Luận văn thạc sĩ về chính sách Trung Đông của Liên bang Nga giai đoạn 2000-2015

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách trung đông của liên bang nga trong giai đoạn 2000 2015, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Huy Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Cảnh Toàn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quốc tế học
• Đề tài: Chính sách Trung Đông của Liên bang Nga trong giai đoạn 2000 - 2015
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp khoa học của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015
• 1.1. Tình hình thế giới và khu vực Trung Đông trong 15 năm đầu thế kỷ XXI
• 1.1.1. Tình hình thế giới
• 1.1.2. Tình hình khu vực Trung Đông
• 1.2. Tình hình Liên bang Nga và chính sách đối ngoại của Liên bang Nga thời gian gần đây
• 1.2.1. Tình hình Liên bang Nga
• 1.2.2. Chính sách đối ngoại của Nga từ năm 2000 trở lại đây
• 1.3. Quan hệ của Liên bang Nga đối với khu vực Trung Đông trước năm 2000
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA NGA Ở TRUNG ĐÔNG VÀ QUAN HỆ CỦA NGA VỚI MỘT SỐ NƯỚC TRONG KHU VỰC
• 2.1. Mục tiêu và chủ trương chính sách
• 2.2. Biện pháp triển khai
• 2.2.1. Về chính trị - ngoại giao
• 2.2.2. Về năng lượng
• 2.2.3. Về kinh tế, thương mại
• 2.2.4. Về quốc phòng - an ninh
• 2.3. Quan hệ của Nga với một số nước trong khu vực
• 2.3.1. Quan hệ Nga - Iran
• 2.3.2. Quan hệ Nga - Syria
• 2.3.3. Quan hệ Nga - Israel
• 2.3.4. Quan hệ Nga - Iraq
• 2.3.5. Quan hệ Nga - Saudi Arabia
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ DỰ BÁO CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Những tác động đối với Liên bang Nga và khu vực Trung Đông
• 3.1.1. Đối với Nga
• 3.1.2. Đối với quan hệ của Nga với khu vực Trung Đông
• 3.1.3. Đối với khu vực Trung Đông
• 3.2. Dự báo xu hướng chính sách của Nga đối với Trung Đông
• 3.2.1. Một số yếu tố thuận lợi và khó khăn tác động
• 3.2.2. Dự báo về xu hướng chính sách của Nga đối với khu vực Trung Đông trong thời gian tới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách Trung Đông của Nga giai đoạn 2000 2015

Chính sách Trung Đông của Nga từ năm 2000 đến 2015 đã phản ánh sự thay đổi trong chiến lược đối ngoại của nước này. Sau khi Tổng thống Putin lên nắm quyền, Nga đã tìm cách khôi phục vị thế cường quốc của mình trên trường quốc tế, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông. Khu vực này không chỉ có vị trí địa chiến lược quan trọng mà còn là nơi tập trung nhiều lợi ích chính trị, kinh tế và an ninh của Nga. Chính sách này đã được thể hiện qua nhiều hoạt động ngoại giao, quân sự và kinh tế nhằm củng cố quan hệ với các quốc gia trong khu vực.

1.1. Tình hình chính trị và kinh tế Trung Đông trong giai đoạn này

Trong giai đoạn 2000-2015, Trung Đông trải qua nhiều biến động lớn, từ các cuộc xung đột vũ trang đến sự trỗi dậy của các phong trào chính trị. Tình hình chính trị không ổn định đã tạo ra cơ hội cho Nga can thiệp và mở rộng ảnh hưởng. Kinh tế khu vực cũng chịu tác động từ giá dầu và các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, ảnh hưởng đến quan hệ thương mại với Nga.

1.2. Vai trò của Nga trong các cuộc xung đột tại Trung Đông

Nga đã tham gia vào nhiều cuộc xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là tại Syria. Sự can thiệp quân sự của Nga vào năm 2015 đã thay đổi cục diện chiến tranh tại đây, giúp chính phủ Assad củng cố quyền lực. Điều này không chỉ thể hiện sức mạnh quân sự của Nga mà còn khẳng định vai trò của nước này trong việc định hình tương lai của khu vực.

