Luận án tiến sĩ chủ thể thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại ở việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Luận án tiến sĩ nghiên cứu chủ thể thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại ở việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Mai Xuân Hợi
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Dung
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Chủ thể thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.6. Kết cấu của Luận án
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án
• 2.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về thiết chế điều tra phòng vệ thương mại
• 2.3. Nhóm công trình nghiên cứu về chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 2.4. Các công trình nghiên cứu về chủ thể phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 2.5. Các công trình nghiên cứu về chủ thể ra quyết định áp dụng, rà soát áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 2.6. Các công trình nghiên cứu về chủ thể giám sát hoạt động điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 2.7. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án
• 2.8. Những kết quả nghiên cứu mà Luận án kế thừa và tiếp tục phát triển
• 2.9. Các vấn đề còn bỏ ngỏ hoặc chưa được giải quyết thấu đáo cần tiếp tục nghiên cứu
• 3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài
• 3.2. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 4. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỦ THỂ THỰC THI PHÁP LUẬT PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHỦ THỂ THỰC THI PHÁP LUẬT PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Lý luận về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2. Khái niệm phòng vệ thương mại và pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.3. Khái niệm về thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.4. Khái niệm về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.5. Đặc điểm và các loại chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.5.1. Đặc điểm về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.5.2. Các loại chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.6. Một số xu hướng thiết lập mô hình chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 4.6.1. Một số xu hướng thiết lập mô hình chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.6.2. Bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng mô hình chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.7. Lý luận pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.7.1. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại
• 4.7.2. Nội dung pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.7.3. Các yếu tố chi phối nội dung pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 5. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHỦ THỂ THỰC THI PHÁP LUẬT PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 5.1. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật của Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 5.2. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật của chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 5.3. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật của chủ thể phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 5.4. Thực trạng pháp luật và thực tiễn phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 5.5. Thực trạng pháp luật và thực tiễn phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của cơ quan hải quan
• 5.6. Thực trạng pháp luật và thực tiễn phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của các bộ và cơ quan ngang bộ
• 5.7. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật của chủ thể ra quyết định áp dụng, rà soát việc áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 5.8. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật của chủ thể giám sát hoạt động điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6. YÊU CẦU, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT CỦA CHỦ THỂ THỰC THI PHÁP LUẬT PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 6.1. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 6.2. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại
• 6.3. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 6.4. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6.5. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể ra quyết định áp dụng, rà soát việc áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6.6. Yêu cầu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể giám sát hoạt động điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6.7. Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
• 6.7.1. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.2. Hoàn thiện pháp luật về Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.3. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của Cơ quan điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.4. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.5. Hoàn thiện pháp luật về chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.6. Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại
• 6.7.7. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6.7.8. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi trách nhiệm phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 6.7.9. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi trách nhiệm phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của hải quan
• 6.7.10. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi trách nhiệm phối hợp điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại của các bộ và cơ quan ngang bộ
• 6.7.11. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể ra quyết định áp dụng, rà soát việc áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• 6.7.12. Hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể giám sát hoạt động điều tra, áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại

Chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nền kinh tế và doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc hiểu rõ về các chủ thể này giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Trong bối cảnh hội nhập, các chủ thể này cần phải hoạt động hiệu quả hơn để đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu.

1.1. Khái niệm về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại

Chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại bao gồm các cơ quan nhà nước và tổ chức có thẩm quyền thực hiện các biện pháp phòng vệ thương mại. Điều này bao gồm việc điều tra, áp dụng các biện pháp chống bán phá giá và trợ cấp, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước.

1.2. Vai trò của các cơ quan nhà nước trong thực thi pháp luật

Các cơ quan nhà nước như Bộ Công Thương, Cục Phòng vệ thương mại và các cơ quan liên quan có trách nhiệm thực hiện các quy định pháp luật về phòng vệ thương mại. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc điều tra và áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ doanh nghiệp trong nước.

II. Thách thức trong thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam

Việc thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam gặp nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ hàng hóa nhập khẩu, trong khi các quy định pháp luật chưa hoàn thiện và chưa đáp ứng kịp thời nhu cầu thực tiễn.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra và áp dụng pháp luật

Quy trình điều tra và áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại thường kéo dài và phức tạp. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp không kịp thời nhận được sự bảo vệ cần thiết trước các hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa nhập khẩu.

2.2. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước

Sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực thi pháp luật phòng vệ thương mại gây khó khăn trong việc điều tra và áp dụng các biện pháp bảo vệ. Điều này làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng vệ thương mại và ảnh hưởng đến quyền lợi của doanh nghiệp trong nước.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật phòng vệ thương mại

Để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật phòng vệ thương mại, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình điều tra, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải cách quy trình điều tra phòng vệ thương mại

Cần thiết phải cải cách quy trình điều tra để rút ngắn thời gian và tăng cường tính minh bạch. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng nhận được sự bảo vệ cần thiết và giảm thiểu thiệt hại do hàng hóa nhập khẩu gây ra.

