CHƯƠNG I: TỔNG QUAN CÁC TUYẾN PHỐ TRUNG TÂM THUỘC KHU PHỐ CŨ THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 1.1 Một số khái niệm đề cập 1.1 Trung tâm là gì ? Theo từ điển tiếng Việt ta có thể hiểu trung tâm là khu vực phần giữa của một khoảng không gian, nơi phối hợp nhiều hoạt động, nơi tập hợp nhiều hoạt động có ảnh hưởng và tác dụng tỏa ra từ đó. Trong kiến trúc ta có thể hiểu trung tâm là nơi tập trung đông đúc nhất dân cư, các hoạt động về chính trị văn hóa. và có tầm ảnh hưởng lớn nhất tới toàn bộ các hoạt động sống và phát triển của vùng xung quanh. Trung tâm có vai trò quan trọng trong việc hình thành và tổ chức không gian đô thị.
Bên cạnh những chức năng phục vụ công cộng, trung tâm đô thị chính là “hình ảnh thu nhỏ” của một khu vực đô thị cũng như toàn đô thị. Trong quá trình đô thị hoá, quá trình mở rộng và phát triển đô thị, sự hình thành các trung tâm đô thị (trung tâm công cộng) đã khẳng định cho việc bảo đảm chất lượng môi trường đô thị, là yếu tố quyết định tính hấp dẫn của những khu vực phát triển mới của thành phố.2 Thế nào là khu phố cũ ? Đây là thuật ngữ mới ra đời khoảng mười lăm năm nay, từ khi người ta bắt đầu chú ý đến những di sản kiến trúc của thành phố. Nói khu phố cũ là nói khu vực mà đường, phố, nhà cửa theo kiểu cách cổ, bắt đầu hình thành từ ngàn năm xưa. Nói khu phố cũ là nói khu vực mà đường phố nhà cửa do người Pháp quy hoạch và xây dựng, ra đời từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Phân biệt như trên cũng chỉ là ước lệ, một quy ước để tiện làm việc. Có thể tạm hiểu khu phố cũ là dùng để gọi các khu vực đô thị lâu đời, nơi tập trung nhiều các hoạt động kinh tế, tiểu thủ công nghiêp, văn hóa xã hội từ trước tới nay. Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 10 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi Một đặc trưng nữa của khu phố cũ là kiến trúc nhà cổ trong khu phố buôn bán. Những nhà cổ chủ yếu là nhà ống, mái ngói nghiêng, mặt tiền là cửa hàng buôn bán thò thụt không đều.
Hình ảnh nhà cổ và mái ngói đã đi vào hội họa, thơ ca. Những ngôi nhà này chủ yếu được dựng vào thế kỉ XVIII - XIX, trước đó hầu hết là nhà mái tranh, chỉ có một số nhà giàu có, nhà của Hoa kiều mới lợp mái ngói. Từ cuối thế kỉ XX, các nhà cổ dần dần biến mất. Thay vào đó là các ngôi nhà ống xây mới phá vỡ cảnh quan vốn có của phố cũ.
Tuy vậy, bên trong các ngôi nhà vẫn là hệ thống đường đi chằng chịt. Do có nhiều hộ dân sinh sống tại đây. Cho đến nay các khu phố cũ đã trở thành bản sắc riêng, phản ánh phần nào phong tục và con người của từng vùng miền. Một nét văn hóa và không thế thiếu trong các câu chuyện của cha ông ta.
Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 11 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi 1.3 Thế nào là khu phố mới ? Có thể tạm hiểu khu phố mới là khu phố được xây dựng mới. Hoặc được cải tạo chỉnh trang từ những tuyến phố cũ. Các khu phố mới được hình thành do quá trình dân cư phát triển, nhu cầu sinh sống của người dân bị hạn hẹp. Cuộc sống về kinh tế xã hội, nhu cầu ăn ở của người dân thành cấp bách.