II. Những thách thức trong chính sách Trung Đông của Nga

Chính sách Trung Đông của Nga không chỉ gặp phải những cơ hội mà còn đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh từ các cường quốc khác như Mỹ và Trung Quốc, cùng với các vấn đề nội bộ của các quốc gia Trung Đông, đã tạo ra những khó khăn cho Nga trong việc thực hiện chính sách của mình.

2.1. Cạnh tranh với Mỹ và các cường quốc khác

Mỹ vẫn giữ vai trò chủ chốt trong khu vực Trung Đông, với các liên minh chiến lược và hỗ trợ quân sự cho nhiều quốc gia. Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông đã tạo ra áp lực lớn cho Nga trong việc mở rộng ảnh hưởng của mình.

2.2. Tình hình bất ổn chính trị tại các quốc gia Trung Đông

Nhiều quốc gia trong khu vực như Iraq, Syria và Libya đang trải qua tình trạng bất ổn chính trị và xung đột vũ trang. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh khu vực mà còn làm khó khăn cho Nga trong việc thiết lập quan hệ đối tác bền vững.

III. Phương pháp triển khai chính sách Trung Đông của Nga

Để thực hiện chính sách Trung Đông, Nga đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ ngoại giao đến quân sự. Sự linh hoạt trong chiến lược đã giúp Nga duy trì và mở rộng ảnh hưởng của mình tại khu vực này.

3.1. Ngoại giao đa phương và song phương

Nga đã tích cực tham gia vào các diễn đàn đa phương như Liên Hợp Quốc và các tổ chức khu vực để thúc đẩy lợi ích của mình. Đồng thời, các mối quan hệ song phương với các quốc gia như Iran và Syria cũng được củng cố.

3.2. Can thiệp quân sự và hỗ trợ an ninh

Sự can thiệp quân sự của Nga tại Syria đã cho thấy khả năng của nước này trong việc sử dụng sức mạnh quân sự để đạt được mục tiêu chính trị. Ngoài ra, Nga cũng cung cấp hỗ trợ an ninh cho nhiều quốc gia trong khu vực nhằm củng cố quan hệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chính sách Trung Đông của Nga

Chính sách Trung Đông của Nga đã mang lại nhiều kết quả tích cực, từ việc củng cố quan hệ với các quốc gia trong khu vực đến việc nâng cao vị thế của Nga trên trường quốc tế. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận những hạn chế và thách thức mà Nga phải đối mặt.

4.1. Kết quả đạt được trong quan hệ với các quốc gia Trung Đông

Nga đã thành công trong việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với nhiều quốc gia như Iran và Syria. Điều này không chỉ giúp Nga mở rộng ảnh hưởng mà còn tạo ra cơ hội cho các hợp tác kinh tế và quân sự.

4.2. Những hạn chế và thách thức trong chính sách

Mặc dù đạt được nhiều thành công, nhưng chính sách Trung Đông của Nga vẫn gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh từ các cường quốc khác và tình hình bất ổn tại khu vực. Điều này đòi hỏi Nga phải điều chỉnh chiến lược để duy trì ảnh hưởng.

V. Kết luận và dự báo tương lai của chính sách Trung Đông của Nga

Chính sách Trung Đông của Nga trong giai đoạn 2000-2015 đã thể hiện sự chuyển mình mạnh mẽ của nước này trên trường quốc tế. Dự báo trong tương lai, Nga sẽ tiếp tục điều chỉnh chính sách để đối phó với những thách thức mới và củng cố vị thế của mình tại khu vực.

5.1. Dự báo xu hướng chính sách trong tương lai

Trong bối cảnh tình hình thế giới đang thay đổi, Nga có thể sẽ tiếp tục điều chỉnh chính sách Trung Đông để thích ứng với những biến động mới. Sự cạnh tranh với Mỹ và các cường quốc khác sẽ vẫn là yếu tố quan trọng trong chiến lược của Nga.