3.2. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước

Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Các cơ quan cần chia sẻ thông tin và phối hợp trong các hoạt động điều tra và áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phòng vệ thương mại

Nghiên cứu về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các kết quả nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện quy trình thực thi mà còn cung cấp cơ sở lý luận cho việc xây dựng chính sách phòng vệ thương mại hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả điều tra và áp dụng pháp luật phòng vệ thương mại

Kết quả điều tra cho thấy số lượng vụ việc phòng vệ thương mại tăng lên trong những năm gần đây. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việc nghiên cứu các mô hình thực thi pháp luật phòng vệ thương mại từ các quốc gia khác sẽ giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm quý báu. Những mô hình thành công có thể được áp dụng để cải thiện hiệu quả thực thi tại Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của pháp luật phòng vệ thương mại

Kết luận về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại cho thấy rằng việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là cần thiết. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam cần có những bước đi mạnh mẽ để bảo vệ doanh nghiệp trong nước và duy trì sự phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam

Tương lai của pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng cải cách và nâng cao hiệu quả thực thi. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh hội nhập và yêu cầu của thị trường toàn cầu.

5.2. Định hướng phát triển pháp luật phòng vệ thương mại

Định hướng phát triển pháp luật phòng vệ thương mại cần tập trung vào việc xây dựng một khung pháp lý hoàn thiện, đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp trong nước và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh tự do hóa thương mại toàn cầu và việc Việt Nam tham gia sâu rộng vào 16 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với 55 đối tác kinh tế tính đến năm 2020 đã tạo ra sự chuyển dịch căn bản trong chính sách thương mại quốc tế: chuyển từ bảo hộ bằng hàng rào thuế quan truyền thống sang sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại (PVTM) gồm chống bán phá giá (AD), chống trợ cấp (CVD) và tự vệ (SG). Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 cho thấy một khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn: phần lớn các công trình trước đây chỉ tập trung vào khía cạnh nội dung quy phạm (substantive rules) như biên độ phá giá hay xác định thiệt hại, mà bỏ ngỏ cấu trúc thể chế và năng lực của "chủ thể thực thi" (enforcement actors). Như khẳng định của Đào Trí Úc (2011), "Thực hiện pháp luật là sự chuyển hóa các yêu cầu chung được xác định trong các nguyên tắc và quy phạm pháp luật vào trong các hành vi cụ thể của các chủ thể". Sự thiếu hụt luận cứ lý thuyết về mô hình thiết chế và cơ chế phối hợp liên ngành dẫn tới tình trạng bất cân xứng nghiêm trọng: tính đến hết năm 2021, Việt Nam mới khởi xướng điều tra 25 vụ việc PVTM (16 vụ chống bán phá giá, 01 vụ chống trợ cấp, 06 vụ tự vệ, 02 vụ chống lẩn tránh), trong khi hàng xuất khẩu của Việt Nam phải đối mặt với 209 vụ điều tra từ nước ngoài.

Để giải quyết vấn đề cốt lõi này, luận án tiến sĩ luật học của tác giả Mai Xuân Hợi (2022) tại Trường Đại học Luật Hà Nội, chuyên ngành Luật Kinh tế (mã số 62 38 01 07), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Dung và TS. Nguyễn Thị Nhung, đã thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận về chủ thể thực thi pháp luật PVTM và các yếu tố chi phối mô hình thể chế PVTM trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng pháp luật và thực tiễn hoạt động của các nhóm chủ thể thực thi pháp luật PVTM tại Việt Nam bộc lộ những điểm nghẽn thể chế và hạn chế vận hành nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần xây dựng mô hình thiết chế điều tra và hoàn thiện cơ chế phối hợp, giám sát như thế nào để tối ưu hóa hiệu quả bảo vệ sản xuất nội địa phù hợp với chuẩn mực WTO và các FTA thế hệ mới?

Hệ thống giả thuyết tương ứng gồm:

• Giả thuyết 1 (H1): Hiệu quả bảo vệ nền sản xuất nội địa không chỉ phụ thuộc vào sự hoàn thiện của quy phạm nội dung mà bị quyết định trực tiếp bởi địa vị pháp lý độc lập của cơ quan điều tra và năng lực của chủ thể yêu cầu điều tra.
• Giả thuyết 2 (H2): Việc đặt cơ quan điều tra PVTM trực thuộc Bộ quản lý ngành tạo ra xung đột lợi ích kép và thiếu tính độc lập khách quan trong việc ra quyết định áp thuế.
• Giả thuyết 3 (H3): Nâng cấp thiết chế điều tra thành cơ quan độc lập trực thuộc Chính phủ kết hợp với quy chế phối hợp bắt buộc giữa Hải quan, UBND cấp tỉnh và Hiệp hội ngành hàng sẽ gia tăng đột phá hiệu lực thực thi pháp luật PVTM.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết Pháp luật tự nhiên (Natural Law Theory) về quyền tự do kinh doanh, Học phái Kinh tế Chicago (Chicago School of Antitrust) về kiểm soát độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh, cùng Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về thực hiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực chứng giai đoạn 2005–2021 tại Việt Nam trong sự đối sánh với mô hình thể chế của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Canada, Thái Lan và Indonesia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật quốc tế và trong nước về thực thi pháp luật PVTM phản ánh sự phân nhánh rõ nét qua ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào bản chất kinh tế chính trị và tính hợp pháp của các biện pháp PVTM. Alan Macek (2003) và R. Steagall (1991) chỉ ra rằng việc áp dụng công cụ tự vệ và chống bán phá giá thường chịu sự chi phối mạnh mẽ của áp lực bảo hộ nội địa và vị thế ngoại giao của từng quốc gia. Đối chiếu với đó, các chuyên gia như Peter Van den Bossche (2008) và Matthew R. Nicely (2008) phân tích sâu các án lệ của WTO để chứng minh rằng tính dự báo và sự tuân thủ các hiệp định ADA, SCMA là điều kiện tiên quyết để tránh các biện pháp trả đũa thương mại quốc tế.