Vào những năm gần đây, các khu phố mới phát triển mở rộng trên nền tảng các khu phố cũ được quan tâm nhiều hơn về hình thái kiến trúc cũng như định hướng phát triển. Nhằm mục tiêu hài hòa giữa cái cũ và cái mới. Không làm mất đi cái đặc trưng của tuyến phố cũ. Cũng như ko làm ảnh hưởng tới phong các hiện đại của các tuyến phố mới.
Các khu phố mới được hình thành trên nhiều chiều hướng khác nhau, do bị ảnh hưởng nhiều bởi nền kinh tế hiện nay. Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 12 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi 1.2 Vai trò các tuyến phố trung tâm thuộc khu phố cũ Hải Phòng 1.1 Tổng quan, tính chất, tầm quan trọng các tuyến phố cũ trong khu phố cũ Hải Phòng • Tổng quan về phố cũ Hải Phòng Hải phòng xưa… mang dáng dấp của một khu đô thị cổ, buôn bán sầm uất. Phố Hoàng Văn Thụ Phố Cầu Đất ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh internet) Quảng Trường Nhà Hát thành phố được xây dựng từ cách đây đã lâu. Dù không nổi tiếng và lớn như nhà hát lớn Hà Nội nhưng đối với con người Hải Phòng, nhà hát này đã gắn liền với thành phố như một phần tất yếu của cuộc sống… Các khu phố cũ nằm xung quanh khu vực nhà hát lớn.
Trước đây mọi người từ ngoài thành phố vào phải đi ngang qua Ngân Hàng rồi qua khu phố cũ mới đến được trung tâm Thành Phố. Nhà máy nước với những tiếng còi báo quen thuộc lúc 12h nằm sau Nhà Hát Lớn cũng nối ra đây. Ngày nay, phố nổi tiếng với "Chợ" quần áo kéo dài từ đầu đến cuối phố… Lên trên Hoàng Văn Thụ chính là đầu phố Cầu Đất, nơi đây là trục đường chính của thành phố, dẫn ra biển và các nơi khác. Tên gọi Cầu Đất xuất phát từ nguồn gốc ngày xưa khi nơi này có một chiếc cầu bằng đất.
Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 13 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi Sân vận động, nhà hát Quấn Ngựa Cầu Rào Xưa ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh internet) Nhà Hát Nhân Dân và Sân Vận Động Lạch tray. Trước đây nhà hát được xây dựng từ thời Pháp và có kiến trúc cổ rất riêng của mình. Sân vận động Lạch Tray được xây dựng gần đó, là nơi thi đấu của những môn thể toàn Đông Dương. Ngày nay, nó đã đã được sữa chữa, trùng tu rất nhiều, mang lại bộ mặt mới cho thành phố Hải Phòng, đẹp hơn và hoành tráng hơn.
Dọc Lạch Tray, muốn qua Đồ Sơn ta sẽ đi qua Cầu Rào, chắc hẳn mọi người sẽ bất ngờ khi trước đây cầu đơn sơ đến mức lạ kì thế này… Phố Lý Thường Kiệt Phố Người Hoa ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh internet) Phố Ba Tơ, nay là Lý Thường Kiệt. Thời gian trôi qua đã bào mòn những nét kiến trúc cổ nơi đây. Mọi người còn gọi nơi này là phố người Hoa và đến tận bây Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 14 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi giờ những nét văn hoá cổ vẫn còn tồn tại nơi đây. Ngõ nhỏ phố nhỏ – con đường cũng nhỏ…Ngã tư cột đèn xưa, yên bình quá, khác nhiều so với bây giờ.