5.2. Tác động của chính sách đến quan hệ quốc tế

Chính sách Trung Đông của Nga không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ với các quốc gia trong khu vực mà còn tác động đến cục diện chính trị toàn cầu. Sự gia tăng ảnh hưởng của Nga tại Trung Đông có thể tạo ra những thay đổi lớn trong quan hệ quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trung Đông là khu vực địa chiến lược quan trọng, tiếp giáp ba châu lục Á, Âu và Phi, với trữ lượng dầu mỏ chiếm gần 2/3 tổng trữ lượng thế giới và sản xuất khoảng 1/3 sản lượng toàn cầu. Tính đến giữa năm 2015, dân số khu vực đạt khoảng 239,6 triệu người với tốc độ tăng dân số khoảng 1,9%/năm. Khu vực này không chỉ giàu tài nguyên mà còn là cái nôi của ba tôn giáo lớn: Hồi giáo, Do Thái và Ki-tô, trong đó đạo Hồi chiếm 90% dân số. Tuy nhiên, Trung Đông cũng là “lò lửa chiến tranh” với môi trường an ninh phức tạp do mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chủ nghĩa khủng bố, xung đột vũ trang và các vấn đề xã hội như tham nhũng, thất nghiệp và nghèo đói.

Trong bối cảnh thế giới chuyển từ trật tự đơn cực sang đa cực, Liên bang Nga dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Putin từ năm 2000 đã có những bước tiến quan trọng về chính trị, kinh tế và quân sự, tạo tiền đề để khôi phục vị thế cường quốc thế giới. Trung Đông được Nga xác định là khu vực chiến lược trọng điểm trong chính sách đối ngoại nhằm mở rộng ảnh hưởng, bảo vệ lợi ích quốc gia và đối phó với sự cạnh tranh của các cường quốc khác như Mỹ và Trung Quốc.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích chính sách Trung Đông của Liên bang Nga trong giai đoạn 2000-2015, làm rõ các mục tiêu, chủ trương, biện pháp triển khai, cũng như tác động của chính sách này đối với tình hình khu vực và quan hệ quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quốc gia Trung Đông trọng điểm, với trọng tâm là các mối quan hệ chính trị, kinh tế, năng lượng và quốc phòng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết quan hệ quốc tế như chủ nghĩa hiện thực (Realism) để giải thích hành vi của Nga trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia và tăng cường sức mạnh trong môi trường quốc tế đa cực. Lý thuyết đa phương (Multilateralism) được sử dụng để phân tích vai trò của Nga trong các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, SCO, BRICS nhằm thúc đẩy ảnh hưởng tại Trung Đông. Ngoài ra, mô hình phân tích chính sách đối ngoại (Foreign Policy Analysis) giúp làm rõ các yếu tố nội bộ và bên ngoài ảnh hưởng đến quyết định chính sách của Nga.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Chính sách đối ngoại thực dụng: Nga tập trung vào lợi ích kinh tế, an ninh và địa chính trị trong khu vực.
• Ảnh hưởng địa chiến lược: Trung Đông là vùng đệm và cửa ngõ quan trọng đối với an ninh Nga.
• An ninh năng lượng: Sử dụng nguồn tài nguyên dầu khí làm công cụ chính trị và kinh tế.
• Chính sách cân bằng đa phương: Nga duy trì quan hệ với nhiều đối tác trong khu vực để tránh bị cô lập.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế kết hợp với các phương pháp lịch sử, phân tích, so sánh và tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm tài liệu chính thức của Nga, các báo cáo quốc tế, số liệu thống kê về kinh tế, thương mại, năng lượng và quốc phòng, cùng các bài viết học thuật và phân tích chuyên sâu về chính sách đối ngoại của Nga.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các quốc gia Trung Đông chủ chốt như Iran, Syria, Saudi Arabia, Israel và các tổ chức quốc tế liên quan. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí ảnh hưởng chiến lược và mức độ quan hệ với Nga. Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh các giai đoạn chính sách, đánh giá tác động và dự báo xu hướng.

Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2000 đến 2015, tập trung vào các sự kiện chính trị, kinh tế và quân sự quan trọng, bao gồm các chuyến thăm cấp cao, các thỏa thuận hợp tác, diễn biến phong trào “Mùa xuân Ả-rập” và các cuộc tập trận quân sự của Nga tại Trung Đông.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mục tiêu chính sách đa dạng và cụ thể: Nga đặt ra sáu mục tiêu chính trong chính sách Trung Đông, bao gồm bảo vệ lợi ích quân sự, củng cố quan hệ với các quốc gia trọng điểm, thúc đẩy lợi ích kinh tế (đặc biệt là dầu khí và năng lượng hạt nhân), ngăn chặn chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và giảm thiểu ảnh hưởng của Mỹ. Ví dụ, Nga đã ký các hợp đồng vũ khí trị giá 14,1 tỷ USD với các nước Trung Đông trong giai đoạn 2001-2011, trong đó Syria chiếm 60% giá trị.

2. Tăng cường hiện diện quân sự và ngoại giao: Nga duy trì căn cứ quân sự lâu dài tại Tartus (Syria) và triển khai lực lượng hải quân thường trực với 5-6 tàu chiến tại Địa Trung Hải từ năm 2013. Các cuộc tập trận quy mô lớn được tổ chức liên tục, thể hiện quyết tâm bảo vệ lợi ích chiến lược. Về ngoại giao, Nga duy trì quan hệ cân bằng với các bên, bao gồm cả Iran, Israel và Saudi Arabia, nhằm tránh bị cô lập và tăng cường ảnh hưởng.

3. Hợp tác năng lượng và kinh tế phát triển mạnh: Giá trị trao đổi thương mại giữa Nga và Trung Đông tăng từ 7,2 tỷ USD năm 2001 lên 49 tỷ USD năm 2014, trong đó Nga xuất siêu với các mặt hàng chủ lực như sản phẩm dầu khí (9,2 tỷ USD), sắt thép (4,4 tỷ USD) và ngũ cốc (4,1 tỷ USD). Nga cũng hoàn tất dự án nhà máy điện hạt nhân Bushehr tại Iran và mở rộng hợp tác năng lượng hạt nhân với các nước trong khu vực.

4. Chính sách đối ngoại thực dụng và đa phương: Nga không tìm kiếm đồng minh tuyệt đối mà duy trì quan hệ đối tác đa dạng, thể hiện qua việc mời lãnh đạo Hamas thăm Nga và ủng hộ giải pháp hòa bình Trung Đông dựa trên luật pháp quốc tế. Nga cũng phối hợp với Trung Quốc và các thành viên BRICS để tăng cường vị thế trong các vấn đề khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ sự thay đổi trong nhận thức chiến lược của Nga sau năm 2000, khi Tổng thống Putin nhấn mạnh việc khôi phục vị thế cường quốc thế giới. Trung Đông được xem là khu vực trọng điểm để thực hiện mục tiêu này do vị trí địa chiến lược và nguồn tài nguyên phong phú. So với thời kỳ Yeltsin, chính sách của Nga trở nên chủ động, thực dụng và đa chiều hơn, không chỉ tập trung vào quân sự mà còn mở rộng sang kinh tế và ngoại giao đa phương.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả luận văn phù hợp với nhận định rằng Nga đang tái khẳng định vai trò tại Trung Đông thông qua các biện pháp cân bằng quyền lực và khai thác lợi ích kinh tế. Việc duy trì căn cứ Tartus và hợp tác năng lượng hạt nhân với Iran là minh chứng cho chiến lược lâu dài của Nga nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thương mại Nga-Trung Đông, bảng thống kê các hợp đồng vũ khí và sơ đồ phân bố lực lượng hải quân Nga tại Địa Trung Hải để minh họa rõ nét hơn về sự hiện diện và ảnh hưởng của Nga.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác đa phương và đa kênh: Nga nên tiếp tục phát huy vai trò trong các tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, SCO và BRICS để thúc đẩy giải pháp hòa bình và ổn định tại Trung Đông, đồng thời mở rộng đối thoại với các nhóm chính trị trong khu vực nhằm giảm thiểu xung đột.

2. Đẩy mạnh hợp tác kinh tế và năng lượng bền vững: Khuyến khích các doanh nghiệp Nga đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và công nghệ cao tại Trung Đông, đồng thời đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu để giảm sự phụ thuộc vào dầu khí, nâng cao giá trị thương mại song phương.