Dòng nghiên cứu thứ hai phân tích mô hình thiết chế điều tra và thẩm quyền áp dụng. Tại Việt Nam, Nguyễn Ngọc Sơn (2010) và Vũ Thị Phương Lan (2012) đã phân tích quy chế pháp lý về chống bán phá giá nhưng nhận định địa vị pháp lý của Cục Quản lý cạnh tranh trước đây còn đơn giản, thiếu sự tách bạch giữa điều tra hành vi bán phá giá và điều tra tổn hại vật chất. Nguyễn Quý Trọng (2013) và Phùng Gia Đức (2016) đề xuất hợp nhất các cơ quan điều tra và nâng cao tính độc lập của thiết chế PVTM nhưng chưa đưa ra mô hình tổ chức bộ máy khả thi trong cấu trúc hành chính Việt Nam.

Dòng nghiên cứu thứ ba bàn về chủ thể yêu cầu và phối hợp điều tra. Các tài liệu từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – VCCI (2014, 2019) và Đoàn Trung Kiên (2010) nêu rõ rào cản về năng lực của doanh nghiệp và sự vắng bóng của cơ chế giám sát hoạt động điều tra PVTM.

                  ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │              TỔNG QUAN TÀI LIỆU HỌC THUẬT              │
                  └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                              │
         ┌────────────────────────────────────┼───────────────────────────────────┐
         ▼                                    ▼                                   ▼
┌───────────────────┐               ┌───────────────────┐               ┌───────────────────┐
│ Dòng 1: Kinh tế   │               │ Dòng 2: Thiết chế │               │ Dòng 3: Chủ thể   │
│ chính trị PVTM    │               │ & Thẩm quyền      │               │ yêu cầu & Phối hợp│
│ (Macek, Steagall, │               │ (Nguyễn Ngọc Sơn, │               │ (VCCI, Đoàn Trung │
│ Van den Bossche)  │               │ Phùng Gia Đức)    │               │ Kiên, Vũ T.P.Lan) │
└─────────┬─────────┘               └─────────┬─────────┘               └─────────┬─────────┘
          │                                   │                                   │
          └───────────────────────────────────┼───────────────────────────────────┘
                                              ▼
                  ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │                 KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT                 │
                  │   Thiếu mô hình thể chế tích hợp, quy chế phối chế     │
                  │   liên ngành và cơ chế kiểm soát quyền lực độc lập     │
                  └───────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                              ▼
                  ┌────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │              ĐÓNG GÓP ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN              │
                  │  Xây dựng Hệ thống 5 nhóm chủ thể & Mô hình Cơ quan    │
                  │  điều tra trực thuộc Chính phủ theo chuẩn mực WTO/FTA  │
                  └────────────────────────────────────────────────────────┘

Luận án này định vị tại điểm giao thoa giữa luật kinh tế và khoa học hành chính, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng cách xây dựng hệ thống phân loại toàn diện 5 nhóm chủ thể thực thi: (1) Thiết chế điều tra; (2) Chủ thể yêu cầu điều tra; (3) Chủ thể phối hợp; (4) Chủ thể ra quyết định áp dụng/rà soát; (5) Chủ thể giám sát hoạt động điều tra. Đồng thời, công trình so sánh trực tiếp với hai mô hình quốc tế điển hình: Mô hình lưỡng phân độc lập của Hoa Kỳ (Ủy ban Thương mại Quốc tế - USITC độc lập điều tra thiệt hại, Bộ Thương mại - USDOC điều tra biên độ bán phá giá/trợ cấp) và Mô hình phối hợp đa bộ ngành của Nhật Bản (Bộ Tài chính - MOF chủ trì cùng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp - METI và Trung tâm Thương mại Bình đẳng), từ đó rút ra bài học cấu trúc cho Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và mở rộng Thuyết Pháp luật tự nhiên của John Locke và Jean-Jacques Rousseau trong bối cảnh thương mại hiện đại: chứng minh quyền yêu cầu áp dụng biện pháp PVTM của doanh nghiệp nội địa chính là sự phái sinh trực tiếp từ quyền tự do kinh doanh và quyền tài sản cơ bản của công dân được Hiến pháp bảo hộ trước các hành vi cạnh tranh không lành mạnh xuyên biên giới.

Đồng thời, luận án vận dụng Học phái Kinh tế Chicago (Chicago School) của Fikentscher (1998) để giải thích sự cần thiết của sự can thiệp nhà nước: biện pháp PVTM không phải là rào cản bảo hộ phi lý mà là công cụ sửa chữa các thất bại thị trường (market failures) do hành vi định giá hủy diệt (predatory pricing) hoặc trợ cấp bóp méo thương mại từ nước ngoài gây ra. Luận án hiện thực hóa tư tưởng của Lưu Kỳ Bảo (2015): "Sức sống pháp luật được thể hiện ở chỗ thi hành pháp luật, uy quyền pháp luật cũng thể hiện ở chỗ thi hành, nếu như có luật mà không thi hành, hoặc thi hành không hiệu quả, thì dù luật nhiều đến mấy cũng chỉ là văn bản suông, quản lý đất nước theo pháp luật cũng trở thành lời nói suông".

         ┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
         │                       NỀN TẢNG LÝ THUYẾT NGUỒN                          │
         │  - Thuyết Pháp luật tự nhiên (Locke, Rousseau): Quyền tự do kinh doanh  │
         │  - Học phái Chicago (Fikentscher): Khắc phục thất bại thị trường        │
         │  - Lý thuyết Thực thi pháp luật (Đào Trí Úc, Lưu Kỳ Bảo)                │
         └────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                              ▼
         ┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
         │              KHUNG PHÂN TÍCH CHỦ THỂ THỰC THI PHÁP LUẬT PVTM            │
         └───────┬─────────────────┬─────────────────┬─────────────────┬───────────┘
                 │                 │                 │                 │
                 ▼                 ▼                 ▼                 ▼
         ┌──────────────┐  ┌──────────────┐  ┌──────────────┐  ┌──────────────┐
         │Thiết chế điều│  │Chủ thể yêu   │  │Chủ thể phối  │  │Chủ thể giám  │
         │tra PVTM      │  │cầu điều tra  │  │hợp liên ngành│  │sát & Quyết   │
         │- Vị thế độc  │  │- Doanh nghiệp│  │- Hải quan    │  │định          │
         │  lập pháp lý │  │- Hiệp hội    │  │- UBND tỉnh   │  │- Tòa án      │
         │- Thẩm quyền  │  │- Quyền tiếp  │  │- Bộ ngành    │  │- Tránh xung  │
         │  toàn diện   │  │  cận thông tin│ │- Cơ chế cứng │  │  đột lợi ích │
         └──────────────┘  └──────────────┘  └──────────────┘  └──────────────┘

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột: Thể chế pháp lý – Cơ chế vận hành – Kiểm soát quyền lực. Cấu trúc khái niệm mới về "Chủ thể thực thi pháp luật PVTM" được định nghĩa chuẩn xác: Là hệ thống các cơ quan nhà nước mang quyền lực công quyền cùng các tổ chức, cá nhân, hiệp hội doanh nghiệp tham gia vào quá trình khởi xướng, điều tra, cung cấp chứng cứ, ra quyết định, rà soát và giám sát việc áp dụng các biện pháp PVTM nhằm đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng. Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập trong giới hạn các cam kết ràng buộc của GATT/WTO, EVFTA, CPTPP và khuôn khổ pháp luật kinh tế Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan duy vật biện chứng Mác - Lênin kết hợp với chủ nghĩa thực chứng pháp lý (legal positivism) và chủ nghĩa hiện thực pháp lý (legal realism). Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa phương pháp (mixed-methods research design) ở cấp độ đa tầng: cấp độ vĩ mô (chuẩn mực quốc tế WTO và cam kết FTA), cấp độ trung mô (thể chế và chính sách quốc gia của các Bộ ngành) và cấp độ vi mô (hành vi thực tế của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng).

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                           QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐA TẦNG                           │
└────────────────────────────────────────┬─────────────────────────────────────────┘
                                         │
        ┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
        ▼                                ▼                                ▼
┌──────────────────────┐     ┌──────────────────────┐     ┌──────────────────────┐
│   CẤP ĐỘ VĨ MÔ       │     │   CẤP ĐỘ TRUNG MÔ    │     │   CẤP ĐỘ VI MÔ       │
│ - Chuẩn mực WTO (GATT│     │ - Hệ thống pháp luật │     │ - Hành vi doanh      │
│   ADA, SCMA, SG)     │     │   quốc gia (Luật     │     │   nghiệp & Hiệp hội  │
│ - Cam kết 16 FTA     │     │   Quản lý ngoại      │     │ - Khảo sát nhận thức │
│ - So sánh: Mỹ, Nhật, │     │   thương 2017)       │     │   (14% sẵn sàng vs   │
│   Trung Quốc, ASEAN  │     │ - Phân tích văn bản  │     │   86% bị động)       │
└──────────┬───────────┘     └──────────┬───────────┘     └──────────┬───────────┘
           │                            │                            │
           └────────────────────────────┼────────────────────────────┘
                                        ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   TAM GIÁC ĐỐI CHIẾU DỮ LIỆU (TRIANGULATION)                     │
│ 1. Dữ liệu văn bản pháp quy & Báo cáo Cục PVTM (25 vụ kiện nội địa, 209 vụ ngoại)│
│ 2. Tọa đàm khoa học chuyên gia liên ngành (Sở Công Thương, nhà nghiên cứu luật)  │
│ 3. Phỏng vấn sâu bán cấu trúc (Cán bộ quản lý ngoại thương cấp tỉnh)             │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án thực hiện quy trình tam giác đối chiếu (triangulation) nghiêm ngặt gồm:

• Đối chiếu dữ liệu thứ cấp: Xử lý toàn bộ 25 hồ sơ vụ việc điều tra PVTM tại Việt Nam và 209 vụ kiện hàng xuất khẩu giai đoạn 2005–2021 từ Cục Phòng vệ thương mại và Trung tâm WTO thuộc VCCI.
• Khảo sát thực tiễn liên ngành: Phân tích báo cáo hoạt động giai đoạn 2017–2019 của Sở Công Thương các trung tâm kinh tế trọng điểm gồm TP. Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Thừa Thiên Huế để kiểm chứng mức độ phối hợp địa phương.
• Tọa đàm khoa học và phỏng vấn chuyên sâu: Tổ chức các tọa đàm chuyên gia với sự tham gia của các thẩm phán, luật sư thương mại quốc tế, chuyên gia Cục Quản lý cạnh tranh và cán bộ quản lý ngoại thương tại các địa phương nhằm thu thập dữ liệu định tính chuyên sâu.