Tiếp đây là ngã tư An Dương – Chợ An Dương, một đầu mối giao thông quan trọng ở thành phố Hải Phòng. Ngã tư Cột Đèn Ngã tư Chợ An Dương ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh internet) Phố Tam Bạc PhốTam Bạc ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh internet) • Tính chất, tầm quan trọng của khu phố cũ Hiện nay các khu phố cũ ở Hải Phòng vẫn đang tồn tại nhiều hoạt động văn hóa kinh tế cao, nhiều tuyến phố vẫn là các khu buôn bán tập trung hàng hóa lớn của thành phố cũng như khu vực lân cận.Các khu phố mang tính lịch sử văn hóa cũng đang là một trong những điềm thu hút khách du lịch khắp nơi đến thành phố, nhiều Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 15 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi tuyến phố cổ, phố cũ đã thành “thương hiệu” của thành phố như Tam Bạc, Lý Thường Kiệt, Cầu Đất v. Nhiều khu phố cũ vần tập trung mật độ dân dư cao, các hoạt động của người dân ở đây đã gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của cả thành phố. Bảo tồn các khu phố cổ, phố cũ cũng là vấn đề chung của cả nước cũng như thành phố Hải Phòng nói riêng.
Nói ngắn gọn, các khu phố cổ, phố cũ của thành phố Hải Phòng vẫn mang vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình phát triển thành phố Hải Phòng. Và một phần không nhỏ tạo ra bản sắc văn hóa riêng của thành phố hoa phượng đỏ.2 Giới thiệu một số tuyến phố quan trong của trung tâm phố cũ Hải Phòng • Tuyến phố cũ mang tính thương mại cao ( phố Cầu Đất ) + Đặc điểm chung của tuyến phố: ( Hình 1.1 – Phố Cầu Đất ) Ngày nay phố Cầu Đất vẫn là một trung tâm buôn bán lớn của thành phố. Trên phố có ba cửa hàng bách hóa lớn, một hiệu sách quốc doanh, một rạp chiếu bóng. Cho đến nay qua nhiều năm phát triển và đổi mới, phố Cầu Đất đã trờ thành tuyến phố phát triển mạnh và thương mại và dịch vụ sầm uất nhất thành phố.
+ Tính chất, lịch sự hình thành: Đây là một trong những phố quan trọng và sầm uất nhất thành phố.Lúc mới mở phố được đặt tên là Pôn Đume (Avennua Paul Doumer). Chỉnh trang tuyến phố Đinh Tiên Hoàng - Quận Hồng Bàng - Thành Phố Hải Phòng HV : KTS.Phạm Duy Hưng - 16 - GVHD: PGS.Doãn Minh Khôi Tuy nhiên ngay từ lúc đó nhân dân ta đã gọi là Cầu Đất. Năm 1946, phố mang tên đại lộ Hồ Chí Minh. Năm 1954 đổi thành tên Trần Hưng Đạo.
Năm 1963 gọi lại là Cầu Đất cho đến bây giờ. Phố Cầu Đất Phố Cầu Đất ( Nguồn ảnh internet) ( Nguồn ảnh tự chụp) + Đặc điểm quy hoạch kiến trúc: Từ ngã tư Cầu Đất - Hoàng Văn Thụ - Trần Phú đến ngã tư Lạch Tray – Tô Hiệu – Lê Lợi, cắt qua các phố Trần Nhật Duật – Lê Chân, Lương Khánh Thiện – Cát Dài, dài 610m, rộng 11m. Vỉa hè đoạn từ ngã tư Cầu Đất, Trần Phú đến ngã tư với hai phố Trần Nhật Duật, Lê Chân bên trái dài 80m, rộng 4m, bên phải dài 217m, rộng 4m. Đoạn từ Trần Nhật Duật, Lê Chân đến Lương Khánh Thiện, Cát Dài bên trái dài 220m, rộng 4m, bên phải dài 217m, rộng 2,5m, đoạn còn lại đến ngã tư thành Đội bên trái dài 230m, rộng 4m, bên phải dài 245m, rộng 4m.Phố thuộc đất xã Gia Viên và An Biên cũ, trước giải phóng thuộc khu Ga.