3. Củng cố hiện diện quân sự linh hoạt và có chọn lọc: Duy trì căn cứ quân sự tại Tartus và tăng cường các hoạt động huấn luyện, diễn tập chung với các đối tác khu vực nhằm nâng cao khả năng ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như khủng bố và cực đoan.

4. Tăng cường ngoại giao văn hóa và tôn giáo: Phát triển các chương trình giao lưu văn hóa, tôn giáo nhằm xây dựng lòng tin và giảm thiểu mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo trong khu vực, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác chính trị và kinh tế.

Các giải pháp trên cần được thực hiện trong vòng 5 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công Thương và các doanh nghiệp liên quan của Nga.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên chuyên ngành Quan hệ Quốc tế: Luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về chính sách đối ngoại của Nga tại Trung Đông, giúp nâng cao hiểu biết về địa chính trị và các chiến lược quốc tế.

2. Nhà nghiên cứu và chuyên gia chính sách: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá để phân tích các xu hướng chính sách đối ngoại của Nga, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực đa cực hiện nay.

3. Cơ quan ngoại giao và hoạch định chính sách: Giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược hợp tác và đối phó phù hợp với các diễn biến phức tạp tại Trung Đông.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin về môi trường kinh tế, thương mại và năng lượng tại Trung Đông, từ đó định hướng các hoạt động đầu tư và hợp tác kinh doanh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Trung Đông lại quan trọng đối với chính sách của Nga?
   Trung Đông có vị trí địa chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên dầu khí và là khu vực có ảnh hưởng lớn đến an ninh và kinh tế Nga, đặc biệt trong việc bảo vệ vùng đệm tại Kavkaz và Trung Á.

2. Nga đã sử dụng những công cụ nào để tăng cường ảnh hưởng tại Trung Đông?
   Nga sử dụng kết hợp công cụ quân sự (căn cứ Tartus, lực lượng hải quân), kinh tế (hợp tác năng lượng, thương mại), ngoại giao đa phương và hợp tác văn hóa để duy trì và mở rộng ảnh hưởng.

3. Quan hệ Nga với Iran có vai trò như thế nào trong chính sách Trung Đông?
   Iran là đối tác chiến lược quan trọng của Nga, đặc biệt trong hợp tác năng lượng hạt nhân và quân sự, đồng thời là đồng minh trong việc đối phó với ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực.

4. Chính sách của Nga có ảnh hưởng thế nào đến các cuộc xung đột ở Trung Đông?
   Nga chủ trương giải quyết các vấn đề khu vực thông qua ngoại giao, phản đối can thiệp quân sự và ủng hộ hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế, góp phần giảm căng thẳng và duy trì ổn định tương đối.

5. Tương lai chính sách Trung Đông của Nga sẽ như thế nào?
   Dự báo Nga sẽ tiếp tục duy trì chính sách đa phương, tăng cường hợp tác kinh tế và quân sự, đồng thời thích ứng linh hoạt với các biến động khu vực nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia lâu dài.

Kết luận

• Trung Đông là khu vực chiến lược trọng điểm trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga giai đoạn 2000-2015, với mục tiêu bảo vệ lợi ích quốc gia và mở rộng ảnh hưởng.
• Nga đã đạt được nhiều thành tựu trong hợp tác kinh tế, năng lượng, quốc phòng và ngoại giao đa phương tại khu vực.
• Chính sách của Nga mang tính thực dụng, đa chiều, không tìm kiếm đồng minh tuyệt đối mà duy trì quan hệ cân bằng với nhiều đối tác.
• Việc duy trì căn cứ Tartus và hợp tác năng lượng hạt nhân với Iran là những điểm nhấn quan trọng trong chiến lược của Nga.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào tăng cường hợp tác đa phương, phát triển kinh tế bền vững và củng cố an ninh khu vực nhằm duy trì vị thế cường quốc của Nga tại Trung Đông.

Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và doanh nghiệp quan tâm đến chính sách đối ngoại và địa chính trị khu vực Trung Đông. Để hiểu sâu hơn và cập nhật các diễn biến mới, độc giả được khuyến khích tiếp tục theo dõi các nghiên cứu và phân tích chuyên sâu trong lĩnh vực này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015. CHƢƠNG 2: CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA NGA VÀ QUAN HỆ CỦA NGA VỚI MỘT SỐ NƢỚC TRONG KHU VỰC CHƢƠNG 3: NHỮNG TÁC ĐỘNG VÀ DỰ BÁO CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA TRONG THỜI GIAN TỚI 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH TRUNG ĐÔNG CỦA LIÊN BANG NGA, GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 1. Tình hình thế giới và khu vực Trung Đông trong 15 năm đầu thế kỷ XXI 1. Tình hình thế giới Trong 15 năm đầu thế kỷ XXI, thế giới đã chứng kiến những biến đổi to lớn, sâu sắc, ảnh hƣởng toàn diện và mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống chính trị-xã hội, kinh tế và an ninh-quốc phòng của các khu vực và quốc gia, trong đó có Trung Đông và Liên bang Nga.

Hiện nay, thế giới vẫn đang trong thời kỳ chuyển đổi, quá độ sang một trật tự mới, theo hƣớng từ đơn cực sang đa cực. Ở đó, những biến đổi có tính chất đan xen, tác động nhiều chiều, nhiều tuyến lên các mối quan hệ song phƣơng và đa phƣơng của các dân tộc, các quốc gia và khu vực trên thế giới. Cục diện thế giới đa cực ngày càng rõ nét hơn, xu thế dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế tiếp tục phát triển nhƣng các nƣớc lớn vẫn giữ vai trò chi phối các mối quan hệ quốc tế. Một số cƣờng quốc và trung tâm quyền lực mới nổi lên ngày càng đóng vai trò quan trọng trong khu vực và trên thế giới.

Tƣơng quan lực lƣợng trên thế giới đang có sự thay đổi, ngày càng có lợi cho các lực lƣợng đấu tranh cho một thế giới mới công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nƣớc trên thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân sinh và tiến bộ xã hội tiếp tục phát triển. Cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc vẫn diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh so sánh lực lƣợng trên thế giới thay đổi mạnh mẽ, các nƣớc lớn chú trọng điều chỉnh chiến lƣợc và chính sách đối ngoại theo hƣớng tăng cƣờng quan hệ nhằm phát huy ảnh hƣởng, cạnh tranh lợi ích về mọi mặt và tạo lập vị thế có lợi nhất trong quá trình hình 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thành trật tự thế giới mới.

Lợi ích quốc gia dân tộc có vị trí nổi trội, quy định mục tiêu, nội dung, phƣơng châm chính sách đối ngoại và cách thức tập hợp lực lƣợng của mỗi nƣớc. Mỹ điều chỉnh, triển khai chiến lƣợc toàn cầu, gần đây là đẩy mạnh chuyển trọng tâm chiến lƣợc sang châu Á-Thái Bình Dƣơng, can dự vào Đông Nam Á, Biển Đông, kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc và Nga; đẩy mạnh “Diễn biến hòa bình” kết hợp với “bạo loạn lật đổ” và can thiệp quân sự vào nhiều khu vực trên thế giới, nhất là tại không gian hậu Xô-viết và Trung Đông- Bắc Phi, nhằm duy trì vị thế lãnh đạo thế giới. Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ, trở thành nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới (cuối năm 2010); tăng cƣờng can dự, cạnh tranh quyết liệt với Mỹ tại châu Á, châu Phi và Trung Đông; đầu tƣ tăng cƣờng tiềm lực quốc phòng; đẩy mạnh độc chiếm Biển Đông, thực hiện các chiến lƣợckết nối Thái Bình Dƣơng và Ấn Độ Dƣơng. Sự nổi lên của Trung Quốc làm thay đổi môi trƣờng an ninh thế giới, thu hẹp ảnh hƣởng của các cƣờng quốc khác, nhất là của Mỹ.