Data và phân tích

Dữ liệu được làm sạch, mã hóa theo từng nhóm chủ thể và phân tích so sánh chuẩn tắc (normative legal analysis) kết hợp với phân tích luật học so sánh (comparative jurisprudence). Phương pháp kiểm tra độ vững chắc (robustness check) được thực hiện thông qua việc đối chiếu quy định pháp luật thực định Việt Nam với các hiệp định ADA, SCMA của WTO và các án lệ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế thực tế (như vụ kiện tôm nước ấm giữa Việt Nam và Hoa Kỳ).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bất đối xứng nghiêm trọng trong tương quan thực thi: Luận án chỉ ra sự chênh lệch sâu sắc giữa áp lực PVTM bên ngoài và năng lực phòng vệ nội địa: trong khi hàng xuất khẩu Việt Nam bị điều tra tới 209 vụ việc, Việt Nam mới chỉ khởi xướng điều tra 25 vụ việc nhập khẩu. Đáng chú ý, điều tra chống trợ cấp (CVD) gần như bị tê liệt với duy nhất 01 vụ việc được thực hiện trong 16 năm.
2. Điểm nghẽn nhận thức và năng lực của cộng đồng doanh nghiệp: Dữ liệu thực chứng chứng minh chỉ có 14% doanh nghiệp Việt Nam có nhận thức và ý định sử dụng công cụ PVTM để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, trong khi 86% doanh nghiệp hoàn toàn không biết hoặc không có ý định sử dụng. Quyền tiếp cận thông tin hồ sơ vụ kiện của doanh nghiệp bị hạn chế nghiêm trọng do thiếu các quy định chi tiết về quy trình bảo mật và công khai chứng cứ.
3. Sự đứt gãy trong cơ chế phối hợp liên ngành cấp địa phương: Nghiên cứu thực nghiệm đối với các Báo cáo tổng kết giai đoạn 2017–2019 của Sở Công Thương TP. Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Thừa Thiên Huế cho thấy hoàn toàn vắng bóng các nội dung, số liệu hoặc giải pháp liên quan đến hoạt động phối hợp điều tra PVTM, phản ánh sự tê liệt của mạng lưới phối hợp cấp tỉnh.
4. Khiếm khuyết về tính độc lập của thiết chế điều tra: Mô hình Cục Phòng vệ thương mại trực thuộc Bộ Công Thương tạo ra sự thiếu hụt về địa vị pháp lý độc lập, dễ bị chi phối bởi các quyết định hành chính và xung đột lợi ích giữa chức năng quản lý ngành sản xuất với chức năng tài phán điều tra khách quan.
5. Khoảng trống trong cơ chế giám sát và tài phán tư pháp: Pháp luật hiện hành trao thẩm quyền điều tra và quyền đề xuất biện pháp rất lớn cho cơ quan điều tra nhưng thiếu vắng cơ chế giám sát độc lập đối với hoạt động thu thập chứng cứ, chưa có chế tài xử lý sai phạm trong điều tra và cơ chế khởi kiện quyết định áp thuế ra Tòa án còn mờ nhạt.

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật: Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh về chủ thể thực thi pháp luật PVTM, bổ sung thuật ngữ và phân loại vào giáo trình Luật Kinh tế và Luật Thương mại quốc tế.
• Giá trị ứng dụng thực tiễn: Cung cấp quy trình hướng dẫn doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề (thép, mía đường, sợi, tôn mạ) cách thức thu thập chứng cứ thiệt hại vật chất để chủ động nộp đơn khởi xướng điều tra.
• Kiến nghị chính sách và hoàn thiện pháp luật: Đề xuất lộ trình sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 theo mô hình tách bạch: Thành lập Cơ quan điều tra PVTM độc lập trực thuộc Chính phủ (tương đương cấp Tổng cục) và ban hành Nghị định liên tịch về Quy chế phối hợp bắt buộc giữa Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính và UBND cấp tỉnh.

Tiêu chí so sánh	Mô hình hiện hành tại Việt Nam	Mô hình Hoa Kỳ (Tham chiếu)	Mô hình Luận án đề xuất
Cơ quan điều tra	Cục PVTM trực thuộc Bộ Công Thương	Tách biệt: USDOC (Biên độ) & USITC (Tổn hại)	Cơ quan điều tra PVTM độc lập thuộc Chính phủ
Tính độc lập pháp lý	Phụ thuộc cơ cấu hành chính Bộ	Rất cao, USITC là cơ quan lưỡng đảng độc lập	Tối đa hóa tính độc lập với các Bộ quản lý ngành
Cơ chế phối hợp	Chưa có quy chế liên ngành bắt buộc	Đội ngũ hỗ trợ chuyên sâu (Hải quan, Kinh tế)	Ban hành Quy chế phối hợp bắt buộc kèm chế tài
Quyền tiếp cận thông tin	Chưa cụ thể hóa thời hạn, thủ tục	Minh bạch theo cơ chế bảo hộ thông tin mật	Chuẩn hóa quy trình tiếp cận thông tin hồ sơ vụ kiện
Giám sát & Tư pháp	Hội đồng xử lý nội bộ, thiếu giám sát	Tòa án Thương mại Quốc tế (USCIT) xét xử	Thiết lập cơ chế tài phán độc lập và giám sát tư pháp

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra ba giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn dữ liệu thời gian: Dữ liệu thực chứng tập trung chủ yếu từ năm 2005 đến hết năm 2021, chưa bao quát toàn diện các biến động thương mại phức tạp giai đoạn hậu COVID-19 và xung đột địa chính trị mới.
• Giới hạn phạm vi chủ thể: Công trình tập trung vào 5 nhóm chủ thể trọng tâm, chưa đào sâu nghiên cứu vai trò của Tòa án trong việc giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính về PVTM.
• Giới hạn phương pháp định lượng: Chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (Econometric Modeling) để đo lường chính xác thiệt hại kinh tế do sự chậm trễ trong điều tra PVTM gây ra.

