư, học viên cao học và sinh viên ngành kinh tế phát triển, nông nghiệp học: Cung cấp khung phương pháp luận nghiên cứu thực chứng và hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 14 năm trên 162.174 ha đất canh tác để tham khảo phương pháp xử lý số liệu thống kê trong các đề tài nghiên cứu so sánh về Đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Bến Tre cần ưu tiên chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp thay vì tập trung phát triển ngay công nghiệp nặng?

Khu vực nông - lâm - ngư nghiệp đóng góp tới hơn 62% GDP và đất nông nghiệp chiếm trên 60% diện tích toàn tỉnh. Do điểm xuất phát thấp và địa bàn bị chia cắt bởi sông rạch, việc tích lũy vốn ban đầu, giải quyết việc làm và nâng cao sức mua cho người nông dân phải bắt đầu từ nông nghiệp hiện đại trước khi mở rộng các ngành công nghiệp phụ trợ.

2. Nguyên nhân nào giúp Bến Tre giữ vững sản lượng lúa trên 357.000 tấn dù diện tích canh tác giảm gần một nửa?

Diện tích lúa giảm từ 90.000 ha xuống 50.300 ha do chuyển đổi đất sang vườn cây và khu dân cư. Tuy nhiên, tỉnh đã tăng hệ số vòng quay đất lên 1,8 lần nhờ đầu tư công trình thủy lợi ngăn mặn, thâm canh tăng vụ và đưa các giống lúa đặc sản năng suất cao vào sản xuất đại trà.

3. Ba vùng sinh thái mặn, lợ, ngọt định hình cơ cấu cây trồng của Bến Tre như thế nào?

Tự nhiên phân chia tỉnh thành 3 tiểu vùng rõ rệt: vùng ngọt phía thượng nguồn tập trung 38.000 ha cây ăn quả đặc sản; vùng lợ ở giữa chuyên canh 35.100 ha dừa và 12.500 ha mía; vùng mặn giáp 65 km bờ biển kết hợp một vụ lúa với nuôi trồng thủy sản và phát triển rừng ngập mặn.

4. Ngành chăn nuôi đóng góp cụ thể ra sao vào cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Bến Tre?

Chăn nuôi đã trở thành ngành sản xuất hàng hóa chủ lực với giá trị 882,58 tỷ đồng năm 2000, chiếm 24,43% cơ cấu nông nghiệp. Các chương trình mũi nhọn gồm nạc hóa 44.800 con heo và phát triển đàn bò lai Sind 43.000 con tại huyện Ba Tri đã tạo nguồn thu nhập đột phá cho nông hộ.

5. Luận văn đề xuất phương thức nào để giải quyết hiệu quả lao động nông nghiệp dôi dư?

Luận văn định hướng chuyển dịch lao động tại chỗ với tốc độ từ 1% đến 1,5%/năm thông qua phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề cây giống Chợ Lách và dịch vụ nông thôn, hạn chế tối đa tình trạng di cư tự do gây áp lực thất nghiệp tại các đô thị lớn.

Kết luận

• Khẳng định tính tất yếu khách quan của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại địa phương có trên 62% GDP phụ thuộc nông nghiệp.
• Ghi nhận bước tiến vượt bậc trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi với 38.000 ha cây ăn trái chất lượng cao, đàn heo 300.000 con và đàn bò 43.000 con.
• Đánh giá mô hình khai thác thích ứng 3 vùng sinh thái mặn, lợ, ngọt gắn kết trồng trọt với công nghiệp chế biến và bảo tồn rừng ngập mặn phòng hộ.
• Cung cấp cơ sở thực tiễn chứng minh tác động tích cực của chuyển dịch cơ cấu kinh tế đối với việc kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 14,27% xuống 7,46%.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp trọng tâm về thị trường, hạ tầng giao thông, công nghệ sinh học và nguồn vốn cho giai đoạn đến năm 2010.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng hệ thống luận cứ khoa học thực chứng về con đường công nghiệp hóa nông nghiệp tại một tỉnh cù lao Đồng bằng sông Cửu Long.