Do nền kinh tế phục hồi, sức mạnh tổng hợp quốc gia đƣợc nâng lên, Nga từng bƣớc tái khôi phục ảnh hƣởng trên trƣờng quốc tế; đẩy mạnh chính sách đối ngoại thực dụng, cứng rắn, bảo vệ không gian sinh tồn hậu Xô-viết; khôi phục vai trò, mở rộng ảnh hƣởng ở châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh. Nhật Bản và Ấn Độ chủ động điều chỉnh chiến lƣợc, triển khai chính sách đối ngoại mở rộng, tăng cƣờng vai trò nƣớc lớn, phấn đấu trở thành các cực ở những mặt nhất định của thế giới đa cực. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ tiếp tục phát triển với bƣớc tiến nhảy vọt. Các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ, thông tin truyền thông, nhất là internet, đã tác động toàn diện và sâu sắc tới đời sống chính trị, xã hội, kinh tế, an ninh, văn hóa, tôn giáo, dân tộc của các quốc gia.

Thế giới gia tăng sự kết nối, phổ biến kiến thức, thông tin, giao thoa văn hóa - xã hội, thông qua các phƣơng tiện thông tin hiện đại. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nhất là 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] về kinh tế, là xu thế khách quan, vừa là quá trình hợp tác phát triển, vừa là quá trình đấu tranh của các nƣớc nhằm bảo vệ các lợi ích quốc gia. Tuy xu thế hòa bình, hợp tác tiếp tục giữ vai trò chủ đạo nhƣng xung đột và chiến tranh cục bộ, khủng bố, bất ổn chính trị, xã hội vẫn diễn ra ở nhiều nơi và diễn biến phức tạp. “Cách mạng màu sắc” diễn ra tại một loạt nƣớc khu vực không gian hậu Xô-viết và lan rộng đến các khu vực khác trên thế giới.

“Cách mạng màu sắc” ở Nam Tƣ (năm 2000) dẫn đến sự phân tách Liên bang Nam Tƣ thành nhiều quốc gia (Croatia; Macedonia; Serbia; Montenegro; Bosnia & Herzegovina; Kosovo); “Cách mạng hoa hồng” ở Gruzia (2003); “Cách mạng Cam” ở Ukraina (2004); “Cách mạng hoa Tuy- líp” (2005) và chính biến tháng 4/2010 ở Kyrgyzstan; “Cách mạng dân chủ” ở Uzbekistan (2005); “Cách mạng màu Jeans” (2006); phong trào “Mùa xuân Ả-rập” ở Bắc Phi-Trung Đông (từ đầu 2011); phong trào “Mùa tuyết trắng” ở Nga (cuối 2011, đầu 2012) ; “Cách mạng Ô” ở Hồng Công; bất ổn an ninh ở khu tự trị Tân Cƣơng/Trung Quốc; cuộc khủng hoảng Ukraina hiện nay. Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính toàn cầu (năm 2008-2009) càng tác động, ảnh hƣởng tiêu cực đến các quốc gia. Thƣơng mại toàn cầu giảm sút nghiêm trọng, đầu tƣ bị cắt giảm; hàng loạt công ty, tập đoàn, ngân hàng, cơ quan tài chính bị phá sản; hàng trăm triệu ngƣời mất việc làm. Thất nghiệp, đình công, tội phạm xuyên quốc gia… gia tăng khiến an ninh, chính trị, xã hội ở nhiều nƣớc có nguy cơ rơi vào bất ổn.

Để bảo vệ lợi ích quốc gia, các nƣớc đẩy mạnh chính sách thực dụng, bảo hộ nền kinh tế trong nƣớc, khiến cho cạnh tranh lợi ích ngày càng gay gắt. Mặc dù, từ năm 2010, nhiều nền kinh tế đã vƣợt qua khủng hoảng, có sự phục hồi, tăng trƣởng nhƣng các nhân tố gây mất ổn định nền kinh tế, tài chính toàn cầu vẫn hiện hữu nhƣ: tình trạng lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp cao, đặc biệt là vấn đề nợ công và thâm hụt ngân sách tăng nhanh (nhất là tại các nƣớc thuộc khu vực đồng tiền chung châu Âu). 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong khi đó, các vấn đề an ninh phi truyền thống nhƣ khủng hoảng kinh tế, ô nhiễm môi trƣờng, tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, di cƣ bất hợp pháp. có xu hƣớng gia tăng, ngày càng trở thành vấn đề mang tính toàn cầu, thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nƣớc.