Hướng nghiên cứu tiếp nối trong 5–10 năm tới bao gồm:

• Nghiên cứu cơ chế giải quyết tranh chấp PVTM tại Tòa án chuyên trách kinh tế tại Việt Nam.
• Tác động của trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong phát hiện hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM và gian lận xuất xứ hàng hóa.
• Thể chế thực thi PVTM trong các liên minh kinh tế kỹ thuật số và thương mại xanh (CBAM).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật sâu rộng, cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học tại các cơ sở đào tạo luật lớn như Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM và Khoa Luật - ĐHQGHN. Về mặt quản trị quốc gia, các luận cứ của đề tài trực tiếp phục vụ công tác rà soát, sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương và hoàn thiện các Đề án nâng cao năng lực PVTM của Chính phủ trong bối cảnh thực thi EVFTA, CPTPP và RCEP. Đối với nền kinh tế, công trình đóng góp giải pháp bảo vệ hàng ngàn doanh nghiệp sản xuất nội địa thuộc các ngành công nghiệp mũi nhọn (thép, nhôm, hóa chất, nông sản) trước các làn sóng bán phá giá và trợ cấp bất bình đẳng từ nước ngoài.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý luận mới về chủ thể thực thi pháp luật và hệ thống tài liệu so sánh luật học chuyên sâu.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Hải quan): Sử dụng các kiến nghị để tái cấu trúc bộ máy điều tra và xây dựng thông tư liên tịch về chia sẻ dữ liệu xuất nhập khẩu.
• Hiệp hội ngành nghề và Doanh nghiệp sản xuất: Nâng cao năng lực pháp lý, chuyển dịch từ trạng thái bị động sang chủ động sử dụng công cụ phòng vệ để bảo vệ thị phần.
• Đội ngũ Luật sư và Chuyên gia tư vấn: Nắm vững trình tự thủ tục, quyền tiếp cận thông tin và kỹ năng đại diện trong các vụ kiện PVTM quốc tế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã phát triển học thuyết nào? Trả lời: Luận án đã phát triển Thuyết Pháp luật tự nhiên (Natural Law Theory) của John Locke và J.J. Rousseau kết hợp với Học phái Chicago về chống độc quyền, chứng minh rằng quyền yêu cầu áp dụng biện pháp PVTM là quyền tự do kinh doanh cơ bản của doanh nghiệp được nhà nước bảo hộ nhằm sửa chữa các khiếm khuyết thị trường do hành vi thương mại không lành mạnh gây ra.

2. Đột phá về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây thể hiện ở điểm nào? Trả lời: Thay vì chỉ nghiên cứu quy phạm thuần túy (doctrinal legal research), luận án thiết lập tam giác đối chiếu thực chứng giữa 25 vụ việc thực tế tại Cục PVTM, phân tích dữ liệu vắng bóng hoạt động PVTM trong báo cáo của 3 Sở Công Thương trọng điểm và phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý ngoại thương.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng của luận án là gì? Trả lời: Đó là nghịch lý nhận thức: 86% doanh nghiệp Việt Nam không biết hoặc không có ý định sử dụng công cụ PVTM, và sự tê liệt hoàn toàn trong hoạt động phối hợp PVTM tại các cơ quan quản lý ngoại thương cấp tỉnh giai đoạn 2017–2019.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (replication protocol) cho các nghiên cứu tiếp theo không? Trả lời: Có, luận án xây dựng bảng tiêu chí phân loại 5 nhóm chủ thể kèm bộ câu hỏi phỏng vấn chuẩn hóa và phương pháp trích xuất dữ liệu hồ sơ vụ kiện PVTM có thể tái sử dụng cho các thị trường đang phát triển khác.

5. Lộ trình nghiên cứu thể chế 10 năm được phác thảo ra sao? Trả lời: Tập trung vào ba giai đoạn: (1) Hoàn thiện quy chế phối hợp đa ngành (2022–2024); (2) Nâng cấp Cục PVTM thành Cơ quan điều tra trực thuộc Chính phủ (2025–2027); (3) Xây dựng cơ chế tài phán tư pháp chuyên biệt về thương mại quốc tế tại Tòa án (2028–2032).