Các bước đi tiếp theo đòi hỏi địa phương nhanh chóng hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông liên vùng cầu Rạch Miễu và hoàn thành quy hoạch thủy lợi trước năm 2010.

Kính mời các nhà khoa học, nhà quản lý và bạn đọc tiếp tục tham khảo toàn văn công trình để ứng dụng vào thực tiễn hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tính tất yếu và nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Chương 2: Thực trạng cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở tỉnh Bến Tre và những vấn đề đặt ra cần giải quyết. Chương 3: Phương hướng và giải pháp thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Bến Tre đến năm 2010. 5 Chƣơng 1 TÍNH TẤT YẾU VÀ NỘI DUNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO HƢỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA 1.

Tính tất yếu của việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 1. Những khái niệm chung 1. Cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế là cấu trúc bên trong của quá trình tái sản xuất mở rộng nền kinh tế quốc dân, là tổng thể những mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế: Các lĩnh vực kinh tế (sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng); các ngành kinh tế quốc dân (công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ) ; các thành phần kinh tế, các vùng kinh tế. Trong các bộ phận cấu thành cơ cấu kinh tế thì cơ cấu ngành kinh tế là bộ phận có tầm quan trọng đặc biệt, là” bộ xương” của cơ cấu kinh tế, vì nó quyết định hướng sản xuất cái gì có hiệu quả; còn cơ cấu thành phần kinh tế quyết định ai sản xuất có hiệu quả nhất và cơ cấu kỹ thuật quyết định sử dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ nào có lợi nhất; cơ cấu lãnh thổ sẽ chỉ ra sự bố trí cơ cấu ngành, thành phần, kỹ thuật ở đâu có hiệu quả nhất.

Xem xét cơ cấu kinh tế không chỉ xem xét tỷ lệ về số lượng những quá trình sản xuất xã hội mà còn xem xét về chất lượng của những mối quan hệ đó. Cơ cấu kinh tế là tổng thể các mối quan hệ chủ yếu về số lượng và về chất lượng tương đối ổn định của các yếu tố kinh tế hoặc các bộ phận của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong một hệ thống tái sản xuất xã hội, với những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định vào một thời gian nhất định. Do đó, cơ cấu kinh tế mang tính khách quan và mang tính lịch sử, xã hội nhất định. 6 Cơ cấu kinh tế có ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đối với nhịp độ và qui mô tăng trưởng kinh tế.

Sự hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý tạo ra tiền đề vật chất cho việc tăng hiệu quả kinh tế của sự phát triển nền kinh tế quốc dân. Bởi vì, cơ cấu kinh tế hợp lý là cơ cấu cho phép khai thác mọi tiềm năng bên trong và các lợi thế so sánh của đất nước, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường sinh thái, phát huy thế mạnh về lao động, đất đai, truyền thống ngành nghề, tạo một thế đứng cho nước ta trong tương lai trên thị trường thế giới, tham gia có hiệu quả sự phân công lao động và hợp tác quốc tế, bảo đảm sự phát triển với năng suất cao cho toàn bộ nền kinh tế. Có thể nói, cơ cấu kinh tế hợp lý là điều kiện cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội bền vững trong tương lai. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là quá trình làm thay đổi cấu trúc, tỷ trọng, tốc độ và chất lượng các mối quan hệ kinh tế ngành, vùng và thành phần kinh tế nhằm đạt tới một cơ cấu kinh tế hợp lý hơn, tạo thế và lực mới cho tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện nay nước ta đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đây là quá trình chuyển từ một nước sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, năng suất lao động thấp thành một nước có cơ cấu công - nông nghiệp và dịch vụ hiện đại, khoa học và công nghệ tiên tiến, năng suất lao động cao trong các ngành kinh tế quốc dân. Điều đó có nghĩa là tỷ trọng của các ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng, còn tỷ trọng của ngành nông nghiệp giảm trong cơ cấu nền kinh tế quốc dân. 7 Nông nghiệp là một bộ phận cấu thành trong tổng thể nền kinh tế quốc dân.