Vấn đề an ninh phi truyền thống đã và đang tạo ra thách thức mới đối với hòa bình ổn định của thế giới. Nhiều nƣớc phải đối mặt với những vấn đề nhƣ: khủng bố, cƣớp biển, tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, phụ nữ và trẻ em, buôn lậu vũ khí, tội phạm kinh tế, tội phạm công nghệ cao, dịch bệnh truyền nhiễm và thảm họa thiên nhiên…Các thách thức này có xu hƣớng trở thành nhân tố chủ yếu tác động đến môi trƣờng an ninh thế giới. Hầu hết các vấn đề an ninh phi truyền thống đều mang tính xuyên quốc gia, vƣợt ra ngoài khả năng giải quyết của bất kỳ quốc gia nào, đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia. Tình hình khu vực Trung Đông 1.

Vài nét khái quát về khu vực Trung Đông Do tính chất phức tạp và đang dạng về địa lý, chính trị, văn hóa và tôn giáo nên thế giới không có một quan điểm thuần nhất về khu vực Trung Đông. Đây là vùng đất giao thoa giữa 3 châu lục Á-Âu-Phi và cũng là xác định một vùng văn hóa, nên không có biên giới chính xác. Tùy thuộc vào đặc điểm, yêu cầu và mục đích mà thế giới có một số cách phân loại khác nhau về Trung Đông. Dựa trên tính chất và đặc điểm địa lý, Trung Đông hoặc Trung Cận Đông là hai cách gọi dùng để chỉ cùng một khu vực.

Trung Cận Đông có tính ƣớc lệ hơn, đƣợc ngƣời châu Âu dùng để chỉ những thuộc địa của Đế chế Ottoman, gần nhƣ hƣớng hoàn toàn về Địa Trung Hải. Đây là một thuật ngữ cổ điển “levant” (phƣơng Đông - chỉ hƣớng mặt trời mọc). Thuật ngữ này trong một thời kỳ dài đƣợc dùng để chỉ khu vực nằm ở phía Đông Địa Trung Hải. Còn Trung Đông là cách gọi do ngƣời Anh tạo ra, kể từ đầu thế kỷ XX và đƣợc sử dụng chủ yếu từ năm 1945 để chỉ khu vực trải rộng từ Libya tới Afghanistan.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dựa theo tính chất văn hóa, khu vực Trung Đông bao gồm phía đông của thế giới Ả-rập, từ phía Đông của Libya và thung lũng bất tử của sông Nil trải rộng tới tận phía Đông của Afghanistan. Theo đó, khu vực Trung Đông bao gồm các quốc gia Ả-rập ở Tây Á và 4 nƣớc châu Phi là Libya, Ai Cập, Sudan và Nam Sudan. Israel không thuộc thế giới Ả-rập; Pakistan thuộc về thế giới Ấn Độ. Ở thế giới phƣơng Tây, khu vực Trung Đông thƣờng đƣợc coi là một vùng cộng đồng đa số các quốc gia Hồi giáo Ả-rập.

Tuy nhiên, Trung Đông lại bao gồm nhiều nền văn hóa và các nhóm dân tộc riêng biệt. Đa số các định nghĩa của phƣơng Tây (cả trong sách tham khảo và sử dụng thông thƣờng) về khu vực Trung Đông là “các quốc gia ở Tây Nam Á, từ Iran tới Ai Cập”. Theo một cách nhìn nhận khác của ngƣời châu Á thì Trung Đông (không tính Bắc Phi) đƣợc gọi là khu vực Tây Á, dùng để phân biệt với khu vực Trung Á và Nam Á. Hiệp hội Vận chuyển Hàng không Quốc tế xác định, Trung Đông là khu vực bao gồm 17 quốc gia và vùng lãnh thổ: Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Liban, Palestine, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Sudan, Nam Sudan, Syria, UAE và Yemen.