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phát triển toàn diện cơ sở lý luận về chủ thể thực thi pháp luật PVTM, xác lập rõ nội hàm, đặc điểm và vai trò của 5 nhóm chủ thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Chỉ rõ những bất cập căn bản trong thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi tại Việt Nam giai đoạn 2005–2021, đặc biệt là sự thiếu hụt tính độc lập của cơ quan điều tra và sự thụ động của cộng đồng doanh nghiệp (với tỷ lệ 86% chưa tiếp cận công cụ PVTM).
3. Đề xuất giải pháp mang tính bước ngoặt: Nâng cấp thiết chế điều tra PVTM thành cơ quan độc lập trực thuộc Chính phủ nhằm giải quyết triệt để xung đột lợi ích hành chính.
4. Xây dựng khung pháp lý bắt buộc về cơ chế phối hợp liên ngành giữa Hải quan, cơ quan Thuế, UBND cấp tỉnh và Hiệp hội ngành hàng.
5. Hoàn thiện chế định bảo vệ quyền tiếp cận thông tin hồ sơ vụ kiện cho doanh nghiệp nội địa và thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát độc lập đối với các quyết định áp thuế PVTM phù hợp chuẩn mực WTO và các FTA thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những vấn đề lý luận về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại và pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Chương 2. Thực trạng pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Chương 3. Yêu cầu, giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật của chủ thể thực thi pháp luật phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 PHẦN NỘI DUNG TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án 1. Nhóm các công trình nghiên cứu về thiết chế điều tra phòng vệ thương mại Sự ra đời của WTO và việc các quốc gia bắt tay nhau thông qua ký kết các FTA song và đa phương đã tạo điều kiện cho hàng hóa giữa các nước lưu thông thuận tiện. Cùng với đó, nhiều hành vi thương mại không công bằng hoặc bất thường của doanh nghiệp nhập khẩu xuất hiện ngày càng nhiều, tác động tiêu cực đến doanh nghiệp và nền sản xuất nội địa.

Điều này đã thu hút nhiều học giả quan tâm nghiên cứu, xây dựng thiết chế điều tra PVTM để điều tra và xử lý các hành vi vi phạm. Điểm qua các công trình nghiên cứu cho thấy, nội dung các công trình nghiên cứu về thiết chế điều tra PVTM chủ yếu xoay quanh những vấn đề cơ bản sau đây: Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận về thiết chế điều tra PVTM. Tiến hành khảo sát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, liên quan đến các quan điểm về xây dựng thiết chế điều tra PVTM đã có các công trình nghiên cứu điển hình sau: Nguyễn Như Phát & Trần Đình Hảo (2001), “Cạnh tranh và xây dựng pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay”. Công an nhân dân.

Nội dung cốt lõi của công trình là đánh gía chính sách cạnh tranh trong đối chiếu so sánh với kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới như Hoa Kỳ, Pháp, v.v, từ đó đưa ra quan điểm định hướng để xây dựng và thực thi Luật Cạnh tranh trong bối cảnh của Việt Nam. Đặc biệt, từ trang 307 đến trang 310 công trình khẳng định vai trò của tổ chức, cá nhân trong việc thực thi pháp luật về cạnh tranh. Khi lý giải về lý do thực thi các công cụ PVTM của các quốc gia thành viên, từ trang 38 đến trang 41, công trình này đã khẳng định: Việc sử dụng công cụ tự vệ thương mại là đi ngược lại với tự do thương mại toàn cầu, và vị thế quốc gia trên trường quốc tế là yếu tố quyết định vì sẽ bị quốc gia xuất khẩu trả đũa …Như vậy, quyền lợi của nhà xuất khẩu nước ngoài đã bị xâm phạm nên các 9 Xem tại: www. Truy cập ngày 5/12/2018.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 quốc gia phải thỏa thuận đền bù. Để thực hiện tiến trình trên, quốc gia phải có một vị thế trên trường quốc tế đủ để không phải lo bị trả đũa. Tức là quốc gia phải có một nền kinh tế vững mạnh. Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế quốc tế (2006), “Sổ tay về hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO”.

Trường Đại học Cambridge (Tác phẩm này được dịch ra từ tiếng Anh). Tại trang 28, công trình đã nhấn mạnh tầm quan trọng của vấn đề thực thi pháp luật và cơ chế thực thi pháp luật vào thực tiễn đời sống: “Một hiệp định quốc tế tốt nhất sẽ không có nhiều giá trị nếu những nghĩa vụ của hiệp định này không được thực thi… Do vậy, một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả sẽ làm tăng giá trị thực tiễn của các cam kết mà các bên ký kết đã chấp thuận trong một hiệp định quốc tế…”. Đào Trí Úc (2011), “Thực hiện pháp luật và cơ chế thực hiện pháp luật ở Việt Nam”. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7.

Công trình đã tập trung làm rõ nội hàm của khái niệm thực hiện pháp luật và phân tích cơ chế thực hiện pháp luật ở Việt Nam. Cụ thể, tác giả đã nhấn mạnh: “Thực hiện pháp luật là sự chuyển hóa các yêu cầu chung được xác định trong các nguyên tắc và quy phạm pháp luật vào trong các hành vi cụ thể của các chủ thể”. Lưu Kỳ Bảo (2015), “Thúc đẩy toàn diện quản lý đất nước theo pháp luật nỗ lực xây dựng Trung Quốc pháp trị”. Chính trị quốc gia – Sự thật Hà Nội.

Tại trang 54, tác giả đã nhấn mạnh: “Sức sống pháp luật được thể hiện ở chỗ thi hành pháp luật, uy quyền pháp luật cũng thể hiện ở chỗ thi hành, nếu như có luật mà không thi hành, hoặc thi hành không hiệu quả, thì dù luật nhiều đến mấy cũng chỉ là văn bản suông, quản lý đất nước theo pháp luật cũng trở thành lời nói suông”. Trịnh Anh Tuấn (2015), “Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam”. Luận án Tiến sĩ Kinh tế, thực hiện tại Viện Nghiên cứu Thương mại.3 trang 27 đã cắt nghĩa nội hàm của khái niệm thực thi pháp luật. Nhóm tổ chức thực hiện pháp luật cạnh tranh của cơ quan quản lý cạnh tranh (chủ thể quyền lực); nhóm tuân thủ, thi hành pháp luật của cộng đồng các doanh nghiệp.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Nguyễn Văn Cường và Dương Thu Hương, “Cơ chế tổ chức thi hành pháp luật của Hoa Kỳ và giá trị tham khảo cho Việt Nam”10. Công trình đã giải thích tầm quan trọng của vấn đề thi hành đối với những văn bản được ban hành và đã có hiệu lực trên cơ sở dẫn chứng kinh nghiệm về xây dựng cơ chế thực thi pháp luật của Hoa Kỳ. Và nhấn mạnh: quyết định đến hiệu quả điều chỉnh của văn bản pháp luật đó là phải đảm bảo bộ máy, nguồn nhân lực ngân sách để thực thi pháp luật; sự phối hợp thực thi của cơ quan nhà nước và của toàn xã hội. Thứ hai, công trình nghiên cứu về thực trạng và thực tiễn thực thi pháp luật của thiết chế điều tra PVTM.