Sự vận động của nông nghiệp chịu sự tác động của sự vận động chung của nền kinh tế, đồng thời nó tác động trở lại nền kinh tế. Nông nghiệp là ngành sản xuất ra nông sản thiết yếu (lương thực, thực phẩm…) cho dân cư, nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu, là ngành sản xuất chủ yếu ở nông thôn. Tuy nhiên, tự bản thân nông nghiệp không thể phát triển nhanh được, do đó việc thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ thuần nông sang phát triển tổng hợp: nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ gắn bó với nhau là vấn đề quan trọng và cấp thiết. Phát triển nông nghiệp, công nghiệp nông thôn yêu cầu phải mở rộng hoạt động dịch vụ, còn dịch vụ được phát triển sẽ đáp ứng “đầu vào”, “đầu ra” cho nông nghiệp, công nghiệp và thúc đẩy nông nghiệp, công nghiệp phát triển.

Xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung của nước ta là giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Trong nông - lâm - ngư nghiệp thì nông nghiệp theo xu hướng giảm tỷ trọng (trồng trọt giảm và chăn nuôi tăng), trong khi đó, tỷ trọng lâm nghiệp và ngư nghiệp tăng lên. Nghị quyết đại hội IX của Đảng đã định hướng việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá là:”Dựa vào nguồn lực trong nước là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài. Xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và trên thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả.

Yêu cầu của việc thực hiện định hướng trên, theo Đại hội IX là phải gắn quá trình biến đổi cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động với đổi mới căn bản về công nghiệp, tạo nền tảng cho sự tăng trưởng nhanh, hiệu quả và lâu bền của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đây là vấn đề lớn, cấp thiết trong quá trình xây 8 dựng cơ cấu kinh tế theo ngành cũng như cơ cấu kinh tế theo vùng và nó được thực hiện. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá - Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Trong quá trình đổi mới, Đảng ta xác định công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một trong những nội dung cơ bản của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Vào những năm đầu của thời kỳ đổi mới, để đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, Đại hội VI chủ trương”phải thật sự tập trung sức người, sức của vào việc thực hiện cho được ba chương trình mục tiêu về lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu” và nhấn mạnh”các chương trình mục tiêu trên là cụ thể hoá nội dung chính của công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong chặng đường đầu tiên”.

Khi đất nước đã khắc phục được một bước quan trọng tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội và đang tạo ra những tiền đề mới đưa đất nước chuyển sang thời kỳ đẩy tới một bước công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Đảng ta lại chủ trương”phải rất quan tâm đến công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và kinh tế nông thôn”. Trong thời kỳ mới của cách mạng, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Đảng ta lại khẳng định phải” đặc biệt coi trọng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn[6, tr 86], và coi đây là nội dung cơ bản hàng đầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong những năm còn lại của thập kỷ 90. Trước yêu cầu phải rút ngắn thời gian tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá so với các nước đi trước, phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Đại hội IX của Đảng chủ trương: tăng cường sự chỉ đạo và huy động các nguồn lực cần thiết 9 để đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn; đồng thời chỉ rõ những định hướng lớn về chính sách để thực hiện nhiệm vụ này đến năm 2010.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội IX, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá IX đã đưa ra Nghị quyết về” Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 - 2010”. Nghị quyết trung ương 5 chỉ rõ: “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hoá, điện khí hoá, thuỷ lợi hoá, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học, đưa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá trên thị trường. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp, dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, văn hóa của nhân dân ở nông thôn”[8, tr 93- 94]. Theo cách hiểu trên thì công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là quá trình hoàn thiện phương thức tổ chức, quản lý và ứng dụng những thành tựu của khoa học kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn, nhằm xóa bỏ cơ cấu kinh tế nông thôn truyền thống, tạo sự tăng trưởng cao và lâu bền, đưa khu vực nông thôn phát triển bền vững.