Công trình đã nghiên cứu về Luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ trong một trật tự thương mại tự do và đi đến kết luận: “Là người có kinh nghiệm thực tế thực thi Đạo luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ 1921, tôi có thể khẳng định chưa bao giờ có một vụ việc được xếp vào loại bán phá giá triệt tiêu đối thủ cạnh tranh”. George Washington, University. Công trình này đánh giá về thực tiễn thực thi của thiết chế PVTM và kết luận: “Những đơn kiện từ những đơn vị bầu cử có sự thiên vị cho nhóm lợi ích nào đó khi nhóm này đòi phải được áp dụng thuế chống bán phá giá đối với doanh nghiệp nhập khẩu nước ngoài”. Carleton University – University of Wiscosin, Ohawa, Canada, cũng đã kết luận: “Vào khoảng những năm 80 của thế kỷ XX, ITC đúng là đã có dấu hiệu bị tác động bởi những áp lực cho chủ nghĩa bảo hộ, các phán quyết về chống bán phá giá nhằm tới bảo hộ cho ngành công nghiệp trong nước”.

10 Đăng tại: tcdcpl.vn/qt/tintuc/Pages/thi-hanh-phap-luat. Truy cập ngày 7/12/2018. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Durling và Matthew R.

Nicely, “Understanding the WTO Anti- Dumping Agreement: Negotiating History and Subsequent Interpretation (Tìm hiểu Hiệp định chống bán phá giá của WTO: Lịch sử đàm phán và các diễn giải tiếp theo)”; hay Peter Van den Bossche, “The Law and Policy of the World Trade Organization: Text, Cases and Materials (Luật và Chính sách của Tổ chức Thương mại Thế giới: Văn bản, Trường hợp và Tài liệu)”. Trong các công trình này, các tác giả đã phân tích khá đầy đủ về quan niệm cũng như quy định của WTO về vấn đề áp dụng các biện pháp PVTM để chống lại hàng hóa nhập khẩu của các quốc gia thành viên. Nguyễn Ngọc Sơn (2010), “Pháp luật chống bán phá giá hàng hóa nhập khẩu và cơ chế thực thi tại Việt Nam”. Luận án Tiến sĩ Luật học, thực hiện tại Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh.

Công trình đã đánh giá khá chi tiết những vấn đề lý luận và thực tiễn về chống bán phá giá và cơ chế thực thi pháp luật về chống bán phá giá ở Việt Nam trong so sánh với một số quốc gia trên thế giới. Đồng thời, có những nội dung phân tích thực trạng quy định của pháp luật về chủ thể thực thi pháp luật chống bán phá giá và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Đặc biệt, từ trang 172 đến trang 174 công trình đã kết luận: “.chúng tôi cho rằng phản ứng của các DN là thiếu khôn ngoan và chưa có kiến thức cơ bản về PVTM quốc tế … cơ quan thực thi pháp luật chống bán phá giá còn nhiều bất cập, như chức năng nhiệm vụ, vị trí pháp lý của Cục quản lý cạnh tranh còn khá đơn giản, và để đảm bảo việc xử lý đúng tiến độ, hiệu quả, nên tách riêng hai nhiệm vụ điều tra về bán phá giá và điều tra thiệt hại vật chất cho các cơ quan hoặc các bộ phận khác nhau đảm nhận; vai trò của Hội đồng xử lý còn khá mờ nhạt”. Vũ Thị Phương Lan (2012), “Pháp luật về chống bán phá giá trong thương mại quốc tế và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam”.

Chính trị Quốc gia – Sự thật. Trong tác phẩm này, tại trang 215 đến 216 đã có những đánh giá, phân tích về thực tiễn hoạt động của cơ quan chống bán phá giá và cơ quan ra quyết định chống bán phá giá đó là CQLCT và Hội đồng xử lý vụ việc chống bán phá giá, và Bộ trưởng BCT là người ra quyết định cuối cùng về việc có hay không áp dụng biện pháp chống bán phá giá. Nguyễn Qúy Trọng (2013), “Pháp luật về tự vệ trong nhập khẩu hàng nước ngoài vào Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”. Tư pháp Hà Nội.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Từ trang 43 đến 44 công trình đã lý giải cơ sở lý luận của việc tồn tại các quy định về tự vệ thương mại, chống bán phá giá, chống trợ cấp của pháp luật quốc gia trong mối quan hệ với pháp luật quốc tế. Đến trang 152 trở đi, công trình đã có những đánh giá chi tiết và sát thực thực tiễn thực thi pháp luật Tự vệ thương mại của BCT, Hội đồng xử lý vụ việc PVTM, CQLCT– cơ quan điều tra vụ việc.